|
|
|
hPLqfvfrI sMpfdkI lyK bfrUd dy Zyr `qy bYTf hY pfiksqfn! pfiksqfn ivwc EhI Bfxf vfpiraf hY ijs df bhuqy ivsLlysLkF nMU zr sI. awT ku sfl dy ivdysLvfs ivwc rihx qoN bfad 18 akqUbr 2007 nMU pfiksqfn prqx qoN pihlF bIbI Buwto ny Kud afp ieh KLqsLf jLfhr kIqf sI ik al kfiedf dI kmFz hyT jQybMd ho cuwkf ieslfimk kwtVpMQIaF aqy dihsLqgrdF df muhfjL Aus df kql kr skdf hY. bIbI ny ieh vI afiKaf sI ik Auh ijLMdgI df irsk lYx vfsqy iqafr ho ky afeI hY aqy Aus ny afpxy pirvfr nMU ies bfry agfh kr idwqf hY. akqUbr 18 nMU hI jd bIbI ny pfiksqfn dI DrqI `qy pYr rwiKaf sI qF ijwQy hjLfrF smrQkF df iekwT Aus df svfgq krn vfsqy iekwTf hoieaf sI AuWQy ‘mOq dy sOdfgr’ vI pUrI qrF iqafr ho ky afey sfn. sKq surwiKaf nMU cIridaF afqmGfqI bIbI dy bultprUPL vfhn qwk phuMc gey sn. ies afqmGfqI hmly ivwc bIbI Buto qF bc geI sI pr Aus dy 140 dy krIb smrQk mOq dy mUMh jf pey sn aqy 500 dy krIb jLKLmI ho gey sn. 18 akqUbr nMU dihsLLqgrd qfkqF jo krfcI ivwc krn ivwc asPLl rhIaF sn AuhnF Auh kuJ 27 dsMbr nMU rfvlipMzI ivwc kr ivKfieaf hY. BfvyN ajy ies afqmGfqI hmly dI bhuqI qPsIl afAuxI bfkI hY aqy ies dI mukMml qPqIsL nMU qF hor vI vkq lwgygf pr iek gwl spsLt hY ik ieh AuhnF qfkqF df kfrf hY jo ieslfimk kwtVvfd aqy dihsLqvfd nMU hI afpxf Drm smJdIaF hn. pfiksqfn pIpljL pfrtI dy kuJ afgUaF ny pfiksqfn dy pRDfn musLrwPL aqy srkfr vwl vI AuNgl AuTfeI hY pr aslIaq ies dy nyVy hY ik pfik srkfr, POj, surwiKaf qMqr aqy KuPIaf qMqr ivwc kwtVpMQIaF df cMgf bolbflf hY aqy Auh srkfr aMdr srkfr vFg kMm kr rhy hn. iehI kfrn hY ik ajy qwk qfilbfn kwtVpMQI aPLgfinsqfn ivwc brfbr dI twkr dy rhy hn qy Esfmf 2001 qoN hux qF nf PiVaf jf sikaf hY aqy nf dunIaF Br dIaF POjI qfkqF dy hwQ lwgf hY. musLrwPL qfkq ivwc huMdf hoieaf vI sLfied eynf byvws hY ik Auh BUto vFg Kud kdy vI kwtVpMQIaF dI dfVH hyT af skdf hY aqy surwiKaq nvfjL sLrIPL nhIN hY. pfiksqfn ivwc awj ijs hwd qwk kwtVpMQIaF dI qUqI boldI hY Aus df mukblf krn vfsqy pfiksqnI afgUaF nMU koeI sFJf muhfjL kfiem kr ky PYslfkun lVfeI lVnI pvygI aqy AuhnF nMU ies kMm vfsqy dunIaF Br dIaF jmhUrI qfkqF dI mdd dI loV pvygI. awj hflq ieh hY ik dunIaF qF ieh swB kuJ vyK qy smJ rhI hY aqy mdd vfsqy iqafr vI bYTI hY pr pfiksqfnI afgUaF ivwc afpsI ieksurqf aqy sFJ dI Gft hY. ajy vI pfiksqfnI afgU dihsLqvfd nfl iswDI twkr lYx qoN kqrf rhy hn aqy hAU pry kr ky sfrnf cfhuMdy hn. hAU pry nfl ieh mfmlf nijwiTaf jfx vflf nhIN hY. keI vfr cyqfvnIaF dyx dy bfvjUd ajy qwk pfik srkfr dysL ivwc hjLfrF mdrwsy kfbU nhIN kr skI ijhnF ivwc inwq kwtVvfd dI pnIrI iqafr kIqI jFdI hY. ies mfmly ivwc pfiksqfn iekwlf nhIN hY Bfrq aqy bMglf dysL smyq bhuq sfry musilm abfdI vfly dysL hn ijhnF ivwc mdrwsy iksLor Aumr dy bwicaF nMU ieslfimk kwtVvfd dI ipAuNd cfVH rhy hn. ies kMm vfsqy sfAUdI arb vrgy amIr ieslfimk dysL moty PMz idMdy hn aqy Bfrq vrgy dysL ivwc kwtVvfdI mdrwisaF vfsqy srkfrI grFtf vI lYx ivwc kfmXfb ho jFdy hn. ieh vwKrI gwl hY ik BfrqI mdrwsy ajy bhuqy pfiksqfnI mdrwisaF ijMny KLqrnfk nhIN hn pr mfmlf Esy pfsy vl vD irhf hY. dunIaF dy kuJ dysL ‘styt’ nMU Drm nfloN bhuq sUKLm pwDr qwk vwK krn ivwc ruJy hoey hn ijhnF ivwc bhuqy pwCmI XUrp dy dysL sLfml hn. PrFs vrgy dysL ivwc srkfrI skUlF ivwc Dfrimk icMnHF dI mnfhI ies ‘sYprysLn’ (Drm aqy styt nMU awz rwKx) dI iewCf df hI iswtf hY. dUjy pfsy Bfrq vrgy dysL hn jo ajy vI “hwj” vfsqy kroVF dIaF grFtF idMdy hn aqy kuJ KyqrF ivwc msijd dy mOlvIaF nMU qnKfhF vI idMdy hn ajoky smyN ivwc Drm aqy styt vwK vwK hn aqy ies `qy pUrf aml kIqf jfxf cfhIdf hY. duwK dI gwl hY ik kYnyzf vrgy dysL ivwc vI awj Dfrimk kwtVvfd afpxIaF jVF PYlfa irhf hY aqy rfsjI afgU votF Kfiqr awKF hI nhIN mIc rhy sgoN kwtVvfdIaF dy BfeIvfl vI bx rhy hn. vwK vwK DrmF nfl sbMDq kwtVvfdI aqy dihsLgrd gwTbMDn kYnyzf ivwc afpxy awzy bxf cuwky hn aqy ies bfry bhuq sfrIaF rportF vI afeIaF hn pr rfjsI afgU mcly hoey bYTy hn. kYnyzf dy rfjsI ZFcy ivwc kwtVvfdI smrQk afpxf aDfr bxf cuwky hn aqy ajyhf ruJfn BivK ivwc Kqrnfk sfbq ho skdf hY. bIbI Buwto dy kql bfry bhuq sfry ivsLlysLk ieh afKdy suxy gey hn ik bIbI ny surwiKaf nMU Kud njLraMdfjL kIqf sI ijs df iswtf dihsLqgrdF dI kfmXfbI ivwc inkilaf hY. rportF muqfibk afpxI cox rYlI qoN vfps prqidaF bIbI Buwto ny jd kuJ smrQk Aus dI jY jY kfr krdy vyKy qF Auh afpxy DImI rPLqfr nfl cldy bultprUPL vfhn ivwc bxfey JroKy `coN bfhr inkl afeI ijs nfl Aus dy srIr df awDf ku ihwsf golIaF dI mfr hyT af igaf aqy hmlfvrF nMU iehI cfhIdf sI ijhnF mOky df lfB AuTf ky pihlF golIaF dI vfCV kIqI aqy ipwCoN afqmGfqI Dmfkf kr idwqf. kihx nMU ieh bhuq suKflf hY ik afgU lok afpxI inwjI surwiKaf vfsqy “kYd” ho ky rih jfx pr jmhUrI coxF lVn vfsqy ajyhf iksy hwd qwk hI sMBv ho skdf hY. pihlF hI asiQrqf dI pkV ivwc af cukf pfiksqfn bIbI Buwto dy kql qoN bfad hor vI dldl ivwc Ps igaf hY. coxF df aml ruk jfx dy afsfr bx gey hn aqy mrsLl lfa dI sMBfvnf vD geI hY. dysL ivwc KfnjMgI vflI hflq bx geI hY ijs ivwc kwtVpMQIaF dy BfrU hox df BYa pYdf ho igaf hY. pfiksqfn ivwc dihsLqgrdF smyq afm lokF kol mfrU hiQafrF dI bhuqfq hY aqy dysL dy aYtmI hiQafrF `qy vI kwtVpMQIaF dy awK ho skdI hY. kul imlf ky pfiksqfn bfrUd dy Zyr `qy bYTf njLr af irhf hY. BfrqI Ep mhFdIp aqy dunIaF dI sLFqI vfsqy pfiksqfn ivwc siQrqf, jmhUrIaq aqy KusLhflI jLrUrI hY. rwb KYr kry! pIal mmorIal hspqfl nMU ‘kilink’ bxfAux dI pYNqVybfjLI qoN KLbrdfr!
brYNptn dy bMd kIqy jf cwuky pIal mmorIal hspqfl nMU muV Kohly jfx dI mMg joLr PVdI jf rhI hY pr sUbf srkfr ny ajy qwk ies mfmly ivwc cuwp DfrI hoeI hY. ieh vwKrI gwl hY ik brYNptn isivk hspqfl ivwc syvfvF dy kiQq Ksqf imafr sbMDI lokF dy roh nMU vyKidaF suprvfeIjLr nfmjd kr idwqf igaf hY jo ik iek vDIaf kdm hY. “sYNtrl vYst lokl hYlQ ieMtIgrysLn nYtvrk” vloN pIal mmorIam dy BivK bfry lokF dI rfey jfnx vfsqy do pbilk mIitMgF krn df aYlfn kIqf igaf hY jo ik jnvrI 9 aqy 17 nMU ho rhIaF hn. 28 akqUbr 2007 nMU nvF hspqfl Kuwlx dy nfl hI bMd kr idwqf igaf pIal mmorIal hspqfl, rYnovysLn dy bhfny sfl 2010 qwk bMd rwKx df sUbf srkfr pihlF hI aYlfn kr cuwkI hY. ies rYnovysLn vfsqy 95 imlIan df cYWk vI sUbf srkfr dy ishq mMqrI ny coxF qoN pihlF dy dyx df ‘zrfmf’ ricaf sI. pihlF sUbf srkfr ieh afKdI rhI sI ik pIal mmorIal bMd hI nhIN kIqf jfvygf aqy iPr rYnovysLn vfsqy 95 imlIan df cYWk ivKfieaf igaf aqy ipwCoN muV Kohlx dI qrIk 2010 dI pf idwqI geI. hux lokF qoN ieh slfh mMgI jfvygI ik pIal mmorIal nMU iks kMm vfsqy Kohilaf jfvy. kmfl dI slfh mMgI geI hY, iehnF nMU puwCx vflf hovy ik hspqfl iks kMm vfsqy huMdy hn? ijs kMm vfsqy hspqfl huMdy hn pIal mmorIal nMU Es kMm vfsqy Koilaf jfvy aqy Kohilaf vI jldI jfvy. lokF vl ajyhy lwCydfr ivcfr suwty gey hn ik ies nMU mYtrntI bxfieaf jfvy, lFg trm kyar vfsqy jF aYmrjMsI leI vriqaf jfvy. iehnF df afsLf ies hspqfl nMU lMbf smF bMd rwKx qoN bfad “lMgVf” hspqfl bxfAux df jfpdf hY qF ik brYNptn isivk qoN pI-3 (pRfeIvyt ihwsydfr) vwD qoN vwD mlfLeI lfh sky. brYNptn vfsIaF nMU abfdI dy ilhfjL nfl do pUry hspqfl cfhIdy hn, ieh vwK vwK KyqrF ivwc muhfrq (spYslfeIjL) qF rwK skdy hn. pIal mmorIal hspqfl nMU ‘kilnk’ bxf dyx dI pYNqVybfjLI qoN KLbrdfr rihxf cfhIdf hY. -blrfj idEl
tYksF dI mfr aqy dbky! isafsI afgU tYksF ivwc vfDf afpxf jwdI pusLqI hwk smJ ky krdy hn. lokF dI lhU-psIny dI kmfeI df Dn tYksF dy rUp ivwc iekwTf kr ky Krc krn smyN jo lfpRvfhI vrqI jFdI hY Aus dI Jlk keI vfr afzItr jnrl dIaF rportF ivwcoN imldI hY. subfeI aqy PYzrl srkfrF bfry qF ajyhIaF rportF aksr sfl ivwc iek vfr pVHn sunx nMU iml jFdIaF hn pr sLihrI srkfrF dI kfrgujLfrI bfry ajyhf kuJ nhIN huMdf. hr sLihr (imAuNspltI) dI srkfr jF rIjnl srkfr tYksF dI vrqoN ikvyN krdI hY, ieh ikAuNik iksy iek Kfs Kyqr jF sLihr df mfmlf huMdf hY ies leI ies dI crcf afm mIzIey ivwc nhIN huMdI. jy huMdI hY qF lokl iksm dy aKLbfrF ivwc huMdI hY jo ik Kud afpxy sLihr dI srkfr dy gulfmF vrgy hI huMdy hn. ‘rotIaF kfrn pUry qfil’ df ihsfb iehnF lokl aKLbrF nMU nflo nfl krnf pYNdf hY nhIN qF myar aqy istI kONsl iesLiqhfrF qoN juvfb dy ky sbMDq aKLbfr df hukf-pfxI qurMq bMd kr skdy hn. ipCly kuJ mhIinaF vwl JfqI mfrIey qF ivKfeI idMdf hY ik torFto dI sLihrI srkfr ny lokF `qy tYksF df kuhfVf clfieaf hY. pRfprtI tYks qF vDfAuxf hI sI nfl hor nvF lYNz tRFsPr tYks aqy vhIkl rijstrysLn tYks vI lgf idwqf hY. jy syvfvF vwl JfqI mfro qF syvfvF lgfqfr GtfeIaF jf rhIaF hn. kdy gfrbyj cukx `qy bYgF dI hwd lgfeI jFdI hY aqy koeI hor kt lgfeI jFdI hY. vwzIaF sVkF nMU Cwz ky Gfh kwtx aqy brPL htfAux vrgIaF syvfvF vI qokV mwJ dI Dfr vrgIaF huMdIaF jf rhIaF hn. torFto dy nfl hI imsIsfgf dI kONsl ny vI pRfprtI tYks ivwc 10% df vfDf kr idwqf hY. aKy sLihr df Krcf vD igaf hY pqf nhIN ieh Krcf 10% dI rPLqfr nfl ikAuN viDaf hY aqy sLihr dy ho rhy ivsQfr nfl afmdn ikAuN nhIN vD rhI jF pUrI ikAuN nhIN Auqr rhI? iPr vfrI afeI brYNptn dI aqy Gwt iehnF vI nhIN kIqI, krn vI ikAuN bhfny iehnF kol ikhVf bfkIaF nfloN Gwt hn. tYks vfDf 4[5% dy brfbr dwisaf igaf hY pr asl pqf sLihrIaF nMU Es vyly hI lwgygf jd pRfprtI tYks df ibl myl bfks ivcoN Jfkx lwg jfvygf. tYks vfDf ikhVf iksy iswDy PfrmUly nfl kIqf jFdf hY ijs df afm afdmI nMU asfnI nfl smJ pY jfvy. ieh iek gorK DMdf hY ijs df asl mMqv lokF dI awKF ivwc Gwtf pf ky jybF KflI krnf huMdf hY. tYks dy ryt ivwc vfDf vwKrf aqy pRftprtI dI kImq ivwc vfDf ivKf ky asYsmYNt ivwc vfDf vwKrf huMdf hY. istI tYksF ivwc vfDf do DfrI qlvfr vFg huMdf hY jo cIrdf hI jFdf hY pr axjfx sLihrI aprysLn rUm ivwc byhosL kIqy mrIjL vFg cupcfp pey rihMdy hn. brYNptn aqy imsIsfgf, dovyN sLihr hI ‘pIal rIjn’ df ihwsf hn aqy hux pIal rIjn dI srkfr ny afpxf tYks vfDf Tok idwqf hY jo sfry pIal rIjn dy sLihrIaF `qy lwgxf hY. pIal rIjn ny afpxf vfDf 4[3% mukrr kIqf hY aqy ies dy AuWqy dI pfxI tYks hor 9% lgf idwqf hY. pfxI `qy tYks awgy jf ky hor dUhrI mfr krdf hY jd iek gYlx pfxI vrqx `qy jo kImq dyxI pYNdI hY Aus dy nfl hI awDf gYlx gMdf pfxI Cwzx dI kImq nfl hI adf krnI pYNdI hY. torFto ny vI pfxI dI kImq vDfeI hY aqy hor nfl lgdy sLihrF ny vI pfxI aqy pRfprtI tYksF ivwc Gwt nhIN gujLfrI. sUby dI ilbrl srkfr ny afpxy sfry vfady qoV ky 2004 ivwc tYksF ivwc BfrI vfDf kIqf sI aqy iehnF coxF ivwc lokF dI mfr qoN vI bc gey sn. hYlQ tYks lgf ky srkfr ny lokF dIaF jybF ivwc 2[6 iblIan zflr iKicaf hY pr lok ajy vI byKbr hI hn. hux ies hYlQ tYks df rIivAU hoxf hY ikAuNik mgYNtI sfihb ny hYlQ tYks lgfey jfx smyN ieh vfadf kIqf sI ik ieh tYks sKLq loV aqy bjt Gfty kfrn lgfieaf hY aqy bjt Gftf pUrf krn ipCoN rIivAU krky vfps lY lvFgy. pr hux ibafn afieaf hY ik rIivAU df vfadf qF pUrf hovygf pr tYks vfps lYx dI koeI sMBfvnf nhIN hY Bfv ies sfrf rIivAU Pokf hI hovygf. bhuq sflF ipwCoN PYzrl srkfr ny pihlI vfr tYksF ivwc ktOqI krn df hIaf kIqf hY aqy ies df ivroD AuhnF isafsI pfrtIaF vloN ho irhf hY ijhnF df pRogrfm tYksF ivwc lfgfqfr vfDf kr ky qjOrIaF Brn, aqy ies Dn nMU afpxy chyqy guwtF jF pRogrfmF `qy Krc ky votF KrIdx vflf hI irhf