|
|
ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰੋ
|
zrmMz rport ny mgMtI dIaF nIqIaF df pol Kohilaf arQ sLfsqrI zOn zrmMz dI rport ny pRImIar mgMtI dI srkfr dIaF nuksdfr afriQk nIqIaF dI pol Kohl ky rwK idwqI hY. afpxI ivsqrq rport ivwc jnfb zrmMz ny EntyrIE srkfr nMU 362 isPfrsLF kIqIaF hn qFik sUby dI afriQkqf nMU Gor inGfr qoN bcfieaf jf sky. rport ieh sfbq krn vfsqy kfPLI hY ik pRImIar mgMtI df 8 sfl df rfjkfl aqy nIqIaF, sUby dI afriQkqf dI qbfhI df kfrn bxIaF hn. hux sRI mgMtI hor cfr sfl df mYnzyt pRfpq kr cuwky hn BfvyN AuhnF kol mjfrtI qoN iek sIt Gwt hI hY. buwDvfr nMU pysL kIqI geI ies rport df incoV ieh hY ik pRImIar mgMtI aqy Aus dI srkfr vloN pysL kIqy jFdy aMkVy aslIaq qoN kohF dUr hn aqy sUby dI afriQkqf Gor sMkt ivwc hY. pRImIar vloN lfgU kIqy jf rhy pRogrfm qrksMgq nhIN hn ikAuNik sUbf hor Krcf krn dy Xog hI nhIN hY. srkfr dy afriQk aMkVy supnI hn, sMqulq bjt dI zYzlfeIn pRfpq krn Xog nhIN hY aqy srkfr df Krcy df irkfrz gYr ijLMmyvfrfnf hY. bIqy awT sfl pRImIar mgMtI ny sUby dI afriQkqf dI “gulfbI” Jlk dy jo gux gfey hn Auh Ksqf afriQk aslIaqF dy Elt hn ijhnF df sUby nMU sfhmxf krnf pY irhf hY. awT sfl mgMtI srkfr ny bymuhfrf Krcf vDfieaf hY jo srkfr dy afmdn dy ankUl nhIN hY ijs nfl ipCly 136 sfl dysL df swB qoN kfmXfb sUbf awj srkfrI KricaF dy boJ hyT dwb igaf hY. sfl 2005-06 ivwc sUbf srkfr df sflfnf bjt $83[5 iblIan sI jo ipCly sfl $124 iblIan ho igaf ieMJ ipCly pMj sflF ivwc bjt Krcf 40[5 iblIan zflr viDaf hY jo iksy vI pYmfny `qy shI nhIN ikhf jf skdf. mgMtI srkfr ny votF KrIdx vfsqy srkfrI zflrF dy Cwty idwqy hn jo sUby vfsqy afriQk sMkt df kfrn bx igaf hY. awj sUbf sflfnf 16 iblIan zflr Gfty dy bjt df sfhmxf kr irhf hY. rport muqfibk sfl 2017-18 qwk bjt sMqulq krn vfsqy srkfr nMU afpxy sflfnf Krcy ivwc vfDy nMU 0[8% qwk sImq krnf pvygf. ijs srkfr ny ipCly pMj sflF ivwc Krcf $40[5 iblIan sflfnf vDfieaf hY Auh hux sflfnf 0[8% vfDy nfl ikvyN gujLfrf krygI? jnfb zrmMz ny ikhf hY ik jy srkfr bjt sMqulq krnf cfhuMdI hY qF sUby dI afriQkqf nMU nvyN isirAuN rIstrkcr krnf pvygf. bhuq sfry srkfrI pRogrfm KLqm krny pYxgy jF Coty krny pYxgy. srkfrI KjLfny ivwcoN qnKfhF pRfpq krn vfilaF nMU bhuq dyr qwk qnKfh PrIjL df sfhmxf krnf pvygf iewQoN qwk ik qnKfh GtfAux qwk dI looV pY skdI hY. swc qF ieh hY ik qnKfh PrIjL vI ies df hwl nhIN hY, srkfrI ivBfgF ivwc qnKfh kwt krn vfsqy qurq kdm cuwky jfxy cfhIdy hn. jnfb zrmMz ny ikhf hY ik zfktr hux qnKfh vfDf Buwl jfx aqy tIcrF dI pYnsLn ivwc ktOqI kIqI jfvy aqy srkfr ies ivwc adfiegI (afpxf ihwsf) bMd kr dyvy. afl zya ikMzrgfrtn bMd krnf pvygf aqy klfs sfeIjL `qy lwgI bMdsL KLqm krnI pvygI. coxF dOrfn XUnIvrstI PIs GtfAux df vfadf qoVnf pvygf. jnfb zrmMz dIaF kuwl 362 isPfrsLF ivcoN 105 isPfrsLF hYlQ kyar bfry hn. rport muqibk hYlQ kyar `qy kIqf jf rhy vwzy Krcy nfl vI hYlQ kyar imafrI nhIN bx skI. rport muqibk subf srkfr vloN hYlQ kyar `qy sflfnf kIqy jFdy $47[8 iblIan dy Krcy ivcoN $13[4 iblIan Krcf akuClqf kfrn byarQ jf irhf hY. hYlQ kyar ivwc jnfb zrmMz ny 105 nuks dwsy hn. bjLurgF dI sMBfl dy kyNdrF dI Gft kfrn sUby dy hspqflF dI 20% “aikAUt kyar bYWz kpYstI” bjLurgF dI sMBfl vfsqy vrqI jf rhI hY ijs nfl kmry dI AuzIk lMbI aqy srjrIaF kYNsl krnIaF pY rhIaF hn. kuJ mfhr afriQk hflq eynI Krfb dws rhy hn ik 1995 ivwc aYn zI pI pRImIar bfb rya hyT pYdf hoeI afriQk mMdhflI ies dy mukfbly bOnI jfpdI hY. jnfb bfb rya ipwCoN qfkq ivwc afeI mfeIk hYirs dI torI srkfr ny srkfrI Krcy ivwc sflfnf 4% dI ktOqI kIqI sI ijs nMU ilbrl aqy aYn zI pI vfly awj vI votrF nMU zrfAux vfsqy vrqdy hn. jnfb zrmMz muqfibk mgMtI srkfr nMU bjt sMqulq krn vfsqy mfeIk hYirs qoN ikqy vwD Krcf ktOqIaF krnIaF pYxgIaf. sUby dI afriQkqf nMU ishqXfb krn vfsqy srkfr nMU KricaF ivwc jo vwzIaF ktOqIaF krnIaF pYxgIaF Auh pUrI qrF sMBv hn. srkfrI aqy arD-srkfrI adfiraF dIaF qnKfhF `qy kwt qurq lfgU krn vfsqy kdm cuwky jfxy cfhIdy hn qy nvIN hfierMg bMd kr idwqI jfxI cfhIdI hY. skUlF, hspqflF aqy hor srkfrI adfiraF ivwc kuClqf ilafAux vfsqy “mnfplI” KLqm kIqI jfxI cfhIdI hY. pbilk PMizMg nMU bhfl rwKidaF ishq syvfvF dI “pRvfeIvyt” zilvrI vwzI pwDr `qy sLurU kIqI jfxI cfhIdI hY. PUl zya ikMzrgfrtn Kqm, klfs sfeIjL ivwc vfDf aqy skUlF dI mnfplI KLqm kIqI jfxI cfhIdI hY. vwzIaF XUnIanF qoN hVqfl df hwk Koh ilaf jfxf cfhIdf hY qF ik lokF nMU hVqflF df sfhmxf nf krnf pvy. “kulYkitv bfrginMg” vfsqy iek hwd imwQI jfxI cfhIdI hY aqy ies hwd qoN vwD qnKfh pRfpq krn vfly adfry dIaF XUnIanF qoN “kulYkitv bfrginMg” df hwk Koh ilaf jfxf cfhIdf hY. jnfb zrMmz dI rport ny mgMtI srkfr dIaF afriQk nIqIaF nMU nMgf kr ky rwK idwqf hY pr Auh mYgf XUnIanvfd nMU iswDf hwQ pfAux qoN iJjk gey hn. sUby ivwc byrujLgfrI dr 8[1% hY jo ik brqfnIaF dI dr 8[4% aqy amrIkf dI byrujLgfrI dr 8[3% dy bhuq nyVy hY. amrIkf aqy brqfnIaf dovyN hI gMBIr afriQk sMkt df sfhmxf kr rhy hn. ies hflq ivwc 8[1% byrujLgfrI dr vflf EntyrIE ikMnf ku surwiKaq ikhf jf skdf hY? sUby nMU ies sfl PYzrl srkfr qoN “eIkulfeIjysLn pymYNt” dy rUp ivwc $3[2 iblIan zflr imlygf jo ik iqMn sfl pihlF nfloN 10 guxf vwD hY. PYzrl srkfr df ieh “eIkulfeIjysLn pymYNt” pRogrfm grIb sUibaF nMU afriQk shfieqf dyx vfsqy hY aqy ies qoN aMdfjLf lgfieaf jf skdf hY ik EntyrIE iks qyjLI nfl afriQk qOr `qy pCV irhf hY. pRImIar mgMtI ny jnfb zOn zrmMz nMU sfl ku pihlF sUby dI afriQkqf `qy rport pysL krn vfsqy nfmjd kIqf sI aqy jnfb zrmMz ny afpxIaF 362 isPLfrsLF pysL kr idwqIaF hn. hux vyKxf ieh hY ik jnfb mgMtI afpxy vloN nfmjd arQ sLfsqrI dI rport `qy ikMnf aqy ikvyN aml krdy hn. -blrfj idEl
