|
|
|
qyl dIaF vD rhIaF kImqF afriQk mMdvfVy nMU swdf! ieh sqrF ilKy jfx vkq dunIaF ivwc kwcy qyl dI kImq 140 zflr pRqI bYrl qoN twp cuwkI sI aqy ieh vfDf Aus smyN hoieaf hY jd ajy huxy hI sfAUdI arb dI rfjDfnI jydfh ivwc dunIaF dy qyl pYdf krn vfly pRmuwK dysLF aqy pRmuwK KLpqkfr dysLF dI isKr vfrqf ho ky htI hY ijs ivwc qyl kImqF nMU lgfm dyx `qy ivcfr vtFdrf hoieaf hY. ies isKr vfrqf ivwc ies gwl `qy sihmqI sI ik qyl dIaF kImqF ivwc byqhfsLf vfDf dunIaF dy arQcfry ivwc mMdvfVy df kfrn bx skdf hY jo awgoN asiQrqf aqy bdamnI df kfrn bx skdf hY. dunIaF dI qyl dI mMzI dy vpfrIaF df qrk hY ik qyl dIaF kImqF ivwc vfDy df kfrn “zImFg aYNz splfeI” df PfrmUlf hY aqy ijwQy qyl dI KLpq aqy mMg vD rhI hY AuWQy qyl dI pYdfvfr ivwc vfDf nhIN hoieaf. sfAUdI arb dy qyl mMqrI df ivcfr sI ik dunIaF ivwc qyl dI KLpq vDI hY pr qyl dI splfeI TIk-Tfk cwl rhI hY aqy kImqF ivwc vfDy vfsqy “swtf bjLfr” (spYkUlysLn) vwD ijLmyvfr hY. jydfh ivwc hoeI ieh isKr vfrqf qyl dIaF vD rhIaF kImqF dy sMkt nMU Twlx ivwc pUrI qrF nfkfm rhI hY jy jLrf vI kfmXfbI imlI huMdI qF qyl dIaF kImqF jy kr GtdIaF nF qF iehnF ivwc vfDf nf huMdf. ieAuN jfpdf hY ik qyl pYdf krn vfly dysL swtf bjLfr dy vpfrI vrg dy sihXog nfl dunIaF nMU luwt lYxf cfhuMdy hn aqy jydfh vflI isKr vfrqf lokF dy awKIN Gwt pfAux qoN vwD hor kuJ nhIN sI. sfAUdI arb ny BfvyN julfeI qoN qyl dy Auqpfdn ivwc rojLfnf do imlIan bYrl df vfDf klrn df aYlfn ies isKr vfrqf mOky kIqf hY pr ies df vI kImqF `qy koeI suKfvF asr nhIN ipaf. sLfied swtf bjLfr jfxdf hY ik ieh iek aYlfn mfqr hI hY qy KoqI bohV hyT hI rihxI hY. Bfrq dy KLjLfnf mMqrI sRI icMdfbvrm ny ies isKr vfrqf mOky ikhf sI ik qyl dIaF vD rhIaF kImqF kfrn ho rhy mudfrf psfr nMU sihn nhIN kIqf jf skdf aqy ieh dunIaF dy hr dysL nMU GyrI KVf hY. Bfrq ivwc mudfrf psfr (ienPlysLn dr) 11% qoN twp geI hY jo ik bIqy 13 sflF ivwc swB qoN vwD hY. mihMgfeI kfrn Bfrq smyq sfry grIb dysLF ivwc hfhfkfr mc rhI hY aqy kYnyzf qy amrIkf vrgy dysLF dy lok vI ies dI mfr hyT af gey hn. srkfrF ‘zImFz aYNz splfeI” dy ajLfd PfrmUly df bhfnf pf ky byvsI jLfhr kr rhIaF hn aqy ies nfl igxqI dy vpfrI lok aqy adfry qyjLI nfl amIr ho rhy hn. sRI icMdfbrm ny ieh slfh vI idwqI sI ik qyl dI Gwto Gwt aqy vwD qoN vwD kImq inrDfrq kr idwqI jfxI cfhIdI hY qF ik dunIaF nMU afriQk sMkt qoN bcfieaf jf sky pr ajyhI iksy plfn `qy gOr krn dI QF ieh isKr vfrqf rvfieqI icMqf jLfhr kr ky aqy akqUbr ivwc iPr imlx df aYlfn kr ky KLqm ho geI. drasl vD rhIaF qyl kImqF `qy icMqf jLfhr krn vfly hI aMdrKfqy sfjsLIaF nfl rlLy hoey pRqIq huMdy hn. qyl pYdf krn vfly dysLF dI sMsQf ‘Epyk’ dy pRDfn cfkIb KlIl ny 26 jUn nMU ibafn dfigaf hY ik iehnF grmIaF dy ivwc ivwc qyl dI kImq 150 zflr pRqI bYrl qoN 170 zflr pRqI bYrl ho skdI hY aqy lIbIaf qyl df Auqpfdn Gtf skdf hY. KlIl ny cflfkI nfl idwqy ibafn ivwc awgy ikhf hY ik Es df iKafl nhIN ik qyl dI kImq 200 zflr pRqI bYrl ho skdI hY. AuDr nfl hI lIbIaf dy qyl mMqrI ny ikhf hY ik lIbIaf qyl df Auqpfdn Gtf dyvygf ikAuNik dunIaF ivwc kfPLI qyl AuplBd hY. iek pfsy sfAUdI arb qyl dI pYdfvfr ivwc julfeI qoN vfDf krn df aYlfn krdf hY aqy dUjy pfsy lIbIaf qyl Auqpfdn Gt krn df ibafn dfg irhf hY aqy dovyN hI ‘Epyk’ dy pRmuwK mYNbr dysL hn aqy dovyN jydfh isKr vfrqf df ihwsf sn. jLfhr hY ik ijs ‘swtf bjLfr’ nMU sfAudI arb vD rhIaF kImqF df kfrn dws irhf hY, Epyk sMgTn Es swtf bjLfr df afp ihwsf bixaF hoieaf hY. qyl dIaF vD rhIaF kImqF dunIaF ivwc afriQk mMdvfVy nMU swdf dyx dy qul hY ijs qoN ‘swtf bjLfrIey’ Kuwd vI bc nhIN skxgy. -blrfj idEl
vrlz qfiml mUvmYNt `qy pfbMdI shI idsLf vwl shI kdm kYnyzf srkfr ny sKLq kdm cuwkidaF ‘vrlz qfiml mUvmYNt’ (zbilXU tI aYm) nfm dI ivvfdgRsq sMsQf nMU dihsLqgrd sMsQfvF dI ilst ivwc sLfml kr ky ies dIaF gqIivDIaF `qy mukMml pfbMdI lgf idwqI hY. knyzIan qfimlF dI ieh sMsQf KUMnKfr qfiml dihsLqgrd, pRBfkrn dI jQybMdI ‘ilbrysLn tfeIgrjL afPL qfiml eIml’ (ilwty) vfsqy PMz iekwTy krn aqy pRfpygMzf krn df kMm vwzI pwDr `qy krdI sI aqy ies dIaF kYnyzf qoN ielfvf hor dysLF ivwc vI brFcF dwsIaF jFdIaF hn. kYnyzf srkfr ny ieh pfbMdI 13 jUn qoN lfgU kr idwqI hY pr ies df aYlfn pbilk syPLtI mMqrI sRI stfkivwl zya ny bIqy somvfr 16 jUn nMU bkfiedf qOr `qy kIqf hY. ‘vrlz qfiml mUvmYNt’ ijs df hYWzkuaftr torFto ivwc sI bhuq sflF qoN sLwk dy Gyry ivwc sI aqy ieh dosL lgfey jFdy rhy sn ik ieh sMsQf knyzIan qfimlF qoN “jLorIN dfn” mMgdI hY aqy ieh DMn dihsLqgrd kfrvfeIaF vfsqy sRIlMkf Byijaf jFdf hY. afr[sI[aYm[pI[ sfl 2003 qoN hI dihsLgRd ilwty dI ies PrMt sMsQf dI qPLqIsL kr rhI sI aqy kYnyzf ivwc ilwty `qy pihlF hI pfbMdI lgf idwqI geI sI. puils vloN ies sMsQf dy torFto aqy mFtrIal siQq dPLqrF `qy sfl 2006 ivwc Cfpy mfry gey sn aqy bhuq sfrf aihm irkfrz jLpq kr ilaf igaf sI. vrlz qfiml mUvmYNt vloN kYnyzf qoN hr sfl keI imlIan zflr ilwty dy gurIlf XuwD vfsqy iekwTf kIqf jFdf sI ijs kfrn hux qwk keI hjLfr lok mOq dy mUMh ivwc pY cuwky hn. sQfnk qfilm BfeIcfrf vI aMdro aMdr ies sMsQf dIaF kfrvfeIaF qoN duKI sI pr zr dy kfrn mUMh Kolx df hOslf nhIN sI kr irhf. puils dI qPLqIsL qoN ieh qwQ sfhmxy afey sn ik ilwty afgU pRBfkrn vloN PMz ryjL krn vfsqy ies sMsQf leI iek Kfs sflfnf tIcf imiQaf hoieaf sI ijs dI pUrqI vfsqy hr hrbf vriqaf jFdf sI ijs ivwc zrfAux DmkfAux qoN ielfvf sRIlMkf PyrI `qy gey qfimlF qoN “surwiKaf tYks” vsUlx qoN lwg ky post zyitz cYWk aqy bYNk dI pRI-afQorfeIjysLn `qy dsqKLq krvfAuxy sLml sn. hYrfnI dI gwl ieh hY ik 1986 ivwc hoNd ivwc afeI ies sMsQf kol EntyrIE ivwc KrfieqI drjf hfsl sI aqy dfn dyx vfilaF nMU tYks-Cot rsIdF idwqIaF jFdIaF sn. 1995 ivwc jd ies sMsQf df surysL nfm df afgU PiVaf igaf sI qd qoN hI ieh dosL lgdy rhy sn ik ieh sMsQf ilwty leI PMz iekwTf krdI hY. pfbMdI df aYlfn krn mOky mMqrI sRI stfkivwl zya ny pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF afiKaf ik jd asIN ivdysLF ivwc byksUr sLihrIaF dy kql kYnyzf qoN gey PMzF nfl huMdy vyKdy hF qF ieh bMd krnf locdy hF. vrlz qfiml mUvmYNt BfvyN afpxy afp nMU smfj syvI sMsQf dwsdI rhI hY pr ies ivwc hux koeI sLwk nhIN hY ik ieh drasl iks iksm dI sMsQf hY/sI. afpxy afp nMU smfj syvI jF Dfrimk dws ky dihsLqgrdI leI kMm krn vflI ieh pihlI sMsQf nhIN hY. ieslfimk brdrhuwz aqy bwbr Kflsf vrgy keI sMgTn vI iehI kuJ krdy rhy hn. bwbr Kflsf vI kdy bI[ sI[ ivwc KrfieqI drjy vflI sMsQf rhI sI. ies sMsQf `qy pfbMdI afied krn nfl kYnyzf ivwc pfbMdIsLudf sMsQfvF dI igxqI 42 ho geI hY ijhnF ivwc ilwty, bwbr Kflsf, bwbr Kflsf ieMtrnYsLnl, ieMtrnYsLnl iswK XUQ PYzrysLn, alkfiedf, lsLkry qoiebf, lsLkry JFgvI aqy ihjbol vrgIaF sMsQfvF sLml hn. ies ivwc koeI sLwk nhIN hY ik ies iksm dIaF ajy hor vI bhuq sfrIaF sMsQfvF kYnyzf ivwc mjUd hn jo Drm aqy smfj syvf df burkf pf ky “mOq dy vxjfiraF” df pwK pUr rhIaF hn ijhnF iKlfPL jld kfrvfeI kIqI jfxI cfhIdI hY. hfrpr srkfr ny vrlz qfiml mUvmYNt `qy pfbMdI lgf ky shI idsLf vwl shI kdm puwitaf hY. -blrfj idEl
Drm aqy rfjnIqI dy rlyvyN df suafd Bfrq ivwc pMj qKqF dy jQydfrF dy isMg pUrI qrF Psy hoey hn aqy qohmqbfjLI qy juvfbI qohmqbfjLI df bfjLfr pUrI qrF grm hY. ies dI sLurUafq kd hoeI ieh iek lMbI khfxI hY ikAuNik kVI nfl kVI joVIey qF ieh bhuq dUr jf inkldI hY. pr nyV-BUq vwl vyKIey qF ies df kfrn kiQq nfnksLfhI klMzr dI pRvfngI aqy dsm gRMQ dy ivvfd nfl juVdf hY. iehnF dovF muidaF dy ipwCy aqy nfl nfl cwl rhI hY sOVI isafsq jo ies ivvfd nMU qUl dy rhI hY. ies dy nfl hI ivdysLI qwq-qsIrIaF dI pYNqVybfjLI, vydFqI dI inAUXfrk vflI “afpxy afhlxy” vflI gwl aqy sOdf sfD df ivvfd vI ies nfl af juVdf hY. ivroD vfsqy iPr hr koeI qohmq, pRspr ivroDIaF nMU jfiejL jfpdI hY jo ik isafsq df pihlf asUl hY. iswK Drm dy DMm smJy jFdy jQydfr drasl isafsq dI gMdI Kyz hI Kyz rhy hn aqy keI hor jo ipwCy bYTy hn afpxI afpxI isafsq AuhnF nMU mohry bxf ky kfmXfbI nfl iKzf rhy hn. dsm gRMQ vflf ivvfd nvF nhIN hY ieh bhuq dyr df cwl irhf hY aqy ies gRMQ dy kuJ ihiswaF `qy iswK ivdvfn icrF qoN vwK vwK ivcfrF dy rhy hn. isrPL dsm gRMQ hI nhIN sgoN afid gRMQ dy aMqly Bfg ivwc drj rfgmflf bfry vI ivvfd kuJ vfr BKdf irhf hY aqy hux vI aMdro aMdr kfiem hY. dsm gRMQ dIaF bhuq sfrIaF ilKqF nMU “bfxIaF” vjoN pRvfn kIqf jFdf hY aqy ieh iswKF dy inwqnym aqy sLbd kIrqn df ihwsf hn. ies ivvfd nMU qUl dyx vflf rfgI drsLn isMG dsm gRMQ dIaF keI ilKqF nMU gf aqy irkfrz krvf cuwkf hY. ajyhI hflq ivwc kfhlI iks gwl dI hY ik ies ivvfd nMU iPr BKf ilaf igaf hY. ivvfdgRsq bjLUrg kflfaPLgfnf df DVf bhuq dyr qoN dsm gRMQ dy iKlfPL muihMm ivZI bYTf hY aqy hux AuhnF ies kMm vfsqy rfgI drsLn isMG nMU mUhry lgf ilaf hY. ieh ivvfd kiQq nfnksLfhI klMzr dy smrQkF nMU vI rfs afAuNdf hY ikAuNik iek qIr nfl do isLkfr kIqy jf skdy hn. dsm gRMQ df smrQn krn vfly dovyN qKLq pMjfb qoN bfhr hn aqy ieh dovyN ptnf aqy hjLUr sfihb, kiQq nfnksLfhI klMzr df vI ivroD krdy hn. ies klMzr dy smrQk keI KfilsqfnI guwt vI ies ivvfd ivwc kuwd pey hn ijs nfl gMDlfpn hor vD igaf hY. idwlI vflI sRomxI kmytI ies smyN akflI dl bfdl dI ivroDI iDr df rol adf kr rhI hY aqy Auh ies ivwc afpxI isafsq Kyz rhI hY. ies sfry Gtnf krm ivwc jQydfrF dy iek dUjy dy ivroD ivwc idwqy jf rhy ibafn pVHn vfly hn. jd ptnf sfihb df jQydfr igafnI iekbfl isMG aimMRqsr ivwc pMj isMGF dI hor rhI mIitMg ivwc ihwsf lYx phuMc igaf qF Aus nMU mIitMg vfly kmry dy aMdr qwk nhIN vVn idwqf igaf. ies `qy pRqIkrm idMidaF jQydfr vydFqI ny afiKaf hY ik iekbfl isMG nMU afAuxf hI nhIN sI cfhIdf ikAuNik Aus nMU swidaf nhIN sI igaf. vydFqI hurF afpxy do sfQI jQydfrF nfl do gRMQI rlf ky jQydfr iekbfl isMG df sfbkf jQydfr rfgI drsLn isMG nMU Kfrj krn vflf huknfmf rwd kr idwqf hY. juvfb ivwc jQydfr iekbfl isMG ny ikhf hY ik Auh bkfiedf iek pMQ pRvfxq qKLq df jQydfr hY aqy Aus nMU pMj jQydfrF dI mIitMg ivwc sLfml hox df pUrf hwk hY qy ies vfsqy Aus nMU iksy swdf pwqr dI loV nhIN hY. iekbfl isMG ny ieh vI afiKaf hY ik Aus nMU rok ky qKLq ptnf sfihb dI byjLqI kIqI geI hY ikAuNik Auh qF ptnf sfihb df syvfdfr hY. iekbfl isMG ny afpxy dsqKqF vfly sfry hukmnfmy vfps lY ley hn ijs nfl pMjfb qoN bfhrly do jQydfrF dI sihmqI nfl ley gey PYsilaF `qy pRsLn icMnH lwg igaf hY. iekbfl isMG ny vydFqI smyq Auhnf pMj isMG nMU mhF dosLI vI krfr dy idwqf hY ijhnF ny 6 jUn vflI iekwqrqf ivwc rfgI drsLn isMMG nMU dosL-mukq kIqf sI. rfgI drsLn isMG aqy gurbKLsL isMG kflfaPLgfnf dI pYNqVybfjLI vI vyKx vflI hY. awqvfd dOrfn kfrjkfrI jQydfr rhy rfgI drsLn isMG dI jQydfr vydFqI nfl kdy vI sur nhIN rlI aqy iswK kwtVpMQIaF nfl Aus df irsLqf sdf Kwtf-imwTf irhf hY. kdy kwtVpMQIaF dI hF ivwc hF imlfAux qoN ienkfrI hoieaf rfgI akfl qKLq Cwz ky jLIrkpur jf viVHaf sI aqy kdy sLRomxI kmytI dI mIitMg smyN pwgo lwQI ho rhy akflI afgUaF nMU suwK afsx krky sLrimMdf kr igaf sI. dsm gRMQ df ivvfd BKdy sfr hI rfgI drsLn isMG Bfrq phuMc igaf sI aqy hux kflf colf pf ky bYTf hY. muwdf dsm gRMQ nMU bxfieaf hoieaf hY, aKy ies nMU afid gRMQ dy brfbr nhIN hox dyxf jd ik swc ieh hY ik ajyhf koeI iswK Bflxf