hY. lokF dy tYks dy DMn nfl lokF diaF votF KrdxIaF iek GtIaf iksm dI isafsq hY. ieh gwl hux sMsfr pwDR `qy sfbq ho cukI hY ik CotI srkfr hI vDIaf srkfr huMdI hY aqy iehI kfrn hY ik srkfrF afpxf kMm ‘afAUt-sors’ kr ky pYsf bcf rhIaF hn. srkfrI Kyqr dy adfiraF dI igxqI GtfeI jf rhI hY ijs nfl srkfrI kMmF ivwc kusLlqf af rhI hY. PYzrl srkfr ny jI[aYs[tI[ ivwc pihlF hI 1% dI ktOqI kIqI hoeI hY aqy hux agly sfl 1% hor ktOqI ho rhI hY. ies dy nfl hI afmdn tYksF ivwc vI ktOqI kIqI geI hY ijs nfl lokF `qy tYksF df boJ Gwto Gwt PYzrl srkfr vloN Gtfieaf jf irhf hY. torFto stfr ny bysmYNt apfrtmYNtF dy mfmly ivwc iek ivasqrq lyK pRkfsLq kIqf hY jo ik sQfnk pMjfbI BfeIcfry ivwc bhuq crcf df ivsLf bx igaf hY. ies ivwc kYlgrI sLihr dI istI kONsl vloN mkfn mflkF nMU bysmYNt apfrtmYNt bxfAux vfsqy 25 hjLfr zflr dI sbiszI idwqy jfx nMU aDfr bxfieaf igaf hY. kfrn kYlgrI ivwc jfbF dI bhuqfq kfrn mkfnF dI kmI hY. lok DVf DV albrtf sUby vwl jf rhy hn aqy kYlgrI sLihr Kfs iKwc rKdf hY ijwQy ikrfey `qy apfrtmYNt Bflxf musLkl ho igaf hY. istI ny ieh Gftf pUrf krn vfsqy lokF nMU sbiszI dyx dI gwl kIqI hY jo ik jfiejL hY. ieDr brYptn dI myar nMU jd ies aDfr `qy bysmYNt apfrmYNtF dy kfnUMnIkrn dI sMBfvnf bfry puiCaf igaf qF bIbI ny 25 hjLfr dI sbiszI dyx QF bysmYNt apfrtmYNt (gYr-kfnUMnI) bxfAux vfilaF nMU 25 hjLfr jLurmfnf krn df dbkf mfr idwqf hY. jd ik istI kol 25 hjLfr df jLurmfnf krn df koeI bfeI-lfa nhIN hY. istI jLurmfnf kr skdf hY pr ieh 4-5 hjLfr zflr qwk hI hY pr bIbI ny afpxy dbky df Bfr vDfAux vfsqy ies dI rkm 25 hjLfr kr idwqI hY. iksy pRcwlq rIq kfrn pwCmI dysLF ivwc iksy vI sLihr dy myar nMU “ihjL vrisLp” jF jy aOrq hovy qF “hr-vrisLp” jLrUr ikhf jFdf hY pr asl ivwc ieh sLihrI hI hn jo ik hr srkfr dy asl ‘dfqy’ huMdy hn. sLihrI srkfrF dI afmdn df muwK sroq qF huMdf hI pRfprtI tYks hY ies srkfr dy sflm dfqy sLihrI hI huMdy hn jo votF aqy tYks do iksm df dfn idMdy hn ijs dy shfry koeI kONslr bxdf hY aqy koeI “ihjL vrisLp” jF “hr-vrisLp” bxdf hY. bIbI myar aqy Aus dI kONsl ny tYksF ivwc vfDf kr ilaf hY aqy hux ‘dbkf’ mfrn dI nObq vI af geI hY. cMgf huMdf jy bIbI myar lPLjLF dI cox sUKLmqf nfl krdI aqy pMj guxf jLurmfny dI DmkI dI QF bysmYNt apfrtmYNtF bxfAux dI afigaf dyx nMU sfdy lPLjLF ivwc tflL idMdI. brYNptn dy sLihrIaF aqy sQfnk mIzIey nMU bIbI dy ieh lPLjL Xfd rwKxy cfhIdy hn. -blrfj idEl
suprvfeIjLr dI inXukqI shI idsLf vl iek kdm bIqy aYqvfr nMU brYNptn ivwc hoey BrvyN ros mujLfhry qoN bfad EntyrIE srkfr ny qurq kfrvfeI kridaF brYNptn isivk hspqfl `qy iek suprvfeIjLr nfmjd kr idwqf hY. inrsMdyh ieh lok ros dI ijwq hY aqy ies nMU Gtf ky nhIN vyiKaf jfxf cfhIdf. ijs ZMg nfl ieh ros mfrc hoieaf hY Aus qoN srkfr nMU pqf lwg igaf hY ik brYNptn dy lok ishq syvfvF qoN sMqusLt nhIN hn. iehI kfrn hY ik pRImIar mgYNtI ny ieh ikhf hY ik AuhnF nMU lokF df sunyhF iml igaf hY. ieh EhI sunyhF hY ijs nMU kuJ lokF ny dwbx dIaF keI asPLl koisLsLF kIqIaF sn pr ieh dwibaf nhIN sI jf sikaf. ieh sunyhyN vI idwqy gey sn ik BfeIcfry dy afgU mujLhfry dy iKlfPL hn pr jd lokF df JukfE mujLfhry vwl vyiKaf qF ies nMU pIs-rYlI afK ky kurfhy pfAux dy Xqn kIqy gey jo ik burI qrF asPLl rhy. ieh iek ros ivKfvf jF ros mfrc sI aqy srkfr dI smJ ivwc vI eysy qrF hI afieaf hY aqy aMgryjLI mIzIey ny vI ies nMU shI ZMg nfl hI ibafinaF hY. ies nMU ieh rMgq dyx dI vI koisLsL kIqI geI ik ieh hspqfl vfsqy hor PMz lY leI srkfr `qy dbfE pfAux vfsqy hI kIqf jf irhf hY aqy ies ivwc vI kuJ cfqur lok mfr hI Kf gey hn. ieh bhfnf vI lgfieaf igaf sI ik hspqfl dy iKlfPL mujLfhrf nf kro ikAuNik ies dy aMdr afpxy lok kMm krdy hn. hYrfnI ies gwl dI hY ik hspqfl dy iKLlfPL mujLfhrf krn df Auh lok vI ivroD kr rhy sn jo afp Dfrimk asQfnF dy iKlfPL vI mujLfhry krdy rhy hn. hspqfl leI kIqy gey PMz ryjL nMU vI iek Kfs ivcfrDfrf nfl joV ky pwKpfqI lfhf lYx dI koisLsL kIqI geI. eyar ieMzIaf bMb kFz dI cwl rhI qPqIsL ivwc vI PMzryjL nMU ieh afK ky GVIisaf igaf ik ies nfl iswKF dI qsvIr sfPL hoeI hY. eyar ieMzIaf bMb kFz dI qPLqIsL sfry iswK BfeIcfry dy iKlfPL cwl rhI kfrvfeI nhIN hY ieh qF drasl iksy ivakqI ivsLysL dy vI iKLlfPL nhIN hY ijhf ik krImInl iksm dy adflqI kysF ivwc huMdf hY. ieh TIk hY ik ies bMb kFz vfsqy ijhnF `qy sLwk kIqf jFdf hY Auh iswK Drm nfl sbMDq dwsy jFdy hn aqy Gwto Gwt iek ivakqI jo ik adflq vlo ksUrvfr mMinaF igaf hY Auh vI iswK hY. jo kry so Bry dy inXm muqfibk iswK BfeIcfrf smUhk rUp ivwc ies kflLy kfry df ijMLmyvfr nhIN hY aqy nf hI iksy ny ajyhf TihrfAux dI koeI gwl kIqI hY. qF iPr hspqfl dy PMz ryjL nMU ikhVy iswKF dI qsvIr sfPL krn leI vrqx dI koisLsL hoeI hY? ies df juvfb AuhnF lokF nMU dyxf cfhIdf hY jo ies qrF dy bhfny lgf rhy hn. ieh vI Xfd rwKx vflI gwl hY ik lokF ny dfn isrPL dfn vfsqy idwqf sI nf ik iksy Kfs vrg jF ivcfrDfrf dI qsvIr sfP jF DuMdlI krn vfsqy idwqf sI. ieh gwl hspqfl dy pRbMDkF nMU vI smJxI cfhIdI hY ik Auh ies iksm dy lokF qoN vrq nf hox jF hspqfl df nfm vrqx dI afigaf nf dyx jo ies iksm df lfhf lYxf cfhuMdy hox. pbilk hspqfl df kMm lokF df ielfj krnf hY nf ik iksy Kfs ivcfrDfrf df pwK jfxy jF axjfxy ivwc pUrn dI koisLsL krnf. jfxkfr sUqrF ivwc ieh ivcfr vI pfieaf jf irhf hY ik hspqfl dy pRbMDkF nMU swB kuJ pqf sI pr AuhnF ny jfx buwJ ky hI kMn lpyty hoey sn. jy ieh swc hY qF ieh bhuq icMqf df ivsLf hY. icMqf df ivsLf iewh vI hY ik brYNptn dy sfr dy sfry 4 aYm pI pI lokF qoN ies mfmly ivwc dUr rhy hn aqy Es DVy dy qkrIbn nfl rhy hn jo lokF dy roh dy iKlfPL hspqfl dy pRbMDkF df pwK pUr irhf sI. iehI kfrn hY ik Auh mujLfhry ivwc nhIN afey jd ik s: mwlI smyq kuJ aYm pI aqy istI kONslr sRI ivwkI iZloN lokF dy brfbr KVy hn. kuJ rfjsI afgUaF ny aMdr Kfqy ies mfmly nMU dwbx vfsqy mIitMgF krvfAux df rsqf vI apxfieaf sI jo ‘vylyL df kMm qy kuvyly dIaF twkrF’ sfbq hoieaf hY. kuJ igxqI dy afgUaF nMU Cwz ky brYNptn dy afspfs dy bhuqy Dfrimk sQfnF dy afgUaF ny lokF df ros mujLfhry ivwc sfQ idwqf hY. BrvyN ros df iek sbk ieh vI hY ik kuJ lokF nMU kuJ smF buwDU bxfieaf jf skdf hY pr sfry lokF nMU hmysLf leI buwDU nhIN bxfieaf jf skdf! afs hY ik lokF nMU buwDU smJx vfly kuJ cfqur swjx afp ies qoN jLrUr kuJ iswKx df Xqn krngy. srkfr df suprvfeIjLr kI krdf hY ieh qF smF hI dwsygf pr ies nMU shI idsLf vwl iek kdm smJ ky ies df svfgq krnf bxdf hY. pr nfl hI cyqMn rihx dI vI loV hY aqy pRYsLr bxfeI rwKx vfsqy Xqn krdy rihxf cfhIdf hY. Auh kuJ lok jo srkfr dy “swdy” dI AuzIk kr rhy hn AuhnF nMU vI qrk qoN kMm lYxf cfhIdf hY aqy lokF dIaF AumMgF nMU vDfAux dI PokI koisLsL nhIN krnI cfhIdI. srkfr asl ivwc kI pYNqVf apxfAuNdI hY ieh lokF dI eykqf aqy ishq syvfvF pRqI cyqMnqf `qy hI inrBr krygf. qsvIrF iKcvfAux aqy sytymYNtF jfrI krn dI iewCf nfl lokF dy ros df ihwsf bnx vfly swjx vI lokF dy ros df ivroD krn vfilaF qoN Gwt KLqrnfk nhIN hn. -blrfj idEl
ishq syvfvF leI vfkPIaq aqy isPLfrsL dy ruJfn nMU huxy nwQx dI loV
kYnyzf dIaF ishq syvfvF jo ik ajy qwk qkrIbn pbilk hn, ies smyN zfhZy afriQk sMkt ivcoN dI gujLr rhIaF hn. XUrp dy bhuq sfry dysL vDIaf ishq syvfvF dy mfmly ivwc dunIaF nMU bhuq ipwCy Cwz gey hn pr AuhnF df Krcf vI ijs kdr vD irhf hY Aus nMU ibnF iksy sfriQk qbdIlI dy lMby smyN qwk jfrI rwKxf sMBv nhIN hovygf, ajyhf bhuq sfry mfhrF df mMnxf hY. AuWqrI amrIkf ivwc, kYnyzf dIaF ishq syvfvF gvFzI dysL amrIkf nfloN keI guxf ibhqr hn ikAuNik ieh syvfvF ibnF iksy pwKpfq dy sfry sLihrIaF nMU brfbr muhweIaf huMdIaF rhIaF hn. kOmI pwDr dIaF pbilk ishq syvfvF awj dI aYn[ zI[ pI[ dI mF pfrtI sI[ sI[ aYP[ dy svrgI afgU tomI zgls dI dyx hn. jd 50ivaF ivwc tOmI zgls aqy AuhnF dy sfQI kOmI pwDr `qy pbilk ishq syvfvF dI mMg kr rhy sn qF bhuqy isafsI afgU ies nMU iek hvfeI supnf hI smJdy sn. pr do ku dhfikaF qoN vI Gwt smyN ivwc hI ieh supnf sfkfr ho igaf sI aqy awj ieh syvfvF knyzIan lokF dI ijMdgI df ihwsf bx cukIaF hn. pbilk ishq syvfvF knyzIan lokF nMU bhuq ipafrIaF hn aqy ies gwl df isafsI afgUaF nMU pUrf aihsf hY. iehI kfrn hY ik hr pfrtI aqy hr afgU lokF nMU ishq syvfvF dy mfmly ivwc sbjLbfg ivKfAux nMU qrjIh idMdf hY aqy swc bolxf isafsI KudksLI smJdf hY. dr asl ieh swc vI hY ikAuNik ‘jo boly EhI kuMzf Kohly’ df aKfx iewQy pUrf Zukdf hY. jo kih bYTy ik iehnF ivwc qbdIlI krnI pvygI bws Auh hI swB df insLfnf bx jfvygf aqy “Gwt igxqI ividawk adfiraF nMU srkfrI grFt” dyx df vfadf krn dI Buwl kr bYTx vfly jfhn torI vFg afpxf isafsI jIvn qbfh kr bYTygf. lokF sfhmxy swc bolx dI glqI krn nfloN subfeI ilbrlF vFg brYNptn mmorIal hspqfl sfhmxy 95 imlIan zflr df afdm kwd cYWk PV ky qsvIrF iKcvf lYxIaF votF lYx vfsqy bhuq vDIaf ZMg hY aqy ipCoN BfvyN hspqfl nMU 3-4 sflF leI ijMdrf mfr ky cuwp hI vwt leI jfvy. agly cfr sfl lok kr vI kI skdy hn aqy cfr sfl Buwl jfx leI kfPLI huMdy hn. lok vwD qoN vwD iek do mujLfhry hI kr skdy hn aqy iPr afpy Qwk ky bYT jfxgy. kYnyzf dI hr srkfr hI ishq syvfvF `qy hr sfl Krcf vDf rhI hY aqy ieh aml bIqy 11 sfl qoN lgfqfr jfrI hY. aMkVy dwsdy hn ik kYnyzf ivwc sfl 2007 ivwc ishq syvfvF vfsqy 160 iblIan zflr Kricaf jf irhf hY jo ik sfl 2006 ivwc 150[3 iblIan zflr sI. Bfv ies sfl 9[7 iblIan zflr ishq syvfvF `qy vwD Kricaf jf irhf hY jo ik 6[6% df vfDf bxdf hY. ies dOrfn nf qF dysL ivwc iswky df psfr (ienPlysLn) hI 6[6% vDI hY aqy nf dysL dI afriQkqf df psfr 6[6% hoieaf hY. hYrfnI ies gwl dI vI hY ik dysL dI abfdI ivwc vI ies iksm df vfDf nhIN hoieaf. qF iPr ieh eyny zflr gey ikwQy hn? knyzIan ienstIcUt Pfr hYlQ df kihxf hY ik ishq syvfvF `qy af irhf Krcf vDdf jf irhf hY aqy ieh mihMgfeI aqy abfdI ivwc hor rhy vfDy qoN ijLafdf rPLqfr nfl vD irhf hY. jy aOsq kwZIey qF ies sfl hr knyzIan sLihrI `qy $4867 zflr Krcf afvygf jd ik sfl 2006 ivwc pRqI sLihrI ieh Krcf $4606 sI aqy eysy qrF sfl 2005 ieh Krcf pRqI sLihrI $4373 sI. aMkVy dsdy hn ik ijwQy ishq syvfvF `qy Krcf lgfqfr vDdf jf irhf hY AuWqy dUjy pfsy syvfvF ivwc lgfqfr inGfr af irhf hY. lokF nMU jd ishq syvfvF dI loV pYNdI hY qF aYmrjMsI jF aprysLn vfsqy lwgI hoeI lMbI lfeIn df sfhmxf krnf pYNdf hY. ‘mrdI kI nhIN krdI’ dy aKfx vFg iPr dOV lgdI hY koeI qrIkf Bflx dI ijs nfl jldI ivwc koeI vsIlf bx jfvy aqy ielfj jF aprysLn jldI ho sky. ies vfsqy swB qoN pihlF hfjLr zfktr jF nrsF sfhmxy mjbUrI, drd, pIVf, apIl aqy dlIl vrqI jFdI hY jo awj dIaF lMbIaF lfeInF sfhmxy swB Tuws hox vfly qrIky sfbq ho rhy hn. ies qoN aglf hiQafr hY vfkPIaq jF isPLrsL ijs dI qlfsL kIqI jFdI hY. ies ivwc iksy nMU koeI sLwk nhIN rihxI cfhIdI ik kYnyzf dy hspqflF jF hor ishq syvfvF dyx vfly kilinkF ivwc isPfrsL aqy vfkPIaq afm vrqI jfx lwg peI hY aqy bhuq jldI ieh iek bkfiedf loV bx skdI hY. sfzy afpxy sQfnk pMjfbI BfeIcfry ivwc ies dI Jlk vyKx nMU imldI hY. s: hrnyk isMG isDU aqy s: amrjIq isMG nrvfl dy kysF ivwc duKI pirvfrF ny keI drvfjLy KVkfey sn qF ik AuhnF dy ipafiraF df loVINdf ielfj smyN isr ho sky. ieh gwl kuJ ryzIE pRogrfmF `qy hoey bcn iblfs smyN brYNptn isivk hspqfl dI PfAuNzysLn dy zrYktr sRI mnjIq isMG shoqf