dihsLqgrdF qoN nfqf qoVn vfsqy iqafr nhIN pfiksqfn! dihsLqgrdF nfl pfiksqfn dy sbMD hux iksy sLwk dy Gyry ivwc nhIN hn. sMsfr iehnF sbMDF bfry bhuq kuJ jfxdf hY aqy icMquq vI hY. ieh sbMD pfiksqfn dI afpxI slfmqI aqy amn vfsqy vI Kqrf bxy hoey hn. ieslfimk kwtVvfd pfiksqfn ivwc ies hwd qwk BfrU ho cuwkf hY ik isafsqdfn ies df ivroD krn vfsqy iqafr hn aqy ijhnF ny ivroD kIqf hY Auh ies dy kihr df isLkfr hoey hn. dunIaF ieh gwl vI kbUl kr cuwkI hY ik pfiksqfn dihsLgrdI nMU iek hiQafr vjoN vrq irhf hY aqy ieh pfiksqfn dI styt nIqI df ihwsf bx cuwkf hY. pfiksqfn iqMn ku dhfikaF qoN dihsLqgrdI nMU Bfrq iKlfPL iek hiQafr vjoN vrq irhf hY. pMjfb ivwc pfiksqfn dI ies nIqI ny do dhfky qbfhI mcfeI hY aqy ksLmIr ivwc ieh qbfhI ajy vI jfrI hY. muMbeI dihsLqgrd hmly smyq Bfrq ivwc hoey hor keI dihsLqgrd hmilaF dy qfr pfiksqfn nfl juVy hox dy sbUq jwg jfhr ho cuwky hn. ajyhy sbMD 9/11 smyq pwCmI sMsfr ivwc vfpry keI dihsLqgrd hmilaF dy mfmly ivwc vI sfbq ho cuwky hn. Esfmf ibn lfidn df piksqfnI imltrI CfAuxI ivwc keI sfl afrfm nfl Cupy rihxf vI iehnF sbMDF df Kulfsf hI hY. ieslfimk kwtVvfd nfl nijwTx dy mfmly ivwc pfiksqfn dI isvlIan srkfr aqy imltrI ivckfr koeI qflmyl nhIN hY. srkfr aqy imltrI ivckfr sLryafm axbx kfrn imltrI rfjplty dIaF aPvfhF vI afm hI sunx nMU imldIaF rihMdIaF hn. POj aqy KuPIaf eyjMsI afeIaYsafeI isvlIan srkfr dy kMtrol ivwc nhIN hn aqy isvlIan srkfr ieh qwQ kbUl kr cwukI hY. ksLmIr muwdy bfry bolidaf pfiksqfn dy pRDfn mMqrI jnfb iglfnI ny ies hPLqy spsLt ikhf hY ik ksLmIr mfmly `qy pfiksqfn, Bfrq nfl iek hor XuwD df Krcf brdfsLq nhIN kr skdf aqy ies mfmly nMU gwlbfq nfl hwl krnf cfhuMdf hY. sRI iglfnI df ieh qrk sfrQk hY aqy ies dI sLlfGf krnI bxdI hY. pr ies dy nfl hI AuhnF ieh vI afK idwqf sI ik pfiksqfn hmysLf vFg ksLmIrIaF dy sMGrsL df smrQn jfrI rwKygf. ksLmIrIaF dy ijs sMGrsL df smrQn pfiksqfn jfrI rwKygf Aus dI kmFz afeI[ aYs[ afeI[ vloN KVy kIqy gey dihsLqgrd sMgTnF dy hwQ ivwc hY. ies df Bfv hY ik pfiksqfn AuNJ BfvyN Bfrq nfl ksLmIr mfmly `qy iswDf XuwD nhIN krygf pr ‘aiswDf XuwD’ (pROksI-vfr) jfrI rhygf. jfhr hY ik pfiksqfn afpxI nIqI ivwc qbdIlI krn dy rONa ivwc nhIN hY. AuDr pwCmI dysLF dy POjI sMgTn ‘nyto’ ny afpxI qfjLf rport ivwc ikhf hY ik pfik KuPIaf eyjMsI afeI aYs afeI aPgfinsqfn ivwc qfilbfn dihsLqgrdF dI hmfieq jfrI rwK rhI hY. 27000 ieMtYrogysLnF dy aDfrq `qy iqafr kIqI geI ies rport ivwc ikhf igaf hY ik pfik POj aqy KuPIaf eyjMsI qoN iml rhI mdd kfrn qfilbfn pUry hOsly ivwc hn. rport muqfibk qfilbfn lIzrisLp afeI aYs afeI dI bukl ivwc bYTI hY aqy eyjMsI dy kMtrol ivwc hY. rport muqibk aPLgfinsqfn ivwc al kfiedf df glbf Gitaf hY pr qfilbfnF df glbf viDaf ijs df ieko iek kfrn qfilbfn nMU pfiksqfn qoN imldI mdd hY. aPgfinsqfn dy keI BfgF ivwc qfilbfn pRBfv lgfqfr vDdf jf irhf hY jo pfik dI mdd qoN ibnF sMBv nhIN hY. hux jd nyto POjF aPgfinsqfn ivcoN do sflF ivwc prq jfx leI iqafr hn qF dysL dI sikAUtrI hflq bdqr huMdI jf rhI hY. aPgfn srkfr ivwc kurwpsLn dy bolbfly kfrn vI afm lok srkfr qoN muwK moV rhy hn ijs df lfB qfilbfn AuTf rhy hn. ieg gwl jwg jfxdf hY ik qfilbfn pfik dI hI pdfiesL sn aqy AuhnF 1996 qoN 2001 qwk pfik dI mdd nfl hI aPgfinsqfn `qy kMtrol kIqf sI. 9/11 ipwCoN amrIkf ny qfilbfn nMU aPgfinsqfn ivwcoN KdyV idwqf sI. rport muqibk jd qfilbfn muV jQybMd hox lwgy qF pfik ny AuhnF nMU jQybMd krn ivwc Kfs rol adf kIqf. pfik ny AuhnF nMU hiQafr aqy mdd Byjx vfsqy mYzIkl vhIklF dI vI vrqoN kIqI. trfeIbl bYlt ivwc tryinMg kYNp sQfipq kIqy gey ijhnF ivwc jYsL-ey-muhMmd aqy lsLkrey-qfiebf vrgy dihsLqgrd sMgTnF dy trynrF qoN qfilbfn dy nvyN kyzr nMU isKlfeI idvfeI geI. afeI aYs afeI ny ies kyzr nMU aPgfinsqfn Byijaf ijwQy qfilbfn ny nyto nMU cxOqI idwqI. afeI aYs afeI ny qfilbfn dI mdd vfsqy PMz ryjL krn vfsqy nYtvrk vI iqafr kIqf ijs ivwc zrwg smgilMg, ikznYipMg qwk sLfml hn. nyto dI ies qfjLf rport muqfibk jd qwk pfiksqfn qoN qfilbfn dI mdd bMd nhIN huMdI, aPLgfinsqfn ivwc siQrqf nhIN af skdI. amrIkf nMU qfilbfn aqy afeIaYsafeI ivckfr sMprk qoVn `qy kMm krnf cfhIdf hY. rport muqfibk amrIkf ajyhf, qfilbfn dI pihlI kqfr dI lIzrisLp nMU pfiksqfn qoN mukq krvf ky vI kr skdf hY. rport ivwc qfilbfn nMU ihMsf df rsqf iqafgx aqy rfjsI prIikRaf df ihwsf bnfAux `qy jLor idwqf igaf hY. pfik POj aqy KuPIaf eyjMsI qfilbfn aqy hor dihsLqgrd sMgTnF nMU afpxy iek ivMg vFg pfl rhIaF hn aqy ieh AuhnF dI ivAuNqbMdI df ihwsf hn. kmjLor isvlIan srkfr POj aqy KuPIaf eyjMsI nMU