vI musLkl hY jo dmdmI bIV nMU Cwz ky dsm gRMQ nMU gurU mMndf hovy. mfmlf dsm gRMQ dIaF kuJ jF keI ilKqF df hY, ies nMU gurU mMnx df nhIN hY pr rfgI jI kflf colf pf ky bYT gey hn. AuDr hflfq sfjLgfr vyK ky kflf aPLgfnf ny nvF sLosLf Cwz idwqf hY ik iswKF dI hr bImfrI dI jVH “ibrn kI rIq” ivwc hY qy iswKF df qKLq hI iek hY, cfr hor ies dy nfl sfijLsL hyT joVy gey hn. hukmnfmf akfl qKLq qoN hI ho skdf hY qy hukmnfmf gurU hI dy skdf hY. ies qoN jfpdf hY ik mfmlf hor pycIdf hox jf irhf hY. “ibprn kI rIq” kI hY ies df mqlb hr koeI afpxf afpxf kwZdf hY. ies df Gyrf eynf ivsLfl hY ik hr muwdf hI ies dI mfr hyT af skdf hY. qKLq iek hY jF pMj hn ieh svfl hux KVf krn df kI loV jF lfB hY. hr pVHn ilKx vflf iswK jfxdf hY ik ajy kuJ dhfky pihlF hI qKLq cfr qoN pMj kIqy gey sn aqy ieh vI iek Dfrimk rMgq vflf isafsI PYslf sI. rhI gwl dsm gRMQ dIaF ilKqF dy jfiejL jF nfjfiejL hox dI, gurU dIaF ilKIaF jF iksy hor dIaF ilKIaF hox dI, ieh mfmlf gihrI aqy lMbI GoK-pVqfl df muwdf hY jo inwjI soc Tosx jF isafsI ivcfr Tosx qoN mukq hovy aqy ajyhf inrpwK mfhr hI kr skdy hn jo Bflxy musLkl hn. kflf colf ies muwdy df hwl nhIN hY aqy nf hI KfrjIaF ies muwdy df hwl hn. pMj jQydfrF vloN dsm gRMQ bfry ivvfd nf krn df jo PYslf ilaf igaf sI Auh iek vDIaf afrjLI PYslf sI ijs nMU BMg krn vfilaF ny Aultf gyVf dyx dI koisLsL kIqI hY. cMgf huMdf jy rfgI drsLn isMG jF ies byloVy ivvfd nMU hvf dyx vfly hor iswK afgU, iswKF ivwc vD rhI mfdf BrUx hwiqaf, vD rhI irsLvqKorI jo pMjfb nMU cfr cMn lgf ky drbfr sfihb dI golk qy pRsLfd qwk phuMc cuwkI hY aqy iswKF ivwc nisLaF dI vD rhI vrqoN vrgIaF bImfrIaF nMU rokx vfsqy kfly coly pihndy. pMjfb dy iswKF dy isafsI ivroD, idwlI qy Bfrq dy hor iswKF dy isafsI ihwq aqy ivdysLI iswKF dy sOVy isafsI ihwqF df sfieaf mjUdf Drimk ivdvfdF `qy pY irhf vyiKaf jf skdf hY. ieh Drm aqy rfjnIqI dy iek hox dI hI dyx hY ik awj iswKF dI Dfrimk soc iek hox `qy vI pRsLn icMnH lwg irhf hY! -blrfj idEl
sMBfvI BuwKmrI tflx leI kYnyzf aihm rol adf kry! ietlI dI rfjDfnI rom ivwc ‘vrlz PUz aYNz aYgrIklcr afrgynfeIjysLn’ dI cwl rhI aMqrrfsLtrI isKr kfnPrMs ivwc 40 dysLF dy pRDfn mMqrI jF rfsLtrpqI aqy 183 dysLF dy AuWc pwDr dy vPLd ihwsf lY rhy hn aqy cwl rhy ivcfr vtFdry df muwdf dunIaF ivwc vD rhIaF Kfd pdrQF dIaF kImqF aqy anfjL dI pYdf ho rhI iklwq hY. iqMn idnF dy ivcfr-vtFdry ipwCoN zYlIgyt ies muwdy `qy sihmq hoey hn ik dunIaF ivwc sMn 2015 qwk “BuwK” ivwc 50% dI ktOqI kIqI jfvygI. iek aMdfjLy dy muqfibk ies smyN dunIaF Br ivwc 850 imlIan lok BuK df isLkfr hn. iek pfsy ies isKr sMmyln ny sMn 2015 qwk dunIaF ivcoN BuwK (hMgr) df 50% Kfqmf krn df tIcf imwiQaf hY aqy dUjy pfsy dunIaF ivwc BuwKmrI vD jfx dy afsfr bxy hoey hn. sfl ku Br ivwc dunIaF ivwc anfjL dIaF kImqF 100% dy krIb vD geIaF hn aqy ajyhf vfDf jfrI rihx dIaF zrfAuxIaF BivKbfxIaF kIqIaF jf rhIaF hn. dunIaF dy bhuq sfry dysL pihlF hI kxk aqy cfvlF dI aksport `qy pfbMDI lgf cuwky hn qF ik pihlF afpxy afpxy dysL dIaF loVF pUrIaF kr skx. anfjL dI iklwq aqy kImqF dy vD jfx nMU “zImFz aYNz splfeI” nfl joV ky pysL kIqf jf irhf hY. iek pfsy anfj dI splfeI jF AuplBdI ivwc kmI pYdf ho rhI hY aqy dUjy pfsy KLpq vD rhI hY. anfjL dI splfeI jF pYdfvfr dy Gt jfx df kfrn dunIaF dy keI dysLF ivwc sokf pYxf dwisaf jf irhf hY. astrylIaf, aPLrIkf, amrIkf aqy kYnyzf dy anfjL pYdf krn vfly KyqrF ivwc mINh dI kmI kfrn pYdfvfr GtI hY. ies dy nfl hI gMny aqy mwkI qoN bfieE zIjLl afid dI pYdfvfr kfrn kxk aqy Jony dI KyqI hyT rkbf vI Gt igaf hY. ies isKr vfrqf ivwc PLsl bIjx dy smyN grIb dysLF dy iksfnF vfsqy bIj aqy KfdF dy ZukvyN pRbMD krn `qy vI jLor idwqf igaf hY. sfieMs aqy qknIk ivwc nvIN Koj aqy bfieE iPAUl bfry hor Koj `qy vI jLor idwqf igaf hY. vpfrk sbMD suDfrn, vpfrk rokF htfAux aqy KyqI ivwc invysL vDfAux bfry vI sihmqI hoeI hY. dunIaF Br ivwc vD rhIaF qyl dIaF kImqF, suMgV rhI splfeI aqy kiQq grIn hfAUs gYsF ivwc ktOqI dI muihMm kfrn bfieE iPAUl aqy aQonol dI pYdfvfr vfsqy anfjL dI vD rhI vrqoN bfry vI ivcrF hoeIaF hn aqy anfjL dI vrqoN rokx dIaF apIlF vI kIqIaF geIaF hn. dunIaF ivwc anfjL qoN swB qoN vwD aQonol pYdf krn vfly dysL amrIkf ny ies vfsqy iksy iksm dI ijLmyvfrI kbUlx qoN ienkfr kridaF ikhf hY ik amrIkf anfjL dIaF kImqF ivwc vfDy vfsqy isrP 3% hI ijMLmyvfr hY. brfjLIl jo ik amrIkf ipwCoN swB qoN vwD aYQonol pYdf kr irhf dy pRDfn ny anfjL dIaF kImqF ivwc vfDy dI ijLmyvfrI kbUlx qoN ienkfr kridaF ikhf hY ik brfjLIl gMny qoN aQonol bxf irhf aqy ies vfsqy dysL dI vfhIXog jLmIn df isrP 1% vfDU rkbf hI vriqaf jf irhf hY. mfhrF df qrk hY ik bfieE iPEl aqy aQonol dI pYdfvfr dunIaF ivwc anfjL dIaF kImqF ivwc vfDy vfsqy Gwto Gwt 30% ijmyLvfr hY aqy bcdy vfDy dy kfrn, dunIaF dI vD rhI abfdI aqy anfjL df Gt irhf Auqpfdn hY. mfhr ies gwl nfl vI sihmq hn ik gMny qoN pYdf kIqI jFdI aYQonol vDyry ssqI hY aqy vfqfvrx pRqI dosqfnf hY jd ik mwkI qoN pYdf kIqI jf rhI aYQonol vfqfvrx ivwc ikqy vwD pRdUsLx df kfrn bxdI hY aqy ies nfl anfjL dI Gft `qy vI bhuqf asr pYNdf hY. aYQonol dI pYdfvfr vfsqy amrIkf dunIaF ivwc swB qoN vwD mwkI dI vrqoN krdf hY aqy ies vfsqy vwzIaF kMpnIaF nMU slfnf 35 iblIan zflr dy krIb sbiszI vI idMdf hY ijs nfl mwkI dI KLpq hor vD rhI hY. sMn 1996 ivwc hoeI ajyhI hI iek aMrrfsLtrI isKr vfrqf ivwc vI BUKmrI dUr krn df tIcf imwiQaf igaf sI pr ies dOrfn mfhrF muqfibk BuwKmrI Gtx dI qF vD geI hY. ies isKr vfrqf df iek hF pwKI iswtf ieh inkilaf hY ik sMXukq rfsLtr dy vrlz PUz pRogrfm vfsqy hor mfieaf dyx dy vfady kIqy gey hn ijs nfl grIb dysLF dy BuwKy lokF vfsqy Kfxf AuplBd krvfAux vfsqy Xqn qyjL ho skxgy. ieslfimk ienvYstmYNt bYNk ny vrlz PUz pRogrfm vfsqy 1[5 iblIan zflr dI mdd dyx df aYlfn kIqf hY. hYrfnI dI gwl hY ik ies aMrrfsLtrI isKr vfrqf nMU kYnyzf vloN bxdI pihl nhIN idwqI geI. kYnyzf dunIaF dy pRmuwK anfjL pYdf aqy aksport krn vfly dysLF ivcoN iek hY. Gwt abfdI aqy vD DrqI df mflk hox kfrn kYnyzf ies Kyqr ivwc mohrI rol adf krdf irhf hY aqy BivK ivwc vI ajyhf rol jfrI rwKy jfx dI looV hY. iek pfsy jd dunIaF anfjL dIaF vD rhIaF kImqF aqy pYdf ho rhI Gft nfl do cfr ho rhI qF dUjy pfsy kYnyzf bfieE iPAUl dI pYdffvfr vDfAux vfsqy nvF kfnMUn bxfAux dy nyVy phuMc igaf hY. ibwl sI-33 dy nfm nfl jfixaF jFdf aYQonol ibwl sMsd ivwc afKrI styj ivwc phuMc cuwkf hY aqy srkfr ies nMU jld pfs krvfAux leI XqnsLIl hY. ies ibwl dy pfs ho jfx nfl sfl 2010 qwk kYnyzf ivwc vrqy jFdy ptrol aqy zIjLl iPAUl ivwc 5% aYQonol df hoxf lfjLmI ho jfvygf. ‘globl vfrimMg’ bfry cwl rhI dysL ivafpI bihs dOrfn ilbrl afgU styPLn izEN qF 10% qwk aYQonol lfjLmI krn df tIcf imQxf cfhuMdy sn pr srkfr ny ieh tIcf 5% rwiKaf hY. aYQonol ibwl nMU sfrIaF pfrtIaF df smrQn hfsl sI pr hux dunIaF ivwc anfjL dI DuV pYdf ho jfx nfl aYn zI pI aqy blfk ny pfsf vwt ilaf hY pr ilbrl aqy torI pihlF vfly stYNz `qy ajy kfiem hn. ilbrl rYNkF ivwc kuJ Kusr-musr sLurU jLrUr hoeI hY jo ajy ies ibwl nMU rokx vfsqy kfPLI nhIN hY. cMgf hovy jy torI aqy ilbrl ies `qy muV ivcfr krn aqy dunIaF ivwc sMBfvI BuwKmrI tflx vfsqy, kYnyzf mohrI rol adf krn vfsqy awgy afvy! -blrfj idEl
vD rhIaF anfjL kImqF dy mwdy njLr “aYQonOl ibwl” vfps ilaf jfxf cfhIdY knyzIan sMsd ivwc ibl sI-33 dy nfm nfl jfixaF jFdf aYQonol ibwl ivcfr aDIn hY ijs ivwc qyl ivwc aYQonol dI imkdfr Gwto Gwt 5% insLcq krn dI ivvsQf hY. ies ibwl nMU GVn ipwCy ‘globl vfrimMg’ bfry cwl rhI bihs hY jo bIqy do ku sflF qoN bhuq jLor PV cuwkI hY. ieh vI Xfd rhy ik kwl qwk ies ibwl nMU sfrIaF pfrtIaF df smrQn pRfpq sI BfvyN hux aYn zI pI aqy blfk ikbYWkvf ies qoN mUMh Pyrn dI gwl kr rhIaF hn. kiQq globl vfrimMg dI bihs eynI jLor PV cuwkI hY ik pwCmI dysLF dy isafsI afgU ies mfmly ivwc iek dUjy qoN awgy inkl jfx dI dOV ivwc lwgy hoey jfpdy hn. hr koeI afpxy afp nMU dUjy nfloN vwD ‘vfqvrx pRymI’ sfbq krnf cfhuMdf hY aqy ies vfsqy ‘PfiejLl iPAUl’ arQfq DrqI hyToN kwZy jf rhy qyl dI vD rhI KLpq nMU dosLI Tihrfieaf jf irhf hY. ies ivwc koeI sLwk nhIN hY ik qyl dI Kpq eynI vD cwukI hY ik jy qyl dI KLPq ies kiQq globl vfrimMg ivwc ihwsydfr nf vI sfbq hovy jF nf vI mMinaF jfvy qd vI vD rhy pRdUsLx ivwc ies df bhuq vwzf ihwsf hY. isafsI afgU aksr votF nMU iDafn ivwc rwK ky pYNqVy GVdy hn aqy bhuq vfr ajyhy pYNqVy aslIaq dI dunIaF ivwc jF qF smF pf ky glLq sfbq huMdy hn aqy jF bhuq mihMgy sfbq huMdy hn. pRdUsLx aqy globl vfrimMg dy tfkry vfsqy pRcwlq qyl ivwc “aYQonol” dI imkdfr vDfAux dI koisLsL ivwc dunIaF dy bhuq sfry dysLF ny afpxI qyl ieMzstrI nMU vwzIaF CotF jF grFtF idwqIaF hn ijs df iswtf ieh hoieaf hY ik ‘aYQonol’ dI pYdfvfr ivwc iekdm vfDf hoieaf hY. ikAuNik aYQonol, bfieE zIjLl aqy ies qrF dy kuJ hor rldy imldy iksm dy qylF dI pYdfvfr bnspqI aqy anfjL qoN huMdI hY ies leI dunIaF ivwc anfjL dIaF kImqF ivwc BfrI vfDf hoieaf hY. amrIkf, kYnyzf aqy XUrp ivwc aYQonol dI pYdfvfr vfsqy mwkI dI vrqoN kIqI jf rhI hY ijs kfrn kxk aqy JOny dI pYdfvfr hyT rkbf Gt igaf aqy Aupfdn vI Gt igaf hY. brfjLIl vrgy dysLF ivwc aYQonol dI pYdfvfr vfsqy gMny dI vrqoN kIqI jf rhI hY aqy gMny dI pYdfvfr vDfAux vfsqy hor anfjL dI KyqI hyT rkbf Gt igaf hY ijs nfl dunIaF ivwc anfjL dI iklwq pYdf ho geI hY aqy kImqF dugxIaF ho geIaF hn. ies kfrn dunIaF ivwc Kfs kr grIb dysLF ivwc hfhfkfr mc geI hY aqy kuJ dysLF ivwc ihMsf vI hoeI hY. sMXukq rfsLtr ny ikhf hY ik anfjL dIaF kImqF muV pihly vflI kImq `qy af jfx dI koeI sMBfvnf nhIN hY aqy ieh bhuq smF rvfieqI kImq qoN vwD hI rihxgIaF jo ik dunIaF dy grIbF vfsqy iek asLuwB KLbr hY. ies nfl isrPL anfjL dIaF kImqF hI nhIN vDIaF sgoN duwD, btr aqy mIt dIaF kImqF vI vD geIaF hn ikAuNik psLU pflx vfsqy vI anfjL dI loV pYNdI hY jo mihMgf ho igaf hY. ibwl sI-33 jF aYQonol ibwl GVy jfx smyN dunIaF ivwc anfjL df sMkt nf pYdf hoieaf sI aqy nf hI iksy ny ieh ikafisaf sI ik ajyhf sMBv ho skdf hY. hux ikAuNik aslIaq sfhmxy af geI hY ik jy anfjL qoN aYQonol dI pYdfvfr jfrI rhI qF dunIaF dy grIb BuwKy mfry jfxgy ies leI aYQonol mfmly ivwc iksy iksm dI kfhlI dI koeI loV nhIN hY. anfjL df iek vI dfxf lokF dy mUMh ivwcoN kwZ ky motr-kfrF dy iZwz ivwc pfAux jfiejL nhIN hY. ieh TIk hY ik ieh ibwl srkfr vloN sfrIaF pfrtIaF dy ivcfrF aqy sport nMU iDafn ivwc rwK ky iqafr kIqf sI pr dunIaF ivwc anfjL dI kmI nMU iDafn ivwc rwK ky ies ibwl nMU vfps lY ilaf jfxf cfhIdf hY. jy srkfr ajyhf nhIN krdI qF ivroDI pfrtIaF nMU ies df Kuwl ky ivroD krnf cfhIdf hY. -blrfj idEl
