|
|
|
ijs nUM dysL dy isafsq bfry pqf nhIN Auh bMdf nhIN -krnYl isMG pfrs sLoRmxI kvIsLr krnYl isMG pfrs rfmUvflIaf nfl ivsLysL mulfkfq -BvndIp isMG purbf E-Mail : bhawandeep@rediffmail.com Cell : (+91)-9988-92-9988
krnYl isMG pfrs rfmUvflIaf nfm hY Aus sLKsIaq df ijhVf kvIsr hY, ZfzI vI hY, klfkfr vI hY aqy ieiqhfskfr vI hY. ies qoN ielfvf AusnUM anykF sLigrdF df gurU hox df, agFhvDU soc df DfrnI hox df, nyk aqy cMgy pqI hox df, Drm, rfjnIqI, smfijk soc df imlgoBf aqy sYNkVy guxF df DfrnI mnuWK hox df mfx vI pRfpq hY. iek idn sfzf vI pfrs jI nUM imlx df sbWb bixaf. AunHF nfl gWlbfq krn qoN pqf lWgf ik pfrs jI ikMny nyk idl iensfn hn. Auh iksy vI gWl nMU lukf ky nhIN rWKdy. Auh qrkvfd ivc ivsLvfs rWKdy hn. Auh sfry vihm Brm aqy pfKMzF qoN mukq hn. AunHF dy dWsx anusfr pqf lWgf ik pfrs jI ivc iek BWjx (dOVn) df gux aqy dUsrf kvIsLrI df bhuq vWzf gux hY. AunHF dI dOV df AuhnF dy sfry hfxI isWkf mMndy sn. pfrs jI ny mfGI dy myly `qy afpxy ipMz qoN lY ky mukqsr qWk BWj ky jfx dI afpxy hfxIaF nfl sLrq lf leI. rfmUvfly qoN 35 ik[ mI[ kotkpurf hY aqy kotkpurf qoN 25 ik[mI[ mukqsr hY. pfrs jI mukqsr qWk BWj ky hI gey. dUjy mMuzy tFigaF vgYrf `qy cVH gey pr pfrs jI tFigaF dy ipWCy-ipWCy BWj ky hI gey. iek vfr dI gWl hY jdoN pfrs jI inWky ijhy sn. AunHf dI mF ny ipMnIaF bxfeIaF. pfrs jI ipMnIaF KfxoN hI nf hWtx. pfrs jI dI mF ny ipMnIaF sMdUk ivc luko idWqIaF qF pfrs jI kihx lWgy. ''mF, ipMnIaF? kdoN idMnIaF? lAu AunIaF? KfAu ijMnIaF.'' pfrs jI dy mfqf-ipqf pfrs jI dy ies qrHF dy totikaF qoN hYrfn rih jFdy. iek idn asIN pfrs jI dI ieMtrivAU lYx gey asIN AuWQy cfh pI ky kWp QWly rWKx hI lWgy sI ik pfrs jI ny iek idlcsp gWl dWsI ik Auh kdy vI pI ky kWp PrsL `qy nhIN rWKdy, Auh kWp hmysLf AucI jgHf `qy rWKdy hn. AunHF ny afpxI iek Gtnf suxfeI, AunHF ny ikhf ik mYN iek vfr iksy dy Gr igaf. Auh mYnUM cfh PVf ky cly gey. mYnUM cfh pI ky kWp rWKx leI koeI AuWcI QF nf lWBI. mYN kWp rOsLndfn ivc rWK idWqf. Auh afey qF kWp nUM nf vyK ky myry vWl Jfkx lWgy ik ikqy iesny cfh pI ky kWp jyb ivc qF nhIN pf ilaf. Auh afps ivc Gusr-musr krn lWgy ik ieh afdmI ieho ijhf qF nhIN hY ik cfh pI ky kWp jyb ivc pf lvy. AunHF dI