cxOqI dyx dI hflq ivwc nhIN hY. jd qwk asl qfkq POj aqy KuPIaf eyjMsI dy hwQ ivwc hY pfiksqfn dihsLqgrdF nfl afpxf nfqf qoVn vfsqy kdy vI iqafr nhIN hovygf aqy dihsqLgrd aPLgfn asiQrqf df kfrn qy dunIaF vfsqy isrdrdI bxy rihxgy. -blrfj idEl, PrvrI 10-2012, KLbrnfmf #648 bjt Gftf dUr krn leI motIaF qnKfhF nMU nwQxf jLrUrI qIjI vfr cox ijwq lYx ipwCoN EntyrIE dI mgMtI srkfr nMU sflfnf 16 iblIan zflr df bjt Gftf sqfAux lwg ipaf hY ijs bfry coxF qoN pihlF srkfr ny Gysl vwtI hoeI sI. coxf ijwqx vfsqy eysy srkfr ny mYgf XUnIanvfd dI sport hfsl krn leI ax-mMgy qnKfh vfDy vI idwqy sn. coxF dOrfn mYgf XUnIanvfd ny zfltn mgMtI dI ilbrl pfrtI nfl pUrI vPfdrI inBfeI sI ijs nfl mgMtI ny qIjI vfr srkfr bxfeI hY BfvyN mjfrtI qoN Auh iek sIt Gfty ivwc rhy hn. jd sUby dy afm lok afriQk mMdvfVy kfrn ips rhy sn qF mgMtI srkfr mYgf XUnIanvfd nMU moty qnKfh vfDy dy rhI sI. XUnIanvfd, ilbrl mIzIaf aqy vYlPyar lfbI dI mdd nfl mgMtI srkfr lokF dIaF awKF ivwc Gwt pfAux ivwc kfmXfb ho geI sI. bIqy 8 sflF dOrfn mgMtI srkfr ny lokF `qy tYksF df Bfr vDfieaf hY aqy syvfvF nMU sImq kIqf hY. Eihp syvfvF vfsqy tYks Toikaf hY aqy kvryjL nMU sImq kIqf hY. pbilk ishq syvfvF dI qrjmfnI krn dy dfavy krn vflI mgMtI srkfr Eihm syvfvF nMU hor sImq krn jf rhI hY. sUby dy bjt df 47-48% ihwsf ishq syvfvF `qy Krcf huMdf hY pr hspqflF ivwc iPr vI lMbIaF lfeInF lwg rhIaF hn. ies Krcy ivwcoN bhuqf Krcf motIaF qnKfhF `qy hI huMdf hY. srkfr ishq syvfvF nMU pbilk rwK ky iehnF dI zilvrI nMU pRfeIvyt kr ky svfvF ivwc kusLlqf ilaf skdI sI pr mYgf XUnIanvfd nfl mgMtI srkfr dI XfrI ies ivwc rukfvt bxdI hY. sMsfr Br dy dysL ishq syvfvF dI pRfeIvyt zilbrI vwl nMU vD rhy hn qFik mYgf XUnIanvfd dy jMgfl nMU lfihaf jf sky aqy ishq syvfvF `qy bymuhfrf Krcf kfbU kIqf jf sky. ishq syvfvF dI pRfeIvyt zilvrI hI ieko iek rsqf hY ijs nfl ishq syvfvF df Krcf kfbU aqy syvfvF ivwc suDfr kIqf jf skdf hY. ies qbdIlI nMU awgy qF pfieaf jf skdf hY pr ies df bdl hor koeI nhIN hY. ies nMU tflx df mqlb hY lokF dy ihwqF nMU hor kurbfn krnf. hux jd srkfr 16 iblIan zflr bjt Gfty df sfhmxf kr rhI hY aqy afriQkqf ivwc qurq suDfr hox dy afsfr nhIN hn qF mgMtI srkfr nMU motIaF pbilk sYktr qnKfhF Xfd af rhIaF hn ijs vfsqy Auh Kud ijLMmyvfr hY. srkfrI bjt df 55% pbilk sYktr qnKfhF ivwc cly jFdf hY. srkfrI aqy arD srkfrI ivBfgF dy iek imlIan dy krIb krmcfrI hn ijhnF ivwc bhuqy aOsq qoN ikqy vwD qnKfh pRfpq krdy hn. sLihrI srkfrF df vI iehI hfl hY jo afpxy krmcfrIaF nMU motIaF qnKfhF dy ky lokF `qy pRfptI tYks hr sfl vDf idMdIaF hn. jy koeI torFto dy myar jnfb Porz vrgf myar bnx ivwc kfmXfb ho jFdf hY qF mYgf XUnIanvfd, ilbrl mIzIaf aqy vYlPyar lfbI nfl rl ky hwQ Do ky Aus dy mgr pY jFdf hY. sUby ivwc zfktr, nrsF, mYzIkl stfPL, tIcr, skUl stfPL, aYmrjMsI stfPL, puils, Pfier aqy pbilk sYktr dy krmcfrI motIaF qnKfhF pRfpq krdy hn ijhnF nfl axigxq Bwqy vI hn jo afm sLihrI supny ivwc vI nhIN vyK skdf. jnfb mgMtI aqy hor sLihrI pwDr dIaF srkfrF ieh mMnx vfsqy iqafr nhIN hn ik tYks vfDy aqy bjt Gfty df muwK kfrn pbilk sUktr dIaF motIaF qnKfhF hn. dUjy pfsy aYn zI pI isrPL sIeIE qnKfhF nMU hI mudf bxf ky bYTI hY aqy ies pfrtI nMU afpxIaF chyqIaF XUnIanF dIaF motIaF qnKfhF njLr hI nhIN afAuNdIaF. sUby dI kMsrvtv pfrtI ny ies mfmly ivwc spsLt stYNz ilaf hY aqy pbilk sYktr dIaF qnKfhF nMU kfbU krn vfsqy sMsd ivwc ibwl ilafAux dI mMg kIqI hY. jnfb migMtI KricaF ƒ kMtrol krn dI gwl qF hux krdy hn pr pbilk sYktr krmcfrIaF nfl “KuwlHy idl nfl gwlbfq” krn aqy kulYkitv bfrgyinMg pRikiraf jfrI rwKx df vfadf vI krdy hn. kulYkitv bfrgyinMg pRikiraf kdy srkfrI Krcy ivwc ktOqI nhIN hox dyvygI ijs qoN ibnF srkfr kol srkfrI syvfvF Gwt krn jF tYksF ivwc BfrI vfDf krn qoN ibnF hor koeI cfrf nhIN bcygf. ieh dovyN qrIky afm lokF dIaF jybF `qy mfr krngy ijs kfrn jfiejL nhIN hn. ies mfVI afriQk hflq ivwc pbilk sYktr dIaf qnKfhF nMU kfbU krnf vI kfPLI nhIN hovygf sgoN pbilk sYktr dIaF motIaF qnKfhF nMU rol-bYk krn `qy vI ivcfr hoxf cfhIdf hY. mYgf XUnIanvfd ny lokF ivwc grIb aqy amIr ivwc pfVf bhuq vDf idwqf hY ijs nMU Gt krn dy Epfa socxy cfhIdy hn. sUby ivwc “hYv aqy hYv-nft” klfs ivwc pfVf Biraf jfxf cfhIdf hY aqy ies vfsqy sIeIEjL dI motI qnKfh vI KurdbIn hyT hoxI cfhIdI hY. jUn 2011 dI afpxI rport ivwc sUby dy afzItr jnrl ijm mkfrtr ny ikhf sI, “pbilk sYktr ivwc qnKfh vfDy iewnPlysLn ryt qoN vwD rhy hn. BfvyN srkfr ny 2010 ivwc ikhf sI ik srkfr ajyhy qnKfh vfDy PMz nhIN krygI pr jo smJOqy (kulYkitv aYgrImYNt) hoey hn AuhnF df iswtf qnKfh vfDy ivwc inkilaf hY.” hux jd sUbf srkfr 16 iblIan zflr dy bjt Gfty df sfhmxf kr rhI hY aqy sUby dy 560,000 dy krIb lok byrujLgfr hn qF pbilk sYktr qnKfhF nMU kfbU krn vfsqy sKLq kdm cuwky jfxy cfhIdy hn. sUby ivwc arbrytrysLn (adfiraF aqy XUnIanF ivckfr ivcolgI) isstm ivwc vI vwzy suDfr dI loV hY. hux qF kfnPrMs borz afPL kYnyzf ny vI afK idwqf hY ik sUby df bjt Gftf 2022 qwk jfrI rhygf. grIb aqy amIr ivckfr pfVf GtfAux vfsqy aqy afm lokF nMU tYksF dI lgfqfr vD rhI mfr qoN bcfAux vfsqy mYgf XUnIanvfd nMU nwQxf jLrUrI hY. ies vfsqy kulYkitv bfrginMg dy hwk nMU sImq krn `qy ivcfr kIqf jfxf cfhIdf hY. kulYkitv bfrginMg df hwk iewk sImf `qy phuMc ky KLqm kr idwqf jfxf cfhIdf hY. ieh sImf kI hovy ies dI qlfsL swB iDrF df pwK sux ky kIqI jfxI cfhIdI hY. vkq af igaf hY ik kulYkitv bfrginMg df hwk ibnF sImF dy nhIN hoxf cfhIdf. ies vfsqy kYnyzf pwDr `qy vI ivcfr hoxf cfhIdf hY ijs ivwc PYzrl srkfr nMU pRmuwK BUimkf adf krnI cfhIdI hY. -blrfj idEl, PrvrI 03-2012, KLbrnfmf #647
