|
|
|
AudfsIn qy iswK mwq gurbcn isMG, cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[
pihly pfiqsLfh sfihb sRI gurU nfnk dyv jI ny sMsfr dy mMc qy afpxI afKrI AudfsI aQvf cOQI AudfsI arMB kIqI qF afpxy vloN vrsfey krqfr pur ngr dI sfrI sMgq df pRbMD AunHF ny afpxy afigafkfrI puqr bRihmigafnI bfbf sRI cMd jI mhfrfj dy spurd kIqf .bfbf sRI cMd jI ny afpxy gur ipqf dy pYr icMnF qy clidaF hoieaF afpxy sMsfrk bfxy dI QF qy afpxy ipqf dI rIs qy AudfsI df Bys Dfrn kr ilaf. jd AunHF dy gur ipqf AudfsI smfpq kr ky vfps krqfr pur pujy qF iswK sMgqF ny bfbf sRI cMd jI dI bVI pRsMsf AunHF dy ipqf gurU nfnk dyv jI pfs kIqI ik AunHF ny sfry pRbMD nUM gurmq anusfr bVIaF sucjIaF jLumyNvfrIaF nfl inBfieaf hY. guripqf ny pRsMn icwq ho ky afpxy honhfr spuqr qy afpxI myhr BrI dirsLtI pfeI qF bfbf jI ny bVI inmrqf nfl afpxy gur ipqf dy crnF ivc byNnqI kIqI ik AunHF nUM iesy hI AudfsI bfxy ivc iswK sMgqF dI syvf kridaF hoieaF sfrI afXU leI afpdy imsLn df prcfr AudfsI rIq anusfr hI krn dI afigaf idqI jfvy.gurU nfnk dyv jI afpxy bRhm igafnI spuqr dI ieCf pUrI kridaF hoieaF AunHF nUM keI vrF dI dfq dI bKisLsL kIqI ik Auh iswK jgq ivc prcfrk pYdf kIqf krn gy ,iswKF aMdr nfm ismrn df aiBafs krvfieaf krn gy ,vwz vwzy rfjy bfdsLfh AunHF dy crnF `c smsqk hoieaf krn gy qy Auh PkIrF dy vI sLihnsLfh dI pdvI Dfrn krn gy .gurU nfnk dyv jI dy ieh bcn aj qk pUry ho rhy hn jd ik iswK aqy ismrn dy aiBlfsLI bfbf sRI cMd jI dy smy qoN hux qk AudfsI asQfnF qy jf ky nfm ismrn kIqf krdy af rhy hn .AudfsI ByK ,iqafg,ismrn qy vYrfg df ByK smiJaf jFdf hY .ies ByK bfry ig:igafn isMG jI ilKdy hn ik "pRfq nhfey gur iDafn lgfvY] tIkf kMdn AUrD lfvY] KPnI colf sylI mflf] pihr isMGfsn iDry ikrpflf ]" gurU nfnk sfihb jI df ieh AudfsI ByK sI ijs nUM AunHF dy afigafkfrI spuqr bfbf sRI cMd jI mhfrfj ny afpxI sfrI Aumr Br bydfg rUp ivc inBfieaf qy nfm ismrn dy aiBafs krn dI ijhVI rIq AunHF ny afpxy gur ipqf qoN afpxy bcpn qoN hI isKI hoeI sI Aus nUM amlI rUp iovc prcfridaF hoieaF iswKI dy buty dI sMcfeI kIqI qy keI mhFn iswK prcfrk pYdf kIqy.
bfbf sRI cMd jI mhfrfj jI df gurU Gr vloN hmysLF hI siqkfr kIqf jFdf irhf hY .gurU aMgd dyv jI,gurU amr dfs jI,gurU rfm dfs jI,gurU arjn dyv jI qy gurU hir goibMd sfihb jI hmysLF hI AunHF df mfn siqkfr kIqf krdy sn .pMjfbI dy priswD ilKfrI s[ nrieMdr isMG soc anusfr gurU aMgd dyv jI ny vI afpxy iek spuqr nUM bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI . iesy qrF dusry gurU sfihbfn gurU amrdfs jI ,gurU rfm dfs jI,qy gurU hirgoibMd sfihb jI ny vI afpxf iek iek sihbjLfdf bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI. ies qoN ibnf gurU Gr vloN hr sfl bfbf jI nUM iek GoVf qy pMj sO rupY Bytf kIqf jFdf sI .gurU rfm dfs jI ny aMimRqsr df nfm bfbf jI dy suJf qy rfmdfs pur qoN bdl ky aMimRqsr riKaf sI . iesy qrF rfm sr srovr df nfm vI aMimRqsr bfbf jI dy suJf anusfr hI riKaf igaf sI . gurU rfmdfs jI jd bfbf jI dy drsLn krn vfsqy ngr bfrT pujy qF gurU mhfrfj jI ny aMimRq vyly afsf dI vfr dy kIrqn qoN pihlf gurU rfm dfs jI ny afsf rfg ivc Aucfry hoeY afpxy Cy CMd kIrqn dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfey .ieh gl ilKn qy pVHx smy jLrf afpxy aMdr iDafn mfrIey ik Auh ikho ijhf pivqr qy rmnIk smf hovy gf jd ik gurU rfm dfs jI kIrqn krdy hox gy qy bfbf sRI cMd jI srvx kr rhy hox gy .bfbf sRI cMd jI ny kIrqn dy Bog AuprMq gurU mfhfrfj jI nUM ieh suJf idqf ik AunHF dy Cy CMd ijnHF dIaF cObIs pAuVIaF hn . afsf dI vfr dIaF vI cObIs pAuVIaF hn . jy kr afsf rfg dIaF Cy CMdF dIaF pAuVIaF nUM afsf dI vfr dIaF pAuVIaF qoN pihlF kIrqn rfhIN gfieaf jfvy qF ieh bhuq suMdr lgy gf . gurU mhfrfj jI ny agly idn iesy hI qrqIb rfhIN kIrqn kIqf . afsf dI vfr dy kIrqn dI ieh mrXfdf aj qk kfiem hY BfvyN ieh CMd gurU gRMQ sfihb ivc afsf dI vfr dy nfl drj nhIN hn . gurU arjn dyv jI ny jd suKmnI sfihb dIaF solF astpdIaF ilK ky bfxI dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfeIaF qF bfbf jI ny ies bfxIaF dIaF cObIs astpdIaF rcn df suJf idqf qF pMcm pfqsLfh dy kihx qy bfbf jI ny sqfrvI astpdI df slok iliKaF ijhVf ik AunHF dy gur ipqf gurU nfnk dyv jI df jpujI sfihb ivc iliKaf hoieaf hY pr isafrI ibhfrI df aMqr rK idqf igaf . ieh bfbf jI dI ivdvqf dI iek muhMboldI qsvIr hY. CyvyN pfiqsLfh gurU hir goibMd sfihb jI nUM Aus smy dy bfdsLfh jhFgIr ny jd afpxI kUtnIqI vrq ky AunHF nUM gvflIar dy ikly ivc kYd kr ilaF qy afpxy rfjsI bl boqy qy bfbf sRI cMd jI nUM gurU nfnk sfihb dI gurgdI df vfrs bxfAux leI bfbf sRI cMd jI nfl mulfkfq kIqI qF bfbf jI ny bfdsLfh nUM sLpsLt kr idqf ik gurU nfnk sfihb jI dI gurgdI dy mflk gurU hir goibMd sfihb jI hI hn ijs kfrn gurU jI nUM qurMq irhf kIqf jfxf cfhIdf hY .bfbf jI df ieh stYNz spsLt kr dyNdf hY ik bfbf jI ikqny vwzy iqafg dI mUrq sn . gurU hir goibMd sfihb jI jd irhf ho ky bfbf jI df Dnvfd krn vfsqy bfbf jI nUM imly qF AunHF ny afpxy vwzy sfihbjLfdy bfbf guridqf jI nUM bfbf jI dy cVHf idqf sI .kIrqpur ngr df nINh pwQr vI bfbf jI dy krkMmlF nfl sRI gurU hir goibMd sfihb jI ny lvfieaf sI . bfbf sRI cMd jI ny AudfsI mwq nUM agy qorn leI bfbf guridqf jI nUM afpxf AuqraiDkfrI inXukq kIqf sI qy ieh vr bfbf jI nUM idqf sI ik bfbf guridqf ] dIn dunI kf itkf] bfbf guridqf jI ny afpxy qoN ipCoN gurU nfnk imsLn df prcfr krn leI cfr DUeyN AudfsIaF dy sLQfpq kr idqy qF ik cfr idsLF ivc gurU nfnk sfihb dy imsLn nUM PYlfieaf jf sky .ies qoN AuprMq AudfsIaF dy prcfr ivc hor vfDf krn leI gurU hir rfie sfihb jI , gurU qyg buhfdr sfihb jI qy dsmysL ipqf gurU goibMd isMG jI ny Cy bKisLsLF sQfpq kIqIaF . ies qrF gurmq dy prcfr qy prsfr leI ds skUl sLQfpq ho gey sn .ienHF AudfsIaF ny Bfrq dy vwK vwK pRFqF qy bdysF ivc puj ky iswKI df prcfr kIqf qy gurU nfnk nfm lyvf iswK pYdf kIqy. gurU Gr nfl ieqnf inktvrqI ipafr Biraf sbMD hox kfrn gurU mhfrfj jI hmysLF hI AudfsIaF df mfn siqkfr kIqf krdy sn qy AunHF nUM gurU Gr dy ivsLvfs pfqr smiJaf krdy sn . BMgfxI dy XuD ivc jo kmfl AudfsI joidaF ny ivKfieaf Auh gurU mhfrfj dy sMq ispfhI iswDFq dI vzmulI ieqhfsk AuDfrnf hY jd ij AudfsI ikrpfl cMd ny afpxy kuqky nfl mugLl Poj dy jrnYl ihXfq KFn df isr BMn ky Aus nUM sdf dI nINd svf idqf sI ijs bfry klgLIDr ipqf gurU goibMd isMG jI ilKdy hn ik “ikRpfl kopIXM kuqko sMBfrI] hTI Kfn hwXfq ky sIs JfrI] AuTI iCwiC iewC kZf myJ jorM] mno mfKnM mwtkI kfnH PorM]7] (dsm gRMQ)