afp mMn cuwky hn ik sbMDq pirvfrF ny AuhnF nfl “mdd” leI sMprk kIqf sI. mdd dI mMg hI isPLrsL dI loV df dUjf nfm hY aqy s: isDU dy ielfj smyN qF iksy isafsI afgU qoN vI mdd mMgy jfx dI gwl suxI geI sI. sbMDq pirvfrF nMU ieh loV ies leI mihsUs hoeI ikAuNik AuhnF nMU ielfj jF sMBfl ivwc koeI kmI pysLI njLr afAuNdI sI jo Auh isPLfrsL nfl dUr krnI jF krvfAuxI locdy sn. jy ies iksm dy hflfq df sfhmxy lyKk nMU krnf pvy jF AuhnF swjxf nMU krnf pvy jo awj “swB awCf” hY df sMdysL dy rhy hn qF krnf AuhnF ny vI iehI sI. iDafn rwKx vflI gwl ieh hY ik ieh hflq isrPL brYNptn isivk qwk hI sImq nhIN hY ieh vwKrI gwl hY ik sbMDq hspqfl dy kuJ stfPL bfry vqIry sbMDI bhuq kuJ sunx aqy pVHn nMU imilaf hY. isPLrsL aqy vfkPIaq df bolbflf knyzIan ishq syvfvF ivwc bkfiedf sLurU ho cuwkf hY ijs qoN sLihrIaF agfh krnf bxdf hY. knyzIan mYzIkl asosIeysLn dy mjUdf pRDfn zfktr brfien zya ny ieh mMinaF hY ik jd ipwCy ijhy Aus dI pMj sfl dI DI dI lwq ivwc drd hox lwgf qF Auh Aus nMU vYnkUvr dy iek hsqfl ivwc lY ky igaf. hspqfl ny hwzI df skYn kr ky pqf lgfieaf ik bwcI dI hwzI ivwc iek itAUmr (iek iksm df PoVf) hY ijs kfrn drd ho irhf hY. ies tYst nfl itAUmr df qF pqf lwg igaf pr ieh pqf lgfAux vfsqy hor tYstF dI jLrUqr sI ik ikqy ieh itAUmr kYNsrs nf hovy. hspqfl ny bwcI dy agly jLrUrI tYst, sI[tI[ skYn vfsqy agly hPLqy afAux df smF idwqf pr zfktr zya aqy Aus dI Drm pqnI vfsqy aglf hPLqf bhuq dUr sI. zfktr zya dI Drm pqnI vI zfktr hY aqy dovyN mfpy jfxdy sn ik kYNsr df pqf lgfAux vfsqy iek hPLqf lyt df smF ijMdgI aqy mOq df Prk pf skdf hY. hPLqy Br dI AuzIk df srfPL KLqm krn vfsqy zfktr zya ny afpxI vfkPIaq df lfB AuTfieaf aqy iek Pon KVkf ky lgdy hwQ hI bwcI df sI[tI[ skYn krvf ilaf. Aus ny ieh qF nhIN dwisaf ik Aus dI bwcI dy tYst ny kI dwisaf pr ieh gwl afKI hY ik kYnyzf dy ishq isstm ivwc do brfbr dy (pYrll) pbilk isstm cwl rhy hn iek afm lokF vfsqy aqy dUjf vfkPIaq aqy isPLrsL vfly lokF vfsqy. Aus ny ikhf hY ik Aus ny Kud afpxy vfsqy vI vfkPIaq nMU Es smyN vriqaf sI js Aus nMU gozy dy aprysLn dI loV peI sI. ies kMm vfsqy Aus ny afpxy jfxkfr srjn dI mdd leI sI aqy gozy df aprysLn hPLqy dy aMdr aMdr hI krvf ilaf sI. zfktr zya ny ieh vI ikhf hY ik ies iksm dI vfkPIaq hux afm vrqI jfx lwg peI hY aqy ieh qrIkf jfiej nhIN hY, Aus df ieh vI kihxf hY ik lMbI AuzIk kfrn ishq syvfvF `qy Bfr hor vD irhf hY ikAuNik jd AuzIk kfrn mrIjL dI hflq ivgV jFdI hY qF ielfj lMbf aqy mihMgf ho jFdf hY. vwK vwK isafsI afgU vI smyN smyN afpxf ruqbf jF vfkPIaq vrqdy rhy hn aqy pRfeIvyt ielfj vI krvfAuNdy rhy hn ijhnF ivwc keI kOmI afgUaF df vI nfm boldf hY. jy hflq iehI rhI qF vfkPIaq aqy isPLrsL kYnyzf dIaF ishq syvfvF df ihwsf bx jfvygI. AuNJ qF ieh vI kurwpsLn hI hY pr jy ies nMU hfl dI GVI kurwpsLn nf vI mMnIey qd vI ieh aslI kurpsLn df bIj bIjx vflI gwl hY. jy kfrgr kdm nf AuTfey gey qF Auh smF dUr nhIN jd zflrF dI QwdI isPLrsL dI atut sfQx bx jfvygI. -blrfj idEl
ijs kf kfm EsI ko sfjy! mIzIaf dUhrf rol adf krn qoN guryj kry! brYNptn trFijLt dy 48 sflf zrfievr s: hrnyk isMG isDU dI brYNptn hspqfl ivwc ielfj dOrfn hoeI mOq aqy AuhnF qy AuhnF dy pirvfr nfl kiQq durivvhfr dI KLbr 19 nvMbr dyr sLfm nMU pbilk hoeI sI hflFik AuhnF dI mOq svyry 8 vjy dy krIb ho cuwkI sI. agly idn vwK vwK pMjfbI ryzIE pRogrfmF `qy ieh duKdfeI KLbr muwK ivsLf bx ky AuBrI aqy ajy vI sQfnk pMjfbI BfeIcfry ivwc BrpUr crcf df ivsLf bxI hoeI hY. AuhnF dy pirvfr ny brYNptn isivk hspqfl nMU 25 hjLfr zflr df dfn, Bly df kMm aqy Bly df adfrf smJ ky idwqf sI pr jo qlK qjrbf AuhnF nMU syvfvF dI loV pYx `qy hoieaf hY Aus ny smuwcy BfeIcfry nMU JMjoV ky rwK idwqf hY. hspqfl phuMicaf hr ivakqI ishqXfb ho ky afpxy Gr ijLMdf prq afey ies gwl dI koeI vI pwkI grMtI nhIN idwqI jf skdI pr ies dI afs jLrUr kIqI jFdI hY. jo grMtI idwqI aqy 100% pUrI kIqI jfxI cfhIdI hY Auh hY bImfr aqy pirvfr nfl hmdrdI aqy iensfnI vqIry dI jo sbMDq pirvfr ny dfavf kIqf hY ik AuhnF nMU nsIb nhIN hoeI. ies bfry jo kuJ pirvfr ny afiKaf hY jy Aus df 50% vI swc hY qF vI ieh bhuq zUMGI icMqf df ivsLf hY. BfvyN pirvfr `qy iksy iksm df sLwk krn dI koeI guMjfiesL nhIN hY pr clo bfkI bcdf 50% iksy iksm dI sDfrn kmI-pysLI smJI jf skdI hY. ies durGtnf dy crcf ivwc afAux qoN bfad hor vI bhuq iksm dy kys bfhr af rhy hn ijhnF ivwc sbMDq hspqfl ivwc lMbI AuzIk aqy stfPL dy awKV vqIry df pqf lgdf hY. lMbI AuzIk dy mfmly ivwc vI hspqfl vloN idwqy jf rhy kfrnF nMU iksy hwd qwk jfiejL mMinaF jf skdf hY pr ijwQy hspqfl nMU iblkul ijLmyvfr Tihrfieaf jf skdf hY aqy Tihrfieaf jfxf cfhIdf hY Auh do nukqy hn aYmrjMsI vfrz ivwc iksy vI drd ivwc qVp rhy mrIjL nMU 8-8 GMty vIal cyar `qy ibnF iksy dvf-dfrU dy ibTfeI rwKxf aqy mrhUm s: isDU dy kys ivwc iqMn vfr vIal cyar qoN drd nfl qVpidaF izwg pYx dI sUrq ivwc vI AuhnF nMU njLraMdfjL krI rwKxf. aqy dUjf nukqf hY iDafn dIaF bynqIaF kr rhy duKI pirvfr nfl awKV vqIry df ijs nMU iblkul vI nf qF njLraMdfjL kIqf jfxf cfhIdf hY aqy nf hI brdfsLq kIqf jfxf cfhIdf hY. ies iksm dy sMgIn dosLF qoN bfad hspqfl dy pRbMDkF nMU cfhIdf sI ik Auh ies vqIry dI mukMml jFc afpxy qOr `qy sLurU krdy qy ies dy nqIijaF qoN pbilk nMU jfxU vI krvfAuNdy aqy BivK ivwc ajyhf vfprn qoN rokx leI cuwky jf rhy kdmF dI jfxkfrI vI idMdy. pr ajyhy sMkyq nhIN imldy ik hspqfl ny aYsI koeI kfrvfeI kIqI hY jF ies dy nqIjy kI inkly hn? ieh jLrUr pqf lwgf hY ik hspqfl ivwc iek lokpfl (aMbfzjLmYn) hY aqy sLfied hspqfl sbMDq pirvfr vloN iksy iksm dI ilKqI sLkfieq dI AuzIk ivwc hovy pr jo hlfq hn aqy ijMnI jfxkfrI pRYs ivwc crcf ivwc af cuwkI hY Aus nMU iksy aMdrUnI kfrvfeI vfsqy ibny iksy ilKqI sLkfieq dy, kfPLI smiJaf jfxf cfhIdf sI. ieh mfmlf sQfnk pMjfbI mIzIey ivwc crcf ivwc afAux qoN bfad pMjfbI mIzIey dIaF do pRmuwK sMsQfvF ny sFJI kfrvfeI kridaF bIqy vIrvfr nMU nyVqf bxfeI aqy sLukrvfr, nvMbr 23 nMU 10 mYNbrI kmytI dI sFJI mIitMg krky lMby ivcfr-vtFdry qoN bfad cfr mqy pfs kIqy. ies mIitMg ivwc 10 mYNbrI kmytI dy 8 mYNbr hfjLr sn (dovF iDrF dy 4-4). pihlI sihmqI ies gwl `qy hoeI ik BfeIcfry dIaF BfvnfvF dy mwdynjLr pMjfbI mIzIaf hspqfl vfsqy PMz ryjL krn ivwc ihwsf nhIN lvygf. dUjy mqy ivwc pMjfbI BfeIcfry dy zrYktr jo hspqfl dy borz dy mYNbr hn jF PMz ryjL vfsqy ijLmyvfrIaF leI bYTy hn AuhnF nMU ros vjoN asqIPLy dyx dI apIl kIqI geI. cOQI sihmqI ies gwl `qy hoeI ik BfeIcfry vloN do ptIsLnF iqafr kIqIaF jfxgIaF ijhnF `qy lokF qoN dsqKq krvfAux dI muihMm ivwZI jfvygI. iek hspqfl nfl sbMDq mMgF bfry hovygI ijs ivwc stfPL d vqIrf aqy lMbI AuzIk nMU aDfr bxfieaf jfvygf aqy dUjI subfeI srkfr vffsqy hovygI ijs ivwc pIal mmorIal hspqfl nMU jldI Kohlx, PMizMg aqy sbMDq muwidaF nMU aDfr bxfieaf jfvygf. cOQI sihmqI ijs muwdy `qy hoeI Auh sI BfeIcfry vloN ros pRgt krn vfsqy lokF dIaF BfvnF dI qrjmfnI krn vfsqy BfeIcfry dy afgUaF dI kmytI df gTn krnf. mIzIey dy rol nMU iDafn ivwc rwKidaF ieh PYslf kIqf igaf sI ik rihnumfeI krn df hwk qy PrjL BfeIcfry dy afgUaF df hY aqy mIzIaf AuhnF df pUrf sfQ dyvygf. ies vfsqy bIqy aYqvfr nMU brYNptn gurdvfrf sfihb ivwc BfeIcfry dy vwK vwK KyqrF nfl sbMDq afgUaF dI iek iekwrqqf vI kIqI geI sI ijs ivwc ros mujLhfrf krn df PYslf hoieaf sI. iewk swq mYNbrI kmytI vI bxfeI geI sI ijs nMU hYlQ kolIsLn nfl rfbqf krn dI ijLmyvfrI sONpI geI sI aqy kuJ swjxF nMU hor BfeIcfiraF nfl rfbqf krn vfsqy vI afiKaf igaf sI. ieh sfrf kMm afpxI cfl nfl cwl irhf hY aqy ies bfry mIzIey dI iek hor sFJI mIitMg hoeI hY ijs ivwc hor ivcfrF hoeIaF hn aqy jfxkfrI dyx vfsqy ijmyvfr swjxF dI izAUtI lgfeI geI hY. ieh gwl iPr duhrfeI geI hY ik rihnumeI krnf mzIey df kMm nhIN hY ieh kMm afgUaF df hY. ijwQy iek pfsy brYNptn invfsIaF vfsqy brfbr dIaF jF afK lE ik kOmI pwDr dIaF ishq syvfvF df hwk lYx vfsqy Xqn cwl rhy hn AuWQy nfl hI kuJ swjxF vloN iehnF koisLsLF nMU inwjI lfB vfsqy iTwbI lgfAux dIaF cflF vI cwlIaF jf rhIaF. iksy nMU afpxI zrYktrisLp jF jfb bcfAux df iPkr hY aqy iksy nMU zrYktrisLp hfsl krn dI lyrI lwgI hoeI hY. jo kwl qwk BfeIcfry nfl KVn dIaF zINgF mfrdy sn Auh awj ikqy gfieb hI ho gey hn. ieh vI pqf lwgf hY ik iek gYr-pMjfbI isafsI afgU nMU mUhry kr ky BfeIcfry nMU vMzx dI sfijsL GVI geI hY ijs nMU nypry cfVHn vfsqy keI lok qrlo-mwCI ho rhy hn. ies kMm vfsqy kuJ Dfrimk adfiraF aqy AuhnF dy afgUaF nMU vrqx dI skIm bxfeI geI hY aqy hux vyKxf ieh hY ik Auh ikhVy swjx hn jo ies sfijsL ivwc BfeIvfl bxdy hn. bhfnfkfrIaF ny ies gwl nMU bhuq AuCfilaf hY ik sQfnk aMgryjLI aKLbfr brYNptn gfrzIan ny pMjfbI BfeIcfry nMU insLfnf bxf ilaf hY aqy hspqfl df pwK pUrnf sLurU kr idwqf hY. aKy ies nfl pMjfbI BfeIcfrf hor lokF dIaF awKF ivwc rVkx lwg jfvygf. kI ies df mqlb ieh hY ik asIN zrdy cup kr jfeIey aqy bxdIaF ishq syvfvF dI mMg nf krIey? kI brYNptn gfrzIan dI ilKq hjLrq mUsf dIaF “ds hdfieqF” (tYWn kmMzmYNts) hn? brYNptn gfrzIan TIk Ausy iksm df aKbfr hY ijs iksm df hQlf aKLbfr hY aqy ies vrgy drjnF hor aKbfr hn. vwKrI gwl hY ik brYNptn gfrzIan aMgryjLI df aKLbfr hY aqy sQfnk pMjfbI aKLbfrF nfloN vwzf hY. pr iPr vI gfrzIan iek sQfnk aKbfr hI hY aqy Aus dy ivcfr sQfnk mfmilaF `qy horF qoN vwK ho skdy hn. brYNptn gfrzIan dy vwKry ivcfrF df mqlb ieh nhIN hY ik hspqfl dy stfPL df vqIrf kdy awKV nhIN sI jF jy sI qF lokF nMU cup krky shfr lYxf cfhIdf hY. ieh gwl vI iDafn ivwc rwKxI cfhIdI hY ik hspqfl koeI dusLmx adfrf nhIN hY aqy ros sMqulq qy siBak hoxf cfhIdf hY ijs df insLfnf syvfvF ivwc jld suDfr krvfAuxf hoxf cfhIdf hY nf ik ivroD nMU ivroD vfsqy ‘lwsI ivwc pfxI’ pf ky vDfAux dI koisLsL. sQfnk pMjfbI mIzIey nMU ies sfry mfmly ivwc dUhrf rol adf krn qoN guryjL krnf cfhIdf hY. iksy vI lok aYksLn dI rihnumfeI krnf vwK vwK KyqrF nfl sbMDq afgUaF df kMm hY, Auh afgU jo ies iksm df ros krn dy hwk ivwc hox. ieh jLrUrI nhIN hY ik sfry hI look iksy Kfs iksm dy ros dy hwk ivwc hox. ros bfry vI vwK vwK avfjLF sunx nMU iml rhIaF hn. kuJ lok ies nMU ‘Drnf’ afKdy vI suxy gey hn ijs df arQ huMdf hY iksy adfry dy sfhmxy jMm ky bYT jfxf aqy afvfjfeI bMd kr dyxI. hspqfl awgy ies iksm df ros jfiej nhIN hY aqy nf hI ajyhf krn df iksy ny ierfdf pRgt kIqf hY. ies leI ros ZukvF hoxf cfhIdf hY aqy ies df pRgtfvf vI ZukvyN sLbd vrq ky kIqf jfxf chIdf hY. -blrfj idEl
inhwQy sLihrIaF `qy tyjLr gMn dI durvqroN icMqfjnk