pMjfb dIaF jLmInI hkIkqF qoN tuwt cuwky hn ivdysLI vwKvfdI! ivdysLI, Kfskr pwCmI dysLF dy pMjfbI mIzIaf df iek vwzf ihwsf iksy nf iksy kfrn jF iksy nf iksy rUp ivwc iswK vwKvfd dy pRBfv hyT hY. ajyhy mIzIaf df jo ihwsf vwKvfd df smrQk nhIN vI hY, Auh vI vwKvfdI pwqf jLrUr Kyzdf hY. qkrIbn iehI hflq bhuqy ivdysLI gurdvfiraF dy pRbMDkF dI hY. pMjfb ivwc hflfq ies dy iblkul Elt hn, ieQy vwKvfd koeI muwd nhIN hY aqy vwKvfdI koeI iDr hI nhIN hn. hF muwTI Br vwKvfdIaF nMU afpxy sOVy ihwqF vfsqy vrqx vfilaF dI kmI nhIN hY. pMjfb ivwc hor bhuq smwisafvF hn ijhnF qoN pMjfb dI vwsoN dy vwK vwK vrg pIVHq jF icMquq hn. mihMgfeI, byrujLgfrI, kurwpsLn, ibjlI dI Gft, ishq aqy hor imafrI srkfrI syvfvF dI Gft ajyhy muwdy hn ijhnF qoN lok icMquq hn. grIb do vkq dI rotI aqy isr Zkx jogI Cwq qoN icMquq hY. DMn kubyrF, tYks corF, lutyiraF, lYNz mfPIaf aqy afpxIaF jybF Brn vfsqy iensfPL nMU sUlI `qy tMgx vfilaF dI vI pMjfb ivwc koeI kmI nhIN hY. ajyhy lok Drm df burkf pf ky ivcrdy hn aqy keI vwzy dfnI vI aKvfAuNdy hn. lok syvfvF aqy pRfjYktF vfsqy Krcy jFdy DMn df vwzf ihwsf rsqy ivwc hI gfieb ho jFdf hY. nvIaF sVkF `qy AuWg rhy tol tYks bUQF qoN lok KusL nhIN hn. jlMDr qoN cMzIgVH jFidaF Gwto Gwt cfr QfvF `qy tol tYks adf krf pYNdf hY. cMgI gwl ieh hY ik tol tYks rUtF vflIaF sVkF avfjfeI dy imafr dIaF jLrUr hn. afm ipMzF dIaF sVkF bxdy sfr hI tutwx lwg pYNdIaF hn ikAuNik kurwpt aPsrF aqy lflcI TykydfrF dIaF jybF grmfAux qoN bwcI luwk qy bjrI hI sVkF dy ihwsy afAuNdI hY. srkfrI skUl, hspqfl aqy srkfrI dPLqrF dIaF iemfrqF Ksqf hflq ivwc hn qy jo nvINaF bxIaF hn Auh kuJ sflF ivwc hI Ksqf hflq vwl vDxIaF sLurU ho jFdIaF hn. sPLfeI nfm dI koeI sLYa nhIN hY aqy nf hI sPLfeI df koeI ivDI-ivDFq njLr afAuNdf hY. pMjfb dy iek aihm sLihr dy vwzy bws awzy nMu bhuq ghu nfl vyKx df mOkf imilaf ijs dI iemfrq cMgI hflq ivwc hY. XfqrIaF dy bYTx vfsqy cMgf vyitMg hfl aqy kursIaF df vI vDIaf pRbMD hY pr kUVy dI sMBfx df koeI pRbMD nhIN hY. ies vwzy bws awzy dy keI cwkr lgf ky vyiKaf qF isrPL do kUVfdfn njLr afey ijhnF df sfeIjL afm mYkzfnlz ivwc lwgy iek kUVfdfn qoN msF awD hI sI aqy hYrfnI dI gwl ieh sI ik ieh dovyN kUVfdfn do vwK vwK Coty (10 ku kursIaF vfly) stfl sfeIjL rYstorYNtF dy bfhr sn aqy sbMD stflF dy hI sn, bws awzy dI mlkIaq nhIN sn. jo XfqrI bYTx vfly rYstorYNtF qoN KFdy sn AuhnF dI rihMd-KUMd (kUVf) rYstorYNt vfly cuwkdy sn pr jo XfqrI stflF qoN lY ky KFdy-pINdy sn Auh kUVf vgfh ky PrsL `qy mfrdy sn. quridaF iPridaF mUMgPlI, kyly, sMqry afid Kfx vfly iCwlF afrfm nfl ieDr AuDr suwtI jf rhy sn. dUjy pfsy sPLfeI vfly afpxf JfVU mfrI jFdy sn. pMjfb dI iek nihr iknfry bxI pwkI sVk `qy idn vyly 40-45 iklo mItr df sPLr krn df mOkf imilaf. nihr iknfry hr Gr, dukfn aqy ipMz vfly afpxf kUVf nihr ivwc suwtdy vyK ky mn bhuq duKI hoieaf. suwkI hoeI nihr dy ivc aqy iknfiraF `qy kUVy dy Zyr lwgy hoey sn. plfsitk dy gMdy ilPLfPy hvf ivwc Auz rhy sn. bIqy hPLqy dOrfn cMgf mINh pYx kfrn keI ipMzF dIaF glIaF ivwc pfxI afm KVf sI. pMjfb ivwc sFJI sPLfeI jF kimAUntI klIinMg nfm dI koeI vsqU nhIN hY. lok afpxI dukfn jF Gr df kUVf afpxI hI pRfprtI dy mUhry sVk ivwc suwt dyx nMU sPLfeI smJdy hn. Gr dy gMdy pfxI df inkfs Gr mUhry sVk ivwc kr idMdy hn, 10-20 Puwt dI nflI vI srkfr jF pMcfieq vloN puwty jfx dI AumId rwKdy hn. nflI bxI hovy qF Aus nMU sfPL krnf afpxI hwqk smJdy hn ikAuNik ieh kMMm qF BMgIaF df hY. Gr mUhry gNMdy pfxI df CwpV lwg jfvy jF nvIN bxI sVk tuwt jfvy, ies nfl AuhnF nMU ksLt nhIN huMdf. bhuqy ZfibaF, stflF aqy ryhVIaF vfly gMdy brqx, kol rwKI pfxI dI iek bfltI ivwc dI lMGf ky afpxy moZy `qy rwKy gMdy sfPLy nfl pUhuMJ ky nvyN gfhk awgy rwK idMdy hn. pfxI nfl kuJ sfPL hoey brqx, gMdy sfPLy nfl hor gMdy ho jFdy hn aqy sPLfeI vloN axjfx gfhk KfeI qury jFdy hn. pMjfb ivwc keI Dfrimk smfgmF ivwc isLrkq krn df vI mOkf imilaf. iek Dfrimk smfgm ivwc syvf ivwc juitaf iek gRMQI afpxy gl ivwc pfey prny nMU afpxIaF muwCF aqy dfhVI nMU svfrn vfsqy lgfqfr vrq irhf sI. ieMJ jfpdf sI ik Auh prny nMU afpxy mUMh `qy Pyrn df afdI sI aqy KMGx vyly vI prnf mUMh mUhry kr lYNdf sI jo ik iek cMgI gwl sI. kMm Es smyN Krfb jfipaf jd Aus ny pRsLfd vMzx smyN clfvyN ijhy hwQ Do ky afpxy Ausy prny nfl phMuJ ley jo Auh GMtf Br mUMh aqy muwCF `qy Pyrdf irhf sI. pfxI dy glfs nfl Aus ny afpxy hwQ “pivwqr” kr ley sn, gMdy prny nfl hwQ phMuJx dy asr qoN Auh aqy sMgq df vwzf ihwsf byKLbr jfpdf sI. ieh duwK dI gwl hY ik pMjfb kurwpsLn, BrUx hwiqaf aqy nsLy dI KLpq ivwc mohrI sUbf bx igaf hY. Dfrimk ivsLvfs df