do icqI nUM dyK ky mYN AunHF nUM ikhf, ''kWp lWBdy aF, kWp rOsLndfn, ivc ipaf hY.'' AunHF ny puWiCaf ik qusIN kWp rOsLndfn ivc ikAuN rWK idWqf? qF mYN AuhnF nUM dWisaf, ''mYN kdy vI cfh pIx qoN bfad kWp PrsL qy nhIN rWKdf, kWp rWKx leI mYnUM hor koeI AucI jgHf nf lWBI, ies leI mYN kWp rOsLndfn ivc rWK idWqf.'' pfrs jI ny pfTkF leI afpxy bfry jo vI jfxkfrI idWqI Auh ies pRkfr hY ? pfrs jI sB qoN pihlF afpxy ipWCokV bfry jfxkfrI idAu? * myrf jnm 28 jUn 1916 idn buWDvfr nUM ipMz mrfJ ivKy puinaf vflI rfq nUM svyry 3 vjy quVI vfly aMdr hoieaf. myry ipqf df nF s: qfrf isMG aqy mfqf df nF rfm kOr sI. myrI Aumr 14 sfl dI sI jdoN myry mfqf-ipqf svrgvfs ho gey. ? quhfzy nfm nfl pfrs ikvy lWigaf? * myrI dfdI ny mYnUM zyry ivc pVHfAuNdy mhMq bfbf ikRsLnf nMd kol Byj idWqf. mhMq ny mYnUM pMj pOVIaF sbk dy idWqf qy mYN Auh iqMn GMitaF ivc hI jubfnI cyqy kr ky mhMq nUM suxf idWqIaF. mhMq KusL ho ky kihMdf, ''jf hux kfkf, Gr afpxy [[[[[[[[ Gry pVHI jfieaf kr.'' mYN afiKaf, ''nhIN, bfbf jI! mYnUM aWgoN pMj pOVIaF df pfT hor idAu [[[[[[[[[[ mYN qF quhfzy koloN hI pVHny.'' Ausny aWglIaF pMj pOVIaF df pfT hor dy idWqf qy mYN cyqy kr ilaf myrI buWDI vyK ky mhMq KusL qy hYrfn hoieaf qy Ausny mYnUM QfpI idMidaF afiKaf, ''kfkf, qUM qF beI pfrs aYN [[[[[[[[[[[[[ sWc-muWc df pfrs.'' bWs Aus idn qoN myry nF nfl 'pfrs' qWKlus pWky qOr `qy juV igaf. ? quhfzI pVHfeI ilKfeI? * BvndIp, mYN skUl kdy nhIN igaf. mYN pMdrF sfl dI Aumr `c zyry ivcoN hI pVHfeI sLurU kIqI sI. ? quhfzf ivafh? * myrf ivafh ijLlHf luiDafxf dy ipMz bopfrfey dy s: sMqf isMG qy Bgvfn kOr dI spuWqrI sRImqI dljIq kOr nfl 1938 ivc hoieaf. dljIq kOr dI Aumr Aus vyly kyvl 15 vrHy dI sI. ? quhfzy bWcy? * myry Cy bWcy hn. cfr lVky aqy do lVkIaF hn. ? AuhnF dy nfm? * hrcrn isMG (M.A.B.Ed.), blvMq isMG (M.A.B.Ed., L.L.B), rCpfl isMG (M.A.PHD.) (pRo: kYnyzf), iekbfl isMG (pRo: kYnyzf), lVkIaF:- crnjIq kOr (kYnyzf), aqy amrjIq kOr (pRo: sMgrUr) (M.A.B.Ed. PHD.). ? qusIN kvIsLrI dy Kyqr ivc ikvyN afey. quhfzI kvIsLrI kudrq df idWqf hoieaf qohPf hY jF qusIN koeI gurU Dfrn kIqf? * kvIsLrI df sLOk mYnUM bcpn qoN hI sI. myrI kvIsLrI kudrq df qohPf hI hY. mYN gurU vI Dfrn