akqUbr 14 nMU vYnkUvr dy aMqrrfsLtrI hvfeI awzy `qy 40 ku sfl df polYNz df iek sLihrI pUry kfgjLF nfl Auqiraf sI pr Auh aMgryjLI iblkul vI nhI sI jfxdf. Aus ny awgy afpxI mF kol jfxf sI ijs ny Aus nMU eyarport `qy lYx afAuxf sI. iksy kfrn mF aqy puwq iek dUjy qoN KuMJ gey aqy ivcfrf rfbt jMskI ijsdy nfm df Aucfrx kuJ lok zjMskI vI krdy hn, bhuq AuzIk qoN bfad nvyN dysL ivwc aqy Auh vI eyar port dy bMd mhOl ivwc byvws mihsUs krky bhuq Gbrfa igaf. Aus ny kuJ myjL cuwk ky ieDr AuDr suwty ijs `qy aiDkfrIaF ny puils swd leI. afr[ sI[ aYm[ pI[ dy cfr puils aPLsr afey aqy AuhnF afAuNidaF hI afpxI kfrvfeI sLurU kr idwqI. jo ivzIE iksy sLihrI ny mOky `qy bxfeI hY Aus ivwc puils vloN Aus nfl gwlbfq krn vfsqy koeI bhuqI lMbI koisLsL kIqI ivKfeI nhIN idMdI. nf hI ieh pqf lwgdf hY ik puils ny Aus dI bolI bolx vflf koeI ivakqI swidaf hY. hflF ik eyzy vwzy eyar port `qy poilsL BfsLf bolx vflf koeI nf koeI jLrUr hovygf. imMtF ivwc hI puils aPlsr Aus `qy tyjLr gMn dy Pfier krdy ivKfeI idMdy hn ijs nfl Auh qVpdf hoieaf PrsL `qy izwg pYNdf hY aqy cfry puils aPLsr Aus nMU nwp lYNdy hn. tyjLr gMn dy mfhr dwsdy hn ik ies nfl sLft kIqy gey ivakqI nMU sfh lYx dI qklIPL ho skdI hY aqy ies kfrn Aus nMU sfh lYx vflI hflq ivwc rwKxf cfhIdf hY pr ies dy Ault ieh ivcfrf puils dy goizaF nfl nwipaf ipaf ivKfeI idMdf hY aqy imtf ivwc hI svfs Cwz ky sLFq ho jFdf hY. rfbrt jMskI inhwQf vI sI aqy aus ny puils `qy koeI ijsmfnI hmlf vI nhIN sI kIqf. jy krdf vI qF awgoN cfr puils vfly Aus df mukfblf krn vfsqy iqafr sn pr AuhnF Gfqk tyjLr gMn ies qr vriqaf ijs qrF koeI bwcf sLONk nfl afpxI Kyz gMn dI vrqoN krdf hY. ies mOq nfl dysL ivwc hfhfkfr mc geI aqy ies gMn dI vrqoN bMd krn dIaF avfjLF AuWTIaF. vwK vwK pwDr dIaF srkfrF kuJ aVIaF pr iPr rfbrt dI mOq vfsqy muafPI vI mMg leI aqy sUby dI srkfr ny qPqIsL dy hukm vI dy idwqy hn. R rfbr jMskI kYNnyzf ivwc tyjLr gMn dI vrqoN nfl mfrn vflf 18vF ivakqI dwisaf igaf hY aqy dunIaF Br ivwc ies nfl 200 qoN vwD mOqF ho cukIaF hn. ajy ies hPLqy dOrfn hI kYnyzf ivwc Gwto Gwt iqMn vfr tyjLr gMn dI vrqO iPr kIqI geI hY. novf skosLIaF ivwc ies gMn dI vrqoN nfl kwl hfvrz hfeIz nfm df ivakqI mfiraf igaf hY. aqy Auh ies nfl mrn vflf 19vF ivakqI hY. ieh ivcfrf bImfr afdmI sI ijs nMU koeI dOrf pYNdf sI aqy js dvfeI nf vrqx kfrn Auh bykfbU ho igaf qF Aus dI pqnI ny puils dI mdd leI. puils Aux nMU PV ky Qfxy lTY geI ijwqY kuJ dyr bfad puls muqfibk Auh iPr BVkfht ivwc af igaf aqy Aus ny Bwjx dI koisLsL kIqI. puils ny Aus `qy tyjLr gMn dy Pfier kIqy ijs nfl Aus nMU kfbU kr ilaf igaf aqy iPr mYzIkl mdd vI idwqI geI. pr ieh ivakqI vI tyjLr df sLft nf shfrdf hoieaf 30 ku GMty dy aMdr aMdr dm qoV igaf. ies nfl tyjLr gMn hor vI sLwk dy Gyry ivwc af geI hY. ies dI surwiKaq vrqoN `qy hI svflIaf insLfn nhIN lwgf sgoN ies nMU vrqx vfilaF dI Xogqf `qy vI svflIaf insLfn lwg igaf hY. iek rport muqfibk tyjLr gMn df isLkfr hox vfly lokF ivwc 70% qoN vwD inr-hiQafr Bfv inhwQy huMdy hn aqy bcdy 30% ivcoN vI bhuiqaF kol koeI mfVf motf zMzf-sotf jF cfkU afid hI huMdf hY. Pfier afrm vflf kys ajy Gwt hI sfhmxy afieaf hY ijs `qy puils ny tyjLr gMn vrqI hovy. puils lgfqfr tyjLr gMn dI vrqoN ivwc qyjLI ilaf rhI hY aqy ieh Bfxf sfry dysL ivwc hI vfpr irhf hY. inhwQy sLihrIaF `qy ies Kqrnfk tyjLr gMn dI lgfqfr vD rhI vrqoN iek icMqfjnk ivsLf hY aqy srkfrF nMU ies dI vrqoN `qy Aus vkq qwk pfbMdI lgf dyxI cfhIdI hY jd qwk ies dI surwiKaqf vfry ivsqrq rport sfhmxy nhIN af jFdI. iksy iek mOq vfsqy muafPLI mMg lYx nfl mfmlf KLqm nhIN ho jfxf cfhIdf aqy sLihrIaF ies bfry hr pwDr dy isafsI afgUaF nMU lfbI krnf cfhIdf hY. -blrfj idEl
hux brYNptn dI srkfr lokF dIaF jybF nMU sMnH lgfAux dI qfk ivwc! srkfrI syvfvF dy nfm `qy afm sLihrI lgfqr tYksF dy BfrI boJ hyT dwby jf rhy hn. lokF dIaF jybF nMU sMnH lgfAx vfsqy srkfrF BFq BFq dy bhfny GVdIaF hn aqy iehnF nMU afny-bhfny ies ZMg nfl lfgU krdIaF hn qF ik afm lokF nMU ies dI smJ qwk vI nf pvy. ies kMm ivwc dysL ivwc BfrU ho irhf ilbrl mIzIaf aqy XUnIanvfd srkfrF dI bolI boldf hY aqy lokF dIaF awKF ivwc Gwtf pfAux df kMm krdf hY. iehI kfrn hY ik afpxy ilKqI vfady qoV ky tYksF ivwc BfrI vfDf krn vflIaF pfrtIaF vI bhuq vfr qkrIbn ibnF mukfblf hI ijwq jFdIaF hn. AuntyrIE dIaF iehnF coxF ivwc vI iehI Bfxf vfpiraf hY ijwQy torI afgU vloN Gwt igxqI Dfrimk ividak adfiraF nMU srkfrI PMizMg dy mfmly nMU ies hwd qwk qUl dy idwqI geI sI ik afm lokF nMU mgYNtI srkfr vloN tYksF ivwc kIqf igaf vfDf jF qF ivsr hI igaf aqy jF torI nIqI nfloN Gwt KLqrnfk jfipaf. iewQoN qwk ik Gwt igxqI iPrky vI torIaF qoN pihlF nfloN hor dUr ho gey. ies df iek kfrn qF ies nIqI ivwc dm nf hoxf sI ikAuNik sUby dy ividak adfiraF nMU Dfrimk aDfr `qy vMzxf iksy vI qrF jfiejL nhIN hY aqy pihlI sImq vMz nMU dUr krn dy Auprfly kIqy jfxy cfhIdy hn aqy nfl hI jMgfly jf cuwky ividak ZFcy nMU Evrhfl krn dy nvyN ZMg qrIky lwBy jfxy cfhIdy hn. dUjf mwuK kfrn sUby ivwc vwzy XUnIanvfd df bolbflf sI jo ividak, ishq aqy srkfrI syvfvF dy Kyqr ivwc afpxI mnfplI hor mjLbUq krnI cfhuMdf hY. ‘istI afPL torFto’ dI srkfr ny myar imlr dI rihnumfeI hyT huxy hI sLihrIaF `qy nvyN tYks, syvfvF df bhfnf lgf ky Tosy hn ijhnF ivwc lYNz trFsPr tYks ivwc nvyN gwPLy aqy vhIkl rijstrysLn ivwc istI df ihwsf sLfml hY aqy hux sLrfb `qy istI vloN tYks lgfey jfx bfry vI ivcfiraf jf irhf hY. ieDr jnfb myar ny sLihrIaF `qy tYks lgfey hn aqy AuDr XUnIanF nMU ‘sYNtf klfjL” bx ky vMzxy sLurU vI kr idwqy hn. Pfier PfeItrjL XUnIan nMU iqMn sflF dy kMntryt ivwc 9% ryjL dy idwqI geI hY aqy hux hor XUnIanF vI ies iksm dI ryjL dI mMg rhIaF hn. myar imlr ny dfavf kIqf hY ik Aus ny cfr sflF `c sLihr ivwc hVqfl df koeI ivGn nhIN pYx idwqf aqy iehI kuJ sUby dI mgYNtI srkfr ny vI kIqf hY pr tIkf sLihrIaF dIaF jybF nMU lwgf hY. bIqy hPqy imsIsfgf dI srkfr ny pRfprtI tYksF ivwc 10% df vfDf kIqf hY aqy bwsF df ikrfieaf vI vDfieaf hY. bhfnf sVkF aqy puwl vgYrf dI murMmq df hY pr jfxf bhuqf qnKfhF ivwc vfDy ivwc hI hY. isafsI afgU jd idl kry afpxIaF qnKfhF vDf lYNdy hn aqy AuhnF dIaF chyqIaF vwzIaF ‘lybr’ XUnIanF vI hr do iqMn sfl bafd mlfeI lfh lYNdIaF hn pr hlkIaF jfbF krn vffly sLihrI hr vfr mfr Kf jFdy hn aqy ivcfry kr kuJ nhIN skdy. imsIsgf qoN bfad vfrI hux afeI hY brYNptn dI aqy sQfnk srkfr ny sLihrIaF dIaF jybF nMU sMnH lgfAux dI Xojnf bhuq XojnfbwD ZMg nfl sLurU kr idwqI hY. GrF dy mflkF dy pRfprtI tYks dy AuWqy 2% df hor “jLurmfnf” lgfAux dIU Xojnf qkrIbn qYa ho cuwkI hY ijs nMU “lYvI” df nfm idwqf igaf hY aqy jo lgfqfr 5 qoN 10 sfl jfrI rhygI. ieh lYvI pRfprtI tYksF ivwc kIqy geI vfDy dy Aupr hovygI Bfv tYks `qy hor tYks lgfieaf igaf hY. ikhf ieh igaf hY ik ieh lYvI sLihr dy stfPL (aPLsrsLfhI) vloN suJfeI geI sI. AuhnF ny qF ieh slfh dyxI hY ikAuNik qnKfhF ivwc vfDf qF AuhnF nMU vI cfhIdf hY. pRfprtI tYks qF pihlF hI hr sfl vDfey jFdy hn aqy hux iehnF `qy hor 2% df vfDf dyxf pvygf ies nfl agly sfl pRfprtI tYksF ivwc vfDf 4[5% ho jfvygf. ies nvyN “jLurmfny” nfl sLihrIaF dIaF jybF ivcoN 250 imlIan zflr hor iKskfieaf jfvygf. tYksF ivcw vfDf aqy syvfvF ivwc kmI krn vflf brYNptn nf qF pihlf sLihr hY aqy nf hI afKrI hovygf. lok qF rotI kmfAux dy iPLkr ivwc bhuq zuwby hoey hn qy isafsI afgU cfqur cflF ivwc ibnF iksy ivroD dy kfmXfb ho rhy hn. -blrfj idEl
pfik: surMg dy aMq qwk vI cfnx dI koeI ikrn ivKfeI nhIN idMdI!
ies hPLqy iek nfmvr pfiksqfnI knyzIan sLihrI ny afpxy lyK ivwc pfiksqfnI POj dy rol df ivsLlysLx kridaF iliKaf hY ik hr dysL kol POj huMdI hY pr pfiksqfn ivwc POj kol dysL hY. pfiksqfnI POj kol dysL qF hY hI pr ies dy nfl hI QfpVf dy vflf iek ajyhf ‘srdfr’ vI hY ijs ny POj nMU ieh ‘aml’ afpxy sOVy ihwqF dI pUrqI leI lfieaf sI aqy ies srdfr df nfm hY amrIkf. pfiksqfnI rfj plitaF dI jykr CfxbIx kIqI jfvy qF iehnF ipwCy iksy nf iksy rUp ivwc amrIkf dI kutlnIqI kMm kr rhI ivKfeI idMdI hY. musLrqPL vloN huxy lfeI geI aYmrjMsI vI busL dI hrI JMzI qoN ibnF nhIN sI lgfeI jf skdI. hux ieh crcf sLurU ho geI hY ik pfiksqfn dy rfsLtrpqI jnrl prvyjL musLwrP ny mulk `c aYmrjYNsI amrIkf dy rfsLtrpqI jfrj zbilAU busL dI sihmqI imlx AuprMq hI lfeI sI. ieh pRgtfvf AuWc-pwDrI kUtnIqk sUqrF ny gupq qOr `qy kIqf hY. sUqrF ny ikhf ik BfvyN amrIkf pfiksqfn `c aYmrjYNsI lfAux dy hwk `c nhIN sI, pr ikAuNik pfiksqfn `c ihMsk GtnfvF vwD geIaF sn, Kfs kr svfq Kyqr qy hor kbfielI ielfikaF `c bfgLIaF ny musLwrP leI kfPI musLiklF pYdf kr idwqIaF sn, ies leI busL ny aYmrjYNsI lfAux leI afpxI sihmqI dy idwqI sI. pfiksqfn dy “d nysLn” aKLbfr `c CpI iek irport `c ikhf igaf hY ik pfiksqfn `c ihMsk GtnfvF `c hoey vfDy kfrn busL pRsLfsn nUM ieh ivsLvfs ho igaf sI ik pfiksqfn `c hflfq `qy kfbU pfAux df iewko-iek hwl AuQy aYmrjYNsI lfAuxf hI hY. iek hor sUqr ny dwisaf ik jy aYmrjYNsI lfAux `c amrIkf dI sihmqI nf huMdI qF amrIkf “musLwrP sLfsn” nUM sYink shfieqf jfrI rwKx dI gwl nf kihMdf. jnrl musLwrP aqy bynjLIr Buwto ivcfly hoey buhcricq smJOqy bfry gwlbfq kridaF sPLfrqI sUqrF ny ikhf hY ik amrIkf ny Aukq Xojnf df iqafg nhIN kIqf, hF ies nUM kuJ smyN leI awgy pf idwqf igaf hY. iehnF sUqrF muqfibk pfiksqfn `c aYmrjMsI lwgx qoN qurMq bfad zubeI cly geI bynjLIr Buwto df vfps pfiksqfn pRqxf vI amrIkf aqy pfiksqfn dI musLwrP srkfr ivcfly hoeI gwlbfq df hI iswtf hY. ieh jnrl musLrwPL df dUjf rfj pltf hY, AuNJ ikAuNik ies nMU imnI aYmrjMsI df nfm idwqf jf irhf hY ies leI ies nMU imnI rfj pltf vI afiKaf jf skdf hY. musLrwPL df pihlf rfjpltf BrvF aqy sMpUrn rfj pltf sI jd Aus ny 12 akqUbr 1999 nMU coxy hoey pRDfn mMqrI nvfjL sLrIPL nMU gwdIAuN lfh ky dysLbdr kr idwqf sI. akqUbr 1999 ivwc sRI lMkf dI PyrI `qy gey musLrwPL nMU cuxy hoey pRDfn mMqrI ny POj muKI vjoN brqrPL kr idwqf sI aqy Aus ny awigAuN rfjpltf krvf ky pRDfn mMqrI nMU brqrPL kr idwqf sI. Prk isrPL eynf hI sI ik cuxy pRDfn mMqrI kol POj muKI nMU brqrPL krn df pUrf hwk sI pr POj muKI kol cuxy hoey pRDfn mMqrI dI hvf vwl vyKx df vI hwk nhIN sI. pr ieh pfiksqfn Bfv pfik-pivwqr DrqI hY jo ik jo ik BfrqI Aup mhFdIp dy muslmfnF vfsqy Kfils-musilm dysL dy qOr `qy bxfieaf igaf sI. ies dysL dy hukmrfnf ny ies nMU Kfils bxfAux vfsqy sLrIaf kfnUMn vI lfgU kIqf aqy dysL nMU idsLf dyx vfsqy ieslfm nMU ‘gfiez’ vjoN vrqx dy keI iekrfr vI kIqy pr aMq ivwc siQr rfj dyx ivwc vI asPLl rhy. pfiksqfn dy hukmrfnf nMU ieslfimk sLrIaf lfgU krky pfiksqfn nMU pivwqr aqy Kfils rwKx dy rsqy ivwc koeI bfhrI roVf vI nhIN sI. jy pfiksqfn Kfils aqy pfik-pivwqr nhIN bx sikaf qF ies dy kfrnF dI GoK krnI bxdI hY. aYmrjMsI lgfAux df aYlfn kridaF rfsLtrpqI musLrwPL ny afpxy BfsLx ivwc afiKaf sI ik Aus ny ajyhf pfiksqfn nMU KudksLI krn qoN rokx vfsqy kIqf hY. musLrwPL muqfibk pfiksqfn nMU ies smyN kwtVvfd aqy dihsLqvfd qoN Kqrf hY. jrnYl ny ies vfr iksy bfhrI Kqry dI gwl nhIN kIqI ijs qoN jfpdY ik Aus ny aslI KLqry dI pihcfx kr leI hY. Aus dI ies gwl nfl bhuqI dunIaF sihmq hY ik pfiksqfn nMU ieslfimk kwtVvfd qoN pYdf hoey dihsLqvfd qoN KLqrf hY. swc qF ieh hY ies dihsLqvfd qoN qF sfrI dunIaF nMU hI Kqrf pYdf ho igaf hY aqy iehI kfrn hY ik awj pfiksqfn dy gvFzI dysL aPLgfinsqfn ivwc inwq afqmGfqI bMb Pt rhy hn aqy AuWQy knyzf smyq drjn ku dysLF dIaF POjF ies ieslfimk kwtVvfd aqy dihsLqvfd ivruwD lV rhIaF hn. pfiksqfn dy ieiqhfs vwl inghf mfrIey qF rfjsI kqlF aqy POjI rfjplitaF dI lMbI kqfr njLr afAuNdI hY. pfiksqfn df bfnI muhMmd alI ijnfh qF BfvyN pfiksqfn dI kfiemI qoN bfad jldI hI bImfrI kfrn prlokvfs ho igaf sI pr pRDfn mMqrI ilakq alI df kql ho igaf sI. pfiksqfn dI Aumr ajy msF 11 ku sfl dI hI sI jd jnrl aXUb Kfn ny 1958 ivwc POjI rfj pltf kr idwqf sI. ies rfj plty ivwc