iehnF iqMn kukrmF nMU GtfAux `qy koeI asr nhIN vyiKaf jf skdf. pUrn iswKI srUp vfly aPLsr aYn Esy ZMg nfl irsLvq lYNdy hn ijs qrF hor aPsr lYNdy hn. pMjfb dIaF iehnF lok smwisafvF aqy AuhnF dy hwl df iksy Drm nfl koeI sbMD nhIN hY. iehI kfrn hY ik pMjfb coxF ivwc koeI Dfrimk muwdf nhIN hY. akflI dl ny afpxI cox kMpyn df kyNdrI muwdf zIvYlpmYNt nMU bxfieaf hoieaf hY. pMjfb dIaF coxF vwl vyKIey qF iehnF ivwc “aYn afr afeI” PYktr qkrIbn mnPLI hY. “aYn afr afeI” PYktr bfry jo rOlf ivdysLF ivwc hY Auh pMjfb dI DrqI `qy njLr nhIN afAuNdf. “aYn afr afeI” PYktr aKLbfrI ibafnF qwk hI sImq hY jo pMjfb dIaF isafsI pfrtIaF nfl juVy pRvfsI afpxI Bwl bxfAux vfsqy dfgdy rihMdy hn. mnpRIq bfdl dI ivdysL PyrI mOky pIpIpI dy kuJ smrQk hjLfrF pRvfsIaF dy cox pRcfr vfsqy puwjx dy dfavy krdy sn jo inry Koty sn. akflI aqy kFgrs pfrtI dy kuJ ivdysLI smrQk jLrUr pMjfb puwjy hoey hn pr AuhnF dI igxqI “ibafn dfgx” jogI hI hY. pRvfsI votrF dI igxqI qF kuJ sYNkVy qoN vwD nhIN jfpdI. aYn afr afeI iehnF coxF ivwc koeI PYktr nhIN hn aqy nf hI pRvfsIaF dy pMjfb vwsdy irsLqydfr AuhnF dy khy iksy nMU awKF mIc ky sport krn vfly hn. ieQy iksy pfrtI nMU vot pfAux jF nf pfAux dy hor drjnF kfrn hn jo votr nMU pRBfvq krdy hn. ivdysLI pMjfbI mIzIaf ivwc smyN smyN jo muwdy aksr BfrU jfpdy hn Auh pMjfb ivwc muwdy hI nhIN hn. pMjfb ivwc vfprIaF CotIaF motIaF GtnfvF jo aksr ivdysLF ivwc ryzIE tfk sLoaF df mwudf bx jFdIaF hn, pMjfb dy mIzIey ivwc AuhnF df mfmUlI ijLkr hI huMdf hY. ivdysLF ivwc kuJ aYsy mIzIafkfr hn ijhnF dIaF rportF pVHn-sunx qoN jfpdf hY ijvyN pMjfb ivwc koeI vwzI vwKvfdI lihr cwl rhI hovy pr pMjfb ivwc ajyhI iksy lihr df nfm insLfn qwk nhIN hY. kuJ ivdysLI mIzIafkfrF ny ajyhy inAUjLkfstr rwKy hoey hn jo CotIaF CotIaF GtnfvF nMU msflf lgf ky pysL krdy hn ijs nfl pMjfb ivwc iksy kiQq lihr df Jlkfrf pYNdf hY. isafsI pfrtIaF aksr hr iksm dy votr smUhF dI sport lYx vfsqy doV Bwj krdIaF hn. zyrf isrsf nMU Audfhrx dy qOr `qy vyKIey qF kFgrs, akflI, Bfjpf aqy pIpIpI zyry dI sport lYx leI zyry dy gyVy mfr rhIaF hn. iehnF coxF ivwc ies iek zyry dI buwkq vwKvfdIaF dy sfry guwtF qoN ikqy vwD jfpdI hY. mfn akflI dl ijs dy ibafn ivdysLI pMjfbI mIzIaf ivwc cmkf ky lgfey jFdy hn, pMjfb ivwc iek mfmUlI sMgTn hY. pMjfb ivwc afm lok, buwDIjIvI vrg aqy aPsrsLfhI ivwc ajyhf bMdf lwBxf musLkl hY jo ieh socdf hovy ik pMjfb ivwc vwKvfdI lihr df koeI BivK hY. ivdysLI vwKvfdI pMjfb dIaF jLmInI hkIkqF qoN pUrI qrF tuwt cuwky jfpdy hn. pMjfb ivwc kuJ igxqI dy vwKvfdI jLrUr hn aqy ipCokV vwl vyKIey qF sdf kuJ lok ajyhI soc dy DfrnI rhy hn pr pMjfb ivwc vwKvfdI lihr jF vwKvfdI iDr nfm dI koeI cIjL nhIN hY.
cox kimsLn vloN nisLaF nMU Twl! pMjfb ivwc hux qwk TMzI cwl rhI cox muihMm kuJ BKx lwg peI hY. nfmjdgIaF dI vfpsI qoN bfad sUby dIaF kuwl 117 ivDfn sBf sItF vfsqy hux 1080 AumIdvfr mYdfn ivc rih gey dwsy gey hn. kFgrs, akflI-Bfjpf gwTjoV, bhujn smfj pfrtI aqy sfˆJy morcy dy AumIdvfrF qoˆ ielfvf kfPI afËfd AumIdvfr vI mYdfn ivc hn. hYrfnI vflI gwl hY ik cox notIPIkysLn qoN pihlF sLurU hoieaf dlbdlIaF df islislf ajy vI jfrI hY. pMjfb aqy Bfrq dI isafsq ivwc dlbdlIaF nvIN gwl nhIN hn pr ies vfr pMjfb ivwc dlblUaF ny nvyN irkfrz kfiem kr idwqy hn. dlbdlUaF ny jo nvIN iprq pfeI hY Auh pMjfb dI isafsq vfsqy sLuB aml nhIN hY. kursIaF hfsl krn dI lflsf muwidaF aqy nIqIaF `qy BfrU ho geI hY. isafsI pfrtIaF df kyNdrIkrn dlbdlIaF df iek Kfs kfrn hY. pfrtIaF dy srgrm afgUaF kol itkt hfsl krn vfsqy kyNdrI lIzrisLp dI muwTI-cfpI qoN ibnF hor koeI cfrf nhIN hY. kFgrs aqy Bfjpf vrgIaF pfrtIaF ivwc kyNdrI lIzrisLp spsLt ivKfeI idMdI hY qy itktF dy cfhvfn idwlI vwl Bjdy vyKy jf skdy hn pr sLRomxI akflI dl ikAuNik iek KyqrI pfrtI hY ies leI akflI dl dIaF itktF dy cfhvfn idwlI vwl Bwjx dI QF AuDr Bwjdy rhy hn ijDr bfdl ipAu puwq zyry lfeI bYTy sn. aml ieko hI hY ik itkt pfrtI dI suprIm lIzrisLp dy hwQ hY. inrsMdyh ieh aml ishqmMd nhIN hY. pwCmI dysLF smyq dunIaF Br ivwc rfjsI pfrtIaF itkt cfhvfnF `qy njLr rwKdIaF hn aqy CfxbIx vI krdIaF hn, pr Bfrq ivwc rfjsI pfrtIaF dI kyNdrI lIzrisLp loVoN vwD BfrU hY. iehnF coxF ivwc Bfrq df cox kimÈn AumIdvfrF, rfjsI pfrtIaF, cox srgrmI aqy aPsrsLfhI `qy sÉq nËr rwK irhf hY. ijhnF pMj sUibaF ivwc coxF ho rhIaF hn AuhnF ivwc inrpwK coxF vfsqy cox kimsLn ny puKq pRbMD kIqy hn ijs qoN rfjsI afgU bhuqy KusL nhIN hn. cox aml inrpwK rwKx vfsqy cox kimsLn ny puils aqy isvl aiDkfrIaF dIaF vwzI pwDr `qy bdlIaF kIqIaF hn ijs nfl cox kimsLn iek qfkq bx ky AuBiraf hY ijs dy idsLfinrdysL ‘rfj qfkq’ bx gey hn. Auqr pRdyÈ ivwc muwK mMqrI mfieafvqI bhujn smfj pfrtI dy cox inÈfn hfQI aqy Aus (mfieafvqI) dy buwq Zwkx dy cox kimÈn dy PYsly qoN KPf hY. mfieafvqI ies nUM iekqrÌf PYslf smJdI hY pr dysL dy muwK cox kimsLnr sRI kurYÈI ny iehnF dosLF nMU rwd kr idwqf hY. sRI kurYÈI ny ikhf hY ik AuhnF srkfrI dÌqrfˆ `coˆ muwK mMqrI, pRDfn mMqrI aqy hor swqfDfrI nyqfvfˆ dIafˆ qsvIrfˆ htfAux leI ikhf hY aqy jykr qsvIrF htfeIafˆ nhIˆ jf skdIafˆ qfˆ AunHfˆ nUM Zwk dyx leI ikhf hY.