gurU goibMd isMG jI ny jd sRI anMdpur sfihb nUM sdIvI ivCoVf idqf qF AunHF ny gurU qyg buhfdr sfihb jI dy sIs df ijs asQfn qy sskfr kIqf sI Aus asQfn qy AudfsI iswK bfbf gurbKsL isMG dI syvf lf idqI . pRisD ieqhfskfr igafnI eIsLr isMG jI nfrf anUsfr AudfsI isK bfbf gulfb isMG jI qy bfbf sLfm isMG jI ijhVy ik gurU goibMd isMG jI dy njLdIkI irsLqydfrF ivcoN sn ,ny anMdpur nUM dubfrf vsfieaf sI .ies qrF ajokf anMd pur vI iswK pMQ nUM AudfsI iswKF dI dyx smJxf cfhIdf hY .gurU sfihb vloN AdfsI iswKF leI gur asQfnF dI syvf sMBFl dI jo jLumyvfrI lfeI geI sI Aus df mfn siqkfr hmysLF hI iswK krdy af rhy hn ijs kfrn hr gurU Gr dI syvf sMBfl pMQ ny ienHF iswKF dy spurd jfrI rKI ijs nUM ienHF ny mhfrfjf rxjIq isMG dy kfl qk bVy suicjqf nfl inBfeI riKaf sI . mhfrfjf rxjIq isMG jI akfl clfxy ipCoN qkrIbn dsF sflF ivc hI aMgryjLF ny pMjfb qy kbjLf kr ilaf qy iswKF nUM cirMjkfl leI gulfm bnfAUx vfsqy ieh anBv kr ilaf sI ik iswK afpxy gurDfmF leI hr prkfr dI kurbfnI kr skdy hn ies leI jy kr iswKF dy gurduafiraF qy afpxy ipTuaF df kMtrol krvf ilaf jfvy qF iswK aMgryjL srkfr ivruD bgfvq nhIN kr skn gy .ies mMqv leI aMimRqsr dy aMgryjL izptI kmisLnr imsLtr kUpr ny ihMd dy vfiesrfie dI pRvfngI nfl amiMRqsr ivc iswK srdfrF dI iek iekqrf buleI ijs ivc izptI kimsLnr afp mOjUd rihMdf sI . iswKF dI hr prkfr dI afqmk,Dfrmk,rfjnIqk,smfjk sLkqI nUM KyrUM KyrUM krn vfsqy imstr kUpr ny iswKF dy Drm aqy arQ nUM nsLt krn leI hfry hoey aqy iswKI dy gdfr srdfrF pfsoN ieho ijhf gurduafrf dsqUrl aml pfs krvfky vfsrfie ihMd qoN mMnjLUr krvf ilaf ijs dIaF ivsLys DfrfvF ilKIaF hoeIaF imldIaF hn ik 1)ies pivwqR asQfn (drbfr sfihb aMimRqsr)dy mflk sRI gurU rfmdfs jI hn.iksy hor dI mlkIaq nhIN.syvkI df dfvHf srbq Kflsf jI qy sfD sMgq df ieko ijhf hY.pr pUjfrI lok jo drjf bdrjf afpo afpxI syvf qy lgy hoey hn Auhnf df rojLInf iKdmq dy muqfbk mukrr hY. 2)gMRQIaF pUjfrIaF afidk dy vK vK ihwsy mukrr kIqy gey aqy ihwsy nUM afpxI sMqfn jF cyly nUM dyx df hwk idqf igaf. 3)jfgIr qy cVHq KjLfny dy ihwsy qoN ibnf drsLn krn afAux vfly XfqrUaF pfsoN Bytf lYx dI KulH idqI geI aqy gMRQI-puxy qy pUjfrI-puxy df hwk jwdI jfiedfq dI qrF bxf idqf igaf. 4)iemfrq df kMm ieh iKafl krky ik mhfrfjf rxjIq isMG dy smyN qoN BfeI sfihb BfeI sMq isMG jI igafnI dI aolfd pfs cilaf afAuNdf hY,ies krky hux vI AuhnF dy Kfndfn ivcoN BfeI pRdumn isMG jI igafnI dy spurd rihx idqf igaf. 5)PYslf hoieaf ik drbfr sfihb df pRbMD srkfr dI mdd bgYr iksy qrF cl nhIN skdf,ikAuNik jy srbrfh nf hovy qF pUjfrIaF rbfbIaF(rfgIaF) dy bVy JgVy hoNdy hn. 6)srbrfh qoN ibnf kMm nhI cl skdf pr srbrfh nUM Dfrmk mfmilaF ivc dKl dyx df hwk nhIN hovy gf.srbrfh df kMm ieh hovy gf ik ieQoN dy afdmIaF dy cfl cln df iKafl rKy,afpxy rU-b-rU AuhnF dy ihwsy vMzf dyvy,lVfeI JgVf nf hox dyvy;srbrfh ihMdU kOm iswK hovy.insLkfm qy idafnqdfr hovy,iksy nfl ijLwd nf rKdf hovy,hflF srdfr joD isMG jI aYkstrf a: kimsLnr srbrfh rihx gy.iehnF qoN mgroN Auprokq guxF vflf koeI srbrfh srkfr mukrr kry gI. (vyKo PulvfVI lfhOr df qrnqfrn aMk 1933) dsqUrul aml dIaF Auprokq DfrfvF qy ivcfr krn nfl ieh spsLt ho jFdf hY ik gurduafiraF dy pRbMDkF aqy gRMQIaF,pujfrIaF, prcfrkF afid ivc pUjf df Dfn Kfn dI afdq pf idqI geI .ies qrF srkfr ny gurDfmF dy AudfsI iswK pRbMDkF ivc kurIqIaF nUM bVfvf dyx leI gurDfmF dy prbMD nUM afpxy aDIn kr ilaf ikAuN ik srbrfh dI inXukqI aMgryjL srkfr kIqf krdI sI.iswK srdfrF dI ijhVI iek ds mYNbrI kmytI bxfeI geI sI Aus dy hwQ koeI aKiqafr nhI sI.Auh mqy pfs krky izptI kimsLnr nUM GldI sI qy izptI kimsLnr Aus nUM srbrfh pfs Gl dyNdf sI.srbrfh dI inXukqI izptI kimsLnr krdf sI ijs kfrn srbrfh hr smy zI :sI sfihb dy hukmF dI pflxf krdf rihMdf sI.gRMQI,rfgI qy pUjfrI hr smy srbrfh nUM KusL rKnf hI mrXfdf smJ bYTy sn ijs kfrn idn pRqI idn gurDfmF ivc KrfbIaF vDdIaF geIaF.gurduafry dy prbMDk gflo gflI qy hwQo pfeI afm hUMdy rihMdy sn ieQoN qk ik prkrmF dy buMgy durfcfr qy ivBcfr dy awzy bx gey sn.koeI Blfmfns iehnF ivc jf ky rihxf psMd nhI krdf sI.dsqUrul aml anUsfr gRMQIaF,pUjfrIaF afid dy isr qoN pMQ df kMntrol iblkul hwt igaf.Drm dI syvf nUM jwdI hwk bxf idqf igaf aqy pdvI vfsqy Xogqf df koeI mfp zMZ nhI inscq kIqf igaf sI ijs kfrn pUjfrIaF,gRMQIaF,rfgIaF afid ivc lflc idno idn vDdf igaf.ieh sB pRbMDk ieKlfk qoN izwg ky eIrKf dI awg ivc sVHdy hoey gurDfmF dI inrfdrI krdy hoey afpo afpxy svfrQ leI gurmirXfdf df iblkul hI iqafg kr bYTy ijs df iswtf ieh hoieaf ik gur iswKF nUM ijhnF nUM srkfr psMd nhI krdI sI AuhnF ivruD sRI akfl qKq sfihb qoN Pqvy jfrI hox lwg pey qy srkfr dy iesLfry qy srkfrI ivakqIaF nUM sRI akfl qKq sfihb qoN ijhf ik jilaf vflf bfg ivc golI clfky axigxq ivakqIaF dy kfql jnrl azvfier nUM sropy imln lg pey.ies sB iBRsLtfcfr df kfrn aDrm nUM pUjf df Dfn Kf ky bVfvf dyx nfl pYdf ho igaf sI jd ik rihq nfimaf ivc ies qoN iswKF nUM vrijaf igaf hY ik “rihqvMq isMG hY joeI] kr Aupfie Dn KftY soeI] qFhI kr Gr ko inrbhY] pUjf Bul n kbhUM ghY ] Drmsfl kI Jfk n krnI] mhF doK hY gur ny brnI] jy ko isMG pujfrI ahY] so BI pUjf bhuq n ghY] qn inrbfh mfqR so lyvY] aiDk hoie qAu jih qih dyvY] BhuqI hoie qF dyg krfvY] nfqr gurduafrf pr lfvY] aQvf sdf brq ko dyeI] jy pUjf ko afpy KfeI ] Drm arQ jVH dyvy nfhIN QFih duK hoihNgy jyeI] QF duK ko jfnYgy syeI]” (rihq nfmf BfeI dysf isMG jI ) pujf df Dfn Kfn nfl Drm qy arQ dovF qoN hI DrmI ivakqI vI vFiJaF ho