amrIkf dy rfsLtrpqI afeIjLnhfvr df Aus nMU pUrf QfpVf hfsl sI aqy kfrn hox jf rhIaF coxF ivwc Kwby pwKI srkfr df gTn ho jfx dI sMBfvnf sI. gwdI qoN lihx df KLqrf tflx vfsqy pfiksqfnI hukmrfn Bfrq nfl pMgf lYx dI qrkIb vI vrqdy rhy hn aqy iehI qrkIb jnrl aXUb Kfn ny vI vrqI sI aqy ies qoN ipwCoN Aus dI QF lYx vfly jnrl XhweIaf Kfn ny vI vrqI sI. bIbI bynjLIr Buwto dy bfp XUilPLkfr alI Buwto df rfjkfl hlkf ijhf jmhUrIaq df Jlkfrf pfAux vflf smF sI jo bhuqf dyr cwl nf sikaf aqy jnrl ijLafAul hwk dI ByNt cVH igaf ijs ny gwdIAuN lfhy isfasI afgU jLuilPLkfr alI Buwto nMU PFsI ltkf idwqf sI. jnrl ijLafAul hwk nMU vI amrIkf df QfpVf bhuq rfs afieaf aqy nfl hI gvFzI dysL aPgfinsqfn `qy sovIaq POjI dKLl ny ijLaf df rsqf hor vI suKflf kr idwqf. khfvq ‘dosq Auh jo loV vyly kMm afvy’ amrIkf aqy pfiksqfn `qy jnrl ijLaf Aul hwk dy vkq pUrI ZukdI sI. amrIkf ny sovIaq rUs dy tfkry vfsqy pfiksqfn dI zwt ky vrqoN kIqI aqy pfiksqfn ny mOky df pUrf lfB AuTfAuNidaf amrIkf dI POjI aqy mflI mdd nfl BfrqI ksLmIr aqy pMjfb ivwc KfnfjMgI sLurU krvf idwqI. jnrl ijLaf qF hvfeI hfdsy ivc mfiraf igaf pr pfiksqfnI hukmrfnf ny amrIkf dy QfpVy nfl ieslfimk kwtVvfd dI mdd jfrI rwKI. aPLgfinsqfn df vwzf ihwsf pfik KuPIaf eyjMsI dI mdd nfl qfilbfnF dy kbjLy hyT af igaf aqy BfrqI ksLmIr qy pMjfb ivwc hflq KLqrnfk hwd qwk phuMc gey. pfiksqfn nMU dwKxI eysLIaf ivwc afpxI srdfrI kfiem huMdI njLr afAux lwg peI ikAuNik ies dOr ivwc hI pfiksqfn ny amrIkf dIaF njLrF hyT cuwp cfp aYtmI qfkq vI hfsl kr leI sI aqy AuWqrI korIaf nMU aYtmI qknIk dyx bdly dUr mfr imjLfeIl qknIk vI hfsl kr leI sI. ies iksm dI kfmXfbI kfrn hI jnrl musLwrPL ny BfrqI ksLmIr ivwc kfrigl jMg dI sfijsL GV leI sI jo amrIkI rfsLtrpqI ibwl kilMtn dI byruKI aqy BfrqI POjI qfkq kfrn isry nf lwg skI. kfrigl XuWD, musLwrPL aqy sLrIPL ivckfr drfV df kfrn bixaF ijs ny musLrwPL df kursI vwl rsqf sfPL kIqf. amrIkf aqy pfiksqfn dy sfsLkF dIaF njLrF hyT plL irhf ieslfimk kwtVvfd 20 ku sflF ivwc eynf ku blvfn ho jfvygf ies df aMdfjLf nf amrIkf nMU sI aqy nf hI kwtVvfd dy jnmdfqf pfiksqfn nMU sI. pqf Aus smyN hI lwgf jd amrIkf `qy 9/11 hmly dIaF qfrF Esfmf-ibn-lfidn rfhIN kfbul `qy kfbjL kwtVpMQI qfilbfnF nfl juV geIaF. dunIaF dy Qfxydfr ny afpxf nwk bcfAux vfsqy musLwrPL nMU awKF ivKfeIaF aqy aPLgfinsqfn `qy hwlf bol idwqf. awj aPLgfinsqfn ivwc amrIkf aqy Aus dy sihXogIaF dIaF POjF qYnfq hn aqy pfiksqfn ivwc amrIkf dy hjLfrF POjI qy gupqcr bYTy hn pr hflfq lgfqfr bykfbU huMdy jf rhy hn. hjLfrF mdrwisaF vloN lgfqfr 20 sfl pYdf kIqy gey kwtVpMQIaF nMU hrfAuxf afsfn kMm nhIN hovygf aqy not krn vflI gwl ieh hY ik kwtVfdI pYdf krn vflI msLIn ajy vI idn rfq pYdfvfr ivwc lwgI hoeI hY. ajy pfik: surMg dy aMq qwk vI rosLnI dI koeI ikrn njLr nhIN af rhI. rwb KYr kry! -blrfj idEl
brYNptn isivk hspqfl bfry eynf Ehlf ikAuN? bIqy sLukrvfr nMU nvyN bxy brYNptn isivk hspqfl df AudGftn, ivsLysL swdf pwqr `qy swdy gey mihmfnF dI hfjLrI ivwc kr idwqf igaf. ies mOky subfeI aqy PYzrl ishq mMqrIaF qoN ielfvf brYNNptn nfl sbMDq aYm pI, aYm pI pI, kONslr, brYNptn dI myar aqy pIal Kyqr dy aiDkfrI vI hfjLr sn. hspqfl dy Kuwlx `qy rsmI KusLI df iejLhfr kIqf igaf aqy agly idn hI pIal mmorIal ivwcoN jLyry ielfj mrIjLF dI trFsPr df kMm sLurU hoieaf ijs dy pUrf hMudy sfr hI pIal mmorIal (purfxf hspqfl) bMd kr idwqf igaf. bIqy sLnIvfr nMU brYNptn hYlQ kolIsLn vloN iek pbilk mIitMg kIqI geI ijs ivwc ZfeI sO dy krIb sLihrIaF ny isLrkq kIqI. ies mIitMg df mksd pIal mmorIal nMU bMd kIqy jfx aqy nvyN hspqfl ivwc pRfeIvyt iDr (pI-3, pbilk prFeIvyt pfrtnrisLp) dI ihwsydfrI bfry jfxkfrI hfsl krnf aqy ieh jfxkfrI lokF nfl sFJI krnf sI. hYlQ kolIsLn ny ies vfsqy brYNptn nfl sbMDq cfry aYm pI pI, hspqfl dy aiDkfrIaF aqy istI kONslrF nMU sLihr dI myar smyq swdf idwwqf hoieaf sI. bdiksmqI nfl iehnF ivwcoN kONslr ivwkI iZloN nMU Cwz ky bfkI sfry hI afny-bhfny gYr hfjLr rhy. cMgf huMdf jy ieh cuxy hoey afgU pbilk mIitMg ivwc phuMcdy aqy lokF dy svflF dy juvfb idMdy iehnF dI gYr hfjLrI nfl lokF dy KLdsLy hor gihry ho gey hn. subfeI coxf qoN aYn pihlF ieh afgU pIal mmorIal bfry bhuq icMquq jfpdy sn pr hux ikAuNik votF cfr sfl dUr hn ies leI sLfied lokF dy KdsLy dUr krn vfsqy bhuq smF ipaf hY. hYlQ kolIsLn ny ies pbilk mIitMg ivwc bhuq sfry aMkVy pysL kIqy jo AuhnF muqfibk AuhnF ny jF qF “ivlIam Eslr” sMsQf dI vYb-sfeIt qoN ley hn jo ik hspqfl clfANdI hY aqy jF srkfr nfl lMbI adflqI lVfeI qoN bfad pRfpq kIqy hn. hYlQ kolIsLn ny iehnF aMikVaF nfl sfbq krn dI koisLsL kIqI ik nvF hspqfl pihlF aMdfjLy gey Krcy qoN qkrIbn zyZ guxF Krcy nfl bixaF hY aqy ies dy mukMml hox qwk dwugxf Krcf afvygf. kolIsLn muqfibk ieh hspqfl 325 qoN 350 imlIan zflr dy krcy nfl bxfieaf jfxf sI aqy ies qoN pihlIaF subfeI coxF ivwc ilbrlF ny pI-3 plfn dI sKLq ivroDqf kIqI sI aqy qfk qivwc afAuNdy sfr hI mgYNtI srkfr ny hspqfl df pRjYkt Twp kr idwqf sI. zyZ ku sfl Twp rwKx qoN bfad mgYNtI srkfr ny pI-3 plfn nMU mfmUlI Pyr bdl kr ky hspqfl dI AusfrI nMU hrI JMzI dy idwqI sI. pihlF qF ies dyrI kfrn hspqfl nMU Ausfry jfx df Krcf pihly aMdfjLy qoN vD igaf sI pr iPr ies ivwc hor vfDf ho igaf ijs kfrn hspqfl dy 608 bYWzF qoN hux 479 bYWz hI AuplBd krvfey gey hn. hux qwk Krcf 650 imlIamn dy krIb dwiusaf igaf hY aqy mukMml hox qwk ieh Krcf 800 imlIan qoN twp jfvygf. hYlQ kolIsLn muqfibk sQfnk BfeIcfry nMU ies df 30% PMz ryjL krn vfsqy afiKaf igaf hY aqy AusfrI df Krcf vD ky qkrIbn duwgxf hox nfl lokF qoN vI duwgxf 30% mMigaf jf irhf hY jd ik ies swB kuJ vfsqy srkfr afp ksUrvfr hY aqy ieh KimafjLf srkfr nMU afp Bugqxf cfhIdf hY. kuJ lok lokF nMU zrfvy vI dy rhy hn ik jy lokF ny 30% dfn nf idwqf qF AuhnF `qy hor pRfprt tYks lgfey jf skdy hn jF ishq syvfvF `qy hor kwt lgfeI jf skdI hY. hYlQ kolIsLn ny ies hwl df sKLq ivroD kIqf hY aqy srkfr nMU ies dI pUrI qrF ijLMmyvfr dwisaf hY. ijwQoN qwk ishq syvfvF `qy kwt lgfAux df svfl hY Auh qF brYNptn dy sLihrI pihlF hI bhuq sflF qoN shfr rhy hn. pMj lwK dI abfdI nMU Zukx vfly sLihr vfsqy isrPL iek 350 bYWzF df hspqfl hI sI aqy nvF Kuwlx nfl bYWz smF 479 hI hoey hn aqy lokF dI bYWz dugxy hox dI afs `qy Aus smyN pfxI iPr igaf jd purfxf hspqfl aniscq smyN vfsqy bMd kr idwqf igaf hY. kuJ lok ieh rOlf pf rhy hn ik PMz ryjL krnf cfhIdf hY nhIN qF pMjfbI BfeIcfry dI nwk kwtI jfvygI jo ik PjLUl dIaF gwlF hn. hYrfnI ies gwl dI hY ik lokF dy KdsLy dUr krn dI QF dfn mMigaf jf irhf hY aqy Auh vI zrvy dy dy ky. lok pI-3 isstm bfry puwCdy hn qF ies df koeI qswlIbKLsL juvfb nhIN imldf. pRfeIvyt iDr hspqfl ivwc bYTI hY aqy Es ny afpxf Dn pqf nhIN ikMny guxf vDf ky kd inklxf hY pr lokF nMU dwisaf nhIN jf irhf ik ies iDr nfl srkfr vloN kIqf igaf iekrfrnfmf iks qrF df hY. ies iekrfrnfmy ivwc lokF df DMn lwg cuwkf hY aqy hor lwg irhf hY pr lokF qoN Ehlf ikAuN rwiKaf jf irhf hY? kuJ lok ieh vI afK rhy hn ik sfrf ivvfd pMjfbI BfeIcfry ivwc hI cwl irhf hy jo ik srfsr glq pRcfr hY. brYNptn dy sfry BfeIcfry pI-3 aqy pIal mmorIal bMd hox qoN icMquq hn aqy hYlQ kolIsLn dI pbilk mIitMg ivwc sfry BfeIcfiraF dI pRqIinDqf sI. brYNptn dy pRmuwK aMgryjLI aKLbfr brYNptn gfrzIan ny hspqfl dy mudy `qy BrvIN krvryj kIqI hY aqy srkfr qoN Auh sfry svfl puwCy hn jo pMjfbI BfeIcfry ivwc ipwCoN AuBry jF AuBfry gey hn. gurU nfnk dyv jI dy nfm `qy aYmrjMsI vfrz df nfm rwK dyx nfl hI sfnMU awKF `qy pwtI nhIN bMn lYxI cfhIdI aqy jo lok ieh iksm dI slfh dy rhy hn Auh iksy mjbUrI vws hI ajyhf kr rhy jfpdy hn. dfn dI rkm vI lokF dI hY aqy srkfrI dMn vI lokF dy lhU psIny dI hI kmfeI hY ies leI lokF dy KLdsLy dUr krny jLrUrI hn. lokF nMU hr svfl krn df pUrf hwk hY aqy srkfr lokF sfhmxy juvfb dyh hY. ieh pRcfr vI kIqf jf irhf hy ik vlMtIar kMm krnf bhuq muusLkl hY aqy jo lok vlMtIar kMm kr rhy hn ASuhnF dI nukqfcInI nf kIqI jfvy. vlMtIar kMm krn vfilaF nMU vI cfhIdf hY ik Auh jF qF sbMDq jfxkfrI lokF nMU lY ky dyx aqy jy ajyhf nhIN kr skdy qF “Kvfjy df gvfh zwzU” vflf rol adf nf krn aqy srkfr qy aiDkfrIaF nMU lokF df sfhmxf krn dyx. vlMtIar dy qOr `qy kMm krn dI Zfl hyT 800 imlIan zflr dy pRfjYkt bfry lokF nMU svfl puwCx qoN rokxf iksy qrF vI jfiejL nhIN hY. hYlQ kolIsLn nMU cfr sfl srkfr nfl adflq ivwc kfnUMnI lVfeI lVn qoN bfad hI ies bfry kuJ jfxkfrI hfsl hoeI hY. ies Ehly nfl nfl lokF dy KdsLy hor vD gey hn. afKr brYNptn isivk hspqfl bfry eynf Ehlf ikAuN rwikaf jf irhf hY? -blrfj idEl
krmkFz nMU AuqsLfhq kr irhf hY Dfrimk kwtVvfd! bIqy idnIN iek Dfrimk smfgm mOky iek sQfnk gurdvfrf sfihb ivwc jfx df mOkf imilaf aqy ies smyN iek ZfzI jQf styj qoN ZfzI rfg duafrf syvf kr irhf sI. ies jQy df afgU bhuq josL nfl iswKI dIaF isPLqF ibafn kr irhf sI aqy nfl hI ieh vI afK irhf sI ik Drm sfry hI cMgy hn aqy mnuwKqf dy Bly df kMm krdy hn. pr agly sfh hI jQydfr ny ieh dfavf kr idwqf ik Drm BfvyN sfry cMgy hn pr iswK Drm swB qoN AuWqm qy mfzrn hY aqy ies df aDfr ivigafnk hY. iswKI dy ivigafnk hox dy Aus ny afpxy vloN kuJ sbUq vI pysL kIqy ijhnF ivwc jpujI sfihb ivwc lwKF akfsL aqy pqfl hox df vrnx, sbUq vjoN pysL kIqf jo jQydfr muqfibk awj sfieMs ny sfbq kr idwqf hY. jQy dy jQydfr sfihb ny ieh sbUq bhuq dlIl nfl pysL kIqf ik iswKI krmkFzF df ivroD krdI hY aqy pRYktIkl jIvn jfc dwsdI hY. iswK PlsPLy vwl ikqfbI ilhfjL nfl vyKIey qF iehnF dfaivaF ivwc bhuq dm ivKfeI idMdf hY pr jd awj dI aslIaq jF afK lE ik iswKI dy bhuqy pYrokfrF dI pRYkits vl Jfq mfrIey qF ivcoN kuJ hor hI inkldf hY. Drm aqy mirXfdf dy nfm `qy isafsI afgU kuwkVF vFg lVdy ivKfeI idMdy hn. iek pfsy muwK mMqrI aqy akflI afgU pRkfsL isMG bfdl `qy akfl qKLq aqy sLRomxI kmytI nMU isasI ihwqF leI vrqx df dosL lgdf hY aqy dUjy pfsy dosL lgfAux vfilaF aMdr JfqI mfrIey qF Auh Kud afp iehI kuJ krdy rhy hn, kuJ ku ajy kr vI rhy hn aqy bcidaF nMU duwK ies gwl df hY ik bfdl DVf ieh kuJ krn ivwc AuhnF qoN awgy ikAuN inkl igaf hY. “swcf-sOdf” ivvfd ivwc ijs ZMg nfl iswKI nMU Kqry df rfg alfipaf igaf hY Aus qoN iksy nMU sLwk nhIN rihxI cfhIdI ik Drm nMU Kqry df rfg alfpx vfly afp ikwQy KVy hn? pMjfb coxF mOky ijhVy kwtVpMQI akflIaF nMU hrfAux vfsqy “sOdf-sfD” vloN kFgrs dI mdd qoN bfgobfg sn EhI akflI srkfr bnx qoN bfad “sOdf-sfD” df isr mMgx lwg pey sn. “sOdf-sfD” `qy kukrm krn aqy kql krvfAux dy dosL qF pMjfb coxF qoN vI bhuq pihlF dy lwg rhy sn pr Es smyN “sOdf-sfD” aqy kwtVpMQIaF df kfj sFJf sI aqy Auh sI akflIaF nMU hrfAuxf aqy kFgrsIaF nMU ijqfAuxf df. nf qF kwtVpMQIaF nMU iswKI dy asUlF nfl pihlF vwD moh sI aqy nf hux vwD moh hY, Auh qF moh df ZgvMj rcf ky afpxf AuWlU iswDf krnf cfhuMdy hn. Gwt iksy qoN akflI vI nhIN hn, iek pfsy pMjfb ivwc amn-sLFqI df ijLMmf AuhnF dy isr hY nhIN qF pMjfb dI srkfr tuwt jfvygI. Bfjpf aqy kyNdr dy qyvr akflIaF nMU “sOdf-sfD” qoN pUrf bdlf lYx dI afigaf nhIN idMdy pr Auh zyry nMU suwkf bKLsLxf vI nhIN cfhuMdy ies leI kwtVpMQIaF dI ‘imafnI qlvfr’ qF akflIaF nMU suhfvxI lgdI hY. Auh qF bws qlvfr nMU imafn ivcoN kwZx qoN hI vrj