pMjfb
ivwc vI subfeI mwuK cox aiDkfrI kusumjIq iswDU ny sKLq phuMc apxfeI hoeI hY ijs
qoN s: pRkfsL isMG bfdl nfKusLI jfhr kr cuwky hn pr s: bfdl jfxdy hn ik cox
kimsLn ies smyN ‘srbsLkqImfn’ hY aqy AuhnF hor ivvfd ivwc pYxf shI nhIN smiJaf.
cox kimsLn AumIdvfrfˆ dy cox Krcy `qy sKLq njLr rwK irhf hY ijs kfrn cox pRcfr
ivwc pihlfˆ vrgI srgrmI ivKfeI nhIN idMdI. AumIdvfr iksy vI Krcy vfsqy 20 hjLfr
rupey qoN vwD kYsL adgfiegI nhIN kr skdy, cox pRcfr dPLqrF df Krcf,
iesLiqhfrbfjLI aqy pRcfr ivwc jutIaF motr-gwzIaF vI cox kimsLn dI njLr hyT hn.
ies nfl hwdF bMny twp cuwky coxfˆ Krcy nMU kuJ kuJ hwd qwk Twl pfeI jf skygI aqy
“mfieaf” df glbf Gtfieaf jf skygf. ieh gwl vyKx vflI hY ik nsLy aqy notF dI axhoNd jF sImqqf votr trn-afAUt `qy kI asr pfAuNdI hY. hux qoN hI votr trn-afAUt Gt jfx dy aMdfjLy lgfey jf rhy hn ijs df kfrn Zol Zmwky dI Gft ho skdf hY. pr ajy cox pRcfr dy 8-9 idn bfkI hn jo votrF nMU afkrisLq krn vfsqy kfPLI hn. aisDf cox pRcfr aMdro aMdr cwl irhf hY ijs aDIn vwK vwK BfeIcfiraF, jQybMd votrF aqy sMprdfvF nMU tfrgt kIqf jf irhf hY. zyrf isrsf ny ajy qwk afpxI cox nIqI gupq rwKI hoeI hY. zyrf votrF nMU gMZx vfsqy kFgrs pfrtI ny spsLt stYNz lY ilaf hY pr akflI dl dIaF koisLsLF ajy vI prdy dy ipwCy hI cwl rhIaF hn. zyrf smrQk votr mflby dIaF kuwl 69 sItF ivcoN 45 sItF nMU pRBfvq krn dy jog smJy jFdy hn ijs kfrn AuhnF nMU njLraMdfjL nhIN kIqf jf skdf. sfl 2007 dIaF coxF ivwc pMjfb kFgrs ny iehnF 69 sItF ivwcoN 37 sItF `qy ijwq hfsl kr ky akflI dl df gVH smJy jFdy mflby ivwc dl nMU Korf lgfieaf sI. pMjfb kFgrs dy pRDfn kYptn amirMdr isMG ny sfPL afK idwqf hY ik zyrf sLrDflU sfzy votr hn, asIN AuhnF qoN ikAuN votF nf mMgIey? kFgrs aqy akflI-Bfjpf gwTjoV BfvyN dovyN hI BfrI sMBfvI ijwq dy dfavy kr rhy hn aMdroN dovyN hI votrF dI cuwp qoN KOPLjdf hn. ijwq dy dfavy aqy aMdfjLy pMjfb dy votr df mn pVH lYx dy jog nhIN hn. pMjfb ivwc ies mOky akflI Bfjpf gwTjoV dy iKlfPL “hfkm-ivroDI” lihr vyKx nMU nhIN imldI aqy nf hI iksy iek pfrtI pwKI lihr vyKx nMU imldI hY. pMjfb df afm votr vI afpxy smrQn nMU zyrf isrsf vFg gupq hI rwK irhf hY. pIpIpI PYktr cox nqIijaF `qy kI asr pfvygf ieh vI ajy spsLt nhIN hoieaf. pMjfb ivwc jfalI krMsI aqy zrwgjL dI PVo PVI ivwc vI qyjLI afeI hY. jfalI BfrqI krMsI aksr pfiksqfn qoN smgl huMdI hY ijs ipwCy dihsLqgrd sMgTnF aqy afeI aYs afeI df hwQ dwisaf jFdf hY. cox kimsLn dI sKLqI kfrn cox aml ivwc vwwzf suDfr ho irhf hY. notF aqy nisLaF nMU hux qwk peI Twl sLlfGfXog hY aqy afs kIqI jfxI cfhIdI hY ik ajyhf aml cox idn qwk jfrI rhygf. cox kimsLn df sKLq ruK Bfrq ivwc amlI rUp ivwc cox suDfrF dI sLurUafq smJI jfxI cfhIdI hY. -blrfj idEl
10vF pRvfsI BfrqI idvs Bfrq srkfr vloN pRvfsI BfrqIaF dI dysL dI qrwkI ivwc mhwqqf nMU drsfAuNdf 10vF pRvfsI BfrqI idvs rfjsQfn dI rfjDfnI jYpur ivwc sMpn ho igaf hY. sflfnf pRvfsI BfrqI idvs dI sLurUafq vfjpfeI srkfr ny kIqI sI ijs nMU zf: mnmohn isMG srkfr ny jfrI rwiKaf hY. pRvfsI BfrqI idvs vfsqy Bfrq srkfr ny hr sfl jnvrI 7-8 aqy 9 dIaF pwkIaF qrIkF rwKIaF hoeIaF hn. hr sfl pRDfn mMqrI jnvrI 8 aqy rfsLtrpqI jnvrI 9 nMU pRvfsI BfrqI idvs nMU sMboDn krdy hn. hr sfl iek aihm pRvfsI BfrqI nMU ies smfgm vfsqy muwK mihmfn vjoN bulfieaf aqy snmfinaF jFdf hY aqy drjun qoN vwD pRvfsIaF nMU pRvfsI BfrqI avfrz idwqy jFdy hn. ies 10vyN pRvfsI BfrqI idvs df mfto “globl ieMzIan – aksklUisv groQ” rwiKaf igaf sI. muwK smfgmF qoN ielfvf vwK vwK sYmInfrF ivwc 70 qoN bulfry sLfml sn ijhnF ivwc 40 qoN vwD kfmXfb pRvfsI sn. pihly idn 7 jnvrI nMU BivK ivwc pfxI dI sMBfl qy sucwjI vrqoN aqy solr aYnrjI `qy BrvyN sYmInfr hoey. Bfrq solr aYnrjI `qy kfPLI jLor dy irhf hY aqy rfjsQfn ajyhf sUbf hY ijs ivwc solr aYnrjI dy vwzy pRfjYkt sLurU kIqy jf rhy hn. solr aYnrjI `qy rIsrc & zIvYlpmYNt `qy coKf jLor idwqf jf irhf hY aqy ivdysLI kMpnIaF nfl sihXog vDfieaf jf irhf hY qF ik dysL dI ibjlI dI loV nMU pUrf kIqf jf sky ijs nfl dysL dI qrwkI bwJI hoeI hY. 7 jnvrI sLfm nMU pRvfsI BfrqI idvs ivc sLfml do hjLfr qoN vwD pRvfsIaF nMU Bfrq dy ivdysL ivBfg ny sQfnk istI pYils ivwc sLfndfr iznr idwqf. 8 jnvrI nMU pRDfn mMqrI zfktr mnmohn isMG ny pRvfsI BfrqI idvs nMU azrYs kIqf ies mOky ivrlf aozItorIam Kcf Kwc Biraf hoieaf sI. trInIzfz & tbYgo dy pRDfn mMqrI mYzm kmlf pRsfd bsysur jo ik ies smfgm dy muwK mihmfn sn, ny Bfrq nMU ‘Bfrq mfqf’ dI QF grYNz mdr ieMzIaf afKidaF ikhf ik grYNz mdr nMU bwcy mF nfloN vI vwD ipafry huMdy hn. mYzm kmlf pRsfd bsysur ny Bfrq srkfr dI ‘pRvfsI BfrqI idvs’ aXoijq krn vfsqy qfrIP kIqI aqy ies nMU ‘globl ieMzIan’ sLihrI vfsqy shI krfr idwqf. vwK vwK sYmInfrF ivwc drjnF mMqrIaF ny Bfg ilaf ijhnF ivwc KjLfnf mMqrI pRxfB muKrjI vI sLfml sn. plYnrI sYsLn nMbr iqMn ivwc EntyrIE dy mMqrI sRI hirMdr qwKr vI bulfiraF dy pYnl ivwc sLfml sn. ies idn rfq df Kfxf rfjsQfn dy mwuK mMqrI sRI afsLok glhoq ny ieiqhfsk sIsodf rfxI bfg pYils ivwc idwqf. ies ivwc bhuq vDIaf klcrl pRogrfm pysL kIqf igaf ijs df aMq sLfndfr afiqsLbfjLI nfl hoieaf. 