jFdf hY ijs kfrn Aus ivc iBsLtfcfr qy ivBcfr df prvysL afpxy afp hI DusV jFdf hY . ies pUjf dy Dfn Kfn kfrn gurduafiraF dy pRbMDk acrn hIn huMdy gey ijs kfrn ies pRbMD ivruD Kflsf pMQ nUM gurduafrf suDfr lihr clfAuxI peI . ieh lihr jd akflI dl df rUp Dfrn krky gurduafiraF df kbjLf sMBfl bYTI qF akflIaF nUM ieh Kqrf mihsUs hox lg ipaf ik AudfsI iswK iPr votF rfhIN AunHF qoN gurduafry nf CIx lYx . gurduafiraF qy afpxy kbjLy mjLbUq krn leI akflI dl ny AudfsIaF qy Kfs kr ky bfbf sRI cMd jI dI inMidaf df kfrj arMB idqf ijhVf ik hux qk cldf af irhf hY . keI mnGVq khfxIaF GVIaF geIaF qy gurduafrf styj nUM AudfsIaF dI inMidaf leI vriqaf jfn lg ipaf . ijs iksy gurduafry ivc AudfsI kMmjLor idsdy qF AuQy hI golk dy lflcI AuT KVy huMdy qy gurduafry qy kbjL krn df Xqn krn lg pey . isLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI aYkt 1925 bnfAux qoN kfPI smf pihlF aMgryjL iswKF dIaF kMmjLorIaF qoN cMgI qrF jfxU ho cukf sI qy Aus ny ieh kfnUn bnfAux smy ies nUM bVy iDafn ivc rK ky ieho ijhf kfnUn gurduafiraF dy pRbMD leI iswKF leI bxf idqf ijs kfrn iswK afps ivc lVHn iBVn qF lg skdy hn pr Auh srkfr dy ivruD nhIN jf skdy .srkfr df bxfieaf hoieaf kfnUn srkfr dy hI aDIn huMdf hY . ihMd srkfr sLurU qoN hI ieh prK ky gurduafrf coxf krvfAuMdI af rhI hY jd ik Aus nUM ieh Brosf ho jfvy ik coxF ivc Aus dy pwKI ivakqI hI coxF ijq skx gy . srkfr dI ieh pflsI hux qk cldI af rhI hY .ieh hfl 1925 ivc vI bx igaf sI jd ik ies aYkt dI pRvfngI smy iswK do DiVaF ivc vMzy gey sn . jylF ivc bMd ijQy iswK ies aYkt nUM svIkfr kr cuky sn AuQy keI iswK lIzr ies nUM iblkul hI svIkfr krn dy hwk ivc nhIN sn . Aus smy srdfr bhfdur mihqfb isMG DVy df gurduafiraF dy pRbMD qy pUrf kMtrol sI ijs kfrn ieh DVf gurduafrf kfnUn nUM mMnx leI jLor pf irhf sI jd ik bhuq sfry akflI lIzr ies aYkt nUM vI svIkfr nhIN kr rhy sn .ies qrF iswKF ivc afpsI iKco qfn kfPI vwD igaf jihVf ik aMgryjL srkfr nUM bVf rfs af irhf sI . aYkt dy pfs hox qoN QoVf icr ipCoN jUn 1926 dy dujy hPqy jilaF vflf bfg ivKy pMQ dI iek srB pfrtI kfnPrMs kIqI geI ijs ivc bfbf guridwq isMG kfmfgftf mfrU vfly vI sfml hoey . ies kFnPRMs ivc iek mqf pfs kr ky ies aYkt nUM srb sMmqI nfl inkfr idqf igaf .ies qoN qurMq ipCoN s[ amr isMG qy s[ jsvMq isMG JbflIaf dy jLor pfAux Auqy sRI akfl qKq sfihb iek srbq Kflsf kFnPRMs kIqI geI ijs ivc gurduafrf aYkt nUM prvfn kr ilaf igaf . ies PYisly awgy akflI pfrtI nUM vI Jukxf ipaf ikAuNik gurduafrf coxf isr qy sn qy jy akflI ies kfnUn df Aus smy ivroD krdy qF Auh coxF ijwq nhIN skdy sn. iswKF ivc peI ies Puwt nUM vyK ky srkfr ny coxf krvfAux df aYlfn qurMq kr idqf qy jUn 1926 dy afKrI hPqy ieh coxf krvf idqIaF geIaF . ienHf coxF ivc srdfr bhfdur mihqfb isMG dI pfrtI qy akflI dl ivc iswDI twkr hoeI . ieh dovyN DVy ijQy iek jujy dI inMidaf kr rhy sn AuQy ieh dovyN DVy AudfsI mwq dI vI BrpUr inMidaf krdy sn . ies df kfrn ieh disaf jFdf hY ik ienHF dovF DiVaF nUM ieh Kqrf mihsUs huMdf sI ik sLurU qoN lY ky Aus smy qk gurduafiraF dI sFB sMBfl dI syvf AudfsI iswK hI krdy af rhy sn qy ikqy ieh iPr gurduafiraF qy kfbjL nf ho skx. keI ieqhfsk gurduafry jo Aus smy AudfsIaF dy kbjLy ivc sn qy pMQ ny ajLfd krvfAuxy sn .AudfsI iswK vI afpxy gurDfmF qy kbjLf ijnHF Auqy Aus smy AunHF df kbjLf sI bhfl rK ky gurduafiraF dI jLmIn jfiedfd qy afpxf kbjLf bxfeI rKx leI AunHF ny afpxy afp nUM ihMdU mUrqI pUj kihxf sLurU kr idqf . ies mMqv leI AunHF keI gurduafiraF ivcoN gurU gRMQ sfihb dI QF qy bfbf sRI cMd dIaF mUrqIaF vI sQfpq kr idqIaF ik Auh bfbf sRI cMd dI mUrqI dI pUjf krdy hn .ies qrF keI gurduafry zyiraF ivc bdl gey. iswKF ivc ies qrF dI vwD rhI Puwt qoN aMgryjL srkfr sMqusLt ho ky hor hvf dy rhI sI . ijs qrF ieh disaf igaf hY ik kinGMm ny iswK ieqhfs ilKdy hoey ieh glq qOr qy iswKF ivc Puwt pfAux leI ilK idqf sI ik gurU amrdfs jI bfbf sRI cMd qy AudfsIaF nUM iswKI qoN vK kr cuky sn .pr knIGMm ieh Bul igaf ik gurU amrdfs jI ny afpxy puqr bfbf mohn jI nUM bfbf sRI cMd dy cVHfieaf hoieaf sI . iek pfsy aMgryjL srkfr dI KusLI pRfpq krn leI qy dujy pfsy afpxy svfrQI qy rfjsI ihwqF leI akflIaF ny vwD cVH ky bfbf sRI cMd qy AudfsI iswKF ivruD bVf jLihrIlf prcfr kIqf . ieQoN qk bVy jLor sLor nfl prcfr kIqf igaf ik bfbf sRI cMd jI ny afpxy ipqf gurU nfnk dyv jI df hukm nhIN sI miMnaf ijs kfrn AunHF nUM gurgdI dI bKisLs nhIN kIqI geI . afpxy ies mMqv nUM iswD krn vfsqy kuJ iswK ividvfnF pfsoN gurbfxI dy vI glq arQ krvf ky iswKF ivc BulyKy KVy krn df Xqn kIqf igaf jo ik hux qk jfrI hY ijs kfrn asIN ies dI scfeI dI ivafiKaf afpxy pfTkF leI krnf jLrUrI smJdy hF qF ik ieh ieqhfsk BulyKf dUr ho sky . ies ieqhfsk BylyKy nUM iswKI ivc iek bhuq vwzI kUrIqI dy rUp ivc DsoVn leI gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI dI ieh quk hux qk vrqI jf hI hY ik “scu ij guir Purmfieaf, ikAu eydU bolhu htIaY ] puqRI kAulu n pfilE kir pIrhu kMn murtIaY ]” gurbfxI dI ies quk ivc ‘puqRI’ dy arQ ‘puqr’ kr ky sfzy ividvfnF ny pysL kIqf hY .pr ‘puqrI’,dy TIk arQ smJx leI sfnUM pMjfbI ivafkrn qy Jfq mfrnI pvy gI .dujIaF bolIaF dI qrF pMjfbI bolI dy ivakrx dy vI kuJ inXm hn. pMjfbI bolI ivc jd asIN iksy purK ilMg nUM iesqrI ilMg ivc bdldy hF qF sfnUM ivafkrn dy inXmF dI pflnf krnI pYNdI hY .pMjfbI ivafkrn dy asUl anusLfr jd iksy purK ilMg ijs dy aMq ivc mukqf jF kMny dI mfqrf hovy qF Aus df iesqrI ilMg bxfAun leI mukqy jF kMny nUM bdl ky ibhfrI lf ky iesqrI ilMg bxfieaf jFdf hY .AuDfrn dy qOr qy purK ilMg iesqrI ilMg kuqf kuqI sUr sUrI GoVf GoVI igdV igdV icVf icVI puqR puqRI jy kr ies quk ivc ‘puqRI’ dy arQ TIk rUp ivc ‘DI’kr ky mMnIey qF arQ jo sfzy ividvfnF ny kIqy hn ,Aus qoN iblkul hI Ault shI rUp ivc TIk arQ asIN smJ skdy hF .ies nukqy nUM bVI brIk bInI nfl smJn df Xqn krn leI sfnUM ies vfr dy rcn dy kfrnF df sMKyp rUp ivc vrnx krnf pvy gf ik do ivakqI swqY qy blvMiz ny afpxI puqRI