rhy hn. krmkFz dI hwd qF Es smyN vI ho geI sI jd idwlI dI kFgrsI pRBfv vflI gurdvfrf kmytI dy afgUaF ny nnkfxf sfihb vfsqy son-pflkI bxfAux df aYlfn kr idwqf sI. lokF ny sLrDf vws sonf dfn krnf sLurU kr idwqf sI, pflkI bxI vI aqy rfjsI sLfno-sLokq nfl gurU bfby dI ngrI nfnkfxf sfihb phuMcfeI vI geI pr ies swB kuJ df insLfnf rfjsI sI qy lokF leI iKwc krmkFzI sI. ies son pflkI dI muwK drbfr hfl ivwc vrqoN dy rsqy ivwc sMgmrmr dI Auh pflkI aiVkf bx geI ijs dI bhuq ieiqhfsk mhwqqf hY. ies sfry rfmrOly ivwc sMgq dy sony aqy pYsy dy dfn dy kuJ ihwsy nMU kuMzI iek syvf vflf bfbf lgf igaf sI ijs dy krmkFz df bolbflf KUb rfs afieaf. krmkFz dI pRyrnf sdky hI sRI gurU gRMQ sfihb dy srUp ivsLysL hvfeI jhfjL rfhIN ivdysL lY ky afAux df kMm sLurU hoieaf aqy ieh kMm torFto dy iswKF dy ihwsy afieaf sI. ies bfry vI bhuq ivvfd pYdf hoieaf sI jd bhuq sfrIaF bIVF rfqo rfq hI iksy ax-dwsI jgfH Byj idwqIaF geIaF sn. torFto qoN ipwCoN bIVF vfsqy iek ivsLysL jhfjL ietlI nMU vI Byijaf igaf sI. svfl pYdf huMdf hY ik kI ivsLysL jhfjLF rfhIN bIVF ivdysL Byjx jF lY ky afAux df aml krmkFz qoN pRyrq nhIN hY? kI ipCly 100 sfl qoN AuWqrI amrIkf ivwc ilaFdIaF geIaF sfrIaF hI bIVF mirXfdf df AulMGx kr ky ilaFdIaF geIaF sn? kI ajyhf krn qoN ibnF AuWqrI amrIkf ivwc gurdvfry bxfey jfxy sMBv sn? brqfnIaF, kInIaF, isMGpur aqy mlysLIaf afid dysLF ivwc qF gurdvfry ies qoN vI pihlF dy bxfey hoey hn aqy AuhnF vfsqy bIVF df pRbMD vI ivsLysL jhfjLF qoN ibnF hI kIqf igaf hovygf. mfmlf ivsLysL jhfjLF df vI rfmrOly vflf hI hY ikAuNik dunIaF dI hr kMpnI hvfeI jhfjL vpfr krn vfsqy KrIddI hY aqy vpfr ivwc swB kuJ jfiejL hY ikAuNik insLfnf pRfiPt bxfAux df huMdf hY. koeI kMpnI vI iksy jhfjL nMU iksy Drm dI mirXfdf dy muqfibk nhIN vrq skdI AuhnF vfsqy do mirXfdfvF huMdIaF hn iek eyvIeysLn dy inXmF dI mirXfdf aqy dUjI lfB kmfAux dI vpfrk mirXfdf. jhfjLF ivwc hr iksm dy lok Zoey jFdy hn aqy hr iksm df smfn vI Zoieaf jFdf hY ijs ivwc sLrfb aqy mfs df syvn aqy Zoaf ZuafeI qoN lY ky qMbfkU qwk dI ivkrI aqy Zuaf ZuafeI huMdI hY. iek iek bIV nMU BfvyN iek iek sIt `qy afdr sihq rwK ky lY aFdf jfvy pr Aus sIt `qy pqf nhIN iks iks iksm dy lok pihlF bYT cuwky huMdy hn aqy iks iks iksm dy lokF ny ipwCoN bYTxf huMdf hY. svfl pYdf huMdf hY ik kI sIt dI sLuDqf iek krmkFzI ivcfr nhIN hY? kI sLbd gurU df iKafl iswK nMU mn dI sLuDqf vwl pRyrq nhIN krdf? kI gur iswK ajyhy krmkFzI bx ky vI iswKI dy ivigafnk aqy mfzrn Drm hox df dfavf kr skdy hn? hux smuMdrI kMntynr rfhIN sRI gurU gRMQ sfihb dy srUp vYnkUvr ilaFdy jfx df mfmlf qUl PV igaf hY. ies sfry mfmly ivwc aMgryjLI dI khfvq vFg “d sLUa iejL afn df adr Puwt” Bfv juwqI hux dUjy pYr ivwc hY. ies mfmly ivwc ksUrvfr grdfnI jf rhI iDr kwtVpMQIaF dI afpxI iDr hY. jy ikqy iehI kMm pMjfb ivwc sLromxI kmytI aMimRqsr vflI ny jF akflIaF ny kIqf huMdf aqy vYnkUvr ivwc kMntynr mMgvfAux vflI iDr AudfrvIaF dI huMdI qF kwtVpMQIaF ny hux qwk “aYlfny jMg” kr dyxf sI. kwtVpMQI ivcfry PLs ksUqy gey hn iek pfsy akflIaF dy dusmLx aqy kwtVpMQIaF dy ipafry srnf Brf hn aqy dUjy pfsy vYnkUvr ivwc irpdumn isMG milk dI sMsQf hY. mfVf ivcfry hux afpixaF nMU ikMJ afKx? iehI kfrn hY ik sMG pfV pfV ky mirXfdf df rOlf pfAux vfly keI nfmvr kwtVpMQI hux mOn ho gey hn. juvfb ivwc ieh pRcfiraf jf irhf hY ik bIqy 30 jF vwD sflF qoN srUp kMntynrF rfhIN Byjy jF mMgvfey jf rhy hn. srnf ny qF ieh vI afK idwqf hY ik srUp zfk rfhIN Byjx dI afigaf dyx vflf inXm sLRomxI kmytI ny 1943 jF 1944 df afp pfs kIqf hoieaf hY. ieh EhI iDr hY jo pfrtI hflF ivwc srUp Byjx `qy pfbMDI lgfAux vfly ktVpMQI sfbkf jQydfr rxjIq isMG dy hukmnfmy dI smrQk hY. ieh EhI iDr hY jo vYnkUvr ivwc gurdvfiraF dy lMgr hflF ivwc 100 ku sfl qoN kursIaF dI pRclwq rvfieq dy Elt qwpVF dy hwk ivwc ktVpMQI sfbkf jQydfr rxjIq isMG qoN hukmnfmf jfrI krvfAux vflI hY ijs kfrn awj vYnkUvr df iswK BfeIcfrf doPfV hoieaf ipaf hY aqy burI qrF lhU-luhfx vI ho cuwkf hY. kI ivsLysL hvfeI jhfjL dIaF keI vfr rMg brMgy XfqrIaF vloN vrqIaF geIaF sItF mYirj hflF qoN vwD pivwqr hn? kI smuMdrI jhfjL dy kMntynr iehnF sItF qoN Gwt pivwqr hn? jy hn qF ikAuN? kI pfrsl (zfk rfhI) rfhIN Byjy srUp kMtynr nfloN vwD pivqrqf nfl phuMcdy hn jF ik kI koeI XfqrI afpxy sUt kys ivwc srUp ilaf ky mirXfdf df AulMGx krdf hY? ajyhy keI svfl hn jo ies ivvfd qoN pYdf huMdy hn aqy Dfrimk afgUaF qoN juvfbF dI mMg krdy hn. iehnF swB svflF df mUl krmkFz hY aqy jy jQydfr sihbfn isafsI nukqy nfl iehnF dy juvfbF df aDfr vI krmkFz nMU bxf ky PYslf dyxgy qF BivK ivwc ies nfl hor gihry ivvfdF df jnm hovygf aqy kwtVqf dy sfey hyT iswKI hor krmkFzI huMdI jfvygI. -blrfj idEl
lMG gey swp dI lkIr nMU ipwt rhy ny BfrqI kimAUinst! zf: mnmohn isMG dI Gwt igxqI kFgrs srkfr vloN amrIkf nfl kIqy gey 1-2-3 pRmfxU smJOqy ny Bfrq dy kimAUinstF dy Kymy ivwc bhuq KlblI mcfeI hoeI hY. bIqy kuJ mhIinaF ivwc keI vfr ajyhIaF KLbrF afeIaF hn ik mnmohn srkfr izwgI ky izwgI qy mwDkflI coxF afeIaF ky afeIaF. AuNJ qF pihly idn qoN hI BfrqI dIaF dovF kimAUinst pfrtIaF ny Bfrq-amrIkf isvlIan pRmfxU smJOqy df ivroD kIqf hY pr ivroDI sur keI vfr DImI aqy keI vfr iqwKI hoeI hY. iek vfr qF ieMJ jfpx lwg ipaf sI ik X[ pI[ ey[ gwTbMDn ny ieh mfmlf sulJf ilaf hY aqy kFgrs pRDfn qy XU[ pI[ ey[ cyarprsn bIbI sonIaf dI ies muwdy `qy kimAUNistF nfl koeI sur rlL geI hY pr jd bIbI ny mhfqmf gFDI dy jnm idn mOky 2 akqUbr nMU sMXukq rfsLtr ivwc bolidaF Bfrq-amrIkf isvlIan smJOqy dI pRoVqf kIqI qF Bfrq ivwc kimAUinstF ny iPr qrQwlI mcf idwqI. mfmlf mnmohn srkfr qoN smrQn vfps lYx qwk puwj igaf aqy ieAuN jfpx lwgf ik kFgrs mwDkflI coxF krvf lYx dy hwk ivwc hY aqy iehnF qoN kuJ lfhf vI lY skdI hY pr kuJ hIM idnF ivwc kFgrs ny afpxf stYNz bdl ilaf aqy dovF iDrF ivckfr mfmlf rPfdPLf huMdf ivKfeI idwqf. sFJI kmytI bxf ik KwbUaF dy sMLky dUr krn dI gwl kIqI geI pr ieh swB kuJ 7 akqUbr nMU iPr Tih TyrI ho igaf jd hirafxf ivc iek jnqk rYlI dOrfn kFgrs pRDfn qy XU[ pI[ ey[ cyarprsn bIbI sonIaF vwloN pRmfxU smJOqy dy ivroDIaF nUM dysL dy ivkfs dy dusLmx krfr idwqf. bIbI ny ieh kuJ acfnk afK idwqf jF ik ieh KwbUaF df ierfdf prKx vfsqy sI ieh qF bIbI hI jfxdI hovygI pr ies nfl srkfr aqy ies dIaF BfeIvfl iDrF ivc dUrI hor vD geI sI. ies ipwCoN bjurg kimAUinst afgU kfmryz joqI bfsU ny Kwby pwKI afgUaF nUM smJOqy leI koeI rsqf kwZx dI slfh vI idwqI pr nfl hI ieh vI ikhf hY ik kimAUinst pfrtIaF mwDkflI coxF leI iqafr hn. lgdy hwQ hI kyNdrI gRih rfj mMqrI sRI pRkfsL jYsvfl ny spwsLt sLbdF ivc afK idwqf ik Bfrq-amrIkf pRmfxU smJOqy qoN ipCy nhIN hitaf jf skdf, ies leI BfvyN srkfr dI blI hI ikAuN nf dyxI pvy. iesy dOrfn kFgrs pRDfn sRImqI sonIaf gFDI dI rfsLtrpqI sRImqI pRiqBf pfitl nfl acfnk hoeI mulfkfq ny isafsI hlikaF ivc keI qrFH dIaF crcfvF nUM jnm dy idwqf. 8 akqUbr dIaF surKIaF qoN pqf lwgf ik cox kimsLn vwloN rfjF dy muwK cox aiDkfrIaF nUM jnvrI 2008 qwk cox sUcIaF ivc suDfeI df kMm mukMml krn dy afdysL dy idwqy hn ijs qoN iPr mwDkflI coxF atwl jfpIaF. XU[ pI[ ey aqy Kwby pwKI afgUaF dy qyvrF qoN vI ievyN jfipaf ijvyN dovF iDrF ny pRmfxU smJOqy nUM cox muwdf bxfAux df PYslf kr ilaf hovy. mulfkfqF df islislf iPr sLurU hoieaf, lflU, pRxfb, sonIaF qoN bsU qwk dOVBwj dIaF KLbrF afeIaF aqy iPr itkitkf ho igaf. kFgrs Es smyN ipwCy htdI pRqIq hoeI jd srkfr ny ikhf ik mnmohn srkfr pMj sfl pUry krygI qy mwDkflI cox nhIN hoxgIaF. ajyhy aMdfjLy vI lgfey gey ik kFgrs hfeI kmFz KwbUaF nfl azjstmYNt kr rhI hY jd ik mnmohn isMG Bfrq-amrIkf smJOqf isry lgfAuxf cfhuMdy hn. ijs df Bfv sI ik mnmohn isMG kFgrs dy aMdr alwg-Qlwg pY rhy hn aqy sMBfvnf ieh vI kIqI jfx lwg peI sI ik sLfied bIbI afpxy PrMjd nMU prmot krn vfsqy ies mfmly nMU vrqx dy roNa ivwc hovy. ies ipwCoN mfmlf TMzf pY igaf aqy jfipaf ik kFgrs ny ‘Bfxf mMn’ ilaf hY aqy Gwt igxqI srkfr nMU cldf rwKx vfsqy KwbUaF awgy gozy tyk idwqy hn. 17 akqUbr dIaF surKIaF ivwc iPr mwDkflI coxF dI crcf BK peI ijs df aDfr srb ihMd kFgrs kmytI dI jnrl skwqr sRImqI mfrgRyt alvf dI mhfrfsLtr ivc kFgrs aqy aYn[ sI[ pI[ dI qflmyl kmytI dI mIitMg dOrfn idwqf ibafn sI ijs ivwc bIbI ny ikhf sI ik dovyN pfrtIaF mwDkflI coxF dI sUrq ivc iekmuwT ho ky kMm krngIaF. sRImqI alvf jo ik pMjfb aqy hirafxf kFgrs dy mfmilaF dI vI ieMcfrj hY ny ieh vI ikhf sI ik AuhnF ny pfrtI vrkrF dI cMzIgVH ivKy hoeI mIitMg ivc vI vrkrF nUM mwDkflI coxF leI iqafr rihx leI ikhf sI. 16 akqUbr nMU hI kFgrs dy bulfry sLkIl aihmd ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF ikhf ik pRmfxU smJOqy nUM kFgrs ny guwTy nhIN lgfieaf qy nf hI iksy TMZy bsqy `c pfieaf hY. AuhnF ikhf ik pRDfn mMqrI zf: mnmohn isMG dI amrIkI rfsLtrpqI busL nfl Pon `qy ieh gwlbfq ik pRmfxU smJOqy ivc musLiklF af rhIaF hn, df mqlb ieh nhIN ik smJOqy nUM pfsy rwK idwqf igaf hY. AuhnF ikhf ik pRmfxU muwdy `qy pRDfn mMqrI nUM XU[pI[ ey[ dIaF sfrIaF iDrF df smrQn hfisl hY qy KwbIaF pfrtIaF nfl jo vKryvyN hn AuhnF `qy gwlbfq cwl rhI hY qy AumId hY XU[pI[ ey[ dy cOKty ivc ies df hwl inkl afeygf. jfhr hY ik 1-2-3 smJOqy df ryVkf ajy jfrI hY. hYrfnI ies gwl dI hY ik BfrqI kimAUinst (dovyN pRmuwK kimAUinst pfrtIaF) ies muwdy `qy iqlkxbfjLI vflI nIqI ikAuN apxf rhIaF hn? kFgrs spsLt kr cuwkI hY ik Bfrq-amrIkf isvlIan pRmfxU smJOqf hr hflq dyr-svyr isry lgfieaf jfvygf. ijs df Bfv hY ik jy srkfr tuwt vI geI qF mwDkflI coxF qoN ipwCoN jF jy srkfr pUry pMj sfl cwl vI geI qF aglIaF coxF qoN ipwCoN jy kFgrs srkfr bxdI hY qF ieh smJOqy isry lgfieaf jfvygf. ies smJOqy pRqI kFgrs dI bcnbwDqf `qy sLwk krn dI koeI guMjfiejL nhIN jfpdI pr kimAUinstF dy ivroD dy kfrn aqy kimAUinstF dI ivroD pRqI bcnbwDqf dovyN hI sLwk dy Gyry ivwc hn. kimAUinst ies mfmly ivwc byqukIaF gwl kr rhy hn aqy Auh Kud vI ies mfmly `qy vMzy hoey pRqIq huMdy hn. pwCmI bMgfl dy muwK mMqrI buDfdyv BwtfcfrIaf aqy joXqI bsU dovyN pfrtI dI lfeIn qF toa kr rhy jfpdy hn pr nfl hI AuhnF dy afpxy ivcfr ies smJOqy pRqI bhuq nrm aqy hF pwKI jfpdy hn. kimAUinst afK rhy hn ik amrIkf ies smJOqy nfl Bfrq `qy hfvI ho jfvygf aqy Bfrq dy POjI pRmfxU pRogrfm nMU pRBfivq krygf jF Bfrq vloN BivK ivwc pRmfxU qjrbf kr ley jfx dI sUrq ivwc ieh smJOqf Kfrj kr dyvygf. ieh KdsLy inry KdsLy hI hn ikAuNik nf qF Bfrq nyV BivK ivwc pRmfxU qjrbf krn jf irhf hY aqy nf hI mfhrF muqfibk ajyhf krn dI koeI loV hY. sgoN Bfrq ny qF Kud hI pRmfxU qjrbf nf krn dI pfbMdI afpxy afp `qy lgfeI hoeI hY. jy Bfrq nMU loV pYx `qy pRmfxU prK krn df hwk hY qF amrIkf smyq hr dysL nMU Bfrq nfl afpxI iewCf jF nIqI muqfibk pRmfxU sihXog rwd krn df vI pUrf hwk hY. iksy vI iksm dy smJOqy hyT iksy vI pRBUswqfsMpn dysL nMU hr hflq ivwc iksy nfl sihXog krn vfsqy mjbUr nhIN kIqf jf skdf. awj Bfrq aqy amrIkf ivcfkfr iksy vI iksm df pRmfxU sihXog nhIN hY aqy ieh sihXog iksy vI hor pRmfxU qfkq jF pRmfxU klwb dy mYNbr nfl vI nhIN hY ikAuNik Bfrq ny aYn[pI[tI[ `qy dsqKq nhIN kIqy hoey. ies “pRmfxU apsfr sMDI” (inAUklIar nfn-pilPrysLn) `qy dsqKq nf krn dy Bfrq kol afpxy Tos kfrn hn aqy 1-2-3 nfm df ieh Bfrq-amrIkf isvlIan pRmfxU smJOqf Bfrq nMU ibnF aYn[pI[tI[ `qy dsqKq kIiqaF ‘pRmfxU klwb’ nfl isvlIan pRmfxU Kyqr ivwc sihXog dI shUlq idMdf hY. AuNJ BfvyN dunIaF ivwc 5 pRvfxq aYtmI qfkqF hn pr ‘pRmfxU klwb’ ivwc kYnyzf aqy jpfn smyq drjnF Auh dysL hn jo pRmfxU qknIk dI Kfs muhfrq rwKdy hn. ies sMDI nfl Bfrq afpxy isvlIan pRmfxU Kyqr df qyjLI nfl ivkfs krn dy Xog hI nhIN ho jfvygf sgoN nyV BivK ivwc afpxI isvlIan pRmfxU qknIk aqy rIaYktr vI dunIaF nMU vycx dy Xog ho jfvygf. ies nfl vpfr aqy pRBfv dovF ivwc hI vfDf hovygf qy nfl hI dysL dIaF CVwpy mfr ky vD rhIaF ibjlI dIaF loVF pUrIaF hoxgIaF ijs nfl qrwkI dI dr vDygI. dunIaF Br dy pRmfxU mfhr ies gwl `qy sihmq hn ik kMipAUtr dI nvIn qknIk kfrn pRmfxU qfkqF leI hor pRmfxU qjrby krny jLrUrI nhIN hn aqy ajyhy qjrby kMipAutr dI mdd nfl pRXogsLflf dy aMdr prdy nfl ho skdy hn. BfrqI kimAUinst qF Bfrq-amrIkf rwiKaf sihXog dy vI hwk ivwc nhIN hn qy POjI msLkF df vI ivroD krdy hn. cIn, rfjsI qfkq `qy jkV vfsqy kimAUinst huMdf hoieaf vI bdl cuwkf hY aqy sovIaq XUnIan qy sovIaq blfk kd df tuwt cukf hY pr BfrqI kimAUnist ajy vI lMG gey swp dI lkIr nMU ipwtI jf rhy hn. -blrfj idEl akqUbr 20, 2007