ilbrl afgU styPLn izEn df byloVf ‘kfrbn tYks’! jd dy knyzIan ilbrl ivroDI iDr dy bYNcF `qy bYTy hn AuhnF nMU ‘gloibl vfrimMg’ dI bhuq icMqf lwgI hoeI hY. ilbrl afgU styPn izEn ny vfqfvrx dI kiQq qOr `qy vD rhI grmI dI icMqf hmysLf afpxy icwq ivwc rwKx vfsqy afpxy kuwqy df nfm vI ikEto rwiKaf hoieaf hY qF ik globl vfrimMg sbMDI KtfeI ivwc pY cuwkI aMqrfrfsLttrI sMDI Aus nMU cMgI qrF Xfd rhy. ieh vwKrI gwl hY jnfb izEn ny kYnyzf df vfqfvrx mMqrI huMidaF ies sMDI nMU pUrf krn vfsqy koeI Tos Auprflf nhIN sI kIqf. bIqy hPLqy ilbrl afgU ny globl vfrimMg Bfv vfqfvrx ivwc af rhI kiQq grmI nMU rokx vfsqy “kfrbn tYks” lgfAux bfry afpxy ivcfr pysL kIqy hn. ies vfsqy AuhnF vloN lgfieaf jfx vflf kfrbn tYks “rYvinAU inAUtrl” hovygf Bfv ies nfl srkfr nMU vfDU afmdn nhIN hovygI. jF ieMJ afK lE ik ies tYks df mMqv srkfr vfsqy afmdn pYdf krnI nhIN hovygf ies nfl iek jyb ivwcoN jy pMj zflr kwZy jfxgy qF dUjI jyb ivwc pMj zflr pf idwqy jfxgy. ijs jyb ivcoN pMj zflr kwZy jfxgy Auh “kfrbn” pYdf krky globl vfrimMg ivwc ihwsf pfAux vflI hovygI aqy ijs ivwc pfey jfxgy Auh jyb “kfrbn” dI mfqrf Gwt krn vflI hovygI. izEn dI ies plfn qoN bhuqy ilbrl Kud vI KusL nhIN hn ikAuNik Auh jfxdy hn ik ies nfl qyl smyq keI hor vsqUaF `qy vfDU tYks lgfieaf jfvygf jo lok ies mihMgfeI dy smyN brdfsLq nhIN krngy. jnfb izEn df ieh vfadf ik ieh tYks rYvinAU inAUtrl hovygf vI XkIn Xog nhIN hY aqy ies vfsqy srkfrF dIaF afdqF `qy Jfq mfrnI hI kfPLI hovygI jo nvf tYks lgfAux vfsqy vfady hor krdIaF hn pr pUry kdy nhIN krdIaF. tYks afAux lwg pvy qF zflr afAuNdf iks nMU burf lgdf hY? mlrUnI srkfr ny do dhfky pihlF jI aYs tI lgfAux vylLy iehI vfadf kIqf sI ik ieh purfxy ‘pRozksLn” tYks dI QF lvygf aqy rYvinAU inAUtrl hovygf. ilbrlF ny ies df ivroD kIqf aqy coxF ivwc ijwqdy sfr hI ies nMU htfAux df vfadf vI kIqf. torIaF dI hfr hoeI aqy ilbrlF ny ijwq ky ies tYks nMU htfAux qoN ienkfr hI nhIN kIqf sgoN ieh gwl vI dwb gey ik ieh tYks “rYvinAU inAUtrl” nhIN sI aqy ieh KLqm kIqy gey tYks dy mukfbly hr sfl lokF dIaF jybF ivcoN keI iblIan zflr vwD kwZdf sI. hux 13 sfl bfad jf ky hfrpr srkfr ny ies tYks nMU 7% qoN Gtf ky 5% kIqf hY ijs df ilbrlF ny sgoN BrpUr ivroD kIqf hY. ilbrl srkfr ny 1995 ivwc qyl dI kImq `qy “Gftf-tYks” Bfv bjt zYiPsYWt tYks lgfieaf sI jo bjt bYlMs ho jfx `qy vI htfieaf nhIN sI igaf aqy awj srkfr bdl geI hY pr ieh tYks ajy vI jfrI hY. sfzy sfhmxy hI EntyrIE dI mgYNtI srkfr ny bjt Gftf dUr krn vfsqy “hYlQ lYvI” Bfv Eihp tYks lgfieaf sI jo hux EntyrIE df bjt srplws ivwc jfx `qy vI jfrI hY. hfeIzro Bfv ibjlI dy ibwl nMU iDafn nfl vyKx `qy hI pqf lgdf hY ik KLpqkfr vrqI geI ibjlI dy nfl nfl ibjlI borz nMU pey Gfty nMU pUrf krn vfsqy “krjLf adfiegI” (zYt rItfiermYNt) cfrj vI adf krdf hY. ies qoN iek gwl sfPL hY ik srkfrF tYks lgfAuxf jF vDfAuxf qF jfxdIaF hn pr htfAuxf jF GtfAuxf nhIN jfxdIaF. srkfrF dI afmdn ijs ihsfb nfl vD jFdI hY Auh Aus ihsfb nfl hI afpxI BuwK vDf lYNdIaF hn. aYsIaF hor vI bhuq Audfhrxf qlfsLIaF jf skdIaF hn. istI srkfrF qoN lwg ik hr pwDr dI srkfr lokF dIaF jybF kwtx `qy lwgI hoeI hY aqy lokF nMU ies dI hor afigaf nhIN dyxI cfhIdI. jnfb izEn kol ajyhf tYks lgfAux df koeI Tos aDfr nhINN hY, bws ikEt jF globl vfrimMg dI rwt lgf rhy hn jo ies nMU jfiejL TihrfAux vfsqy kfPLI nhIN hY. afKr ieh lokF dy lhU psIny dI kmfeI nMU suVfkx df mfmlf hY. rhI gwl globl vfrimMg dI ies df ajy koeI Tos sbUq nhIN hY. ijhnF lokF nMU meI dy awD ivwc afpxy GrF dI hIt clfAux dI loV pY rhI hY AuhnF qoN puwCo ik “globl vfrimMg” ho rhI hY jF “globl kUilMg” df jLmfnf hY? ieh srdIaF sfrI dunIaF ivwc sKLq rhIaF hn aqy KojIaF dIaF rportF dwsdIaF hn ik dunIaF df qfpmn ies dhfky ivwc vDx dI QF 0[7 izgrI Gitaf hY. sMXukq rfsLtr dI vfqfvrx bfry mfhrF dI tIm dy afgU rijMdr pcOrI ny mMinaF hY ik ies sdI ivwc “globl vfrimMg” hox dy koeI sbUq nhIN hn. dunIaF Br dy smuMdrF ivwc Cwzy gey 3000 svycflk qfpmn imnx XMqrF aqy nfsf dy 8 vfqfvrx sYtflfeItF dIaF rportF muqfibk ipCly qkrIbn 8 sflF ivwc jd df ieh XMqr kMm kr rhy hn, nf qF smuMdr df qfpmn viDaf hY aqy nf DrqI df aqy nf hI hvf dy qfpmn ivwc vfDf hoieaf hY. brqfnIaF dI vqfvrx eyjMsI muqfibk 1993 qoN ipwCoN 2007 swB qoN TMzf sfl irhf hY. ies df ieh mqlb nhIN hY ik vfqfvrx pRdUsLx dI koeI smwisaf nhIN hY. pRdUsLx bhuq vwzI smwisaf hY aqy ieh DrqI, pfxI aqy hvf nMU gMDlf kr irhf hY pr pRdUsLx aqy “golbl vfrimMg” nMU brfbr joV ky vyKxf gLLlq hY. ilbrl afgU sRI izEn df ‘kfrbn tYks’ iksy qrF vI jfiejL nhIN hY aqy ies nMU iksy sUrq ivwc vI pRvfn nhIN kIqf jfxf cfhIdf. loV hY vfqfvrx sbMDI cyqMnqf pYdf krn dI qy pRdUsLx kMtrol dI aqy kfrbn zfieaksfeIz gYs ivwc mfmUlI vfDy isr dosL mVH ky tYksF ivwc vfDf krn nfl pRdUsLx dI smwisaf df hwl nhIN hoxf ies nfl lokF dI jybF `qy zfkf hI mfiraf jfxf hY. -blrfj idEl
ilbrlF dI hflq ‘qfloN KUMJI zUmxI’ vflI ho geI hY! awj df lokqMqrI rfj pRbMD BfvyN 100% shI nhIN afiKaf jf skdf pr ies qoN ibnF hor koeI aYsf rfj pRbMD nhIN hY jo ies dy nyVy qyVy vI hovy. ieh iek ajyhf pRbMD hY ijs ivwc “qfjLgI” pYdf krn df nusKf aMdrKfqy, nfl hI bMinaF hoieaf hY. ieh nusKf ies pRbMD nMU jMgfly jfx qoN bcfAuNdf hY. AuNJ mnuwK ny ajyhy keI rfj pRbMD vyKy hn jo ies qoN ikqy vwD qyjLI nfl qrwkI dIaF bulMdIaF nMU Cuh skdy hn pr AuhnF dI tyk iksy ivakqI ivsLysL jF ivsLysL krFqIkfrI smUh `qy huMdI hY aqy ajyhI tyk KLqm huMdy sfr hI iehnF nMU jMgfl lwg jFdf hY aqy ieh Kfqmy dy rsqy pY jFdy hn. qkrIbn hr dysL aqy hr swiBafcfr ivwc hI ajyhy “sMpUrn” rfj pRbMD dy supny vyKy jFdy rhy hn aqy vyKy jFdy hn. Bfrq dI swiBaqf vwl hI vyK leIey qF “rfm rfj” dI soc eysy `qy aDfrq hY pr jy kdy Bfrq ivwc “rfm rfj afieaf vI hovygf qF ajyhy rfj dy rcxhfry dy nfl hI ieh KLqm vI ho igaf hovygf. pMjfb ivwc iswK aksr mhfrfjf rxjIq isMG dy rfj dI gwl krdy hn ijs ivwc hr iksy nfl brfbr df slUk kIqf jFdf sI pr ieh vI rxjIq isMG dI mOq df nfl hI KLqm ho igaf sI. qrwkI dy pwKoN ihtlr ny rfj isMGfsn `qy bYTdy sfr hI pihly mhF XuWD ivwc burI qrF hfrI jrmnI nMU dunIaF dI aYsI qfkq bxf idwqf sI ijs ny dhfky ku ivwc hI dunIaF dIaF mhF sLkqIaF nMU cxOqI dy idwqI sI pr jo aMq jrmnI df hoieaf aqy ijs pfsy vwl ihtlr ny moVf kwitaf Auh qbfhkun sI. sovIaq rUs ny ienklfb ipwCoN qyjLI nfl qrwkI dIaF mMjLlF qYa kIqIaF pr qfkq dI kursI nfl arfm krn vfsqy cuMbVI bwuZI lIzrisLp nMU jd koeI aMdrUnI cxOqI nf rhI qF ieh aMqly 3-4 dhfikaF ivwc jMgflI geI `qy sovIaq rUs, mhF sLkqI huMdf hoieaf vI ryq dI kMD vFg Zyh igaf. qrwkI cIn ny vI qyjLI nfl kIqI pr iksmq Es smyN hI KuwlI jd afriQkqf `qy pfbMdIaF KLqm kIqIaF. ajy vI rfj pRbMD “bMd” iksm df hox kfrn aMdrUnI jMgfl cIn nMU KfeI jf irhf hY aqy jy ies df koeI ielfjL jld nhIN huMdf qF nqIjf vwKrf nhIN hovygf. afriQkqf KuwlI pr rfj pRbMD bMd bhuqI dyr iekwTy nhIN cwl skxgy. cMgf hox dy bfvjUd lokqMqrI ZFcf rfjsI KyKnF df aKfVf bixaF rihMdf hY. Bfrq vwl vyK lE, Bfrq - amrIkf pRmfxU smJOqy df Kwby pwKI sKLq ivroD kr rhy hn ikAuNik AuhnF nMU ajy vI cIn smfjvfdI ivKfeI idMdf hY qy amrIkf sfmrfjvfdI ijs df ivroD krnf Auh afpxf Drm smJdy hn. Auh qF ajy smfjvfdI sovIaq XUnIan dy Kqm ho jfx df swc vI hjLm nhIN kr sky hFlFik sbMDq iKwqy dy lok ies swc nMU pRvfn kr ky awgy vD rhy hn. BfrqI Kwby pwKIaF vloN Bfrq - amrIkf smJOqy df ivroD qF AuhnF dy “aMDrfqy” kfrn smJ afAuNdf hY pr Bfjpf vloN ies smJOqy df ivroD isafsI KyKnf qoN vwD hor kuJ nhIN hY. jy Bfjpf afp swqf ivwc huMdI qF Aus ny amrIkf nfl ajyhf smJOqf kr ky vwzI pRfpqI kr lYx dy dmgjLy mfrny sn pr hux mnmox isMG srkfr nfl isafsq Kyz rhI hY. kYnyzf vwl vyKIey qF 13 sfl iemIgrMtF `qy qrF qrF dIaF lYNizMg qy hor PIsF aqy koty lgfAux vfly ilbrl swqf qoN bfhr huMdy sfr hI mgrmwC hMJU bhfAux lwg pey hn. aKy ibwl sI-50 iemIgrMtF dy hwk Koh lvygf. jy iemIgrMtF dy hwk Kuws jfx df eynf hI iPkr hY qF iPr ies ibwl dy iKLlfPL votF pf ky srkfr suwt idE, iemIgrMtF `qy izwgx vflf phfV KVf rih jfvygf. pr nhIN ajy coxF ivwc AuhnF dI srkfr bnx dy afsfr mDm hn ies leI iemIgrMtF vflf phfV jy ilbrlF ny afpxf AuWqy hI suwt ilaf qF AuhnF nMU isafxy kOx afKygf? kfmfgftfmfrU sfky ny vI ilbrlF dI nINd hrfm kIqI hoeI hY aqy bIbI Zflf ny iek mqf pysL kIqf hoieaf hY. bIbI Zflf aqy ilbrlF nMU ieh kFz 13 sfl kdy Xfd nf afieaf jd aftvf ivwc AuhnF dI qUqI boldI sI aqy hfAUs ivwc ivroDI iDr KMgx jogI vI nhIN sI. ilbrlF nMU kfmfgftfmfrU sfkf Es smyN vI Bwuilaf hI irhf jd ipCly sfl aYn zI pI dI srI nfrQ qoN aYm pI bIbI pYnI pirzI ny iek mqf pysL kr ky sfrIaF pfrtIaF dI mdd mMgI qF ik srbsMmqI nfl kfmfgftfmfrU sfky vfsqy kYnyzf sMXukq rUp ivwc muafPLI mMg lvy. qd sOVf isafsI ihwq pUrf nhIN sI huMdf pr hux kuJ mhIinaF qoN hfrpr srkfr ies pfsy vwl vD rhI vyK ky ‘kfmfgftfmfrU leI muafPLI” dy mqy dI rwt lgf idwqI hY. hfrpr srkfr ny jd ies muafPLI df aYlfn krn aqy nfl hI 2[5 imlIan zflr iksy ZukvIN Xfd vfsqy dyx dI gwl afK idwqI qF ieh “myry mqy” nfl hoieaf df dfavf krnf sLurU kr idwqf. eyQy hI bws nhIN isafsI KyKnf ivwc ilbrlF ny iek hor KyKn joV idwqf jd bjt qoN pihlF hI iek pRfeIvyt ibwl pfs kr ky bwicaF dI aYjUkysLn plfn nMU tYks-mukq krn df mqf, blfk aqy smfjvfdIaF dy smrQn nfl pfs kr idwqf. ies vfsqy bjt (pYsy) ivvsQf kOx krygf ies dI loV hI kI hY krnf qF isrPL KyKn hI sI. afpxy `13 sfl dy rfj ivwc ilbrlF ny tYks lgfey aqy vDfey hI hn Cot koeI kdy nhIN sI idwqI. afpxy rfj vylyL qF 10 ku sfl ikEto sMDI dI kdy Xfd qwk nf afeI pr qfkq Kus jfx qoN ipwCoN ikEto df hyjL eynf jfg ipaf ik ilbrl afgU jnfb izEN ny afpxy “ikEto” nfm dy kuwqy nfl jwPLIaF pf ky qsvIrF iKcvfAuxIaF sLurU kr idwqIaF. hfrpr srkfr nMU Gyrn vfsqy blfk aqy smfjvfdIaF nfl rl ky ikEto lfgU krn df mqf vI pfs kr idwqf pr ies vfsqy keI sYNkVy iblIan zflr ikwQoN afAuxgy ies bfry buwl isAuN ley. jd ieMJ jfipaf ik ikEto Tus ho geI hY aqy ies bfry bhuqf rOlf mihMgf pY jfvygf qF iekdm “vOilEm” vflI iZMmrI mroV ky avfjL mMDm kr leI. hux jnfb izEN ny kfrbn tYks lgfAux df rOlf pf idwqf hY pr jd lokF nMU ies dI kImq df aMdfjLf lwg igaf qF ilbrl iPr lwqF ipwCy nMU iKwc lYxgy. ajy qF lokF ny aftf, cOlF aqy brYzF dI pUrI kImq vDdI nhIN vyKI ikAuNik knyzIan zflr dI kImq vD jfx kfrn ies df asr hor dysLF dy mukfbly ikqy Gwt hoieaf hY jy ikqy zflr izwg igaf qF lokF ivwc hfhfkfr mc jfvygI `qy vfqvrx Buwl jfvygf. hor KyKn vyKo ik hux bIbI kolIn aqy bIbI Zflf ny nvyN iemIgrMt bjLurgF nMU iqMn sflF ivwc pUrI pYnsLn dyx dy mqy dy gux gfAuxy sLurU kr idwqy hn. bIbI kolIn 1993 qoN 13 sfl dI ilbrl srkfr mOky aqy bIbI Zflf 2004 qoN 2006 qwk ies bfry byKLbr hI rhIaF. pMjfbI sInIar qF qd vI AuhnF dy awgy ipwCy iPrdy sn pr Es smyN KyKn krnf sMBv nhIN sI aqy afgU ny iJVk ky ibTf dyxf sI. hr srkfr ny hr pflsI dI zflrF ivwc kImq aqy isafsI kImq dovF nMU iDafn ivwc rwKxf huMdf hY. pflsI lfgU krn vfsqy kImq df iPkr krnf pYNdf hY pr KyKn krn vfsqy Poky ibafn hI kfPLI huMdy hn. KyKn ilbrlF qwk hI mihdUd nhIN hn ieh qF sB isafsI pfrtIaF aqy swB afgU hI krdy hn Prk isrPL eynf hY ik koeI Gwt krdf hY aqy koeI vwD krdf hY. gYs (ptrol qy zIjLl) mihMgf ho igaf hY aqy ies `qy hor tYksF qoN ielfvf iewk “bjt Gftf GtfAUU” tYks ilbrlF ny 1995 ivwc lgfieaf sI jo bjt bYlMs ho jfx qoN ipwCoN vI vfps nhIN sI ilaf igaf. jd ilbrl qfkq ivwc sn qF kMsrvtv ies tYks nMU htfAux dI mMg kr rhy sn pr jd qfkq ivwc af gey qF htfieaf AuhnF ny vI nhIN hY. qyl kMpnIaF ilbrlF dy rfj vylLy vI keI keI iblIan zflr df DMn kmf rhIaF sn aqy awj kMsrvtv srkfr vylyL vI kmf rhIaF hn. ijs dI kImq adf kr rhy hn afm lok aqy Auh ieh krdy rihxgy. ilbrlF ny kwl ieh ibafn dfg idwqf hY ik kMsrvtv srkfr ny iemIgrysLn ibwl vfsqy aYQink mIzIey nMU mihMgIaF aYzF dy afpxy mgr lgf ilaf hY pr afp Esy ibwl df ivroD votF nfl nhIN, KyKnF nfl kr rhy hn. qfkqoN bfhr hoey ilbrl jo KyKn kr rhy hn Aus qoN ilbrlF dI hflq “qfloN KuMJI zUmxI” vflI ho geI jfpdI hY. -blrfj idEl