dI sLfdI qy gurU sfihb vloN AunHF dI iewCf anusfr mfiek shfieqf pUrI qrF nf imln krky gurU arjn dyv jI dy drbfr ivc kIrqn krn qoN ienkfr kr idqf qy bVy aMhkfr ivc af gey ik AunHF qoN ibnf hor koeI kIrqn kr hI nhIN skdf qy AunHF dy kIrqn nf krn kfrn gurU sfihb dy drbfr ivc iswKF dI rOxk bhuq Gt jfvy gI . pr aijhf nf ho sikaf sgoN sqY qy blvMiz nUM gurbq dy nfl nfl srIrk rogF ny vI af Gyiraf . ies kfrn jd AunHF ny BfeI lwDy rfhI pscfqfp kr ky afpxI Bul leI iKmf jfcnF kIqI qF gurU arjn sfihb jI ny AunHF nUM AunHF gurU sfihbfn dI Ausiqq krn leI ikhf ijnHF dI AunHF ny pihlF inidaF kIqI sI qF ik Auh bKsLy jf skx.ies vfr dIaF awT pAuVIaF hn .pihlIaF iqMn pAuVIaF blvMiz dIaF AucfrIaF hoeIaF mMnIaF jFdIaF hn jd ik afKrI pMj pAuVIaF sqY dIaF mMnIaF jFdIaF hn . ijs pAuVI dI quk ivc ‘puqRI’ sLbd df arQ sfzy ividvfn ‘puqR ‘krdy hn Auh vfr dI qIsrI pAuVI hY ijs ivc blvMiz gurU aMgd dyv jI dI Ausiqq krdy smy afpxIaF BulF nUM vI Xfd krdf hoieaf afpxy Gr dI gl dsdf hY ik iks qrF AunHF ny afpxI puqRI (ijs dI sLfdI hoxI sI) df ikhf nhIN minaf qy aMhkfr vws ho ky afpxy pIr vloN(arQfq gurU sfihb vloN) mozf (muwK) moVky,idloN Koty hoky afkV nfl iPrdy rhy ijs kfrn duKF dy Bfr hyT nwpy gey . ijs gurU ny smJf ky afiKaf AuhI kfrn krn Xog smrQ hY .ies leI iksy nUM vI hfiraf jF ijiqaf nhIN ikhf jf skdf .iesy hI vfr dI cOQI pfAuVI ivc hyT dsIaF qukF ivcfrn Xog hn ijnHF ivc sLbd ‘puqRF’ dI vrqoN kIqI geI hY ik “joiq smfxI joiq mfih,afpu afpY syqI imikEnu] isKF puqRF GoiK kY, sB Aumiq vyKhu ij ikEnu ]” ies quk ivc ijQy byty dsxy pey AuQy ‘puqRF’ sLbd dI vrqoN kIqI geI hY nf ik ‘puqRI’ sLbd dI .ieQy ieh vrnx krnf vI jLrurI hY ik ieho jhy BulyKy pYdf krn vfsqy aMgryjL ieqhfskfr imstr mYkflP ny vI afpxf ihwsf pf ky iswK ividvfnF nUM BulyKy pYdf krn leI iek pRkfr dI syD idqI sI . Auh ‘sqY blMiz’ dI sfKI nUM gurU arjn sfihb dy vyly dI nhIN dsdf sgoN gurU aMgd dyv jI dy smy dI dsdf hY qy sqY blvMiz nUM BfeI mrdfny dI sMqfn dsdf hY ijs nUM ik hux iswK ividvfn inkfr cuky hn . jy kr kuJ iswK ividvfnF df ieh kQn svIkfr kIqf jfvy ik gurU nfnk dyv jI df hukm AunHF dy puqr minaf nhIN krdy sn qF iPr ieh svfl pYdf huMdf hY ik dujy ,qIj,cOQy aqy CyvyNy pfiqsLfh afpxy puqr bfbf sRI cMd jI dy nf cVHfAuNdy . gurU sfihbfn vloN afpxy puqr bfbf jI dy cVHfAunf ieh iswD krdf hY ik gurU sfihbfn bfbf jI df ikqnf siqkfr krdy sn qy gurU nfnk dyv jI dy puqr afpxy gur ipqf dy afigafkfrI puqr bfkI gurU sfihbfn vloN mMny jFdy sn . gurU hirgoibMd jI afpxy pRIvfr smyq bfbf sRI cMd jI nUM sMmq ibkrmI 1685-86 ivc imly iswK ieqhfs prvfn krdf hY jd afp afpxf vwzf sfihbjLfdf bfbf guridqf jI nUM bfbf sRI cMd jI dy cVHf afey sn . bfbf sRI cMd jI ies sMsfr ivcoN sMmq ibkrmI 1700 nUM alop hoey iswK ieqhfs vloN mMny jFdy hn . ies scfeI nUM sB qoN pihlF iswK pMQ dy priswD ieqhfskfr igafnI iesLr isMG ‘nfrf’ ny afpxI pusqk “bfbf sRI cMd jI sfihb aqy AudfsIn sMpRdfie” ivc bVy ivsQfr nfl ibafinaf hY .
ieho jhIaF GtnfvF nUM muK rKidaF akflI dl ny ieh mihsUs kIqf ik AudfsI vI iswK pMQ df aMg hn ijs kfrn anMdpur mqy ivc ienHF nUM iswK pMQ ivc mfnqf idqI geI ik AudfsI mwq qy inrmly vI iswK pMQ df jLrUrI aMg hn qy ienHF nUM vI pMQ dI muK Dfrf nfl joiVaf jfxf cfhIdf hY .ies mqy ijs nUM 1973 ivc akflI dl dI vrikMg kmytI ny pfs kIqf sI . ies nUM dobfrf iPr akflI dl dI luiDafnf kFnPrMs ivc pfs kIqf igaf qy Bfrq srkfr qoN srB ihMd gurduafrf aYkt dI mMg kridaf ieh iliKaf igaf ik 7)”Taking appropriate measures for the enactment of an All India Gurdwara Act with a view to improving the administration of the Gurdwaras through out the country and to reintegrate the traditional preaching sects of Sikhism like Udasis and Nirmalas,without in any way encroaching upon the properties of their math.” ies mqy nUM amlI rUp dyx leI sfnUM ieh cfhIdf hY ik afpxy gurduafiraF ivc AudfsIaF qy Kfs kr ky bfbf sRI cMd jI dI inMidaf df iqafg kr ky hr sfl afpxy gurU sfihbfn dy gurpubF dI qrF bfbf sRI cMd jI df vI prkfsL idhfVf mnfieaf krIey.ies bfry pMjfb srkfr ny bfbf sRI cMd jI dy pRkfsL idhfVy dI CuwtI df aYlfn kr ky ies mqy dI pUrqI vl kdm cuikaf hY . pUjf df Dfn Kfx kfrn ajoky smy ivc vI keI gurduafiraF dy pRbMD ivc sMgqF iBsLtfcfr qy kuirhqF dIaF afm sLkfieqF krdIaF hn . ies bfry ieh dsnf aXog nhIN hovy gf ik jd 1971 dy lg pg idwlI gurduafrf pRbMD jo ik Aus smy ivakqIgq rUp ivc clfieaf jf irhf sI iBsLtfcfr dI dl dl ivc Ps igaf sI qF sMgqF dI mMg qy goibMd sdn dy bfnI bfbf ivrsf isMG jI ny Aus pRbMD nUM bKyrUM bKyrUM kr idqf sI qy idlI gurduafrf pRbMD leI iek aYkt sLromxI gurduafrf pRbMDk aYkt 1925 dIaF lIhF qy bxvfieaf sI qy gurduafry iswK sMgqF hvfly krvf idqy sn .pr pUjf df Dfn Kfn kfrn ieh pRbMD vI idno idn ivgVdf jf irhf hY ijs kfrn pUjf dy Dfn qoN gurduafiraF dy gRMQIaF, rfgIaF, ZfZIaF qy pRcfrkF nUM dUr rKx leI gurduafrf kmytIaF nUM AunHF leI ikrq kmfeI dy sfdn pYdf krny cfhIdy hn ijs qrF ik aMimRqsr ivc sLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN iek ikrpfn PyktRI qy gurU gRMQ sfihb qy hor Dfrmuk sfihq dI CpfeI leI Cfpf Kfnf cflU kIqf igaf hY . jy kr ies lIh qy hor PYktRIaF nUM sQfpq kr ky gRMQI ,rfgIaF, prcfrkF afid nUM ikrq qy lfey jfn nfl iswK kOm afpxI rihq mrXfdf qy cldI hoeI Dfrmuk qy sdfcfrI jIvn dI AuDfrnf dujIOaF kOmF leI bx skdI hY ikAuNik jo ivakqI pUjf df Dfn qoN afpxy afp nUM dUr rKdf hY Aus qy gurU mhfrfj dIaF brkqF afpxy afp imldIaF rihMdIaF hn . ies bfry asI iek AuDfrnf df vrnx krnf ieQy Xog smJdy hF ik jd 1988-89 ivc goibMd sdn ,idwlI ivKy bfbf sRI cMd jI dy jIvn qy AunHF dy Audys bfry iek sYmInfr krvfieaf igaf sI ijs dy muK smfgm ivc Bfrq srkfr dy girh mMqRI s[bUtf isMG ny ieh ienMksfP kIqf ik AunHF dy mfqf ipqf dI koeI vI Elfd jIvq pYdf nhIN huMdI sI . AunHF dy ipMz ivc iek gurduafrf sI ijs df gRMQI iek AudfsI iswK huMdf sI . ieh AudfsI iswK ipMz dy grIb gurby ibmfr rogIaF df