lokF dI ihwqkfrI srkfr Auh jo lokF dIaF jybF `qy zfkf nf mfry EntyrIE sUby dIaF coxF ho htIaF hn aqy hux PYzrl coxF dI crcf cwl rhI hY. jd sfl 2003 dy aMq ivwc ilbrl afgU aqy pRDfn mMqrI sRI XF ikRqIaF dI bFh mroV ky sRI pfl mfritn swqf `qy kfbjL hoey sn qF koeI ies gwl df supnf vI nhIN sI lY skdf ik kYnyzf ivwc Gwt igxqI srkfrF df dOr sLurU ho jfvygf. ijs ZMg nfl sRI pfl mfritn lwgBwg ibnF mukfblf ilbrl pfrtI dy isMGfsn `qy bYTy sn Aus qoN jfpdf sI ik Auh lMbf smF dysL dy isMGfsn df inwG mfnxgy. pr dysL dy lokF dy mn ivwc kuJ hor sI aqy aglIaF coxF ivwc sRI mfritn msF Gwt igxqI srkfr hI bxf sky sn jo bhuqI dyr nf cwl skI. iPr vfrI afeI kMsrvtv pfrtI Gwt igxqI srkfr dI ijs dI hflq awj geI ky geI vflI bxI hoeI hY. stIvn hfrpr dI srkfr sMsd df aglf sYsLn ‘Qron spIc’ nfl sLurU krn vflI hY ijs ivwc sMsdI pRnflI dI rvfieq muqfibk srkfr dIaF aglIaF nIqIaF aqy pRogrfmF df vrnx huMdf hY. Gwt igxqI srkfrF aksr gvrnr jnrl (keI dysLF ivwc rfsLtrpqI) vloN pVHI jfx vflI ies ‘Qron spIc’ ivwc ivroDI pfrtIaF dy mn nMU BfAux vflIaF kuJ nIqIaF nMU vI qrfsL-qrUsL ky apxfAuNdIaF hn qF ik ies spIc nMU sMsd qoN pfs krvf ilaf jfvy. pr ies vfr ijwQy ivroDI pfrtIaF df rvweIaf sKLq ho igaf jfpdf hY AuWQy swqfDfrI pfrtI vI afpxIaF nIqIaF ivwc lck ivKfAux nMU iqafr nhIN jfpdI. ies df iswtf srkfr izgx ivwc inkl skdf hY aqy kOmI coxF df ibgul lgdy hwQ hI vwj skdf hY. KLjLfnf mMqrI dy rUp ivwc jnfb pfl mfritn tYksF dy bfdsLfh igxy jFdy sn aqy AuhnF iek pfsy tYksF ivwc vfDf kr ky aqy dUjy pfsy srkfrI syvfvF ivwc ktOqI kr ky, dysL nMU bjt Gfty ivwcoN srplws ivwc lY aFdf sI. pRDfn mMqrI dy isMGfsn `qy ibrfjmfn huMdy sfr afpxy ies “cMgy” afriQk rIkfrz dy isr `qy hI Auh 10 sfl rfj krnf locdy sn aqy AuhnF df ies supnf pUrf nhIN sI hoieaf. hYrfnI dI gwl ieh hY ik jd sRI bfb rya ny afriQk mMdhflI df mukfblf krn vfsqy sKLq afriQk nIqIaF apxfeIaF sn qF vwzy XUnIanvfd ny AuhnF nMU vKLq pf idwqf sI pr jd pfl mfritn ny iehI kuJ PYzrl pwDr `qy kIqf sI aqy kIqf vI lgfqfr 12-13 sfl sI qF dysL dy ilbrl mIzIey dI mdd nfl Auh bydfg hI nhIN sn rhy sgoN hor qfkqvr ho ky inkly sn. tYksF qoN ibnF srkfrF cwl nhIN skdIaF ikAuNik srkfrF dI afmdn df sfDn tYks hI huMdy hn. tYksF dI afmdn nfl hI aPLsrsLfhI dIaF qnKfhF, ishq, puils, ividaf aqy hor syvfvF dI adfiegI huMdI hY. jfiejL aqy ZukvF tYks ikMnf hovy aqy srkfrF sLihrIaF dy KUMn psIny dI kmfeI nMU “hrfm” nf krn, ieh ajoky styt aqy sLihrIaF vfsqy iek cxOqI Biraf muwdf hY. rfjsI pfrtIaF dIaF afriQk nIqIaF, cox mYnIPYsto, cox bihsF aqy afzItr jrnl, lokF dI kmfeI nMU “hrfm” hoxo rokx dI koisLsL df hI ihwsf hn. pr srkfrF iPr vI lokF nMU JukfnI dy jFdIaF hn aqy iPr keI vfr “lUx guMnx” ivwc kfmXfb vI ho jFdIaF hn. lokF df idmfg GuMmfAux ivwc mIzIaf df bhuq aihm rol hY ijhf ky huxy hoeIaF subfeI coxF ivwc vyiKaf jf skdf hY aqy ieh kuJ PYzrl pwDr `qy vI vfpr cwukf hY. ipClIaF subfeI coxF ivwc ilbrl afgU sRI zfltn mgYNtI ny tYks nf vDfAux df ilKqI vfadf kIqf sI jo AuhnF kursI `qy bihMdy sfr hI qoV idwqf sI. awj sUby dy lok 2[6 iblIan zflr “hYlQ-lyvI” dy rUp ivwc dy cuwky hn aqy pqf nhIN ikMnI dyr qwk idMdy rihxgy pr ieh iPr vI cox muwdf nf bixaF. hYlQ lYvI vI lgfeI geI aqy ishq syvfvF ivwc suDfr vI nf hoieaf pr srkfr iPr vI duwD DoqI hI rhI. ishq syvfvF pbilk rwKxIaF hn dy dfavy vI lgfqfr kIqy jf rhy hn pr nfl hI awKF tYst krvfAux aqy kuJ hor syvfvF vfsqy lokF dIaF jybF muMnIaF jf rhI hn pr dfavy iPr vI ishq syvfv pUrI qrF pbilk rwKx dy kIqy jf rhy hn. brYNptn ivwc nvF hspqfl pRfeIvyt pYsy nfl “kmfeI” krn vfsqy bxfieaf igaf hY pr ishq syvfvF pbilk rwKx dy dfavy iPr vI kfmXfb rhy hn. ies nMU afKdy hn lokF dIaF awKF ivwc Gwtf vI pfAuxf aqy “lok-ihqU” hox dI gurj vI afpxy kbjLy ivwc rwKxf. iehI kuJ jnfb mfritn ny 1993 qoN 2005 qwk kfmXfbI nfl kIqf sI. ilbrlF ny 1993 dIaF PYzrl coxF do aihm muwidaF `qy ijwqIaF sn aqy ijwqdy sfr hI iehnF dovF vfidaF qoN mukr gey sn. pihlF sI kMsrvtv pRDfn mMqrI sRI brfien mlrUnI vloN amrIkf nfl “PrI-tyrz” df kIqf igaf smJOqf rwd krn df aqy dUjf mlrUnI srkfr vloN lgfey gey tYks jI[aYs[tI[ nMU vfps lYx df. ilbrl dovF vfidaF qoN mukry vI sn aqy lokF dI kichrI ivwc kfmXfbI nfl brI vI sfPL ho gey sn qy hoey sn ilbrl mIzIey dy smrQn nfl jo awj dysL ivwc bhuq hfvI-pRBfvI ho cuwkf hY. gwl tYksF dI ho rhI sI aqy srkfrF vwK vwK ZMgF nfl sLihrIaF qoN tYks vsUldIaF hn. kuJ Kyqr PYzrl srkfr dy aDIn hn qy kuJ subfeI aqy imAuNspl srkfrF dy aDIn hn. iswDy tYksF ivwc afmdn tYks, PYzrl jI[aYs[tI[, kstm tYks, subfeI syljL tYks aqy KyqrI jF imAuNspl pRfprtI tYks sLfml hn. ies qoN ielfvf pfsport PIs, lYNizMg PIs, zrfieivMg lsMs PIs, vhIkl sitkr PIs, ptrol qy zIjLl vgYrf `qy keI gupq tYks, ilkr lsMs lYx dI PIs, brQ srtIPIkyt lYx dI PIs, iemfrqsfjLI jF vwzI rYnovysLn vgYrf krn dI afigaf lYx dI PIs, vfDU gfrbyj bYg dI PIs aqy hor keI qrF dIaF PIsF vI drasl aiswDy tYks hI hn. afmdn tYks iswDf qnKfh ivcoN kwt ilaf jFdf hY jo PYzrl srkfr kwtdI hY aqy ies ivwc ihwsf subfeI srkfrF df vI huMdf hY qy Auh afpxy ihwsy nMU GtfAux jF vDfAux vfsqy ajLfd huMdIaF hn. jI[aYs[tI[ PYzrl srkfr df hY jo stIvn hfrpr dI srkfr ny 7% qoN Gtf ky 6% kr idwqf hY aqy vfadf ies nMU 5% krn df vI kIqf hoieaf hY. EntyrIE sUby ivwc syljL tYks 8% hY jo kdy 7% huMdf sI. pRfprtI tYks rIjnl jF imAuNslpl srkfrF lgfAuNdIaF hn jo iksy vI sLihr dI hr iksm dI pRfprtI dy mflk nMU dyxf pYNdf hY. jo iksy pRfprtI df mflk nhIN hY Auh vI aiswDy ZMg nfl ieh tYks idMdf hY. ikrfeydfr ijs iemfrq jF bysmYNt ivwc rihMdf hY Aus df mflk ieh tYks idMdf hY aqy mflk ies tYks aqy hor KricaF nMU iDafn ivwc rwK ky hI afpxf ikrfieaf inrDfrq krdf hY. ies tYks dy aMdr hI pbilk jF kYQoilk skUlF df tYks sLfml huMdf hY ijs nfl ieh mihMgI syvf afm sLihrI nMU ‘muPLq’ df BulyKf pf ky pRdfn kIqI jFdI hY. ieh sfry tYks iksy nf iksy smyN aqy iksy nf iksy rUp ivwc aksr vDfey jFdy rihMdy hn. aYsf suBfg smF kdy kdfeIN hI afAuNdf hY jd koeI srkfr kdy iksy tYks nMU Gtf dyvy ijvyN hfrpr srkfr ny jI[aYs[tI[ nMU 7% qoN Gtf ky 6% kIqf hY. pRfprtI tYks iewk aYsf tYks hY jo sLfied ieiqhfs ivwc kdy Gtfieaf hI nhIN igaf qy hr sfl vDAuux vfsqy keI pYmfny vrqy jFdy hn. aKy pRfprtI dI kImq vD geI hY qy nvIN asYsmYNt muqfibk tYks vDfieaf jfvygf jF sLihr dy Krcy vD gey hn ijs vfsqy tYks ryt jF iml-ryt vDfieaf jfvygf. ies qrF ies tYks nMU vDfAux vfsqy dUhrI mfr vI mfrI jFdI hY pr bhuqy axBol sLihrI byKLbr hI rihMdy hn. lyKk ny ies vfsqy ijs Gr dy pRfprtI tYks nMU aDfr bxfieaf hY Auh brYNptn ivwc hY aqy 10 pihlF ies df slfnf pRfprtI tYks $3700 dy krIb sI jo hux ies sfl $4600 qoN twp cuwkf hY. aqy ieh vfDf 24[5% qoN vwD df bxdf hY. hor sLihrI KyqrF ivwc vI hflq ies qrF dI hI hY Prk 19-21 df ho skdf hY. jy vfDy ivwc iehI rPqfr rhI qF bhuq jldI hI ieh dugxf ho jfvygf pr ies dy mukfbly sLihrI syvfvF Gt rhIaF hn. vfDU gfrbyj bYgF `qy lwgI vfDU PIs ies dI iek Audfhrx hY. gfrbyj GtfAuxf aqy ies dI CFtI krnI vwKrI aqy cMgI gwl hY pr ies `qy PIs lgf dyxf sLihrIaF qoN hor tYks vsUlx vflI gwl hI hY. nvyN sbzvIjLn aqy Gr bxdy hn qF iblzrF qoN skUlF, sVkF aqy PuwtpfQF leI mfieaf leI jFdI hY jo Auh Gr KrIdx vfilaF qoN kImq vDf ky vsUl lYNdy hn. pRfprtI tYks ryt iPr vI vDfieaf jFdf hY ikAuNik aPLsrsLfhI, ishq aqy ividawk ZFcf mUMh awzI rwKdf hY. iehnF KyqrF ivwc kMpItIsLn dI axhoNd kfrn syvfvF df imafr lgfqfr izwgdf jf irhf hY aqy kImq vDdI jf rhI hY. iehnF syvfvF nMU pbilk Kyqr ivwc rwKx dI rwt lgfAux vfilaF df muPLfd eysy ivwc hY ik afm lokF nMU Bfvuk kr ky asl smwisaf nMU sfhmxy nf afAux idwqf jfvy aqy lok suwq-AuxINdy hI luwt huMdy rihx. srkfrF votF dy lflc ivwc syvfvF dy suDfr dy bhfny hyT zflrF dIaF pMzF suwtdIaF rihx aqy ‘aMnI pINhdI rhy qy kuwqf cwtdf hry’. jLrf ipCly 4-5 sflF vwl inghf mfro ik XF ikRqIaF, pfl mfritn aqy stIvn hfrpr ny ishq syvfvF vfsqy ikMny ku iblIan zflr aYlfny hn aqy ies mfieaf nfl suDfr ikMnf ku hoieaf hY? ijhnF nMU kdy aYmrjMsI smyN iksy hspqfl jfxf ipaf hY Auh jfxdy hn ishq syvfvF ivwc suDfr hoieaf hY jF inGfr afieaf hY! ishq syvfvF dyx vfly adfiraF nMU zflr mMgx df qF pUrf hwk hY pr Auh mrIjL ikMny aqy ikvyN vyKdy hn ieh AuhnF df aMdrUnI mfmlf hY. hF ishq syvfvF hn ajy pbilk, swB isafsI pfrtI iehnF nMU rwKxIaF vI pbilk hI cfhuMdIaF hn aqy lyKk smyq bhuqy lok vI ajyhf hI cfhuMdy hn. pr pbilk ishq syvfvF pbilk df Gr vI qF pUrf krn! mfhrF df mwq hY ik ijs rPLqfr nfl pbilk ishq syvfvF `qy Krcf vD irhf hY Aus nfl styt aqy lok bhuqI dyr ishq syvfvF df iZwz Br nhIN skxgy. pbilk skUlF nUM vyK lE zispln KMB lgf ky AuWz igaf hY. pVHfeI df stYNzrz lgfqfr izwgdf jf irhf hY aqy bwicaF nMU smyN dy hfx dy rwKx vfsqy ‘itAUsLnF’ dI Brmfr ho rhI hY. itAUsLnF vfly ividaf dy Kyqr ivwc afey inGfr nMU mfipaF dy Krdy `qy Brn vfsqy mYdfn ivwc afey hn. jy ieh inGfr nf huMdf qF AuhnF dI loV hI nhIN sI pYxI. pbilk skUl mihMgy ‘bybI-isitMg’ kyNdr bxdy jf rhy hn ijhnF ivwc jMglI ivakqIgq ajLfdI df rfj PYldf jf irhf aqy Auh vI lokF dI lhU psIny dI kmfeI dy isr `qy! cox pRcfr dOrfn sUby dI mgYNtI srkfr ny dfavf kIqf hY ik AuhnF bIqy cfr sfl skulF ivwc hVqfl nhIN hox idwqI. torFto dy myar jnfb imlr ny vI dfavf kIqf hY ik AuhnF “lybr sLFq” rwKI hY. pr iks kImq `qy? myar imlr ‘lybr sLFq’ rwKx dI kImq vsUl vfsqy torFto ivwc pRfprtI tYksF ivwc 20% qwk df vfDf krnf cfhuMdy hn. jnfb myar lYNz tRFsPr tYks (lYNz jF Gr KrId tYks) vDfAuxf cfhuMdy hn aqy nfl hI sLihr vloN vhIkl lsMs tYks vI lgfAuxf cfhUMdy hn. jy Auh lgf jFdy hn qf ies nfl sUby dy hr sLihr ivwc ies iksm dy tYks vfDy df rsqf Kuwl jfvygf. aMgryjLI dI khfvq vFg sLihrIaF nMU ‘lybr sLFq’ rwKx dI kImq afpxy “nwk rfhIN” adf krnI pvygI. zflrF dIaF pMzF nfl qF agly 100 sfl qwk kiQq ‘lybr sLFq’ rwKI jf skdI hY pr ieh lokF dIaF jybF jd jIa cfhy kwtx vflI gwl hY. ishq syvfvF dI vI looV hY, ividawk syvfvF vI jLrUrI hn, aPsrsLfhI, puils, Pfiear aqy hor sbMDq ivBfg vI ajoky styt dy muwK aMg hn. ieh vI swc hY ik tYksF qoN ibnF vI gujLfrf nhIN ho skdf aqy nf hI tYks hmysLf vfsqy siQr rwKy jf skdy hn aqy nf hI syvfvF siQr rwKIaF jf skdIaF hn. loV ies gwl dI hY ik ijs qrF hr sLihrI nMU afpxy GrylU Krcy afpxI afmdn muqfibk krny pYNdy hn, srkfrF vI ies PfrmUly nMU pUrI qrF apnfAux. ‘cfdr muqfibk pYr psfrn’ df pfT hr isafsI afgU nMU pVHnf cfhIdf hY aqy ies qoN ibnF gujLfrf nhIN ho skdf. lokF dI lhU psIny dI kmfeI dy tYks nMU sMjm, isafxp aqy sMkoc nfl vrqx vfly isafsI afgU hI lokF df Blf kr skdy hn. srkfr PYzrl hovy, subfeI jF imAuNspl, CotI aqy kusLl (aYPIsLYNt) srkfr hI lokF dy ihwqF dI rfKI kr skdI hY. lok ihwqkfrI srkfr Auh hY jo lokF dIaF jybF `qy zfkf nf mfry! grIb aqy amIr ivwc vD irhf pfVf dysL aqy smfj vfsqy icMqf df ivsLf hoxf cfhIdf hY. -blrfj idEl akqUbr 12, 2007