Drm aqy smfj syvf dy prdy ipwCy Cuipaf dihsLqvfd! kYnyzf, dunIaF Br dy bhuq sfry dihsLgrd sMgTnF df tRyinMg, plYinMg aqy PfienFs sYNtr bxdf jf irhf hY qy iek aMdfjLy muqfibk ies smyN kYnyzf ivwc iqMn drjn qoN vwD dihsLqgrd sMgTn srgrm hn ijhnF df insLfnf hor dysL hn. nrm kfnUMnF, Gwt igxqIaF dy dbdby aqy KLuwlI afriQkqf df lfB AuTf ky ieh dihsLqgrd sMgTn bhuq afsfnI nfl afpxIaF sLfKfvF kYnyzf ivwc PYlfeI jf rhy hn. afpxI jQybMdk qfkq nMU “vot-bYNk” dy rUp ivwc vrq ky keI sMgTnF ny rfjnIqk pfrtIaF ivwc vI afpxf dbdbf kfiem kr ilaf hY jo ik kYnyzf vfsqy KLqry dI GMtI hY. kYnyzf ny bhuq sfry ajyhy sMgTnF nMU dihsLqgrd grdfn ky gYr kfnMUnI vI GoisLq kIqf hoieaf hY pr ieh sMgTn afpxIaF gqIivDIaF kuJ ajyhy hor PrMt sMgTnF rfhIN clfeI jf rhy hn jo iehnF dihsLqgrd sMgTnF dIaF hI brFcF hn aqy ijhnF ny Drm jF smfj syvf df burkf pfieaf hoieaf hY ijs nfl ieh kfnUMn aqy isafsI ZFcy nMU afsfnI nfl BMblBUsy ivwc pf jFdy hn. ajyhIaF Audfhrxf vI imldIaF hn ik iek iek dihsLgdrd jF dihsLqgrd smrQwk sMgTn ny afpxIaF keI keI “isstr” sMsQfvF bxfeIaF hoeIaF hn ijhnF rfhIN ieh afpxy afpxy BfeIcfiraF nMU afpxI rMgq ivwc rMgdy hn. sfl 2006 dy sLurU ivwc hfrfpr srkfr ny qfkq ivwc afAuNdy sfr hI KUMnKfr qfiml dihsLgrd sMgTn ‘ilwty’ (ilbrysLn tfeIgrjL afPL qfiml eIlm) nMU dihsLqgrd sMgTn GoisLq krky ies dIaF gqIivDIaF `qy pfbMdI lgf idwqI sI. ies pfbMdI nfl kYnyzf ivwc ‘ilwty’ dI nklo-hrkq nMU koeI bhuqf Prk nhIN sI ipaf ikAuNik ies df kMm krn vflIaF hor sMsQfvF aqy ivakqI kYnyzf ivwc bhuq afrfm nfl ivcr rhy sn. afpxy 13 sfl dy rfjkfl smyN ilbrl srkfr dy mMqrI qF ‘ilwty’ jF ies dIaF ‘isstr’ sMsQfvF dIaF kMnvYnsLnF `qy jf ky mufrkbfd dy sunyhyN vI dy afieaf krdy sn aqy ajyhf krdy hoey, smyN dy KjLfnf mMqrI sRI pfl mfritn ‘kYmrf-bMd” vI kr ley gey sn. hfrpr srkfr vloN hrI JMzI imlx kfrn kYnyzf dI surwiKaf puils ny ‘ilwty’ aqy ies dy smrQwk sMgTnF `qy iZMmrI kwsxI sLurU kr idwqI sI ijs df iswtf “vrlz qfiml mUvmYNt” dy pihlF mFtrIal dPLqr aqy ipwCoN torFto dPLqr `qy puils CfipaF dy rUp ivwc inkilaf sI. ieh puils Cfpy bkfiedf adflqF qoN src-vrMt lY ky mfry gey sn aqy iehnF ivwc bhuq sfrf irkfrz kbjLy ivwc lY ilaf igaf sI. “vrlz qfiml mUvmYNt” ny bhuq hfl-pfhiraf kIqI sI pr puils ny sfPL afK idwqf sI ik sfrI kfrvfeI kfnMUnI dfiery ivwc rih ky kIqI jf rhI hY aqy ies gwl dy Tos sbUq hn ik sbMDq sMsQf ‘ilwty’ dI hI iek brFc hY jF brFc dy rUp ivwc kMm kr rhI hY/sI. ies hPLqy “vrlz qfiml mUvmYNt” dy dPLqrF `qy mfry CfipaF smyN hfsl kIqy gey irkfrz dy aDfr `qy afr[ sI[ aYm[ pI[ ny PYzrl adflq ivwc 400 sPLy df aYPIzyivt (hlPnfmf) dfier kIqf hY ijs ivwc ikhf igaf hY ik sbMDq sMgTn sRI lMkf ivwc dihsLqgrd kfrvfeIaF vfsqy ‘ilwty’ nMU BrvIN mflI mdd muhweIaf krvfAuNdf sI. ies muqfibk isrPL torFto ivcoN hI hr mhIny 50 hjLfr zflr qfiml smrQkF dIaF bYNkF ivcoN “zfrYkt zIpfijLt” dfn dy rUp ivwc suVfky jFdy sn. “vrlz qfiml mUvmYNt” iek nfn-prfiPt KrfieqI sMsQf hY jo afpxy afp nMU smfj syvI sMsQf dws rhI hY. ies sMsQf dIaF mFtrIal aqy hor vwzy sLihrF ivwc vI brFcF hn aqy “zrYkt dfn zipfijLt” qoN ibnF “dfn” iekwTf krn dIaF ies dIaF hor vI bhuq sfrIaF gqIivDIaF hn. puils vloN pysL kIqI geI jfxkfrI muqfibk knyzIan qfiml sMgTn ‘ilwty’ dIaF kfrvfeIaF vfsqy kul slfnf bjt df 15% muhweIaf krvfAuNdy sn. puils ny Cfpy dOrfn dihsLqgrd sMgTn ‘ilwty’ dy gupqvfs afgU pRBfkrn df iek Kq vI hflq kIqf sI jo ik “vrlz qfiml mUvmYNt” dy nfm iliKaf igaf sI ijs ivwc ikhf igaf sI ik ‘knyzIan aprysLn’ kuwl Krcy vfsqy 15% dI ijLmyvfrI lvy aqy sflfnf 3[3 imlIan zflr ‘ilwty’ nMU Byjy. dsMbr 2002 ivwc ilKy gey ies KLq ivwc pRBfkrn ny iliKaf sI ik “smF bhuq mhwqvpUrn hY”. Bfv ieh PMz smyN isr puwjdf kIqf jfxf cfhIdf hY. puils vloN PfeIl kIqy gey hlPnfmy ivwc ikhf igaf hY ik “qfiml dfnIaF” dI qlfsL krn vfsqy “vrlz qfiml mUvmYNt” dysL dI votr ilst df vI iesqymfl krdI sI jo ik ies dy smrQk coxF mOky AumIdvfrF qoN pRfpq kr lYNdy sn aqy ies dIaF kfpIaF krvf lYNdy sn. iehnF ilstF ivcoN qfiml nfm qlfsL ley jFdy sn aqy ‘hfeI-lfeIt’ kr ley jFdy sn. torFto mhF ngrI nMU torFto, mfrKLm aqy pIal dy nfvF `qy iqMn ihisaF ivwc vMizaf hoieaf sI aqy iehnF sfry KyqrF ivwc “PMz koafrzInytr’ aqy shfiek inXukq kIqy hoey sn ijhnF dy nfvF dI ilst 14 sPLy dI sI. puils df kihxf hY ik ieh ilst “PMz ryijLMg kYptnF” dI sI. iehnF CfipaF dOrfn puils ny ajyhy “mYnualjL” (hdfieq ikqfbcy) vI PVy hn ijhnF ivwc dihsLqgrd sMgTn ‘ilwty’ ny afpxy smrQkF nMU kYnyzf dy rfjsI ZFcy ivwc GuspYT krn aqy hor sMsQfvF ijvyN aKLbfr, mIzIaf adfry, Dfrimk adfry, aOrqF, ividarQIaF dy sMgTn aqy klcrl sMsQfvF sQfipq krn vfsqy afiKaf igaf sI qFik sQfnk qfiml BfeIcfry nMU hr pfisAuN kfbU rwiKaf jf sky aqy AuhnF nMU cfry pfisAuN ajyhI jfxkfrI dI bhuqfq nfl ‘ilwty’ pwKI bxfieaf jf sky. iehnF sMsQfvF dy bhuq sfry smfgmF mOky dihsLqgrd sMgTnf vloN ‘ilwty’ dy nfl nfl kYnyzf df JMzf vI lihrfieaf jFdf sI ijs nfl mihmfn dy qOr `qy bulfey gey knyzIan isafsI afgU KusL ho jFdy sn. “vrlz qfiml mUvmYNt” iek KrfieqI sMsQf hI nhIN sI sgoN ies nMU mFtrIal istI kONsl vloN smfj syvI kMmF vfsqy grFt vI idwqI jFdI sI. KrfieqI styts aqy srkfrI grFt lY ky gupq rUp ivwc vwKvfdI aqy dihsLqgrd sMgTn dI brFc dy qOr `qy kMm krn vflI iek iekwlI sMsQf nhIN hY. ies iksm dIaF sMsQfvF bhuq sfry dihsLqgrd sMgTnF ny bxfeIaF hoeIaF hn ijhnF ny bhuq idl-luBfAU nfm rwKy hoey hn pr iehnF df asl kMm dihsLqgrd sMgTnF df eyjMzf lfgU krnf huMdf hY. imzl-eIst ivwc srgrm ‘ieslfimk brdrhuwz’ iek ajyhI sMsQf sI jo ieslfimk kwtVvfd aqy dihsLqvfd nMU AuBfrn df kMm krdI sI pr ies ny vI smfj syvf df burkf pfieaf hoieaf sI. imsr df jMmpl sInIar kfidr (kuJ lok ies nMU Kfidr vI Aucfrdy hn) vI ies sMgTn df hI kfrkun sI aqy afpxy bwicaF smyq pihlF pfiksqfn aqy iPr aPLgfinsqn jf vwisaf sI. Aus nMU krfcI bMb kFZ ivwc iek vfr PV vI ilaf igaf sI pr kYnyzf dy Aus smyN dy pRDfn mMqrI sRI XF ikRqIaF afpxy pfiksqfn dOry smyN sInIar kfidr dI vkflq vI kr gey sn ikAuNik AuhnF nMU PrMt sMsQfvF ny ieh sfbq kr idwqf sI ik kfidr iek smfj syvI hY ijs df dihsLqvfd nfl koeI sbMD nhIN hY. 9/11 qoN ipwCoN kfidr bfry sfrf swc sfhmxy af igaf sI. eyar ieMzIaf bMb kFz ivwc pRmuwK BUimkf inBfAux vfly aqy sfijsL-GfVy vjoN jfxy jFdy qlivMdr isMG prmfr dI sMsQf “bwbr Kflsf” vI iek KrfieqI sMsQf hI sI aqy ies kFz qoN bhuq dyr bfad qwk vI KrfieqI drjf pRvfixq sMsQf rhI sI. ies qrF dIaF hor vI bhuq sfrIaF AudfhrxF qlfsLIaF jf skdIaF hn. pRI-afQorfeIjLz “zfrYkt zIpfijLt” PMz ryjL ivDI vrqx vflI “vrlz qfiml mUvmYNt” iewko iek sMsQf nhIN hY Gwto Gwt iek ajyhI KfilsqfnI sMsQf bfry vI kMsoaF sunx nMU imldIaF hn jo PMz ryjL vfsqy ies ivDI nMU vrqdI hY. puils ny afpxy hlPLnfmy ivwc ieh Kulfsf vI kIqf hY ik sRI lMkf ivwc bfgIaF dy kMtrol vfly Kyqr ivwc dfKlf lYx vfsqy pRvfsI qfimlF nMU “pRI-afQorfeIjLz zfrYkt zIpfijLt” `qy dsqKq krny pYNdy sn aqy ajyhf nf krn vfilaF nMU zrfieaf Dmkfieaf jFdf sI. iek vfkPL qfiml ny lyKk nMU dwisaf sI ik 70% qfiml afpxI mrjLI nfl PMz idMdy hn aqy 30% ichkcfht nfl, pr aslIaq rIvrs Bfv 30%-70% vflI jfpdI hY. dysL dI surwiKaf vfsqy Drm aqy smfj syvf dy prdy ipwCy Cupy dihsLqgrd sMgTnF nMU byprd krn dI loV hY. -blrfj idEl
meI idvs qoN tItIsI
hVqfl qwk mnPLI huMdf jf irhf hY aiDafqmvfd! dunIaF ivwc Dfrimk pRcfr ijMnf hux ho irhf hY sLfied hI mnuwK dy ieiqhfs ivwc kdy eynf hoieaf hovygf. bhuq sfry lok iswK afgUaF `qy Drm pRcfr dI Gft df dosL lgfAuNdy hn pr ieh nhIN dwsdy ik Auh iks iksm dy Drm pRcfr dI Gft dI gwl kr rhy hn. jy awj qoN 40-50 sfl pihlF dI gwl krIey qF pMjfb dy bhuqy ipMzF dy gurdvfiraF ivwc inwqnym vfsqy pwkf gRMQI vI nhIN sI huMdf, pRcfrk jF rfgI vgYrf dIaF syvfvF qF bhuq dUr dI gwl hY. rfgI vgYrf qF sfl ivwc iek vfr ikqy gurU bfby nfnk dy jnm idn mOky dUroN nyiVAuN BflLy ky ilaFsy jFdy sn. awj pMjfb dy hr ipMz ivwc iek qoN vwD gurdvfry hn aqy qVksfr pyNzU ielfky ivwc keI ipMzF ivwc spIkrF `qy svyr df pfT suixaF jf skdf hY. sLihrI mhuwilaF ivwc gurdvfiraF dy nfl nfl mMdrF ivwc vI qVksfr Bjn gfien suxy jFdy hn aqy ijwQy ikqy eIsfeI jF musilm vwsoN hY, AuWQy AuhnF dy Drm krm df jws vI suixaF jf skdf hY. ryzIE, tI[ vI[, typF dI ivkrI, ibwl borzF `qy msLhUrI, Dfrimk sMmyln aqy hor mfiDamF rfhIN Drm pRcfr jLorF nfl kIqf jFdf hY. keI pRcfrk qF ies nfl kroVpqI vI bx gey hn. kul imlf ky Drm pRcfr dI imkdfrI Gft njLr nhIN pYNdI sgoN imkdfrI bhuqfq df jLmfnf af igaf jfpdf hY. mMidr, gurdvfry aqy igrjy ivsLvfsIaF nfl Bry rihMdy hn aqy ijMny muslmfn hux hwj nMU jFdy hn sLfied hI kdy ieiqhfs ivwc eyny mwky-mdIny jFdy hox. ieh vwKrI gwl hY ik pwCmI dysLF ivwc eIsfeI crcF ivwc rOxk kuJ GtI hY aqy lok nfsiqkqf vwl vDy hn. Bfrq dy hr sUby ivwc pRBfq PyrIaF, ngr kIrqnF, cyqnf mfrcF aqy sLoBf XfqrfvF dI pUrI Brmfr hY aqy mihMgy Bfa df qyl PUk ky Drm dy nfm `qy vfqfvrx nMU inwq gMDlf kIqf jFdf hY. do ku sfl pihlF torFto ivwc do ngr kIrqnF df mwudf iek aihm iswK ivdvfn nfl ivcfiraf jf irhf sI qF bjLUrg ivdvfn dy mUMhoN acfnk inkl igaf ik Auh do “jlUsF” dy hwk ivwc nhIN hY. “jlUs” Auh Aucr qF bYiTaf sI pr Aus nMU afpxI glqI df aihsfs ho igaf sI aqy Aus ny “myrf mqlb ngr kIrqn” afK idwqf sI. “jlUs” Aus ny TIk hI afiKaf sI ikAuNik Aus dI jvfnI vylyL sLbd jlUs hI vriqaf jFdf sI. Dfrimk kwtVqf vDx nfl sLbd “ngr kIrqn” vriqaf jfx lwg ipaf sI pr ieh sLbd asl ivwc Bfvnf dy vDyry nyVy sI aqy hY. jy awj koeI vI vYwb-sfeIt Kohl ky vyKI jfvy qF inAUjLIlYNz qoN vYnkUvr qwk aqy lMMdn qoN lfseyNjls qwk drjnF ngr kIrqnF dIaF KbrF aqy qsvIrF vyKIaF jf skdIaF hn. iehnF qsvIrF ivwc iekwT vI BrvyN ivKfeI idMdy hn ijs qoN pRBfv ieh bxdf hY ik Drm pRcfr aqy DrmIaF dI igxqI coKI vD geI hY. ies leI Drm pRcfr dI Gft mihsUs krnI TIk nhIN jfpdI. iekwly iswKF dy ngr kIrqn hI nhIN vDy, sgoN ihMdU, musiulm aqy hor DrmF dy Dfrimk kfrj vI coKy vDy hn. sfDnF dy ivksq hox nfl Dfrimkqf vD geI jfpdI hY. ngr kIrqn df Bfv ngr ivwc pRmfqmf df jws krnf hY jo BfrqI swiBaqf ivwc “pRBfq PyrI” dy rUp ivwc pRcwlq sI. ies df asl mqlb pRmfqmf dy js df mujLfhrf krnf jF ies dI prdsLnI krnI nhIN sI jF hY. bIqy idnF ivwc kuJ Dfrimk afgUaF nMU ryzIE `qy sunx df mOkf imilaf hY jo sMgq nMU ngr kIrqn ivwc huMmhmf ky phuMcx dIaF apIlF kr rhy sn aqy Auh ajyhf kr ky koeI gLLlqI nhIN sn kr rhy ikAuNik ieh AuhnF dI ijLMmyvfrI df hI ihwsf hY. iek pRbMDk swjx ieh afKdf sux ky mMn tuxk igaf ik asIN ijMnI vwD igxqI ivwc phuMcFgy sfzf EnF hI vwD pRBfv bxygf. Bfv mqlb vwD igxqI krky vwD pRBfv dyx df hY. mMn ivwc svfl AuiTaf ik kI ngr kIrqn dy asl mqlb guafc qF nhIN gey? Dfrimkqf ivwc vfDf ikqy aiDafqmvfd dy mnPI hox df kfrn qF nhIN bx irhf? -blrfj idEl
iemIgrysLn nIqI nMU dysL dIaF loVF dy anukUl bxfAuxf hI pvygf!’