vYd vI sI . ipMz dy lok Aus df bVf siqkfr kIqf krdy sn . s[ bUtf isMG ny disaf ik AunHF df murdf rUp ivc jnm iek grIb aCUq dy Gr hoieaf qF AunHF dy ipqf jI murdf jnmy bwcy nUM lY ky Aus AudfsI iswK dy crnf ivc rK ky ro ro ky ardfsF qy byNnqIaF krn lgy ik ies murdf bwcy qy mihr kIqI jfvy . Aus AudfsI iswK ny bVy gusy ivc ipqf jI nUM ikhf ik Auh ies bcy nuM kuJ nhIN kr skdy ies leI ies nUM cuwk lY qy gurU gRMQ sfihb jI dy crnf ivc jf Dr dy . jd s[ bUtf isMG jI dy ipqf ny ajyhf kIqf qF bcy dy svfs cflU ho gey . AunHF df ipqf bwcy nUM cuk ky iPr AudfsI iswK pfs lY igaf ik ies bwcy df nfm vI Auh Dr dyx . ies qy AudfsI iswK ny s[ bUtf isMG dy ipqf nUM ikhf ik gurU gRMQ sfihb ny Aus df bUtf lgf idqf hY hor ies df hux kI nfm riKaf jfxf cfhIdf hY . Aus idn qoN Aus bcy df nfm bUtf isMG rwK idqf igaf ijhVf ik smf afAux qy Bfrq df giRh mMqrI bx igaf. kI aj sfzy gurduafiraF dy gRMQI pfTI afid pUjf df Dfn Cwzky ikrq kmfeI krdy hoey ieho jhy kilafnkfrI bx skdy hn ? (not:- s[ bUtf isMG dy bcnF dI EzIE typ sfzy pfs amrIkf ivc mOjUd hY) gurbcn isMG, cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[ Address:- Gurbachan Singh, Chairman, Gobind Sadan USA, 105/134,Graves Road, Central Square,N.Y.-13036 (USA)
iswK lIzrF vloN ardfs df isafsI krn gurbcn isMG
iswK Drm ivc ardfs dI bVI mhFnqf smJI jFdI hY . iswK afpxf sIs qF dy skdf hY pr afpxy gurU snmuK afpxI kIqI geI ardfs qoN nF qF munkr ho skdf hY qy nf hI koeI kdm ipCy ht skdf hY .afpxI kIqI geI ardfs leI afpxI jfn dI bfjLI lfAux dI pRMprf df arMB sb qoN pihlF Kflsf pMQ dy vflI sfihb-ey --kmfl gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny cmkOr sfihb dI jMg ivc Aus smy kIqf jd AunHF ny akfl purK snmuK ardfs kr ky afpxy Coty sfihbjLfdy bfbf juJfr isMG nUM jMg leI rvfnf kIqf sI .bfbf juJfr isMG jI jMg krdy smy kuJ smy leI ipafs kfrn pfxI pIx vfsqy jd cmkOr sfihb dI gVI ivc vfps afey qF ipqf vloN afpxy puqr nUM iehI jvfb idqf igaf iswK ieqhfs ivc imldf hY ik mhfrfj ny Purmfieaf ik ardfs dI pUrqI leI dusLmn dy KUn nfl hI sUrvIr joDf afpxI ipafs imtfAuNdf hY . ieh afK ky gurU mhfrfj ny ardfs dI pivqrqf qy mhFnqf nUM iswKF ivc prgt kIqf sI . ies qoN ipCoN bfbf dIp isMG jI bfry qF hr iswK nUM pqf hY ik jd Auh hirmMdr sfihb aMimRqsr dI ho rhI hurmqI qoN hirmMdr sfihb dI pivqrf bhfl krn leI dmdmf sfihb qoN ardfs kr ky rvfnf hoey qF jMg ivc AunHF df sIs DV nfloN sMgrfxf sfihb ivKy vwK ho igaf sI .ieh sLQfn hirmMdr sfihb qoN qkrIbn awT mIl dI dUrI qy sI . ieh dyK ky iek iswK vloN afvfjLf afieaf ik bfbf jI hirmMdr sfihb qF hflI Cy koh dI dUrI qy hY ijs kfrn AunHF dI ardfs dI pUrqI nhIN ho skxI . iswK ieqhfs anUsfr bfbf jI ny Ausy smy afpxf sIs KwbI qlI qy cuk ilaf qy swjy hwQ nfl KMzf KVkfAuNdy hoey aMimRqsr dI bfhrlI hwd qy pujy qF AuQoN bfbf jI ny afpxf sIs qkrIbn iek mIl dI dUrI qo hirmMdr sfihb dI prkrmf ivc Cut ky afpxI ardfs dI pUrqI kIqI sI .ies qoN ipCoN jd vI koeI isK ardfs krdf qF Aus dI pUrqI leI Auh afpxf sIs dfE qy lf dyNdf sI . ies bfry iswK ieqhfs GtnfvF nfl Biraf ipaf hY . ajoky kfl ivc iswK lIzr iks qrF ardfs df isafsI krn kr rhy hn ies bfry aMmrIkf dy iek isK lIzr sRdfr gMgf isMG iZlo ny aMmrIkf dy iek aKbfr ivc ilKidaF disaf ik mfsLtr qfrf isMG qy sMq Pqih isMG ny iswK dI ardfs nUM afpxy isafsI qy svfrQI ihqF leI vrqnf sLurU kIqf sI . srdfr iZlON ilKdy hn ik “pr 1947 qoN bfad sfzI pMQk lIzrisLp ny ardfs nUM iek isafsI hiQafr vjoN vrqnF sLurU kr idqf aqy ies nUM bdnfm kr idqf . mfstr qfrf isMG horF sRI akfl qKq sfihb qy ardfs kr ky mrn vrq riKaf,pr idlI srkfr vloN Byjy s[ hukm isMG hwQoN jUs pI ky afpxI ardfs BMg kr idqI .kuJ smyN bfad sMq Pqih isMG horF ny sRI akfl qKq sfihb ivKy ardfs soD ky Aubldy qyl dy kVfihaF ivc Bsm hox df pRx kIqf,pr mf[ qfrf isMG vFg hI, ardfs dI mhfn pRMprf nUM iek hfso-hIx zrfmf bxf idqf”. iswK dI ardfs dI mhfn pRMprf nUM sfzy pMQk lIzr iks qrF hfso hIxf zrfmf bxfky iswK sMgqF nfl qy gurU nfl ivsLvfs Gfq krdy rhy ies dI khfxI s[hukm isMG jI jo ik Aus smy ihMd dI pfrlImYNt dy spIkr sn ijnHF ny sMq Pqih isMG jI nUM jUs df glfs ipafieaf sI afpxI iek zfierI ivc ilKdy hn jo ik iswK ivdvfn KojIaF qy afm sMgqF dy igafq leI asIN ieQy hu-b-hU s[hukm isMG jI dy sLbdF ivc hI nkl dy rUp ivc ilKdy hF . zfierI jo ik aprYl 1976 dI 3,4,qy 5 qfrIK nUM ilKI geI sI , ivc s[hukm isMG jI nUM ieh svfl puiCaf igaf hY ik pRsLn:-jdoN Pqih isMG ny afpxf vrq riKaf AudoN Aus nUM bcfAux leI qusIN kI Xqn kIqf?suixaf hY ik qusIN ies mfmly leI kfPI kMm kIqf hY .ies df ipCokV kI hY ? Auqr:- (s[hukm isMG jI vloN) vysy qF sMq Pqih isMG ny ikqny vrq rKy- iek qF 1960 ivc jo mfstr qfrf isMG ny Cuzvfieaf sI .iek vfrI iPr 1965 pfiksqfn dI jMg vyly sI qy qIsrf ieh 1966 df sI jo mY(s[hukm isMG) jf ky Cuzvfieaf .pihly do vrqF dy CzvfAux ivc myrf koeI ihwsf nhIN qy nf hI koeI aYsI jLrurq peI sI ik mY jfvF . mgr qIsrf vrq jo sI jo bhuq iBafnk sI .AunHF ny agnI kuMz iqafr kr ley sI ik sMq jI jl mrn gy .ieh dsMbr 1966 dI gl hY qy nfl hI sMq cnx isMG,jgIr isMG PgUvflIaf afid Cy hornF ny vI ieh ikhf sI asIN afpxy lIzr dy mrn qoN iek idn pihlF sV mrF gy .ienHF ny iqafrI kIqI hoeI sI .jdoN kuJ idn ho gey sn 27 dsMbr 1966 nUM sMq jI ny agnI kuMz ivc bYTxf sI .hyTF j: hjLfrf isMG ny vI vrq rK ilaf sI ik jy sMq jI qy Aus dy sfQI kMmjLorI idKfx gy qF mY jl mrF gf .myry pfs 24 dsMbr 1966 nUM igafnI gurmuK isMG musfPr bqOr cIP minstr dy aqy igafnI jLYl isMG bqOr prYjLIzYNt pMjfb prdys kFgrs kmytI afey qy kihx lgy ik asIN aMimRqsr cly hF sMq Pqih isMG ny vrq riKaf hoieaf hY qy hflq bhuq gMBIr huMdI clI jf rhI hY .mY Aus smy spIkr sF .ienHF mYnUM afiKaf ik mY nfl clF qy kuJ koisLs krF .agr sMq Pqih isMG mMn jfey aqy quhfzy kihx qy vrq Cwz dyvy qF iPr ieh sfrIaF glF bYTky ho skdIaF hn qy ieh iKcfE ht skdf hY .sMq Pqih isMG dI jfn bc jfxI cfhIdI hY .mY ikhf ik mY clx leI iqafr hF ikAuN ik