EntyrIE coxF: ‘aslI’ mjLdUr df ihwqkfrI kOx? coxF ivwc 5-6 idn hI bfkI hn pr ajy vI cox buKfr bhuq hlkf hI jfpdf hY. afgUaF dIaF cox rYlIaF vI bhuqI iKwc nhIN pf skIaF aqy muwdy vI iKwc rihq hI rhy hn. afm lok sUby dIaF ishq syvfvF dy iZlypn qoN qF pRysLfn hn pr ies bfry keI qrF dy Brm BulyKy pfey jf rhy hn. sLYqfn isafsqdfn lokF nMU pbilk jF pRfeIvyt ishq syvfvF dy cwkr ivwc hI pfeI rwKxf cfhuMdy hn. bhuqy lok ishq syvfvF dy inwjIkrn dy nfm `qy zr jFdy hn aqy bihs ishq syvfvF ivwc suDfr kIqy jfx dI jgfH ishq syvfvF nMU “pbilk” rwKx qwk sImq ho ky rih jFdI hY. jd ik swc ieh hY ik ishq syvfvF nMU pbilk rwK ky vI suDfr kIqf jf skdf hY aqy kIqf jfxf cfhIdf hY. dUjy pfsy ishq syvfvF nMU pRfeIvyt krn df horF `qy ieljLfm lgfAux vfly afp cuwp cfp ishq syvfvF df sihjy sihjy inwjIkrn kr rhy hn ijhf ik brYNptn dy nvyN hwspqfl bfry sfhmxy afieaf hY. bx irhf brYNptn isivk hspqfl ‘pI -3’ skIm hyT bx irhf sI aqy ies bfry bhuqy jfxkfdrI rwKx vfly lok pihlF hI jfxdy sn pr ajyhy lok vI sn jo ies bfry awKF mIcI bYTy sn aqy lokF nMU ‘dfn’ dy rUp ivwc jybF ktvfAux df pfT krvf rhy sn. brYNptn hYlQ koalIsLn pihlF vI ies bfry keI vfr ibafn dy cwukI sI aqy ies bfry crcf vI ho cuwkI sI. ‘pI-3’ df arQ hY “pbilk pRfeIvyt pfrtnrisLp” aqy srkfr ies bfry cuwp sI ik pRfeIvyt pfrtnrisLp iks nfl hY, ikMnI hY aqy sbMDq iDr ikvyN pRfiPt lvygI. pbilk skUlF aqy Dfrimk skUlF dI PMizMg bfry asF ipCly hPLqy gwl kIqI sI aqy awj gwl krdy hF ‘aslI’ mjLdUr dy ihqkfrI kOx hn? bfry! kuJ pfTk sLfied ieh smJx ik lyKk mjLdUr dy ‘aslI’ ihwqkfrI kOx hn bfry gwl krnI cfhuMdf hY. jI nhIN gwl ieh nhIN hY sgoN gwl hY ‘aslI’ mjLdUr dI. XUnIanvfd dy Xuwg ivwc hr ikwqf hI jQybMd ho irhf hY aqy hr XUnIan hI afpxy afp nMU vrkrF (kfimaF) dI XUnIan aKvfAuNdI hY. keI aYsy ikwqy vI ies Xuwg ivwc jQybMd ho cuwky hn ijhnF dIaF XUnIanF bx skx bfry 40-50 sfl pihlF soicaf vI nhIN sI jf skdf. jy XUnIanvfd qoN koeI ajy bicaf hY qF ieh jF qF POj hY aqy jF Auh mjLdUr jo asl ivwc mjLdUr hn Bfv Coty pwDr dy adfiraF ivwc bhuq Gwt qnKfh `qy kMm krn vfly kfmy hn ijhnF kol jQybMd hox skx jogI qfkq hI nhIN hY jF AuhnF dy jQybMd hox vfly hflfq hI nhIN hn. vwzy ikwiqaF nfl sbMD rwKx vflIaF vwzIaF vwzIaF XUnIanF aqy iehnF dI Cfieaf hyT ivcrn vfly ‘mjLdUr’ jF vrkr asl ivwc mjLdUr nhIN afKy jf skdy pr aYsf koeI sLbd nhIN hY ijs nfl iehnF nMU XUnIanvfd dy ZFcy dy aMdr kuJ hor afiKaf jf sky. XUnIanvfd ny vrkrF dI hflq suDfrI hY aqy ies ivwc koeI sLwk vflI gwl nhIN hY pr ies dy nfl hI ieh vI swc hY ik jQybMdk vrkr aqy gYr-jQybMdk vrkr ivckfr pfVf bhuq vwD igaf hY. iek qrF nfl vwzf XUnIanvfd vrkrF dy aMdr Bfrq vfly ‘jfqIvfd’ df Jlkfrf pfAuNdf hY. jLrf ku ishq syvfvF ivwc kMm krdy vwK vwK ikwiqaF dy lokF vwl iDafn mfro jo sfl df 50-60 hjLfr qoN sLurU ho ky 1 lwK zflr qoN vwD qwk kmfAuNdy hn aqy jQybMd hn. ividaf dy Kyqr ivwc bxIaF vwzIaF vwzIaF jQybMdIaF (XUnIanF) dy mYNbr jy AuhnF dI qnKfh vl vyKIey qF vrkr mMny hI nhIN jf skdy AuhnF df ruqbf qF mwD vrg jF ies qoN vwD drjy dy vpfrk adfiraF dy mflkF jF kMpnIaF dy borzF `qy bYTy zrYktrF vflf hY. pr igxy Auh XUnIanF dy mYNbr hox kfrn vrkrF ivwc hn. jd hVqfl huMdI hY qF gwl PlfxI XUnIan hVqfl `qy hY df ijLkr huMdf hY. iehI hfl isvl srivs, puils aqy Pfiear ivBfgF dIaF XUnIanF dI hY. dUjy pfsy AuhnF vrkrF vwl Jfq mfro jo Gwt Gwt qnKfh `qy kMm krdy jF eyjMsIaF rfhIN afrjLI kMm krdy hn. qnKfh dy mfmly ivwc jy Prk 3-4 guxf df vI hovy qd vI hY. keI hflqF ivc qF Prk 10-20 guxf qoN vI vwD df huMdf hY. Gwto Gwt AujLrq `qy kMm krn vfilaF nMU nf rotI jogI qnKfh imldI hY aqy nf hI hor Bwqy jF shUlqF hI imldIaF hn. CuwtIaF aqy CuwtIaF dI qnKfh vI nfmqr dy brfbr huMdI hY qy ies dy nfl hI dvfeIaF afpxI jyb ivwcoN aqy dMd Krfb ho jfvy qF zYNitst dy kilnk dy mUhirAuN lMGidaF vI zr lgdf hY. bImfrI dI hflq ivwc vI ajyhy vrkr kMm krn leI mjbUr huMdy hn ikAuNik bImfrI Bwqf lYx vfsqy kMpnI vloN koeI ieMnsLorYNs nhIN huMdI aqy srkfrI ivBfg do hPLqy PokI AuzIk qoN ipwCoN qnKfh df smF 60 ku% hI idMdf hY. eynf qrwdd krn nfloN grIb mjLdUr bImfrI dOrfn aOKf ho ky kMm krnf ijLafdf cMgf smJdf hY qF ky bwicaF leI duwD-brYz KrId sky. dUjy pfsy motIaF XUnIanF vfly qnKfhF vI motIaF lYNdy hn qy BwiqaF dI Brmfr dy nfl nfl bImfrI kvryjL aqy pyz bImfrI CuwtIaF vI AuhnF dy Kfqy ivc huMdIaF hn. jy bImfrI vflIaF CuwtIaF sfl Br nf vrqx qF jd cfhux ieh CuwtIaF qnKfh smyq lY skdy hn. ieh Prk hY aslI mjLdUrF ivwc aqy AuhnF jQybMdk ikwiqaF ivwc jo XUnIavfd dI Cqr-Cfieaf hyT hox kfrn khfAuNdy qF vrkr hn pr asl ivwc vrkrF vflI gwl AuhnF ivwc koeI nhIN huMdI. iehnF do vrkr sLryxIaF dy ivckfr vI ajyhy vrkr hn jo ‘aslI’ vrkr qoN AuWqy aqy ‘aPLsrI’ vrkr qoN hyT hn. Auh qnKfh vI aslI vrkr qoN vwD kmfAuNdy hn aqy Bwqy vI vwD pRfpq krdy hn. iehnF ivcoN kuJ jQybMd huMdy hn aqy kuJ vDIaf mflk jF kMpnI leI kMm krdy hox kfrn cMgf gujLfrf krdy hn. jd kdy vrkrF dy ihwqF dI gwl huMdI hY qF Jwt afK idwqf jFdf hY ik kMsrvtv pfrtI qF mjLdUrF dI pfrtI nhIN hY jF ieh amIrF dI pfrtI hY jF keI vfr ieh mjLdUr ivroDI pfrtI hY. gwl eyQy hI KLqm kr idwqI jFdI hY aqy bfkI bcdIaF hn do hor pfrtIaF. ilbrlF nMU keI nvyN axjfx iemIgrMtF, ‘lybr’ dI pfrtI hI smJdy hn, aKy ieh lybr dI pfrtI hY. iPr ies nMU iemIgrMtF dI hmdrd pfrtI vI afK idwqf jFdf hY hflFik ies df Tos sbUq koeI nhIN hY. mgYNtI sfihb ny qfkq ivwc afAuNdy sfr hI hYlQ tYks lgf idwqf sI aqy ies dI mfr hyT afey hn ‘aslI’ mjLdUr ikAuNik AuhnF kol XUnIavfd dI CqrI nhIN hY. ijs iksy kol XUnIan dI CqrI sI Auh ies mfr qoN ies leI bc igaf ikAuNik XUnIan-kMpnI kMtrYktF ivwc Eihwp PIs dI mwd pfeI huMdI hY ijs kfrn kMpnIaF ies PIs jF pRImIam nMU Brn lwg peIaF sn. mfiraf igaf Auh vrkr ijs nMU lyKk ‘aslI’ mjLdUr afK irhf hY. srkfr ny ies qrF 2[6 iblIan zflr iekwTf kIqf hY qy mfr aslI mjLdUr nMU peI hY pr iPr vI ilbrl mjLdUr pwKI igxy jFdy hn. hux EntyrIE df bjt vfDy ivwc hY ieh dfavf jnfb mgYNtI afp krdy hn. kI hux jnfb jI hYlQ tYks vfps lY lYxgy qF ik aslI mjLdUr nMU ies tYks dI mfr qoN bcfieaf jf sky? ieh svfl ilbrlF qoN puwCxf cfhIdf hY. ishq syvfvF nMU pbilk rwKx df dfavf krn vfly ilbrlF ny awKF dy tYst nMU hYlQ iensLorYNs qoN afAuNidaF hI bfhr kwZ idwqf sI. hux inghf tYst krvfAux leI jyb KflI krnI pYNdI hY kI ieh ishq syvfvF df injIkrn nhIN hY? hux gwl krdy hF aYn[ zI[ pI[ dI ijs nMU kuJ lok vrkrF dI pfrtI smJdy hn. aYn[ zI[ pI[ vrkrF dI gwl jLrUr krdI hY pr ieh gwl krn qwk hI sImq hY. jy aYn[ zI[ pI[ iksy vrkr vfsqy kuJ krdI hY qF ieh jQybMdk vrkr hI hY. ieh afK dyxf ik Gwto Gwt qnKfh vDf idE bhuqf mqlb nhIN rwKdf pr jd jQybMDk lybr Kfskr vwzI XUnIan hVqfl krdI hY jF DmkI idMdI hY qF aYn[ zI[ pI[ Aus dy hwk ivwc BugqdI hY. aqy vwzI lybr asIN vyK hI ilaf hY ik iks iksm dy ruqby vflI hY. aYn[ zI[ pI[ `qy BfrU hn vwzIaf jQybMdk XUnIanF jo ‘aslI’ mjLdUr dI numfieMdgI nhIN krdIaF. aYn[ zI[ pI[ iehnF XUnIanF dI qfkq df njLfrf sRI bfb rya dI pRImIarisLp vyly cKL cuwkI hY jd afriQk hflq Krfb hox kfrn sRI rya iehnF vwzIaF jQybMdIaF nMU qnKfhF kuJ Gwt krn jF jfm krn dI bynqI kr bYTy sn. ieh swB bfb rya dy dusLmx bx gey sn aqy ivcfry nMU isafsq ivwc rihx vfsqy aYn[ zI[ pI[ Cwz ky ilbrlF ivwc jfxf pY igaf sI. kdy koeI vwzf plFt bMd krn df rOlf pY jfvy qF Jwt srkfrF ihwl jFdIaF hn qy plFt nMU vwzIaF grFtF jF tYks CotF dyx dIaF apIlF sLurU ho jFdIaF hn. PYzrl, subfeI aqy istI srkfrF CotF dI vkflq krn lwg jFdIaF hn. keI vfr keI keI sO imlIan zflr dy idwqf jFdf hY qF ik plFt (kfrF jF stIl afid) bMd nf hovy. kmfl hY 500 jQybMd vrkr df plFt bMd hovy qF grFtf aqy jy 10-10 ‘aslI’ vrkrF vflIaF 50 sLfpF jF grfjF bMd ho jfx qF mIzIey ivwc vI ijLkr qwk vI nhIN huMdf. vwzy plFt bMd hoxo bcfAux vfsqy srkfrI grFtF tYks ivwcoN idwqIaF jFdIaF hn ijs ivwc Coty ‘aslI’ mjLdUr df vI KUn psInf huMdf hY. kudrq dy asUl muqfibk CotI mwCI vwzI mwCI nMU KFdI hY qy ‘aslI’ vrkr vI CotI mwCI hI hY jo iksy BuwKy iZwz dI iksy smyN vI Kurfk bx skdf hY. vot ‘aslI’ mjLdUr kol vI brfbr dI hY pr jQybMDk avfjL nhIN hY aqy nf hI ho skdI hY. hwQ vI horF vFg do hI hn qy Brn vfsqy iZwz vI iek hI hY sgoN kuJ Cotf hI hovygf. ‘aslI’ mjLdUr df ihwqkfrI kOx hY ieh iek aYsf svfl hY ijs df juvfb hr ‘aslI’ mjLdUr nMU afp hI Kojxf cfhIdf hY. -blrfj idEl akqUbr 05, 2007 EntyrIE coxF: mfmlf pbilk skUlF nMU Kqry df! 10 akqUbr nMU hox vflIaF subfeI coxF ivwc idn qF kul 12 ku hI bcdy hn pr ajy vI votr iehnF coxF bfry bhuqy AuqsLfhq nhIN jfpdy. jy agly 12 idn ies iksm dy hflfq bxy rhy qF bhuq Gwt votr votF pol krn vfsqy inklxgy. votrF ivwc AuqsLfh Gwt hox dy keI kfrn ho skdy hn, ijhnF ivwc QoHVy smyN ivwc do vfr PYzrl coxF df hoxf aqy qIjI vfr afeIaF ky afeIaF df lgfqfr crcf hox dy nfl nfl afriQkqf cMgI hox kfrn subfeI coxF ivwc muwidaF dI Gft df hoxf aihm kfrn dwsy jf rhy hn. sUby dy Gwt igxqI BfeIcfiraF (iemIgrMtF) ivwc Dfrimk skUlF nMU srkfrI PMizMg df muwdf vI iek pRmuwK muwdf mMinaF jf irhf hY. hYrfnI dI gwl ieh hY ik Dfrimk skUlF nMU PMizMg df muwdf Es pfrtI ny AuTfieaf hY ijs nMU aksr kuJ lokF vloN Gwt igxqIaF dI ‘dosq’ nf hox df dosL idwqf jFdf hY. pI[sI[ pfrtI dy afgU sRI jfHn torI nMU ies PMizMg df muwdf AuTfAux vfsqy keI cxOqIaF df sfhmxf krnf pY irhf hY. bfhrI nukqfcInI dy nfl nfl pfrtI dy aMdr vI ivdroh pxp irhf hY. pI[sI[ nMU Cwz ky dUjIaF do pfrtIaF ilbrl pfrtI aqy aYn[ zI[ pI[ Gwt igxqI BfeIcfiraF dy Dfrimk skUlF nMU PMizMg dy iKlfPL hn. iewQy ieh gwl Xfd krvfAux Xog hY ik eIsfeI sMprdf vloN clfey jFdy kYQoilk skUl borz nMU pbilk skUlF borzF vFg srkfrI PMizMg idwqI jFdI hY. ies qrF ilbrl pfrtI aqy pRImIar mgYNtI Gwt igxqI BfeIcfiraF dy Dfrimk skUlF nMU PMizMg qoN korf ienkfr krky iswDy qOr `qy pwKpfqI nIqI dy DfrnI grdfny jf skdy hn. pr sUby ivwc ajyhy iemIgrMtF aqy “iemIgrMt afgUaF” dI Gft nhIN hY jo ilbrlF nMU iemIgrMtF dy ‘hmdrd’ dwsx df koeI vI mOkf KflI nhIN jfx idMdy. ilbrl BfvyN lokF dy kwpVy (tYksF dy rUp ivwc) vI lfh lYx ieh lok AuhnF nMU iemIgrMtF dy hmdrd dwsxo nhIN htxgy. |