iemIgrysLn nIqI ivwc qbdIlIaF sbMDI ibwl sI-50 jo ik sMsd dy ivcfr aDIn hY, bfry bhuq iksm dy ivcfr pfey jf rhy hn aqy ilbrl ies ibwl bfry dUhrI bolI bol rhy jfpdy hn. ieh TIk hY ik srkfr ny ies ibwl nMU bjt ibwl dy ihwsy vjoN pysL kIqf hY pr koeI nvyklI gwl nhIN hY. ilbrl pfrtI ies ibwl bfry eynI duicwqI ivwc hY ik ies dI phuMc hr rojL hI qbdIl huMdI jfpdI hY. BfrqI BfeIcfry nfl sbMDq ilbrl aYm pI ies bry jo itwpxIaF kr rhy hn Auh ilbrl pfrtI dI muwK Dfrf nfl mylL nhIN KFdy. jy ajyhf nf huMdf qF ilbrl ies ibwl sbMDI aYn[ zI pI[ dy mqy dy iKLlfPL iewk vwizAuN hI votF nf pfAuNdy. kuJ lok ies ibwl sbMDI ajyhIaF aPLvfhnumf gwlF vI kr rhy hn ijhnF df ies ibwl dy KrVy nfl koeI vfsqf nhIN hY ijvyN iemIgrysLn mMqrI kol bhuq qfkqF af jfxgIaF ijs nfl apIl- dlIl df hwk hI KLqm ho jfvygf. PYmlI klfs aDIn mfipaF dI spFsrisLp `qy rok hI lwg jfvygI jF bhuq sImq kr idwqI jfvygI. iemIgrysLn mMqrI nMU ijs mrjLI arjLIkfr dI drKfq rwd krn df hwk iml jfvygf aqy kotf isstm lfgU ho jfvygf afid. arjLIkfr dy kwpVy, rMg jF lgfey hoey priPAUm dI mihk nf pMsd afAux kfrn vI aPLsr arjlI rwd kr idaf krngy. ies bfry swB qoN vwD rOlf torFto dy afspfs vwsdy pMjfbI BfeIcfry dy ilbrl smrQkF vloN pfieaf jf irhf hY aqy gwl ‘ijMny mUMh EnIaF gwlF’ vflI bx geI jfpdI hY. ilbrl pfrtI ny 1993 dy cox mYnIPYsto ivwc kYnyzf dI kul abfdI df 1% hr sfl iemIgrMt lYx df vfadf kIqf sI jo ik 13 sflF ivwc iek vfr vI pUrf nhIN kIqf igaf sgoN keI iksm dIaF pfbMdIaF aqy PIsF lfgU kIqIaF geIaF sn. aYn zI pI jo ik ibwl sI-50 df swB qoN vwD ivroD kr rhI hY vI hr sfl abfdI dy 1% dy brfbr iemIgrMt lYx dI mMg hI kr rhI hY. ijwQoN qwk koty df svfl hY ieh iek qrF nfl pihlF qoN hI lfgU hY. hr sfl hI kYnyzf df iemIgrysLn mMqrI sMsd ivwc agly sfl ley jfx vfly iemIgrMtF dI igxqI jF tfrgt igxqI dwsdf hY jo ik iek iksm df kotf hY ies ivwc vwK vwK iksm jF kYtfgrIaF aDIn ley jfx vfly dy iemIgrMtF dI igxqI vI idwqI huMdI hY aqy ajyhf ilbrl srkfr dOrfn lgfqfr 13 sfl aqy Aus qoN pihlF vI huMdf afieaf hY aqy ho irhf hY. jy bIqy 10-12 sflF vwl iDafn nfl vyiKaf jfvy qF iehnF sflF ivwc “ajfLd kYtfgrI”, ikwqy aDfirq iemIgrysLn jF nMbr isstm aDIn afAux vfly iemIgrMtF dI igxqI ivwc kfPLI vfDf hoieaf hY. ies kYtfgrI aDIn jd qoN vfDf hoieaf Aus dy nfl hI PYmlI klfs `qy “kotf” lgfieaf igaf hY jo ik ilbrlF ny slfnf 11 hjLfr arjLIaF qwk sImq kIqf sI aqy kMsrvtv srkfr ny ies ivwc vfDf kr ky ies nMU 17 hjLfr arjLIaF kIqf hY. koeI sLwk nhIN hY ik mfipaF dIaF arjLIaF dy AuzIk smyN ivwc vfDf hoieaf hY aqy ieh bIqy 15 sflF qoN jfrI hY. ies dy 2-3 pRmuwK kfrn hn ijhnF ivwc iek df ijLkr kr cwuky hF jo ik kotf hY. dUjf kfrn dysL ivwc vD rhI iemIgrMtF dI igxqI kfrn mfipaF dI spFsrisLp ivwc vI hr sfl vfDf ho irhf hY. ies df qIjf kfrn iemIgrysLn nIqI ivwc zyZ ku dhfkf pihlF hoeI qbdIlI (adflqI kys duafrf) vI hY ijs aDIn hr iemIgrMt nMU dysL ivwc afAuNdy sfr hI mfipaF nMU spFsr krn df hwk hfsl ho igaf sI. ieh TIk hY ik ies vfsqy jfb aqy afmdn bfry sLrqF pUrIaF krnI huMdIaF hn. ies dy mukfbly pihlF isrPL knyzIan sLihrI bnx nfl hI mfpy spFsr kIqy jf skdy sn jF Auh mfpy spFsr kIqy jf skdy sn jo 65 sfl qoN vwD Aumr dy hox. ies qbdIlI nfl mfipaF dIaF spFsrisLpF ivwc iekdm vfDf hoieaf sI aqy ilbrl srkfr ny ies vfDy df tfkrf krn vfsqy ‘gupq kotf’ lgf idwqf sI. cfhIdf qF ieh sI ik ies kYtfgrI `qy jo vI bMdsLF lgfeIaF jfxIaF sn Auh jfhrf rUp ivwc lgfeIaF jFdIaF pr ajyhf kIqf nhIN sI igaf. amrIkf vwl vyKIey qF AuWQy mfipaF dI spFsrisLp nMU bhuq sfl lwg jFdy hn, kfrn Aus df vI iehnF arjLIaF `qy lwgf kotf hI hY aqy kYnyzf vI mfipaF dI lMbI lfeIn vfly pfsy hI vD irhf hY. nvF ibwl sI-50 ajLfd kYtfgrI jF ikwqy dy aDfr `qy afAux vfly iemIgrMtF dIaF vwK vwK kYtfgrIaF dI pRfissMg df smF dysL dI loV muqfibk qyjL jF hOlI krn dI qfkq mMqrI nMU idMdf hY jo ik iek jfiejL qbdIlI hY. ies nfl awj iemIgrysLn mMqrI jo sfl ivwc iek vfr ivBfg dI slfh aqy loV muqfbk krdf hY Auh hI kuJ sfl ivwc iek qoN vwD vfr loV muqfibk kr sikaf krygf. afriQk hflq hflq nMU bdlidaF bhuqf smF nhIN lgfdf aqy ies kYtfgrI nMU dysL dIaF loVF dy anukUl bxfieaf jfxf jLrUrI hY. awj 80% dy krIb jmF hoeIaF arjLIaF ies kYtfgrI dIaF hI dwsIaF jf rhIaF hn. ajLfd kYtfgrI swB qoN vwD durvrqoN vflI kYtfgrI vI hY ijs aDIn afAux vfly bhuqy iemIgrMt aksr afpxy dysL ivwc jfbF qoN lMbI CuwtI lY ky af hjFdy hn aqy bwcy iewQy Cwz ky vfps cly jFdy hn. ies nfl ijwQy AuhnF dy afpxy dysL ivwc lok ‘KflI sfmI’ kfrn syvfvF qoN vFJY ho jFdy hn AuWQy AuhnF dy bwcy kYnyzf dIaF skUl syvfvF `qy Kpqkfr bx jFdy hn. pRfprtI tYksF dI bxqr vwl vyKIey qF pbilk skUl isstm bhuq hI mihMgf isstm hY aqy kflj qy XInIvrstI ividaf `qy vI srkfrF coKf pYsf KrcdIaF. ies kYtfgrI aDIn loV jF pUrI Xogqf qoN ibnF swdy iemIgrMt afpxy ikwqy ivwc jfb hfsl krn qoN vI asmrQ huMdy hn. jfb aqy kuaflIPIkysLn eIvYlUeysLn df agfAUN ieMqjLfm vI iemIgrMtF dy ihwq ivwc hovygf. -blrfj idEl
suKfvyN Bfrq pfik sbMDF leI keI ‘brnI’ loVINdy!