myrf vI AuQy jfx nUM jIa krdf hY ik 27 dsMbr nUM Aus ny sLhId ho jfxf hY .mY Aus nUM iml afvF,AuMJ vI myrf dosq imqr hY qy qusI jf rhy ho ,hvfeI jhfjL qy mY vI quhfzy nfl clx leI iqafr hF .mY AunHf dI KfiesL qy ,afpxI vI imlx dI cfh sI ,mYN AunHf nfl cl ipaf . asIN AuQy gey .igafnI gurmuK isMG musfPr qF srkt hfAUs cly gey . mYN qy igafnI jLYl isMG iewkTy cly gey .mYN vKrf ho ky sMqf nUM imilaf .igafnI jI vI awz imly pr igafnI jI nfl koeI cMgf slUk nf hoieaf . mYN sMq jI kol igaf qy ikhf ik qusI jo ieh vrq riKaf hY ies dy nqIjy qF pqf nhIN kI hoxy ny,qusIN ieQy sV mro gy ,lokF ny bfhrly jo ipMzF vfly hn,AunHF df pqf nhIN ,kI Auh krn gy .iPr ieQy sLihr dy guMzy bdmfsL ny,ho skdf hY ik dMgf Psfd kr dyx qy AunHF ivcoN kuJ dukfnF ivcoN smfn vgYrf vI lutx qy sfV dyx .quhfzI mOq vyK ky quhfzy sLrDflU kuJ aijhf kMm kr bYTn ijs nfl iPr bfhrly pRdysF ivc vsdy iswKF qy bhuq burf asr pey gf .ieh sfrI cIjL qusI gOr kr leI aY? AunHf ny ikhf ik mY sfrI gl qy gOr kr ilaf hY .hux mYN nhIN htF gf .mYN ikhf ik mY quhfnUM ies gl qy apIl krdf hF ikAuNik mYN pfrlImYNtrI kmytI df cyarmYn sI ijMnHI gvfhI AunHF hirafny vfilaf dI afAuNdI rhI myry rU-b-rU,Auh mMgdy rhy ny ik AunHF nUM cMdIgVH,ivc rfjDfnI rihx leI 5 ku sfl df vkPf idqf jfvy .jd Auh nvIN rfjDfnI nf bxf lYx aqy nvyN kYpItl bnfx leI lfjLmI AunHF nUM kuJ ruipaf vI idqf jfvy .ieMnI mMg AunHf dI cMdIgVH dI sI .iksy ny cMdIgVH ,hirafxy vfsqy nhIN mMigaf .mYN ikhf ik myry kol AunHf sfry lIzrF dy ibafn hn ,jy qusIN 6 ku mhIny dI imafd dy idAu mYN AunHF nfl bYTky gl krF .myry mn ivc afAuNdf hY ik gl muk skdI hY .Auh kuJ rupey lY lYx qy afpxI vwKrI rfjDfnI bxf lYx .sMq jI kihx lgy “jI qUM ieh 6 mhIinaF ivc nf kr sikAuN?” mY ikhf ik “iPr mYN qyry nfl lMmf pY jfvF gf”.kihx lgf ik mY ies gl qy Cwzx leI iqafr nhIN ,myrI sLrq qF iekO hY ik gOrmYNt cMzIgVH dyx leI qF POrn aYlfn kr dyvy aOr bfkI ijhVy ielfky rih gey ny AunHF leI qy BfKVy vfsqy iek kimsLn bxf dyvy .bfkI glF ieh BfvyN ipCoN huMdIaF rihx pr cMdIgVH df aYlfn pihlF kr dyvy qF mY mnx leI iqafr hF”. mY ikhf ik mY koeI gl kr ky afieaf qF nhIN . gurnfm isMG vI nfl dy kMmry ivc bYTy sn .jdoN mY bfhr inkilaf gurnfm isMG iblkul ies gl dy brKlfP sI ik koeI PYslf hovy qy sMq vrq Czy .gurnfm isMG cfhuMdf sI ik sMq mr jfey qy ies qrF iswK kOm dy idlF aMdr bVf ros inkly gf qy agy 1967 dI ielYksLn af rhI hY . Auh asfnI nfl ijq lvy gf.ieh iKafl rKidaF Aus ny ikhf ik nhIN ies qrF ieh gl nhIN muk skdI .pihlF cMdIgVH dyx df aYlfn krn iPr koeI hor gl krn . mYN vyiKaf ik iek qF gurnfm isMG gl nhIN mukx dyNdf qy dUsry ieh nhIN idsdf ik srkfr cMzIgVH bfry aYlfn kr dyvy .mY ijhVI gl kIqI sI Auh bVy hONisly ivc kIqI sI ik 6 mhIinaF dy aMdr aMdr mY PYslf krfvF gf jy nf ho sikaf qy nfl mY mrF gf .mY AuQoN mfXUs ho ky inkl afieaf .gurmuK isMG musfPr vI nfl vfps idlI af igaf .aKbfrF ivc sfP inkl igaf ik hukm isMG aMimRqsr jf ky vfps afpxy Gr cilaf igaf ikAuNik mYN qF sYNtr dy iksy minstr nUM iml ky igaf hI nhIN sI . myry hwQ ply qF kuJ vI nhIN sI .mYN Gr af ky sON igaf .ieh 24 dsMbr dI gl hY .ieh lgdf hY ik sMqF nUM ieh glq PihmI ho geI ik ijhVf hukm isMG afieaf hY ieh sYNtrl gOrmYNt df Byijaf afieaf hY .ies leI Auh socdy sn ik hux sYntr vloN afeI ik afeI Kbr .mYN jf ky sON igaf . svyry sYNtrl lIzrjL dI mIitMg hoeI ijs ivc musfPr qy igafnI jLYl isMG vI sI qy hom minstr vI sI .svrn isMG vI sI .prfeIm minstr dy kMmry ivc mIitMg sI .hom minstr df skwqr aYn :pI: isMG vI sI .AunHF ny mYnUM bulfieaf . mYnUM prfeIm minstr ny puiCaf ik quhfzI kI gl bfq hoeI hY .mY ikhf ik mY gurmuK isMG igafnI nfl igaf sI qy mY sMq Pqih isMG nUM vrq Cwzx leI ikhf sI .AunHf ny minaf nhIN.mY ikhf ik qusIN aKbfrF ivc vI piVaf hoxf hY ik Auh kihMdy hn ik pihlF cMdIgVH df aYlfn kIqf jfvy ik cMdIgVH pMjfb nUM idqf iPr koeI gl ho skdI hY .ies vfsqy mYN qF kuJ kr nhIN skdf sI .Auh qF mflUm huMdf hY ik mrn leI iqafr hoieaf bYTf hY .Aus vyly iPr mYN disaf ik mYN qF ies hwd qk vI kih idqf ik 6 mhIny dI mohlq qy gl kr lYNdf hF,hirafxy vfilaF ny ibaFn idqy hoey ny .AunHF nUM rkm dyxI pey gI .mYnUM AumId hY ik mnf lvF gf .Aus ny mYnUM puiCaf ik jy nf hoieaf .mY ikhf ik mYN kurbfnI krn leI qyry nfl pY jfvF gf .qF cvfn hom minstr ny afiKaf ik jy ieh sMq mMn lYNdf qF pojLIsLn kI huMdI .jy spIkr jf ky lMmf pY jFdf? mYN ikhf ik qusIN afpy socdy rihMdy ho mYN qF AunHF nUM pysLksL kIqI sI . ieqnI glbfq dsky mYN Gr af igaf .Auh afpxIaF glF krdy rhy ijs df mYnUM pqf nhIN. hux sMqF aqy akflIaF ny 24 dsMbr dI sfrI rfq AuzIk kIqI qy 25 dsMbr df sfrf idn AuzIkidaf qy ienHF ny vyiKaf ik koeI gl nhIN bxI .idlI ivc ienHF dy afdmI srdfr Auqm isMG dugl qy s[ nirMdr isMG bRfV aYm: pI:sn .Auh idlI bYTy hr vyly tYlIPon qy aMimRqsr nfl glbfq kr rhy sn .ienHF ny idlI ivc vyiKaf ik ieQy qF koeI ihljul hY nhIN .srkfr kuJ krn leI iqafr nhIN .jdoN 25 dI dupihr qk kuJ nf hoieaf qF ienHF ny aMimRqsr nfl slfh kIqI ik qusIN mIitMg kro qy pRDfn mMqRI nUM afpxf sfls hI mn lYxf prvfn kro qF koeI gl qur skdI hY .ieh gl AunHF dI mMn leI geI .keI ivcoN muKflP sn .pr nflidaF AunHF nUM tYlIPon kIqf ik qusIN koeI vI gl kro qy sMqF dI jfn iksy qrF bcfE . Auqm isMG qy nirMdr isMG syNtrl lIzr bfbU jgjIvn rfm qy sRI pfitl qy hornF nUM vI imly .AunHF ny koeI gl nf gOlI ,qy koeI iDafn nf idqf .AunHF nUM ieh irportF af geIaF sn ik sMq ny mrnF nhIN hY .duijaF dy bfry vI KuPIaF ies qrF dIaF rIpOrtF af rhIaF sn .sMq Pqih isMG pihly vrq vyly 1960 ivc qF iblkul idRV sI aqy mYnUM XkIn hY ik Auh iblkul mr jFdf jy ikqy Aus vyly mfstr qfrf isMG vrq nf CuzFdf mgr hux Aus nUM vI pflyitks ny Krfb kr idqf sI .hux Aus ivc vI Auh gl nhIN sI rhI .Aus aMdr hux iemfndfrI nhIN rhI sI .mrn leI kdficq iqafr nhIN sI ,pr hflfq ajyhy ho gey sn ik afpxy afp CizaF vI lokF ny jINdf nhIN sI rihx dyxf. iPr dugl aqy brfV ny rfqo rfq minstrF nfl gl kr ky ieh qjLvIjL