kIqf hY. mYnUM gurU dI pRfpqI ies qrHF hoeI. mYN afpxy hfxIaF nfl mfGI dy myly mukqsr qwk BWj ky jfx leI sLrq lf leI. myry hfxI qF rsqy ivc QWk ky gWizaF `qy bYT gey, mYN mukqsr qwk BWijaf igaf. mukqsr jf ky mYN Aus vyly dy AuGy kvIsLr mohn isMG roizaf vfly dy jWQy nUM gfAuNidaF suixaf. AunHF nUM sux ky myrf mn tuMibaf igaf. mYN AunHF nUM afpxf gurU mMn ilaf. mYN AuWQy AunHF nUM afpxI kivqf suxfeI. AunHF ny mYnUM afpxy jWQy ivc sLfiml kr ilaf. mYN pWg dy ky AunHF nUM pUrn rvfieq anusfr gurU Dfrn kr ilaf. ? qusIN sB qoN pihlF styj `qy kdoN gfieaf? * myrf sB qoN pihlf aKfVf jgrfvF dI rosLnI dy myly `qy sI ijs ivc mYN sB qoN pihlF kivqf ''icn ky nIaF ivc qUM, isdk nI skdf qoV'' gfeI. ? qusIN sB qoN pihlI vfr ryzIE/tI[vI[ qy kdoN gfieaf? * sMn 1954 ivc sfzf jWQf afkfsLvfxI kyNdr jlMDr qoN pihlF pRvfinq kvIsLr ho igaf. sfzI afvfjL ryzIE `qy guMjx lWgI. ieAuN ipMzF ivc dUr-dUr qWk sfzI pRisWDI ho geI, ipMzF dy lok gWlF krn lWgy, ''beI, pfrs rfmUvflIey df jWQf hux ryzIE `qy vI bolx lWgf hY.'' ? kvIsLrI qusIN pihlF hI ilK ky rWKdy sI jF nfl hI nfl joVdy sI? * jdoN mYN kvIsLrI krdf sI qF kvIsLrI pihlF ilK ky pUrI qrHF Tok vjf ky iqafr krdf hF. ? quhfzI gfeI kvIsLrI dI koeI kYist afeI hY? * nhIN, myrI gfeI kvIsLrI dI kYist koeI nhIN afeI. Aus vyly qvy cWldy sn. myry gIqF dy 20-22 qvy afey hn. ijnHF ivc muWK hn :- ''ikAuN PVI ispfhIaF ny ByxoN ieh hMsf dI joVI, hY afAux jfx bixaf dunIaf cfr idnF df mylf, qyry hyT jMzoiraF mYN ho geI rMzI, BWj dfnf bfad cWlIey, dWs bylo jubfnoN nI bwkIey ikQy myrf imrjLf, sWsI dI mF boly DIey iesLk dI burI ibmfrI, imMnqF qyrIaF krdI, GiVaF pfr lMGf dy vy, qoiqaF nUM bfg bVy, cUck bfbl df ho igaf dysL bygfnf. ieh qvy 1950 qoN lY ky 1954 ivckfr afey.'' ? quhfzy smkflI kvIsLr ikhVy-ikhVy hn? * Aus vyly bhuq ijLafdf kvIsLr sn. ijnHF aWCrU rfm KfeI,, CWjU isMG cMdrflf ipMz JnyVI, sLyr isMG sMdl qKqpurf, vDfvf rfm, idbHVy vflf bfrU mWGr, sLyK Kfry brnflf vflf, hjLUr isMG butfrI vflf aqy skrONdI vflf cMnx isMG afid pyNzU lokF ivc cMgy kvIsLr mMny jFdy sn. ? afpxI ivdysLI Xfqrf bfry cfnxf pfE? * myry lVky hrcrn isMG, rCpfl isMG aqy iekbfl isMG kYnyzf cly gey qy QoVy smyN bfad mYnUM