POjI rfjplty qoN ipwCoN jnrl musLrwPL dI sdfrq hyT cldI rhI pfiksqfnI srkfr iek iksm dI kwTpuwqlI srkfr hI sI aqy pRDfn mMqrI smyq ies dy hr mMqrI dI iksmq rfsLtrpqI pRvyjL musLrwPL dy rihmokrm `qy hI sI. dihsLqgrdI dy vD rhy KLqry aqy amrIkf dy vD rhy dbfE aqy pRBfv kfrn jnrl musLrwPL sihjy sihjy kmjLor pey jo nvIaF pRsiQqIaF ivwc coxF df kfrn bixaF ijhnF coxF dy iswty vjoN pfiksqfn ivwc pIlpjL pfrtI dI rihnumfeI hyT nvIN gwTjoV srkfr hoNd ivwc afeI hY. ipClI srkfr BfvyN musLrwPL dy rihmokrm `qy hI sI pr iPr vI kuJ krn dy cfhux vfly isafsqdfn kuJ nf kuJ kr gujLrdy hn aqy afpxI pihcfx bxf lYNdy hn. ies sfbkf srkfr ivwc iek ajyhI hI hsqI sI ijs nMU mnuwKI aiDkfr mMqrI bxfieaf igaf sI. afpxI srkfr dy kfrjkfl dy aYn afKrI idnF ivwc jnfb aMsfr brnI ny 35 sfl qoN pfik jylL ivwc bMd BfrqI kYdI ksLmIr isMG dI irhfeI, pRDfn musLrwPL qoN muafPLI dvf ky krvfeI sI. ksLmIr isMG ny Bfrq prqdy sfr hI ieh BFzf BMn idwqf sI ik Auh pfiksqfn ivwc Bfrq df jsUs sI aqy 35 sfl pfiksqfnI Aus qoN ieh kbUl nhIN sn krvf sky. ksLmIr isMG dy ies ibafn nfl mnuwKI aiDkfr mMqrI jnfb aMsfr brnI bhuq ksUqI siQqI ivwc Ps gey sn aqy AuhnF nMU iek dysL ivroDI jsUs nMU irhfa krvfAux leI ijLmyvfr Tihrfieaf jfx lwg ipaf sI. ksLmIr isMG dy ies ax-Auicwq ibafn aqy ies qoN pYdf hoeI siQqI df ijs ZMg nfl jnfb aMsfr brnI ny tfkrf kIqf sI Auh AuhnF dI sKLsLIaq nMU cfr cMn lgf igaf aqy Auh mnuwKI aiDkfrF dy rfKy vjoN AuBr ky bfhr afey. jnfb brnI ny ies gwl df iekbfl kIqf ik AuhnF nMU ksLmIr isMG dy jsUs hox df koeI ielm nhIN sI aqy AUhnF ieh vI mMinaF ik ksLmIr isMG dy ies byvkq ibafn nfl hor kYdIaF dI irhfeI ivwc musLklF pYdf hoeIaF hn pr AuhnF afpxy PYsly dy shI hox dI jLordfr ZMg nfl vkflq kridaf afiKaf ik ksLLmIr isMG 35 sfl kflkoTVI ivwc bMd irhf hY jo ik do Aumr kYNdf dy brfbr bxdf hY ikAuNik Aumr kYd vflf kYdI 15 sfl bfad prol `qy inkl dy Xog ho jFdf hY ies leI jy ksLmIr isMG nMU 35 sfl dI kYd ipwCoN PFsI `qy ltkf idwqf jFdf qF ieh iek Gor byiensfPI hoxI sI. iksy nMU vI do Aumr kYdF dI sjLf Bugx qoN ipwCoN PFsI `qy nhIN ltkgfieaf jf skdf jy mOq dI sjLf hox qoN jldI bfad hI PFsI dy idwqI jFdI qF TIk sI pr 35 sfl dI sjLf kwtx dy ipwCoN ajyhf krnf Gor byiensfPLI hovygI. sRI brnI ny iewQy hI bws nhIN kr idwqI sgoN pfiksqfn dI nvIN srkfr bxdy sfr hI jd Auh afpxy ahudy qoN syvf mukq hoey qF Auh iswDy pUrbI pMjfb dI PyrI `qy afey aqy byiJjk ho ky dovF dysLF ivwc bMd sYNkVy kYdIaF dI irhfeI dI vkflq kIqI. AuhnF pfik qoN irhfa krvfey BfrqI kYdI ksLmIr isMG dy ipMz df vI dOrf kIqf aqy ikhf, “bygunfh lokF nUM iensfP idvfAux leI jykr koeI kurbfnI vI krnI pvy qF vI koeI pRvfh nhIN hY.” afpxy pUrbI pMjfb dy dOry smyN jnfb brnI ny lokF aqy vwK vwK sMsQfvF dy numfieMidaF nfl Kwul ky ivcfr vtFdry kIqy aqy pfik jylLH bMd surjIq isMG aqy srbjIq isMG (mnjIq isMG dy nfm `qy) dy pirvfrF nfl vI mulfkfqF kIqIaF aqy AuhnF aqy hor kYdIaF dI irhfeI vfsqy hr sMBv koisLsL krn df vfady vI kIqy. ies qoN vI awgy vDidaF AuhnF Bfrq aqy pfik ivckfr vIjLf pRnflI bMd krn dI vI vkflq kIqI aqy awqvfd nMU dovF dysLF df dusLmx GoisLq kIqf. jsits mUMgIaf smyq AuhnF keI hmiKafl sKLsLIaqF nfl mulfkfqF kIqIaF. Bfrq ivwc AuhnF df BrvF svfgq hoieaf ijs nfl AuhnF dI sLohrq aqy hOslf dovyN hI vDy. jnfb brnI ieMzo-pfik kYdIaF dI qrfsdI qoN BlIBFq jfxU hn aqy AuhnF dI PyrI ny nvIaF afsF pYdf kIqIaF hn. suKfvyN Bfrq-pfik sbMDF vfsqy keI jnfb aMsfr brnI loVINdy hn jo nPLrq dIaF kMD nMU qoV ky dovF dysLF nMU mnuwKI hwkF dI kdr aqy afpsI ipafr dy rsqy qor skx! -blrfj idEl
ZukvyN “Aurjf-bdl” qlfsLxy smyN dI loV! ‘bfieE-iPEl’ dunIaF `c BuwKmrI df kfrn bx skdy hn dunIaF dy msLInIkrn ipwCy Aurjf df muwK sroq qyl hY jo hux qyjI nfl KLqm ho irhf hY. mfhrF df iKafl hY ik dunIaF ivwc ies smyN pRqI sikMt 1000 bYrl qyl dI Kpq ho rhI hY aqy “qyl-Xuwg” hux qyjLI nfl Kqfmy vl vD irhf hY. iek qF qyl dy BMzfr KflI ho rhy hn aqy dUjf ies dI Kpq vD rhI hY ijs kfrn nvyN Aurjf sroq qlfsLx dI loV hY. qyl kfrn pYdf hox vfly pRdUsLx pRqI vI cyqMnqf vD rhI hY ijs nfl nvyN Aurjf sroq qlfsLx `qy jLor idwqf jfx lwg ipaf hY. qyl dI KLpq vDx dy kfrn qyl dIaF kImqF ivwc vI irkfrz qoV vfDf hoieaf hY aqy kwcf qyl $110 pRqI bYrl dy afspfs ivk irhf hY ijs nfl ies df bdl qlfsLx dI doV lwg geI hY. qyl df iek bdl “bfieE - iPAul” smiJaf jf irhf hY aqy amrIkf smyq dunIaF dy bhuq sfry dysL ies iksm df qyl bxf rhy hn ijs nMU afm qyl ivwc imlf kty jF vwKry qOr `qy vriqaf jf irhf hY. ies ivdI nfl iqafr kIqy gey vwK vwK iksm dy qylF dy keI iksm dy nfm sunx nMU imldy hn ijvyN; gYsohol, aYQOnol, bfieE zIjLl afid. nfm iksy vI iksm dy hox ieh sfry iksm dy bfieE - iPAul iksy nf iksy iksm dI bnspqI jF anfjL qoN bxdy hn. dunIaF dy bhuq sfry dysLF ivwc ies keI iksm dy bfieE-iPAul keI iksm dI bnfspqI qoN bnfAux dy Auprfly ho rhy hn. afm ptrol pMpF `qy hux ajyhy sfeIn pVHn nMU imldy hn ijhnF `qy ieh dwisaf huMdf hY ik qyl ivwc ikMny PIsdI bfieE qyl rlfieaf hoieaf hY. amrIkf ivwc bfieE-iPAul bxfAux vfsqy mwkI dI bhuq vrqoN ho rhI hY ijs nfl mwkI KLpq aqy kfsLq dovF ivwc vfDf hoieaf hY. mwkI dI kfsLq vDx kfrn hor PslF dI kfsLq Gt hoeI hY ijs nfl dunIaF ivwc anfjL dI iklwq sLurU ho geI hY. ikhf jf skdf hY ik ikAuNik bfieE iPAul bnspqI qoN bxdy hn ies leI mnuwK aqy psLUaF dy nfl nfl hux motr-kfrF vI bnspqI Kfx lwg peIaF hn. Bfrq dy KLjLfnf mMqrI sRI icMdfbrm ny bIqy hPLqy isMgfpurf ivwc ikhf sI ik amrIkf afpxy mwkI dy Auqpfdn df 20% bfieE iPAul iqafr krn vfsqy vrq irhf hY aqy ies dI KLpq hor vD rhI hY ijs nfl anfjL dIaF kImqF vD rhIaF hn. anfjL dIaF kImqF dy nfl ienPlysLn dr (mudrf PYlfa) vD rhI hY ijs nfl afriQk sMkt vI pYdf ho skdf hY aqy afriQk mMdvfVy dy afsfr vI pYdf ho skdy hn. anfjL dIaF kImqF bIqy sfl ku Br ivwc qkrIbn duwgxIaF ho geIaF hn jo ik suprmfrkIt ivwc vyKIaF jf skdIaF hn. knyzIan zflr dI kImq vDx kfrn ies df asr kYnyzf dy lokF `qy kuJ Gwt hoieaf hY pr ijs ZMg nfl kImqF ivwc vfDf ho irhf hY knyzIan lok vI ies nMU mihsUs krn lwg pYxgy. cOlF dI kImq ivwc iek mhIny ivwc hI 30% df vfDf hoieaf hY aqy 20% hor vfDf kuJ mhIinaF ivwc hor hox jfx df KLdsLf hY. cOl dunIaF dy bhuq sfry dysLF dy lokF dI muwK Kurfk hn. Bfrq, cIn, imsr, vIaqnfm, kMbozIaf aqy iPlfpfeIn afid dysLF ny cOlF dI aksport `qy keI iksm dIaF bMdsLf lgf idwqIaF hn. grIb dysLF ivwc anfjL dIaF kImqF ivwc vfDy df afsr bhuq mfrU ho skdf hY aqy ies nfl grIb leI iZwz Brnf musLkl ho jfvygf aqy kuJ grIb dysLF ivwc BuwK mrI vrgy hflqf pYdf ho jfxgy. kuJ grIb dysLF ivwc anfjL dI iklwq kfrn amn-kfnMUn qy rfjsI asiQrqf pYdf ho jfx dy vI afsrf bx skdy hn. vfqfvrx pRqI vD rhI cyqMnqf nfl qyl dI vrqoN GtfAux leI dbfE vD irhf hY pr anfjL dIaF vD rhIaF kImqF drsf rhIaF hn ik bfieE - iPAul qyl df sQfeI bdl nhIN hY. vfDU anfjL qF bfieE iPEl leI vriqaf jf skdf hY pr lokF dy iZwzF nMU ijMdrf mfr ky anfjL, motr kfrF dy iZwz nhIN pfieaf jf skdf. jfhr hY ik qyl df koeI nf koeI sQfeI bdl Bflxf pvygf aqy ibjlI nMU iksy nf iksy rUp ivwc ies df sMBfvI bdl smiJaf jf irhf hY. ibjlI BfvyN sUrjI rOsLnI (solr pfvr) nfl bxfeI jfvy, aYtmI qfkq nfl bxfeI jfvy aqy BfvyN ieh hvf dI sLkqI (ivMz imljL) nfl bxfeI jfvy. ibjlI iek ajyhf bdl hY ijs nMU awgy hor bdlF ivwc bdilaf jf skdf hY ijvyN bYtrI pfvr afid. solr aqy ivMz iml qknIk vI bhuq qyjLI nfl ivksq ho rhI hY ijs ivwc hor ienvYstmYNt dI loV hY. brqfnIaF ivwc jI-ivjL nfm dI iek bYtrI pfvr vflI kfr vrqI jf rhI hY ijs dI kImq 17 hjLfr zflr hY aqy ieh 75 iklo mItr df Pfsl iek cfrj nfl qYa kr skdI hY aqy ies dI tfp spIz 80 iklo mItr pRqI GMtf hY. ajyhIaF kfrF dI vrqoN nMU AuqsLfhq krn vfsqy srkfrF nMU ies `qy sbiszI dyxI cfhIdI hY aqy qknIk nMU hor inKrn vfsqy vI Koj leI pYsf lgfAuxf cfhIdf hY. ajyhIaF kfrF vfsqy vwzy sLihrF ivwc muPLq pfrikMg aqy bYtrI cfrj dI suivDf dyx nfl sLihrF ivwc pRdUsLx vI Gtfieaf jf skdf hY aqy ies dy nfl hI qyl dy bdl nMU vI AuqsLfhq kIqf jf skdf hY. ‘bfieE-iPEl’ qyl df asl bdl nhIN hn aqy dunIaF `c BuwKmrI df kfrn bx skdy hn. ibjlI aqy bYtrI pfvr vrgy ZukvyN aqy pRdUsLx-mukq Aurjf-bdl qlfsLxy smyN dI loV hn jo iZwz aqy anfjL dy mfmly ivwc mnuwK dy sLrIk nf bnx! -blrfj idEl
pMjfb qoN kYnyzf nMU nsLIly pdfrQF dI smgilMg icMqfjnk pfiksqfn qoN pMjfb aqy Bfrq dy nfl lgdy hor sUibaF nMU nsLIly pdfrQF dI smgilMg ivwc bIqy kuJ sflF dOrfn BfrI vfDSf hoieaf hY aqy ies smgilMg df muwK insLfnf pMjfb hI irhf hY. pfik nMU ieh nsLIly pdfrQ aPLgfinsqfn qoN afAuNdy hn ijwQy zoizaF dI KyqI pUry jLor nfl ho rhI hY. aPLgfinsqfn bhuq smyN qoN zoizaF dI KyqI df Gr bixaF irhf hY aqy aPLgfinsqfn `qy sovIaq rUs dy kbjLy smyN amrIkf smyq sfry pwCmI dysLF ny ies pRqI awKF mIc rwKIaF sn. swc qF ieh hY ik sovIaq rUs dy cly jfx qoN bfad iek ajyhf smF afieaf jd zoizaF dI KyqI ivwc hor vI vfDf hoieaf aqy zoizaF qoN hor nsLy iqafr krn vflIaF PYktrIaF pfiksqfn dy nfl lgdy KyqrF ivwc Kuwl geIaF. sMXukq rfsLtr ny qfilbfnI kbjLy smyN ies nMu kfbU krn vfsqy kwtVpMQI srkfr nMU afriQk mdd vI idwqI aqy kuJ rportF muqfibk ies KyqI ivwc kuJ kmI vI afeI pr qfilbfn nMU amrIkI POj vloN Bjf dyx ipwCoN zoizaF dI KyqI ivwc iPr vfDf hoieaf aqy ies dy ipwCy qfilbfn gurIly aqy AuhnF nfl sbMDq smglr dwsy jf rhy hn. kYnyzf smyq nfto dysLF vloN aPLgfinsqfn srkfr dI ies mfmly ivwc bhuq mdd kIqy jfx dy bfvjUd zoizaF dI KyqI nMU kfbU nhIN kIqf jf sikaf ies nMU KLqm krn dI gwl qF bhuq dUr dI hY. rportF ieh vI hn ik amrIkf smyq aPLgfinsqfn ivwc qYnfq nfto dysLF dy bhuq sfry POjI Kud ies nsLy dy afdI huMdy jf rhy hn. hflq bfrzr qoN pfr pfiksqfn vfly pfsy vI ies qrF dI hY ijwQy AuWqr pwCmI srhwdI sUby ivwc amlIaF dI igxqI ivwc BfrI vfDf hoieaf hY. ipsLfvr vrgy sLihr ivwc zozy, aPLIm aqy hYroien ijhy nsLIly pdfrQ afm imldy hn. Bfrq aqy pfiksqfn ivckfr suDr rhy sbMDF kfrn vpfr ivwc vfDf hoieaf hY ijs nfl smgilMg vfsqy sfjgfr mhOl bx igaf hY. dovF dysLF ivwc kurwpsLn aqy isafsI hwQ vI ies iksm dI smgilMg ivwc vfDy df kfrn bixaF hY. pUrbI pMjfb iehnF nsLIly pdfrQF nMU dunIaf Br dI mMzI ivwc phuMcfx df iek vDIaf rsqf hY ikAuNik pMjfb afvfjfeI dy sfDnF duafrf dunIaF Br nfl juiVaf hoieaf hY. hr rojL hjLfrF pMjfbI dysL ivdysL nMU afAuNdy-jFdy hn aqy iehnF kfrn dysL qoN sYNkVy twn vpfrk aqy inwjI kfrgo hvfeI aqy smuMdrI rsqy ivdysLF nMU Byijaf jFdf hY. bIqy ivwc ajyhy drjnF kys sfhmxy afey hn ijhnF ivwc pMjfb qoN nsLIly pdfrQ kYnyzf Byjx vfly smglr PVy gey hn. iehnF PVy gey kysF qoN aMdfjLf lgfieaf jf skdf hY ik asl ivwc ikMnI ku smilMg kYnyzf vwl nMU ho rhI hY ikAuNik smgilMg nMU pUrI qrf bMd krnf sMBv nhIN huMdf aqy bhuq sfry ies ivwc kfmXfb ho jFdy hn. bIqy ivwc pMjfb aMdr KyzF krvfAux dy bhfny nsLIly opdrQF dI smgilMg aqy kbUqrbfjLI krn dy kysF dy vI crcy hoey hn aqy puils nfl sFzgFZ dy vI KLdsLy pRgt kIqy jFdy rhy hn. ajy jnvrI ivwc hI pRvfsI pMjfbI idvs mOky ieh mfmlf bhuq BiKaf sI aqy ies bfry jlMDr ryNj dy kimsLnr sRI lwDV ny pMjfb puils dy zI[ jI[ pI[ nMU iek KLq vI iliKaf sI ijs ivwc pRvfsI pMjfbIaF dy mnuwKI aqy nsLIly pdfrQF dI smgilMg ivwc hwQ hox df ijLkr kIqf igaf sI. ies KLq aqy ies crcy df jLrUr koeI asr hoieaf hovygf ijs kfrn pMjfb puils qoN vwKry qOr `qy kyNdrI eyjMsI zrYktoryt afPL rYvinAU ieMntYlIjMs (zI[ afr[ afeI[) ny kfrvfeI krky hYroien dI vwzI Kyp PVI hY. ieh gwl bhuq icMqf vflI hY ik XUQ akflI dl dy afgU prsLoqm soNDI qoN PVI geI 23 iklo hYroien kYnyzf nMU ByjI jf rhI sI. ies gwl df vI ijLkr hoieaf hY ik sbMDq XUQ akflI afgU keI vfr kYnyzf af cuwkf sI aqy torFto qy vYnkUvr ivwc Aus dy njLdIk rihMdy hn. ieh gwl jLrUrI nhIN hY ik Aus dy njLdIkI ies kMm ivwc Aus dy BfeIvfl hox pr ieh pUrI sMBfvnf hY ik Aus dy keI “vpfrk njLdIkI’ kYnyzf ivwc hox aqy ajy vI ies kMm ivwc srgrm hox. pMjfb dI puils soNDI qoN AuhnF bfry iks iksm dI jfxkfrI hfsl krn ivwc kfmXfb huMdI hY ieh qF smF hI dwsygf pr ies bfry pqf jLrUr lgfieaf jfxf cfhIdf hY. soNDI vloN ijs qrF afpxf rfjsI pRBfv ies kMm vfsqy vriqaf jf irhf sI Auh hor vI icMqf df ivsLf hY aqy rfjsI pfrtIaF nMU ieh gwl XkInI bxfAuxI cfhIdI hY ik Auh ies qrF dy aMsr nMU rfj sqf dy gilafiraF qoN dUr rwKx. rfjsI pRBfv nMU smigilMg dy DMdy vfsqy vrqx vflf nf qF soNDI pihlI ivakqI hY aqy nf afKrI hovygf ies leI rfjsI pfrtIaF nMU sqwrk rihxf cfhIdf hY. ijs iksm dI jfxkfrI soNDI qoN PVy jfx qoN bfad bfhr af rhI hY Aus muqfibk pMjfb qoN kYnyzf hI nhIN sgoN XUrp dy bhuq sfry dysLF aqy amrIkf nMU vI nsLIly pdfrQ smgl ho rhy hn. ies kMm vfsqy axjfx korIar vI vrqy jf rhy hn aqy pfrsl qy smuMdrI kfrgo vI vriqaf jf irhf hY. pwCmI dysL nsLIly pdfrQF dI smgilMg vfsqy ies leI vI iKwc df kfrn hn ikAuNik iewQy iehnF pdfrQF dI kImq 40-50 guxF vwD hY aqy smglr ies nfl bhuq afsfnI nfl qy jldI amIr ho skdy hn. bhuq sfry knyzIan pMjfbI nOjvfn pihlF hI zrwg smgilMg nMU afpxf ikwqf bxf cuwky hn aqy iswty vjoN sYNkVy pMjfbI nOjvfn amrIkf dIaF jylLFH ivwc bMd hn aqy vYnkUvr ivwc zrwg smgilMg kfrn pYdf hoeI gYNg-vfr kfrn afpxIaF jfnF vI gvF cuwky hn. hPLqfvfrI hmdrd ny Kulfsf kIqf hY ik prsLoqm lfl soNDI dI zfier ivwcoN puils nMU Aus dy bhuq sfry njLdIkIaF bfry jfxkfrI imlI hY aqy Aus ny ies bfry afp vI bhuq kuJ dwisaf hY ijs bfry puils ny kyNdrI eyjMsIaF nMU sUicq kr idwqf hY. kuJ rportF ivwc ieh vI ikhf igaf hY ik soNDI dy nYtvrk ivwc torFto dy pirMt mIzIey nfl sbMDq iek swjx vI sLfml hY. ies iksm dI smgilMg nfl pMjfb ivwc nsLIly pdfrQF dI AulBdI vD jfvygI aqy ies nfl pMjfb dy nOjvfnF ivwc iehnF pdfrQF dy syvn df ruJfn hor vD jfvygf. TIk ies iksm df asr kYnyzf vwsdy pMjfbI BfeIcfry `qy vI hovygf ikAuNik ajyhy pdfrQ pMjfbI BfeIcfry ivwc pihl dy aDfr `qy vycy jfxgy. ies dysL ivwc zoizaF df vpfr qF pihlF hI Kuwly afm ho irhf hY ikAuNik ieh iksy vI kfnUMn dI mfr qoN ajy qwk bfhr hY. eysy qrF qMbfkU cbfx df ruJfn vI ies dysL ivwc viDaf hY ikAuNik ies `qy vI koeI kfnMUnI bMdsL nhIN hY ijs iksm dI BMg vgYrf dy nsLy `qy hY jd ik cwbx vflf qMbfkU BMg nfloN ikqy vwD Gfqk mMinaF jFdf hY aqy kYNsr df kfrn bxdf hY. eIst aPLrIkf df iek cwbx vflf nsLf vI afm vriqaf jfx lwg ipaf hY ijs df syvn kYnyzf df somflIan aqy eIQIeIpoeIan BfeIcfrf kr irhf hY. bhuq lok jfxdy hn ik hux qF aPIm vI kYnyzf ivwc imlx lwg peI hY aqy ies df sroq vI aPLgfinsqfn hI hY. pMjfb qoN kYnyzf nMU nsLIly pdfrQF dI smgilMg bhuq icMqf df ivsLf hY aqy knyzIan surwiKaf eyjMsIaF nMU ies dI rokQfm vfsqy pwbF Bfr ho jfxf cfhIdf hY. -blrfj idEl