pysL kIqI ik jy pRfeIm minstr sfls bnxf mn lYx qy akflI dl nfl gl krn qF sMq vrq Cwz dyx gy .ies anusfr rfq nUM iPr akflI dl ny ryjLUlsLn pfs kr idqf ik prDfn mMqRI sfls bnxf mMnjLUr kr lvy ,cMzIgVH qy BfKVy leI .bfkI ielfikaF bfry iek kimsLn ilMguiesLt aYksprt df mukrr kr idqf jfvy .qIsrI gl ieh ik jo common links sFJIaF kVIaF hirafxf qy pMjfb dIaF hn .Auh qoV idqIaF jfx qF sMq aqy bfkI akflI vrq Cwz dyx gy qy agx Byt nhIN hox gy .25 qfrIK nUM hirafxf qy pMjfb dy cIP minstrF afpxy afpxy ibafn idqy ik commom links jo hn ieh qoV idqy jfx . rfq nUM jdoN akflI dl ny rjLUlysLn pfs kr idqf ,Auh vI dugl qy brfV nUM ds idqf igaf .26 qfrIK nUM svyry AuT ky Auqm isMG qy nirMdr isMG horIN s[ svrn isMG kol gey .ienHF ny jf ky afiKaf ik qusI prfeIm mistr nUM mnf dyvo ik Auh sflsI krnF mn jfx qF akflI dl sMqF pfso vrq Cwzx df aYlfn krf dyvy gf .svrn isMG ny ienkfr kr idqf.pqf nhI ik hor iks iks kol ieh gey hoxy ny .ieh koeI 11 vjy 26 qfrIK nUM myry kol pujy . af ky pihlF qF pMj sq gflF svrn isMG nUM suxf idqIaF ik Auh qF mYnUM pqf hI hY . Aus nUM koeI drd pMQ nfl nhIN hY .koeI mr jfey. kOm df siqaf nfs ho jfey .Auh koeI dKl nhIN dyNdf .ieh smJo ik BfvyN myrI hmdrdI hfsl krn leI kIqI jf rhI jF ikvyN smJo . kihx lgy jy ieMdRf gFDI sflsI krnf mn lvy qF TIk hY .mY ikhf ies gl nfl ikvyN PYislf ho skdf hY ik prfeIm minstr nUM sfls mn ilaf jfvy .prsoN qF mY ho ky afieaf hF qy mYnUM sMq Pqih isMG ny ikhf ik pihlF myrI sLrq ieh hY ik cMdIgVH df aYlfn srkfr kry ik pMjfb nUM dy idqf qF ipCoN mY koeI gwl sunx leI iqafr hF .qy aj iek idn ivc kI ho igaf hY ik Auh prfeIm minstr dI sflsI qy hI vrq Cwzx leI iqafr ho jfvy gf .ienHI gl nfl qF JgVf muk nhIN skdf . Auh kihx lgy ik nhIN,asIN kihMdy hF ik ieh JgVf muk jfvy gf .mYN ikhf ik kyvyN mMnF,mYnUM ieqbfr nhIN afAuNdf . Auh kihx lgy ik nhIN do sLrqF ny,pihlI ieh ik prfeIm minstr sflsI krnI mMn lvy qy dujI ieh ik hukm isMG akfl qKq sfihb qy af ky ies gl df aYlfn kry .mYnUM 25 dsMbr dIaF cflF df pqf nhI sI .ieh sfrI gl afp mn cuky sn .sflsI dI kfZ vI akflIaF dI afpxI sI .mYnUM ivc GsItxf cfhuMdy sn .mY s[ svrn isMG nUM tYlIPOn kIqf . mY ikhf ik svrn isMG ! ieh myry kol afey ny qy kihMdy ny ik ies gl qy PYslf ho skdf hY .mYN qF ieqbfr nhIN krdf . ieh kyvyN ho skdf hY .mYN ikhf qusIN myry kol af jfE.Auh myry kol af igaf .ieh dovyN bYTy hoey sn .mY svrn isMG nUM ikhf ik mYnUM qF ieqbfr nhIN afAuNdf . Aus ny Auqr idq ik mYnUM vI nhIN afAuNdf .sfzy ies qrF kihx qy AunHF ny puC ilaf hY .ienHF sLrqF nfl gl muk jfvy gI .mY srdfr svrn isMG nUM ikhf ik jy ienHIN gl hI hY qF prfeIm minstr nUM sflsI krn ivc kI ieqrfjL ho skdf hY .jy ieh AunHF nUM sfls bxfAux leI kihMdy ny qF kI hrjL ho skdf hY .AunHF ikhf ik mYN clf jFdf hF .AunHF jf ky gl kIqI .ieMdRf gFDI ny ikhf ik clo mYN sflsI kr idaF gI .cvfn ny mYnUM tYlIPon kIqf ik “ mYNYN Gr jf irhf hF jy qusIN imlnf hovy qF iml lAu .ieMdRf gFDI ny sflsI krnI mMn leI hY .mYN qy s[svrn isMG ,dUgl aqy brfV nUM nfl lY ky cvfn kol cly gey . AunHF ny ikhf ik hF ieMdRf gFDI ny sflsI krnI mMn leI hY .dUsrI gl qF iPr iehI sI ik mYN jf ky aYlfn krF ,hor kuJ qF AunHF afiKaf hI nhIN sI .s[svrn isMG ny Ausy vyly hvfeI jhfjL df ieMqjLfm kIqf .asIN cly gey .26 qfrIK 4 vjy df tfeIm sMqF dy sfQIaF dy sVn df sI .sMqF ny afp qF 27 dsMbr nUM agnI ivc sVn dI qfrIK rKI hoeI sI .sfrIaF njLrF sfzy vl lgIaF hoeIaF sn ik jhfjL hux vI afieaf ik hux vI afieaf . asIN jdoN jf ky Auqry qF ajLy jhfjL ivcoN inkl ky af rhy sF ,agy pulIs kpqfn,ijLlf mYijstryt,cIP minstr igafnI gurmuK isMG musfPr jI qy igafnI jLYl isMG horIN sfry KVy sn .mYnUM gurmuK isMG musfPr ny ikhf ik jldI kro 3[15 ho gey ny qy 4 vjy AunHF ny sVnF hY .sVn vfly afpxy bsMqI kpVy pf ky lfien lf ky bYTy hoey hn.(ikhf jFdf hY ik jd AunHF nMU ibTfx lgy qy jfgIr isMG PgUvfilaf ny ikhf ik mY pihly nMbr qy ikAuN bYTF,mY qF qIjy nMbr qy aYlfn kIqf sI pihly nMbr qy nhIN bihMdf) gurmuK isMG musfPr ny ikhf ik jldI kro qy iswDy jfE . mY ikhf ik myry hwQ ply kI hY jo mYN lY ky jfvF .mYN afKF gf kI ?ieh sflsI krnI kI gl hoeI .Aus vyly Auh cMdIgVH pMjfb ivc pihly sLfml kIqy jfn dI sLrq lfAuNdf sI .igafnI(jLYl isMG) ny afpxI jyb ivcoN akflI dl dy ipClI rfq pfs kIqy ryjLUlysLn dI kfpI kZ ky idqI qy disaf ik ieh rfqIN pfs hoiaf hY .Aus ivc iliKaf sI ik prfeIMm minstr cMdIgVH qy BfKVf bfry sflsI krnf mMn lYx qy iek kimsLn mukrr kry jo pMjfbI ielfky bfkI rih gey hn ,AunHF dy PYsly leI .sFJIaF kVIaF qoV idqIaF jfx,qF asIN sMqF qy bfkIaF nUM slfh dyvF gy ik Auh afpxf vrq qoV dyx .mYN mqf pVH ky hYrfn ho igaf ik bfkI gl kihVI rih geI . ieh qF Auh mMn hI gey ny .mY iswDf clf igaf .ieh dovyN igafnI srkt hfAUs ivc cly gey . agoN akfl qKq sfihb qy sfry awKF twz ky vyK rhy sn qy jdoN mYN jf irhf sI .myry nfl pRIqm isMG sYktrI jo aj kl cIP minstr igafnI jLYl isMG df sYktrI ,sI .Aus vyly atmosphere ivc ieMnI Tension sI ik mYN qF afpxy kMnI lMGdy nhIN suixaf pr pRIqm isMG ny mYnUM iPr disaf ik akflI afK rhy sn ik jF qF aj ieh PYslf kr ky hI jfAu nhIN qF ies nUM vI asIN ivcy hI kuMz dy sut idaF gy . ieh Aus vyly afm iKafl sI .vfXUmMzl ieho ijhf sI ik jy Aus vyly PYslf nF huMdf qF Aus vyly iek nhIN do nhIN ds nhIN pqf nhIN ikMny kuMz ivc bdo bdI suty jFdy .AunHf ny iek dujy nUM agn kuMz ivc sut dyxf sI . so iswDf hI Aupr sMqF kol igaf .pr phuMcx qy mY dyiKaf ik s[gurnfm isMG mOjUd nhIN sI .Aus nUM pulIs ny ihrfsq ivc lY ilaf sI .ijhVf kOmI eykqf ivc gurmuK isMG musfPr ny afrtIkl idqf sI ik Aus ny pihlF hI ieMqjLfm kr ilaf sI ik gurnfm isMG nUM lFBy riKaf jfvy .Aus nUM pulIs ny afpxy kbjLy ivc kr ilaf sI ikAuNik Auh sMqF nUM PYslf nhIN krn dyNdf sI .do versions hn ies dIaF .keIaF df qF iKafl hY ik gurnfm isMG ny afpxI girPqfrI afp krvfeI sI ik ienHF ny sV mrnf hY qy iPr ikqy Aus nUM vI cuk ky ivc nf sut dyx . pr gurmuK isMG musfPr ny afp mMinaf hY ik Aus