vI AuQy hI sWd ilaf. mYN kYnyzf clf igaf qy afpxy jWQy nUM vI lY igaf. AuQy jf ky asIN keI pRogrfmF ivc gfieaf. AuQy lokF ny sfnUM rWjvF ipafr-mfx qy pYsf-Dylf Byt kIqf. Pyr ieMglYNz aqy amrIkf vI gey. ? quhfnUM sLRomxI kvIsLr df avfrz kdoN imilaf? * BfsLf ivBfg pMjfb ny 1980-1981 ivc pitafly ivc mYnUM sLRomxI kvIsLr aYvfrz dy ky snmfinq kIqf. ? quhfzy ihsfb nfl Drm aqy rfjnIqI df kI myl hY? * koeI myl nhIN. ? quhfzy spuWqr s: blvMq isMG isafsq ivc ikvyN cly gey? * mYN AusnUM afp isafsq ivc pfieaf. Auh Cotf ijhf hI sI jdoN mYN AusnUM isafsq dy dfa pyc isKfAuxy sLurU kr idWqy. ijs nUM dysL dy isafsq bfry pqf nhIN Auh bMdf nhIN. ies leI mYN blvMq nUM isafsq ivc pfieaf. ? quhfzI koeI nf BuWlxXog Gtnf? * bhuq hn. bWs aYnf hI kih lvo ik bhuq mfVy qoN mfVy idn vyKy. ? afpxy sLfigrdF bfry dWso? * myry lWgBg 20 sLfigrd hn. ? koeI Kfs, ijnHF qoN quhfnUM bhuq afs hovy, ijnHF ny quhfzIaF afsF vI pUrIaF kIqIaF hox? * vYsy qF myry vfsqy sfry hI sLigrd Kfs hn. pihly nMbr `qy gursyvk mfn aqy hrBjn mfn hn. ? hrBjn mfn nfl quhfzf hor koeI irsLqf? * hrBjn mfn aqy gursyvk mfn bhuq icr myry nfl rhy. myry vWzy lVky hrcrn dI lVkI hrmndIp kOr ny sfnUM ikhf ik myrf ivafh hrBjn mfn nfl kr idAu. asIN KusLI-KusLI hrmndIp kOr df ivafh hrBjn mfn nfl kr idWqf. ies qrHF hrBjn mfn sfzy Gr df jIa hI bx igaf. ? quhfnUM aYnf mfx-snmfn imilaf qusIN kI mihsUs krdy ho? * bhuq KusLI mihsUs huMdI hY. mYN smJdf hF ik ieh myrI GflxF df Pl hY jo ik mYN 85 sflF dI GflxF nfl kmfieaf hY ijhVf lok mY nUM aYnf mfx-snmfn idMdy hn. ? koeI aijhf armfn ijhVf quhfzy idl ivc rih igaf hovy? * ijhVf armfn rih igaf Auh kdy pUrf nhIN hoxf. ? sfnUM vI dWs idAu ikhVf armfn quhfzy idl ivc rih igaf? * mYN cfhuMdf sI ik isrP rfmUvfly ivcoN rfmUvflf klF, Cotf rfmUvflf aqy hrcovflf rfmUvflf ivc iqMn mMuzy aijhy imldy ijnHF nUM kvIsLrI df sLOk huMdf. mYN AunHF nUM aijhI tRyinMg idMdf ik Auh pihly mhIny hI tI[vI[ `qy phuMc jFdy qy myrf bixaf jWQf pihly pRogrfm `qy hI cMd vFg cmkx lWg pYNdf. ? pfTkF leI koeI sMdysL? * bynqI kr skdf hF ik ies rsfly aKLbfrF nUM jLrUr pVHo, pVOclvI aqy GoKvI idRsLtI pVHo aqy ies dIaF KUbIaF aqy KfmIaF qoN adfry nUM sUicq kro. |
|
|