ierfk `qy amrIkn kbjLy dy pMj axsuKfvyN sfl
19 mfrc 2003 nMU amrIkf ny ierfk `qy hmlf kIqf sI aqy aprYl ivwc ierfk `qy kbjLf kr ilaf sI. amrIkn hmly dI pMjvIN vryHgMz mOky ies hnly aqy ies kbjLy df mulFklx vwK vwK pihlUaF qoN kIqf igaf hY. amrIkn pRDfn busL ny ies hmly nMU iPr jfiejL Tihrfieaf hY aqy ies XuwD ivwc amrIkn ijwwq nMU jLrUrI dwisaf hY. Auh ijwq ijs df aYlfn jfrj buwsL ny aprYl 2003 ivwc iek amrIkn jMgI eyarkrfPLt kYrIar `qy iek lVfkU hvfeI jhfjL ivwcoN jMgI vrdI ivwc Auqr ky kIqf sI. buwsL df mfx nfl afiKaf “imsLn akMpilsLz” (insLfn pRfpq) awj pMj sfl ipwCoN vI iek imrg iqRsLnf bixaF hoieaf hY. qy hux qwk buwsL aqy Aus dIaF POjF ies kiQq “imsLn akMpilsLz” nMU pRfpq krn dI jdojihd kr rhIaF hn pr ieh jLrUrI ijwq ajy pRfpq nhIN hoeI. ies ijwq vfsqy amrIkf afpxy 4000 POjI mrvf cuwkf hY aqy koeI 10 hjLfr qoN vwD gMBIr jKLmI ho ky nkfrf ho gey dwsy jFdy hn. amrIkf dI “kolIsLn afPL df ivilMg” hux iKlr cwukI hY aqy swB qoN mhwqvpUrn sfQI brqfnIaF vI awKF Pyr igaf hY. amrIkf ivwc ies XuWD df BrvF ivroD vI sLurU ho cuwkf hY. dunIaF Br ivwc amrIkf dI sfK nMU BfrI Dwkf lwgf hY. 9/11 dy dihsLqgrd hmly ipwCoNN amrIkf dunIaF dI hmdrdI df BfgIdfr bixaF sI aqy aksr amrIkf vwl sLwk dI ingfh nfl vyKx vfly PrFs dy iek pRisD aKLbfr ny “asIN swB amrIkI hF” (vI afl afr amrYiknjL) dI motI hYWzlfeIn lgfeI sI pr awj amrIkf dunIaF dI nPrq df isLkfr bxdf jf irhf hY. amrIkf ny ierfk `qy hmly mOky sdfm kol mfrU hiQafr hox df bhfnf lgfieaf sI aqy Aus qy 9/11 ivwc hwQ hox df dosL vI lgfieaf sI. nf inkly mfrU hiQafr aqy nf inkilaf 9/11 ivwc sdfm df koeI hwQ. sMXukq rfsLtr dy ienspYktrF ny vI ieh afiKaf sI ik sdfm kol mfrU kYmIkl jF pRmfxU hiQafr nhIN hn pr buwsL ny iek nf mMnI. iek aMdfjLy muqfibk amrIkf df hux qwk ies XuwD `qy 3 trIlIan zflr Krc ho cuwkf hY ijs df amrIkf dI afriQkqf `qy mfrU asr hoieaf hY. ies XuwD ivwc srkfrI aMkVy 151,000 ierfkIaF dI mOq ho jfx dy aMkVy dwsdI hY pr gYr srkfrI aMkVy ies XuwD df isLkfr hoey ierfkIaF dI igxqI iek imlIan dwsdy hn. ies qoN ielfvf lwKF ierfkI dysL Cwz ky Bwj gey hn ijs kfrn zfktrF aqy ieMjnIarF smyq hr iksm dy mfhrF dI kmI ho geI hY. ajy qwk 157,000 amrIkI POjI aqy hjLfrF hor isvlIan kMpnIaF ivwc kMm krdy amrIkn ierfk df kMmkfj clf rhy hn. ijs df iswtf ieh inkilaf hY ik amrIkf kol al kfiedf dy aslI awzy aPLgfinsqfn nMU surwiKaq krn vfsqy hor POj AuplBd nhIN hY aqy imwqr dysLF qoN POj mMg ky sfiraf jf irhf hY. iswtf ieh vI inkilaf hY ik sdfm dy rfjkfl mOky al kfiedf rihq ierfk awj jLrUr al kfiedf dy aprysLn df awzf bx igaf hY. 9/11 mOky jy kdy al kfiedf df ies Kyqr ivwc koeI aDfr sI qF ieh amrIkf dy imwqr dysL sfAUdI arb ivwc sI. ies df sbUq ieh vI hY ik 9/11 dy bhuqy hfeIjYkr sfAUdI arb dy sLihrI sn. ierfk ijs asiQrqf df awj isLkfr hY Aus vfsqy jfrj buwsL aqy TfxydfrI vflI amrIkI phuMc ijLmyvfr hY. bgdfd vrgy sLihrF ivwc awj suMnI aqy sLIaf musilm iek dUjy dI bsqI ivwc vVHn df hIaf nhIN krdy aqy ierfk iek dysL huMdf hoieaf vI suMnI, sLIaf aqy kurdF ivckfr vMizaf igaf hY. bfgI kurdF ny gvFzI dysL qurkI `qy hmly sLurU kr idwqy hn ijs dy juvfb ivwc qurkI AuhnF iKlfPL jLmInI aqy hvfeI hmly kr cwukf hY. amrIkn kbjLy dy ieh pMj sfl amrIkIaF, ierfkIaF aqy dunIaF vfsqy axsuKfvyN hI rhy hn. -blrfj idEl
ilbrlF dI hflq ajy vI pqlI kMsrvtv pfrtI dI GwtigxqI srkfr afpxy do sfl pUry kr geI hY aqy ilbrl pfrtI ies nMU sutx df ajy hIaf nhIN kr skI ijs df kfrn ilbrl pfrtI dI pqlI hflq hY. ilbrlF ny srkfr suwtx dy llklfry qF bhuq mfry hn pr jd kdy srkfr sutx df mOkf afieaf hY qF jF qF srkfr dy hwk ivwc votF pfeIaF hn aqy jF hfjLr huMdy votF pfAux qoN gYr hfjLr rhy hn. 17 mfrc dIaF cfr ijLmnI coxF vwl ilbrl aqy kMsrvtv bhuq ghu nfl vyK rhy sn. aqy vyK iehnF nqIijaf nMU aYn zI pI aqy blfk vfly vI rhy sn. ilbrlF nMU cfry sItF ijwqx dI afs sI aqy ieh cfry sItF igxIaF vI ilbrl jFdIaF sn aqy ipClIaF coxF ivwc ijwqIaF vI ilbrl pfrtI ny hI sn. torFto dIaF dovyN sItF iPr ilbrl pfrtI dy hwQ lwgIaF hn pr ijLkrXog gwl ieh hY ik ilbrl afgU styPLn izEn dy isafsI sLrIk bfb rya hux sIt ijwq ky Aus dy brfbr sMsd ivwc af bYTy hn. bhuq sfry izEn smrQk hux bfb rya nMU ilbrl pfrtI dy agly afgU vjoN vyKx lwg pey hn. Auh ilbrl afgU vI bfb rya dy afspfs vyKy jf skdy hn jo ipClI kMnvYnsLn mOky Aus dy kwtV ivroDI sn. sskfcivn sUby dI crcl irvr sIt kMsrvtv pfrtI ny ilbrlF qoN hiQaf leI hY ijs qoN sfbq huMdf hY ik kMsrvtv pfrtI df hwQ ilbrlF qoN ajy vI AuWqy hY aqy pRDfn mMqrI hfrpr ny afpxf aDfr vDfieaf hY. ies hlky ivwc ilbrl afgU ny afpxI mrjLI df AumIdvfr joafn bItI Auqfiraf sI ijs nMU kMsrvtv AumIdvfr rOb klfrk ny afsfnI nfl hrf idwqf hY. vYnkUvr dy kuazrf hlky dI sIt ilbrlF ny bhuq musLkl nfl 151 votF `qy hI ijwqI hY. iehI sIt ilbrl pihlF 12000 votF dy Prk nfl ijwqy sn ijs qoN sfbq huMdf hY ik ilbrlF dy aDfr nMU Korf lwigaf hY. grIn pfrtI ny vI vDIaf kfrgujLfrI ivKfeI hY aqy ies ny ilbrlF aqy aYn zI pI dovF nMU hI Korf lgfieaf hY. ies qoNN spsLt ho igaf hY ik grIn pfrtI dI cVHq kMsrvtv pfrtI vfsqy lfhymMd sfbq ho skdI hY aqy aYn zI pI aqy ilbrlF vfsqy mfrU ho skdI hY. iehnF cfr sItF ivwcoN iqMn `qy ijwq vI ilbrlF vfsqy hOslf vDfAU nhIN hY aqy hfrpr srkfr izwgx nfl ilbrlF nMU koeI lfB hox vflf nhIN hY. hfrpr srkfr izwgx nfl styPLn izEn dy izwgx dy afsfr pYdf ho jfxgy jo bfb rya jF iksy hor sMBfvI ilbrl afgU vfsqy lfhymMd jLrUr ho skdf hY. -blrfj idEl
zf: mnmohn isMG dy ibafn nMU sMjIdgI nfl ilaf jfvy sLRomxI kmytI dy pRDfn jQydfr mwkV dy iek KLq dy juvfb ivwc Bfrq dy pRDfn mMqrI zfktr mnmohn isMG ny ikhf hY ik “kflIaF sUcIaF” KLqm nhIN kIqI jf skdIaF ikAuNik dysL ivroDI vwKvfdI kYnyzf, amrIkf, brqfnIaF, jrmnI aqy pfiksqfn afid dysLF ivwc srgrm hn. AuhnF nfl hI ieh vI ikhf hY ik sbMDq kflIaF sUcIaF `qy lgfqfr muV ivcfr huMdI rihMdI hY qy qbdIlIaF vI huMdIaF rihMdIaF hn aqy ibnF vjfH qoN nfm iehnF sUcIaF ivwc nhIN rwKy jFdy. kuJ vwKvfdI ies qoN buKlf AuTy hn aqy ies nMU isK ivroDI nIqI aqy iswK ivroDI sUcIaF grdfnx qwk cly gey hn. kI sfry iswK kflIaF sUcIaF ivwc drj hn? qF ik iehnF sUcIaF nMU iswK ivroDI mMnIey jF kI isrPL kuJ iswK hI Bfrq dIaF kflIaF sUcIaF ivwc hn hor iksy Drm nfl sbMDq ivakqI iehnF sUcIaF ivwc nhIN hY? qF ik iehnF sUcIaF nMU iswK ivroDI mMinaF jfvy. kI kflIaF sUcIaF isrPL Bfrq srkfr kol hI hn aqy dunIaF dI hor koeI srkfr kflIaF sUcIaF nhIN bxfAuNdI? ajyhy keI svfl ijnF df juvfb imlxf jLrUrI hY qd jf ky hI iehnF sUcIaF nMU isK ivroDI sfbq kIqf skygf. hr dysL hI vwK vwK kfrnF dy aDfr `qy ajyhIaF sUcIaF bxfAuNdf hY ijhnF ivwc keI lokF nMU sbMDq dysL ivwc vVHn dI afigaf nhIN idwqI jFdI aqy ies nfl koeI dysL iksy Kfs Drm jF iPrky df ivroDI nhIN bx jFdf. 9/11 qoN bfad amrIkf ny ajyhy sKLq inXm ilaFdy hn ijhnF hyT amrIkf, iksy vI eyarlfeIn qoN Aus dy Es jhfjL ivwc svfr ivakqIaF dI ilst mMgdf hY jo jhfjL amrIkf ivwc BfvyN Auqrnf vI nf hovy, isrPL amrIkf dy vfXUmMzl ivc dI 10-20 iklo mItr qwk hI lMGxf hovy. jy iksy ajyhy jhfjL ivwc koeI ieqrfjLXog (amrIkf vfsqy) musfPLr bYTf hoey qF sbMDq jhfjL nMU amrIkf dy vfXUmMzl dy ivwc dI Auzfx Brn qoN hI rok idwqf jFdf hY aqy XUrp qoN amrIkf vfsqy AuzIaF keI ajyhIaF AuzfxF nMU bIqy ivwc awDvfty hI ipwCy moiVaf vI jf cuwkf hY. ies gwl qoN vI ienkfr nhIN kIqf jf skdf ik amrIkf dI kflI sUcI dunIaF Br ivwc sLfied swB qoN lMbI kflI sUcI hovy. keI sfl pihlF kwtVpMQI jQydfr rxjIq isMG nMU amrIkf df vIjLf iml cuwkf sI aqy Aus df sfrf pRogrfm vI pRkfsL ho cuwkf sI pr amrIkf ny idwlI hvfeI awzy vwl jhfjL cVHn qur cwuky rxjIq isMG df vIjLf kYNsl kr idwqf sI aqy Aus dy smrQkF ijhnF ivwc vDyry KfilsqfnI sn, nMU BfrI inrfsLf hoeI sI. iewQy hI bws nhIN eysy rxjIq isMG nMU iek vfr knyzIan sPLfrqKfny vfly vI vIjLf dy bYTy sn aqy Auh kYnyzf vI phuMc igaf sI jd kYnyzf srkfr nMU ies gwl df pqf lwgf qF Aus nMU eyar port qoN hI vfps moV idwqf igaf sI. iek hor kys ivwc vI kuJ ieqrfjLXog smJidaF do iswK bIbIaF df minstr primt aYn afKrI mOky rwd kr idwqf igaf sI jd Auh jhfjL ivwc svfr hox vflIaF sn. kI ieh kflI sUcI qoN Gwt hY aqy jy KfilsqfnIaF vloN bhuq iensfPL psMd smJy jFdy amrIkf aqy kYnyzf vrgy dysL ieh kuJ kr skdy hn qF Bfrq afpxI surwiKaf vfsqy kuJ igxqI dy ivakqIaF nMU ikAuN nhIN rok skdf? ivcfrn vflI gwl ieh vI hY ik kYnzf ivwc vwsdy ikMny ku KfilsqfnI hn ijhnF dy Bfrq jfx `qy pfbMdI hY? sLfied hI iehnF dI igxqI do drjn qoN vwD hovy aqy ies ivwc AuhnF lokF df nfm nhIN afAuNdf jo kYnyzf dI iemIgrysLn hfsl krn vfsqy rIiPAUjI bnx vfsqy ieh hlPIaf ibafn dy cwuky hn ik Bfrq ivwc AuhnF dI jfn nMU Kqrf hY. AuhnF ny afpxf Bfrq jfxf afpxy lflc vws bMd krvfieaf hY aqy AuhnF dy kys kflIaF sUcIaF dy aDIn nhIN smJy jf skdy aqy ajyhy lokF dy kysF nMU hmdrdI nfl ivcfrn dI loV vI hY. jy mfmlf isrPL do ku drjn KfilsqfnIaF df hI hY qF iPr zfktr mnmohn isMG df ieh ibafn sfry iswKF dy iKlfPL ikvyN hoieaf? jo lok ies nMU sfry iswKF dy iKlfPL grdfnx dI koisLsL kr rhy hn AuhnF nMU ies ivwc kfmXfbI nhIN imlygI ikAuNik ies ivwc koeI swc nhIN hY. sfry iswKF nMU Zfl bxf ky vrqx df AuhnF nMU koeI hwk nhIN hY. iswK qF hr rojL hI drjnF jhfjFL ivwc suafr ho ky Bfrq nMU jFdy hn aqy surwiKaq vfps kYnyzf aqy hor dysLF nMU prqdy hn. BfrqI sPfrqKfinaF ivwc vIjLf lYx dy cfhvfnF df eynf dbfE hY ik Bfrq afpxI vIjLf pRnflI afsn aqy afAUt-sors krn qur ipaf hY. kflIaF sUcIaF df kfrn AuhI lok hn jo sLkfieq kr rhy hn. pRisD hPLqfvfrI hmdrd ny ies hPLqy iek Koj BrpUr KLbr ivwc iliKaf hY ik iks qrF pfiksqfn, Bfrq ivroDI disLqgrdF nMU 20 qoN 30 lwK rupey slfnf dIaF rkmF dy irhf hY. kI ieh rkmF Bfrq `qy Puwl vrsfAux leI idwqIaF jf rhIaF hn? pMjfb 15 ku sfl sMqfp hMzf cuwkf hY aqy hjLfrF lok dihsLqvfd dI ByNt cVH cuky hn ijhnF ivwc Auh nOjvfn vI sLfml hn jo dihsLqgrdF dy pRBfv hyT af ky guMmrfh ho gey sn. pMjfb ivwc amn brkrfr rwKx vfsqy Bfrq nMU hr sMBv kdm AuTfAuxf df hwk vI hY aqy PrjL vI hY. amn psMd pMjfbIaF nMU ies vfsqy hmysLf cukMny rihxf cfhIdf hY. horF dy puwqF nMU sMGrsL dI guVqI dy ky kurbfn krn vfly afpxy DIaF-pwuqF nMU zfktr, ieMjnIar, hor AuWcy ahudy aqy isafsI kursIaF dvfAux vfsqy inwq goNdf guMd rhy hn. koeI sDfrn iswK Bfrq dy ajLfdI jsLnF ivwc sLfml ho jfvy qF Aus nMU gdfr dy Pqvy idwqy jFdy hn pr “afpxy” mhfqmf gFDI dI smfD `qy PuwlF dy guldsqy lY ky isr vI invf afAux qF Auh iswK-pRsq smJy jFdy hn. lok hux iehnF dy dUhry mfp dMzF nMU pUrI qrF smJdy hn. eyar ieMzIaf bMb kFz dI dihsLqgrd kfrvfeI ivwc kuJ igxqI dy KfilsqfnIaF dI sLmUlIaq iswKF dy aks nMU bhuq mihMgI peI hY aqy hux dubfrf iswKI dy nfm `qy ajyhy dihsLqgrd mnsUby kfmXfb nhIN hox idwqy jfxy cfhIdy. ieh EhI lok hn jo eyar ieMzIaf bMb kFz vfsqy Bfrq dI srkfr nMU dosLI dwsdy hn pr nfl hI ies bMb kFz ivwc sjLf pRfpq kr cwuky aMimRqDfrI isK ieMdrjIq isMG irafq nMU ijMdf sLhId vI dws rhy hn. hux qF iehnF df chyqf irpudMmn isMG milk vI ies iGnfAuxy bMb kFz vfsqy irafq aqy qlivMdr prmfr nMU sfjsLI grdfn cuwkf hY. knyzIan srkfr aqy hr amnpsMd sLihrI nMU zfktr mnmohn isMG dy ibafn nMU sMjIdgI nfl lYxf cfhIdf hY. -blrfj idEl
mfmlf ksLmIr, srbjIq aqy hor bMdIaF df!