9 jnvrI nMU muwK mMqrIaF df sYsLn hoieaf ijs ivwc 6 muwK mMqrIaF ny Bfg ilaf aqy rfjF dy pRogrfm qy mOikaF bfry ivcfr vtFdrf kIqf igaf. Bfad duiphr vwK rfjF ny afpxy afpxy sYmInfr ajoijq kIqy ijhnF ivwc keI muwK mMqrIaF ny Bfg ilaf. gujrfq dy sYmInfr swB qoN vwD iKwc df kyNdr sI ijs nMU muwK mMqrI nirMdr modI ny sMboDn kIqf. qrwkI dI Jlk idMidaF nirMdr modI ny afiKaf ik sUby dIaF pihlIaF 9 pMj sflf XojnfvF dI kul rkm 47,000 kroV rupey sI jd ik 10vIN pMj sflf Xojnf ivwc kul rkm keI guxf vD ky iek lwK kroV rupey ho geI aqy hux 11vIN pMj sflf Xojnf ivwc ieh rkm vD ky iek lwK ds hjLfr kroV rupey ho geI hY. AuhnF ikhf ik sUbf sikl zIvYlpmYnt `qy bhuq jor dy irhf hY aqy sUby ivwc 976 iksm dy vwK vwK ikiqaF dy kors sLurU kIqy gey hn. KyqI sYktr d qrwkI vfsqy Kfs Xqn kIq jf rhy hn KyqI df iek iqhfeI ihwsf jMglfq nMU bxfieaf jf irhf hY ijs nfl vqfvrx nMU bcfieaf jf skygf aqy cMdn vrgI mihMgI lkVI vI pYdf kIqI jfvygI. KyqI sYktr nMU pwky mfl dIaF mMzIaF nfl joVn vfsqy AuhnF “Pfrm – Pybirk – PYsLn –Pfrn” df cfr nukfqI pRogrfm dwisaf ijs aDIn kpfh dI KyqI PYsLn dy rUp ivwc aYksport kIqI jfvygI. 9 jnvrI nMU pRvfsI BfrqI mMqrfly vloN pRvfsIaF nMU rfq df Kfxf KUbsUrq jY mihl pYils ivwc idwqf igaf ijs ivwc sLfndfr klcrl pRogrfm pysL kIqf igaf. mMqrI sRI vfielr rvI aqy rfjsQfn dy muwK mMqrI sRI afsLok glhoq hfjLr rhy. vwK vwK sYmInfrF ivwc Bfrq ivwc af rhI qbdIlI, arcxF aqy arD-KVoq nMU vI bhuq Kuwl ky ivcfiraf igaf. aPsrsLfhI dy nFh pwKI rol aqy kurwpsLn `qy mMqrIaF dI hfjLrI ivwc ivcfr rwKy gey aqy PYslfkun qbdIlI dI mMg kIqI geI. srkfr aqy ivroDI iDr nMU “aYPzIafeI” (Pfrn zfrYkt ienvYstmYNt) lfgU krn ivwc asPl rihx vfsqy koisaf igaf. iek bulfry ny qF ieh vI afK idwqf ik cIn dI qrwkI cIn dI srkfr dIaF nIqIaF kfrn hor rhI hY pr Bfrq dI qrwkI Bfrq dI srkfr dy bfvjUd ho rhI hY Bfv Bfrq srkfr dIaF ax-anUkUl nIqIaF dy bfvjUd ho rhI hY. dunIaF Br ivwc PYly 27 imlIan dy krIb pRvfsI BfrqI sflfnf 50 iblIan qoN vwD ivdysLI krMsI Bfrq Byjdy hn ijs nfl dysL ivwc Pfrn krMsI dI QuVH KLqm ho geI hY. hYrfnI df qwQ ieh hY ik arb dysLF ivwc kMm krdy 6 imlIan dy krIb pRvfsI BfrqI sflfnf 50% Pfrn krMsI Bfrq Byjdy hn. arb dysLF ivwc kMm krdy pRvfsI BfrqI grIb pRvfsI igxy jFdy hn ikAuNik iehnF ivwc bhuqy sfDfrn kfmy huMdy hn. Bfrq srkfr iehnF dI ibhqrI vfsqy Kfs Xqn kr rhI hY. srkfr ny iehnF vfsqy hYlQ & vYlPyar skIm sLurU kIqI hY ijs ivwc ssqy bImy dI ivvsQf hY. Bfrq dI qrwkI ivwc pRvfsIaF dy rol bfry bolidaF iek mfhr ny qF ieQoN qwk afK idwqf ik Bfrq dI ajLfdI ivwc vI pRvfsIaF df aihm Xogdfn sI aqy ajoky Bfrq dI nINh rwKx vfsqy iqMn vwzy nyqf pRvfsI BfrqI sn ijhnF dy nfm ies mfhr ny pMzq nihrU, mhfqmf gFDI aqy zfktr aMbydkr dwsy. pRvfsI BfrqI idvs iek aihm Porm bx cuwkf hY ijs ivwc hr sfl ivcfrF df adfn pRdfn huMdf hY jo srkfr dIaF nIqIaF inrDfrq krn ivwc shfeI huMdf hY. pRvfsI BfrqI dy rUp ivwc “BfrqI” swc muwc hI “golbl ieMzIan” bx cwukf hY aqy pRvfsI BfrqI idvs globl ieMzIan nMU Bfrq nfl joVI rwKx df sfDn bx igaf hY. -blrfj idEl
‘styt ivd ien styt’, kI krygf pfiksqfn? krjLy hyT dwby pfiksqfn dI aMdrUnI hflq idno idn lgfqfr ivgVdI jf rhI hY. pfiksqfn df swB qoN purfxf imwqr aqy mddgfr dysL amrIkf vI pfiksqfqn qoN ipwCy htdf jf irhf hY. pfiksqfn ivwc ieslfimk kwtVpMQI BfrU huMdy jf rhy hn ijs kfrn dunIaF pfiksqfn `qy ivsLvfs krn vfsqy iqafr nhIN hY. qfkqvr POj aqy kmjLor isvlIan srkfr ivckfr ksLmsL vDdI jf rhI hY. bdamnI, afey idn ho rhy dihsLgrd hmly, afriQk mMdhflI, byrujLgfrI aqy syvfvF dI QuVH kfrn hflq hor vI pycIdf huMdy jf rhy hn. ibjlI, qyl, ptrol aqy kudrqI gYs dI spflfeI dI QuVH kfrn KyqI, ieMzstrI, trFport qy burf asr pY irhf hY. hux qF GrylU kMmF vfsqy rsoeI gYs aqy bflx dI Gft ny vI lokF leI musIbq KVI kr idwqI hY. pYsy aqy bflx dI Gft kfrn ryl gwzIaF dI syvf vI burI qrF pRBfvq hoeI hY. ies mMdhflI ivwcoN inklx vfsqy imqr dysLF nfl sihXog qy imlvrqx df rsqf apnfAux dI QF pfiksqfn axikafsy rsqy qy cwl ipaf hY. pfiksqfnI KuPIaf eyjMsI qy POj iek pfsy nMU aqy isvlIan srkfr dUjy pfsy nMU iKwc rhI hY. abtfbfd ivwc Cupy hoey Esfmf ibn lfidn nMU meI 2010 ivwc cuwp cupIqy mfrn ivwc kfmXfb ho jfx qoN bfad amrIkf dI lwq AuWqy ho geI sI aqy pfiksqfn nMU nmosLI df mUMh vyKxf ipaf