bIqy 35 sflF qoN pfiksqfn dI kflL-koTVI ivwc bMd BfrqI kYdI ksLmIr isMG ies hPLqy irhfa kr idwqf igaf hY. Aus dI kYd dOrfn Bfrq ivwc Aus dy bwcy gurbq dI hflq ivwc jvfn hoey aqy ivafhy gey ijhnF nMU afpxy bfp dI pihcfx Buwl geI aqy bfp nMU afpxy bwicaF dI. ksLmIr isMG, pfiksqfn nMU Bfrq leI jsUsI krn igaf sI jd PiVaf igaf, mOq dI sjLf hoeI aqy jylL ivwc 35 sfl bMd irhf. jsUsI BfvyN gYr-kfnUMnI hovy pr ieh iek jgq pRvfxq vrqfrf hY jo hr dysL CotI jF vwzI pwDr `qy krdf hY. hr sbMDq dysL dy kfnMUn muqfibk jsUs sjLf dy hwkdfr vI hn pr ax-mnuwKI qsLwdd aqy aQfh pfbMdIaF awj dy Xuwg ivwc pRvfn nhIN hn. jy jfsUsI vfsqy sjLf pRfpq kr cwuky ksLmIr isMG nMU pRvfxq kfiedy kfnUMn muqfibk rwiKaf jFdf qF Aus df afpxy pRvfr nfl rfbqf bixaf rihxf sI. ajyhy vrqfry df isLkfr ksLmIr isMG iekwlf nhIN hY sgoN dovF dysLF ivwc Gwto Gwt 500-500 ksLmIr isMG hn ijhnF dI koeI AuWG swuG hI nhIN hY. Auh kfl koTVIaF ivwc sV rhy hn aqy keI qF afpxf idmfgI sMquln hI Koh cuwky dwsy jFdy hn. Bfrq aqy pfiksqfn ivwc jsUsI kfrvfeIaF hyT PVy jfx vfly ivakqIaF dy nfl nfl ajyhy lok vI hn jo glLqI nfl aMqrrfsLtrI bfrzr pfr kr jFdy hn aqy PVy jFdy hn. ies dy nfl hI gujrfq aqy isMD dy Kyqr ivwc grIb mCyry vI hr sfl drjnF dI igxqI ivwc ieDr jF AuDr PVy jFdy hn. twbr pfx vfsqy Ksqf iksm dIaF dysI iksLqIaF nfl mwCIaF PVn vfly ieh imhnqI lok eyny jogy nhIN hn ik Auh aYsy XMqr KrId lYx ik smuMdr ivwc aMqrfrsLtrI bfrzr dI insLfndyhI kr skx. Ksqf iksLqIaF, pyt dI awg aqy smuMdr dIaF lihrF AuhnF dI ijMdgI df KOa bx jFdIaF hn aqy iPr keI keI sfl aqy keI vfr jsUsI df sLwk pY jfx `qy keI keI dhfky kfl koTVI AuhnF df afKrI Gr bx jFdI hY. ksLmIr isMG nMU qF rihm kr ky afKr Cwz idwqf igaf hY pr rfsLtrpqI musLwrPL ny srbjIq isMG dI rihm dI arjLI Kfrj kr idwqI hY. srbjIq isMG `qy pfiksqfn ivwc bMb Dmfky krky keI ivakqI mfr dyx df dosL lwgf hoieaf hY aqy PFsI dI sjLf ho cuwkI hY. pfiksqfnI srkfr ny srbjIq nMU mnjIq isMG dy nfm `qy PiVaf aqy sjLf idwqI hoeI hY jd ik mnjIq isMG Aus df nfm nhIN hY aqy nf hI Aus df Bfrq leI jfsUsI krn nfl koeI jfhrf sbMDq sfbq ho sikaf hY. srbjIq iek sDfrn pyNzU anpVH hY jo ik Bfrq pfik bfrzr dy njLdIk rihMdf sI aqy sLrfb dy lor ivwc bfrzr pfr kr igaf sI. Aus dy ipMz dy lok vI ieh gvfhI dy cuwky hn ik Auh srbjIq isMG hY, mnjIq isMG nhIN jo pfiksqfnI srkfr Aus nMU grdfn rhI hY. jfhr hY ik ieh iek rlLgwz-sLnfKLq df mfmlf hY aqy srbjIq df vkIl aqy pirvfr ies nMU sfbq krn df ZukvF Auprflf nhIN kr sikaf. pfik srkfr vI ies mfmly ivwc kuJ isafsq Kyz rhI jfpdI hY jo srbjIq isMG dI irhfeI nMU kuJ sjLf-XfPLqf ksLmIrI dihsLqgrdF dI irhfeI nfl jo ky kwtVpMQIaF nMU KusL krnf cfhuMdI hY. dovF dysLF ny kYdIaF dy mfmly nMU nijwTx vfsqy sfbkf jwjF dI iek sFJI kmtI vI bxfeI hoeI hY ijs df aiDkfr Kyqr ivsLfl krn dI loV hY. aqy dovF iDrF nMU kYdIaF dy mfmly ivwc PrfK-idwlI df sbUq dyx dI loV hY. srbjIq isMG jF ksLmIr isMG nfloN jsUsI vfsqy sYtflfeIt, eyarborn isstm aqy hor ielYktrfink XMqr ikqy vwD kfrgr hn aqy dovF iDrF vloN vrqy vI jf rhy hn. jsUsI df kMm kdy bMd nhIN ho skdf, ieh qF dosq dysL vI krdy rihMdy hn. pr mnuwKI kYdIaF nfl mnuwKI vrqfrf hoxf cfhIdf hY ijs vfsqy aMqrrfsLtrI inXm bxy hoey hn. iksy PVy gey jfsUs qoN muZlI jfxkfrI hfsl krn ipwCoN Aus dy PVy jfx dI sUcnf Aus dy dysL nMU idwqI jfxI cfhIdI hY aqy kfnUMnI cfrfjoeI, pirvfr nfl rfbqf aqy imlxI qwk df hwk bhfl hoxf cfhIdf hY. ies vfsqy dovF dysLF nMU pihl kdmI krnI cfhIdI hY aqy kYdIaF dI jfxkfrI sFJI krn dy inXm qYa aqy lfgU krny cfhIdy hn. -blrfj idEl
mfmlf pIal mmorIal df, pI-3 puafVy dI jVH! bIqy sfl jd brYNptn df nvF hspqfl Koilaf igaf sI qF nfl hI purfxf pIal mmorIal hspqfl bMd kr idwqf igaf sI. lokF nMU ieh dwisaf igaf sI ik pIal mmorIal rYnovysLn vfsqy bMd kIqf igaf hY aqy ies vfsqy 95 imlIan zflr vI sUby dI srkfr ny dy idwqf hY. brYNptn dy lokF ny subfeI dy ies vwz-akfrI cYWk dy drsLn coxF qoN pihlF aKbfrI rportF ivwc kIqy sn ijs nMU sQfnk ilbrl aYm[ pI[ pI[ PVI Kloqy sn. bhuq iKwc BrpUr sI ieh cYWk vflI qsvIr aqy ies nfl ivroDI iDr dy ies dosL nMU nkfiraf igaf sI ik ilbrl srkfr pIal mmorIal hspqfl bMd krn jf rhI hY. coxF ijwq leIaF geIaF aqy nvF hspqfl Kuwl igaf qy pIal mmorIal bMd kr idwqf igaf. nvyN hspqfl dy pI-3 pRbMD bfry sLMky pYdf hoey aqy syvfvF dy imafr bfry ieqrfjL AuWTy, lokF ny ros mujLfhrf vI kIqf pr rYnovysLn df cYWk PV ky qsvIr iKcvfAux vfly aYm[ pI[ pI[ gfieb hI rhy. hYlQ kolIsLn ny vI kuJ mIitMgF kIqIaF pr ieh afgU iPr gYr hfjLr rhy. mIzIey ivwc ikMqU pRMqU hoeI pr iehnF iksy sbMDq pbilk smfgm qoN iPr vI gYr hfjLr rihxf hI ibhqr smiJaf. hF subfeI srkfr vloN pIal mmorIal hspqfl dy BivK bfry PYslf krn vfsqy bxfeI geI ilMHn nfm dI sMsQf vloN kIqIaF geI do mIitMgF ivcoN iek ivwc brYNptn nfl sbMDq cfry ilbrl sFsdF ivcoN iek aYm[ pI[ pI[ ny hfjLrI jLrUr BrI sI. srkfr ny ies qrF dy 14 ishq izstirk bxfey hoey hn ijhnF ivwc ishq syvfvF dI AuplBdI bfry ilMHn nfm dIaF sMsQfvF bxfeIaF hoeIaF hn. sYNtrl vYst ilMHn jo ik torFto mhF-ngr dy ies ihwsy ivwc ishq syvfvF leI bxfeI hoeI hY Aus ny pIal mmorIal hspqfl nMU sfl 2019 qwk iek hspqfl dy qOr `qy Kohlx qoN sfPL ienkfr kr idwqf hY. ies kmytI df mwq hY ik brYNptn nMU ajy dUjy hspqfl dI koeI loV nhIN hY aqy nvF brYNptn isivk hspqfl sLihr aqy ies iKwqy dIaF loVF pUrIaF kr skdf hY. aqy jy dUjy hspqfl dI loV bfry socxf ipaf qF ieh 2019 qwk loV nhIN hY. sYNtr vYst ilMHn dy aiDkfr Kyqr ivwc brYNptn, kYlfzn, zPirn kfAUNtI, vuwzbirj aqy eItobIko df AuWqrI ihwsf afAuNdf hY. ilHMn vloN iek kMslitMg Prm nMU ieh kMm idwqf igaf sI ijs df nfm pRfeIsvftrhfAus kUprjL hY ijs ny afpxI rport 15 mYNbrI ilMHn kmytI nMU dy idwqI hY. ies ivwc pIal mmorIal hspqfl dy BivK bfry 5 sMBfvnfvF sulJfeIaF geIaF sn aqy iehnF pMjF ivwc ies nMU mukMml hspqfl dy qOr `qy Kohlxf sLfml nhIN hY. tfsk Prs ny iehnF pMj sMBfvnfvF ivcoN pIal mmorIal nMU “aYNbUlytrI kyar” vfsqy cuixaF hY. ies lwCydfr sLbd df asl ivwc kI arQ hY ieh vI dfavy nfl nhIN afiKaf jf skdf. Gwto Gwt ieh sfPL hY ik ies df mqbl hspqfl nhIN hY ijs dI brYNptn dy lokF vloN lgfqfr mMg kIqI jFdI rhI hY aqy subfeI srkfr ieh XkIn dvfAuNdI rhI hY ik pIal mmorIal hspqfl bMd nhIN kIqf jfvygf. brYNptn dI myar ny ies df ivroD kIqf hY aqy pIal mmorIal nMU iek mukMml hspqfl vjoN Kohlx dI mMg kIqI hY. ivlIam Eslr hYlQ sYNtr sMsQf jo ik eItobIko aqy brYNptn isivk hspqfl clfAuNdI hY aqy pIal mmorIal clfAuNdI rhI hY, ny bMdf kIqy pIal mmorIal hspqfl ivwc nvIN aYm[afr[afeI msLIn vI cuwk ky eItobIko hspqfl ivwc rwK idwqI hY ijs qoN spsLt ho jFdf hY ik srkfr aqy ivlIam Eslr hYlQ sYNtr df ies hspqfl nMU nyV BivK ivwc Kohlx df koeI ierfdf nhIN hY. ieh socx dI loV hY ik afKr ikAuN ies hspqfl nMU Kohlx qoN pfsf vwitaf jf irhf hY. ieh gwl asIN swB jfxdy hF ik nvF hspqfl pI-3 isstm aDIn bxfieaf igaf hY ijs ivwc pbilk-pRfeIvyt sFJ hY. aqy ies isstm hyT pRfeIvyt ihwsydfr iDr nvyN hspqfl ivwc zfktrF aqy nrsF nMU Cwz ky qkrIbn bfkI swB kuJ sMBflI bYTI hY. hspqfl ivwc kfr pfrikMg, sPfeI, mrIjLF nMU awgy ipwCy krn, zrwg stor, kYPytIrIaf, mrIjLF df Kfxf, lFzrI, lYb syvfvF, iemfrq dI sMBfl, sikAUtrI aqy hor keI syvfvF ies pRfeIvyt iDr kol hn jF ies iDr ny awgy iksy hor nMU idwqIaF hoeIaF hn. iehnF swB syvfvF `qy sbMDq iDr df agly 25 sfl qwk hwk hY aqy ies smyN ivwc vfDf krn dI ivvsQf vI ies pI-3 muhfiedy ivwc hY jo srkfr aqy pRfeIvyt iDr ivckfr ho cuwkf hY. ies muhfiedy ivwc hor kI hwk hn ies pRfeIvyt iDr kol! ieh isrPL ies iDr, srkfr jF Kudf nMU hI pqf hovygf. hYlQ kuylIsLn ny cfr sfl dI kfnUMnI lVfeI lV ky ies jfxkfrI df kuJ ihwsf adflqI hukmF nfl pRfpq kIqf hY aqy srkfr swB kuJ lokF nMU dwsx qoN ajy qwk ienkfrI hY. jy isivk hspqfl dIaF syvfvF vwl vyiKaf jfvy qF ieh pRfeIvyt iDr kol hnN aqy Auh vI 25 jF ies vwD sflF vfsqy hn. ies qoN iewk gwl spwsLt ho jFdI hY ik ies iDr kol hspqfl ivwc vpfrk hwk hn. vpfr Auh hI kfmXfb huMdf hY ijs dy gfhk bhuqI igxqI ivwc hox aqy hspqfl dy mrIjL iek qrF nfl pRfeIvyt iDr dy gfhk hI hn. ijMny mrIjL jF hspqfl dIaF syvfvF lYx vfly vwD hoxgy EnI hI hor sbMDq syvfvF dI loV vwD hovygI. jy kr lokF dI mMg muqfibk kwl nMU pIal mmorIal hspqfl nMU pUry hspqfl dy qOr `qy Kohl idwqf jfvy qF jfhr hY ik bhuq sfry mrIjL AuWQy cly jfxgy ijs nfl nvyN hspqfl ivwc afAux vfly mrIjLF dI igxqI Gwt jfvygI. jy 30% jF 40% mrIjL Gt jfx qF ies nfl syvfvF dI loV aqy afmdn vI Gt jfvygI. pIal mmorIal Kohlx df swB qoN vwzf nuksfn pI-3 nMU hovygf aqy ieh s |