sI. pfiksqfnI POj dy jfgx qwk amrIkf vfly Esfm nMU mfr ky Aus dI lfsL pfiksqfnI POj dI CfqI qoN cuwk ky lY gey sn. sMsfr jfxdf hY ik pfiksqfn Esfmf ibn lfidn nMU keI sflF qoN CupfeI bYTf sI. isvlIan srkfr nMU pqf hovy jF nf pr ieh gwl pwkI hY ik POj aqy afeIaYsafeI swB kuJ qoN vfkPL sI. Esfmf dy mfry jfx ipwCoN pYdf hoeI qlKI dOrfn isvlIan srkfr nMU zr pYdf ho igaf sI ik POjI hkUmq afeI ky afeI. ies zr ivcoN inkilaf “mYmogyt” awj pfiksqfn vfsqy iPr ivsPotk hflq pYdf kr irhf hY. POj aqy KuPIaf eyjMsI afeI aYs afeI nMU jkIn hY ik rfsLtrpqI jLrdfrI ny POjI rfjplty dy zroN amrIkf qoN mdd mMgI sI ijs df ieMksLfPL kuJ mhIny pihlF pfiksqfnI ipCokV dy amrIkI vpfrI mnsUr iejfjL ny kIqf sI. mnsUr iejfjL aj vI afpxy ibafnF `qy KVf hY ik pfik rfsLtrpqI ny afpxI POj dy iKlfP amrIkf qoN mdd mMgI sI aqy amrIkf nMU Byijaf igaf sbMiDq ‘mYmo’ jF Xfd pwqr ilKqI sI ijs ivwc amrIkf ivwc pfik df sPIr husYn hwkfnI vI sLfml sI. ies ‘mYmo’ qoN bxy ‘mymogyt’ (skYNzl) kfrn sPIr husYn hwkfnI nMU asqIPLf dyxf ipaf sI pr ‘mymogyt’ dI crcf sPIR dy asqIPy nfl vI Twl nhIN sI skI. POj aqy afeI aYs afeI ‘mymogyt’ nMU pwKf Jwl rhI hY qy pfiksqfn dIaF ivroDI pfrtIaF vI kurwpt qy kmjLor isvlIan srkfr nMU asiQr krn `qy qulIaF hoeIaF hn. dysL qoN bfhr bYTf jnrl musLwrPL aqy suprIm kort dy cIPL jsits afpxy afpxy ihwqF nMU iDafn ivwc rwK ky gym Kyz rhy hn. ‘mymogyt’ dI qPLqIsL vfsqy iqMn mYNbrI kimsLn nfmjd kr ky suprIm kort ny isvlIan srkfr nMU bhuq ksUqI Psf ilaf hY. pfiksqfn dy rwiKaf mMqrfly ny suprIm kort kol mMn ilaf hY ik POj aqy afeI aYs afeI rwiKaf mMqrfly dy kfbU hyT nhIN hn. ikRsims qoN pihlF BfrI dbfE aqy nmosLI df sfhmxf kr rhy pRDfn mMqrI XUsPL rjLf iglfnI sMsd ivwc afKr swc afK hI gey ik iksy adfry kol vI “styt ivd ien styt” pYdf krn df hwk nhIN hY. POj vwl ieCfrf kridaF AuhnF spsLt afK idwqf ik jy Auh rwiKaf mMqrfly dy hyT nhIN hn qF ies sMsd dI koeI mhwqqf nhIN hY. ies isstm dI koeI mhwqqf nhIN hY aqy nf hI qusI (sMsd) pRBUswqf sMpn adfrf ho. AuhnF ieh iglf vI kIqf ik srkfr ny aOKy smyN vI POj dIaF qnKfhF ivwc BfrI vfDf kIqf hY. AuhnF KdsLf jfhr kIqf sI ik AuhnF dI srkfr nMU suwtx vfsqy sfjsLF GVIaF jf rhIaF hn. ieh vwKrI gwl hY ik Auh kuJ GMty bfad hI ies ibafn qoN ipClKurI muVdy ivKfeI dyx lwg pey sn. rfsLtrpqI jLrdfrI ishq df bhfnf bxf ky kuJ hPLqy zubeI nMU Bwj gey sn. cIP jsits iePqkfr cODrI dI rfsLtrpqI jLrdfrI nfl dflL nhI glLdI aqy hux ivsLlysLk mihsUs krdy hn jsits cODrI dI POj nfl sItI rlL geI hY. suprIm kort vwloˆ ‘mymogyt’ dI qPLqIsL vfsqy bxfey gey kimÈn dI agvfeI bloicsqfn hfeIkort dy cIÌ jsits kfËI PYË kr rhy hn qy ies kimÈn dy do hor mYˆbr ieslfmfbfd hfeIkort dy cIP jsits aqy isMD hfeIkort dy cIP jsits hn. kimÈn leI mfmly dI swcfeI, sroq aqy kfrnfˆ df pqf lfAux leI cfr hPiqafˆ dI smyN sImf qYa kIqI geI hY. POj aqy afeI aYs afeI srkfr qoN bfhrIaF ho ky ‘mymogyt’ bfry afpxf pwK rwK rhIaF hn jdik rfsLtrpqI jLrdfrI ies kimsLn nMU byloVf dws rhy hn. rihMdI ksr pfiksqfn dI pRisD vkIl aqy mnuwKI aiDkfr aYzvokyt bIbI asmf jhFgIr ny kwZ idwqI hY. bIbI jhFgIr ies mfmly ivwc sfbkf pfiksqfnI sPIr husyn hkfnI dI vkflq kr rhy sn pr suprIm kort vloN 9 dy 9 jwjF ny jd ‘mymogyt’ mfmly ivwc bIbI asmf jhFgIr vloN AuTfey jf rhy kfnMUnI nukiqaF nMU njLraMdfjL kr ky qPLqIsLIaf kimmsLn nfmjLd kr idwqf qF bIbI jhFgIr ny husyn hkfnI dI vkflq krn qoN ienkfr kr idwqf. bIbI ny spsLt afK idwqf hY ik Auh afpxy klfieMt dy ihwqF dI rfKI nhIN kr skdI ikAuNik pfiksqfn dI suprIm kort nMU POj clf rhI hY qy isvlIan srkfr dy nmdy kwsy jfx dI iqafrI ho rhI hY. bIbI asmf POjI rfj dy sKLq iKlfPL hY aqy pfiksqfn ivwc pRPUwlq jmhUrIaq vyKx dI cfhvfn hY. zfn tIvI nfl ieMtrivAU ivwc bIbI jhFgIr ny sfPL kih idwqf hY ik Aus nMU iensfPL dI koeI afs nhIN hY. bIbI asmf df ivsLvfs hY ik pfiksqfn, jmhUrI injLfm dy hyT hI awgy vD skdf hY aqy POj mukMml qOr `qy isvlIan srkfr dy aDIn hoxI cfhIdI hY. bIbI muqfibk POj sfbkf sPIr husyn hkfnI nMU blI df bwkrf bxfAux jf rhI hY. jLrdfrI aqy hkfnI ny iksy vI ajyhy mymo dI jfxkfrI hox qoN ienkfr kIqf hY ijs ivwc pfik POj dy iKlfPL amrIkf qoN mdd mMgI geI hovy. bIbI asmf jhFgIr pfiksqfnI suprIm kort dI bfr asosIeysLn dI pRDfn vI hY. ijs kimsLn dI kfiemI df bIbI asmf ivroD kr rhI sI Auh kimsLn hux bIbI asmf smyq amrIkI vpfrI mnsUr iejLfjL, sfbkf sPIr husyn hkfnI aqy afeI aYs afeI cIP jnrl sujLf pfsLf nMU pysL hox df hukm dyvygf. suprIm kort ny ies vfsqy cfr hPLqy df smF imiQaf hY. ‘styt ivd ien styt’ bfry kI krygf pfiksqfn? ieh iek vwzf svfl hY. pfiksqfn df BivK, dihsqvfd iKlfPL lVfeI aqy iKwqy df amn hux ies `qy hI inrBr krygf. -blrfj idEl |
|
|