ny pulIs nUM ikhf sI ik ies nUM lFBy rK lAu .mYN jf ky sMqF kol glbfq sLurU kIqI .Auh kihx lgy ik sMgqF pfsoN hor tfeIm mMg leIey . AunHF huizafry nUM ikhf ik gl bfq leI tfeIm mMg leIey .4 vjy qoN tfeIm vDf idqf jfey . tfeIm vDf idqf igaf .jdoN mYN sMq Pqih isMG nfl gl bfq kIqI .mY ikhf quhfzf akflI dl df sFJIaF kVIaF bfry rYjLUlysLn hY ieh qF kl cIP minstrF dy stytmYNt af hI geI hY .dovF cIP minstrF df ibafn af hI cukf hY .dujI gwl prDfn mMqRI sfls bnxf mMn geI hY . hux quhfzIaF ieh sLrqF mMn leIaF geIaF hn . sMq kihx lgy ik hukm isMG ! iejLq nhIN rihMdI jy iek kimsLn mukrr nf kr idqf jfvy ik jo ielfky rih gey hn AunHF bfry Auh PYslf kry .iksy qrF koisLsL krky ieh gl mxf dyvo” mYN ikhf ik quhfzy bMidaF ny idlI qF ajyhI koeI gl nhIN kIqI qy nf hI mYN iksy srkfrI aQfrtI nfl gl kr ky afieaf hF .mYN ieh kyvyN kr skdf hF .kihx lgy “jd qk ieh nf hovy lok mYnUM nhIN Czx gy .mY ikhf ik cIP minstr srkt hfAus ivc bYTf hY,mY Aus nUM kihMdf hF ik sYNtr vfilaF nfl tYlIPon qy gl kry jy sYNtr vfly mMn jfx qF TIk gl hY .mYN nfl dy kMmry ijQy akflI dl dy mYNbr bYTy sn AuQy bYT ky gurmuK isMG musfPr nUM Pon kIqf . mYN ikhf ik mY ieQy afieaf hF . sMq dI mMg ivc sFJIaF kVIaF qF mnjLUr ho hI geIaf hn qy bfkI sflsI vflI gl vI ho geI hY .ieh jo kimsLn mukrr krnf mqy ivc iliKaf hY Auh jy hovy gf qF hI sMq mnx gy .mY slfh idqI ik qUM tYlIPon krky puC lY .jy sYNtr vfly mMn jfx .Aus ny ikhf aCf.igafnI gurmuK isMG ny srkt hfAUs qoN tYlIPon kIqf .hom minstr cOvfn ny asl ivc Aus nUM ienkfr kr idqf ik aYsI koeI gl srkfr mnx leI iqafr nhIN . gurmuK isMG musfPr hurIN srkt hfAUs ivc bYTy gl kr rhy sn .mYnUM koeI ielm nhIN .ieMny ivc hI AuQy bYTy s[nirMdr isMG brfV iKsk ky srkt hfAUs ivc clf igaf Auh ijs vyly musfPr aqy jLYl isMG nUM cOhfn koloN juafb afieaf ik ieh nhIN ho skdf .qF nirMdr isMG jo AuQy phuMc igaf sI ,Aus ny musfPr nUM ikhf ik ieh ikhVI gl hY qusIN hukm isMG nUM tYlIPon kr idE ik idlI dy hfkm mMn gey hn .hflF sMqF dI jfn bcf lvo .ieh vI koeI vzI mMg hY .jLYl isMG vI kihx ligaf ik ieh jLumyvfrI lY lAu .ieh kihVI gl hY .gurmuK isMG qF ieh vI afpxy lyK ivc ilKdf hY ik Aus nUM ieh vI dlIl idqI geI ik hukm isMG Blfmfns ivc Pisaf ipaf hY qy AuQoN Aus nUM iksy ny inkln nhIN dyxf .mYnUM tYlIPon af igaf . mYN qF smiJaf ik musfPr afp bol irhf sI .mgr musfPr kihMdf hY ik jd jLYl isMG ny ikhf ik kimsLn bfry qusIN afp tYlIPon kr idAu qF mYN jLYl isMG nUM ikhf ik qusI afp hI tYlIPon dy kol bYTy ho ,qusIN hI tYlIPon kr idAu .tYlIPon mYnUM af igaf ik idlI vfly mMn gey .iPr akflI kihx lgy ik qUM hux aYlfn kr dy .mYN cbUqry dy bfhr af ky ikhf ik sfD sMgq jI ,”iqn sLrqF quhfzIaF sn jo ik quhfzy akflI dl df ryjLulysLn sI .iek ieh ik prfeIm minstr cMdIgVH sbMDI sflsI kry ,dujy ik kimsn mukrr kIqf jfvy qy qIsry sfrIaF kVIaF qoV idqIaF jfx .sFJIaF kVIaF df aYlfn kl ho hI igaf hY . dono cIP minstrF ny ibafn dy idqf hY .kimsLn bfry AunHF ny mYnUM idlI nhIN ikhf sI pr ieQoN jo tYlIPon af igaf hY ik gurmuK isMG horF ny gl kr leI hY .,Auh minaf igaf hY qy ijhVI ieMdrf gFDI dy sflsI krn dI sLrq sI ,cvfn sfihb nfl gl krky afieaf hF ik ieMdrf gFDI sflsI krnf mMn geI hY”.jo lPjL hor afKy Auh ieh sn ik “nfl mY ieh afKdf hF !koeI iensfP krn vflf sfls cMdIgVH pMjfb nUM hI dyvy gf ,hor koeI PYslf nhIN dyvy gf .pr ieh myrI afpxI jLfqI rfie qy afpxf injI iKafl hY .ieh gl mYN afpxy vloN kr irhf hF .
myry ies aYlfn krn qy drbfr sfihb dI izAuzI pfs Kloqy isMGF ny bhuq AucI avfjL nfl nfhry lgfey ik ieh kuJ vI nhIN.sfnUM mMnjLUr nhIN.mYN ieh XkIn kr ky ik sMgqF ny mMnjLUrI nhIN idqI,cbUqrf Cwz ky aMdr dy kMmry af igaf ,pr s[ hrcrn isMG huizafrf aqy buDIrfjf bfhr cbUqry qy cly gey qy mYnUM pqf nhIN ,sMgqF nUM kI afiKaf pr 10 imMt mgroN huizafrf aMdr af ky mYnUM kihx lgf ik sMgqF ny srbsmqI nfl prvfngI dy idqI hY .jYkfrf ho igaf hY sfiraF dI sMmqI nfl pfs ho igaf hY .ieh mMnjLUr hY .Auh kihx lgf ik qusI sMqF nUM rs df glfs iplf idE . mYN iplf idqf ,dusry vI bc gey .akflIaF ny mYnUM ikhf ik hux hjLfrf isMG nUM vI ,jo hyTF bYTf sI ,Aus nUM vI mnf lAu .Aus nUM vI jf ky mYN ikhf ik jo quhfzIaF akflI dl dy mqy anusfr sLrqF sn,Auh mn leIaF geIaF hn ,Aus ny vI vrq Cwz idqf . sfzf ieh ilKx df kyvl ieko mMqv hY ik iswK sMgqF nUM ieh jfxkfrI idqI jf sky ik sfzy lIzr sfzy nfl iks qrF dI isafsI Kyz Kyzdy af rhy hn .iswKI dy nfm qy kUJ svfrQI ivakqI gurduafiraF ivc BFq BFq dy nFary lgf ky iswK sMgqF qoN pYsy btor ky afpxIaF jybF Br rhy hn . sfzy iswK lIzrF ivc mfieaf leI qF ieQoN qk igrfvt af geI hY ik ijnHF gurduafiraF dI syvf asIN mfieaF cVHf ky kr rhy hF sfzy svfrQI lIzr AunHF gurduafiraF qy adflqF ivc mukdmy dfier kr ky gurU Gr dI kurkI qk krvf skdy hF . asIN s[gMgf isMG jI dI ies apIl nfl pUrI qrF sihmq hF ijhVI AunHF ny iswK pMQ agy kridaf iliKaf hY ik “myrI iswK pMQ awgy arjoeI hY ik Auh mojUdf hflfq dI nfjLukqf nUM smJy .awj sfzy mwkf mdInf,sRI nnkfxf sfihb qy sRI krqfr pur sfihb,sfzy mIrI pIrI dy somy sRI hirmMdr sfihb qy sRI akfl qKq sfihb dy vjUd nUM Kqrf hY .jy asIN smy isr nf sMBly qF 1920 qoN 1925 qk kIqIaF kurbfnIaF sdkf hoNd ivc afeI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy 30 sfl dI Gflxf bfad kfiem hoeI pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI dI hoNd Kqm ho jfey gI .jy aj ienHF gIdIaF dIaF cflF nf smJ sky qF GVI dy KuMJy ,sYNkVy kohF dy rfh pY jfvF gy .“
AudfsIn qy iswK mwq -gurbcn isMG,(cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[)
pihly pfiqsLfh sfihb sRI gurU nfnk dyv jI ny sMsfr dy mMc qy afpxI afKrI AudfsI aQvf cOQI AudfsI arMB kIqI qF afpxy vloN vrsfey krqfr pur ngr dI sfrI sMgq df pRbMD AunHF ny afpxy afigafkfrI puqr bRihmigafnI bfbf sRI cMd jI mhfrfj dy spurd kIqf .bfbf sRI cMd jI ny afpxy gur ipqf dy pYr icMnF qy clidaF hoieaF afpxy sMsfrk bfxy dI QF qy afpxy ipqf dI rIs qy AudfsI df Bys Dfrn kr ilaf. jd AunHF dy gur ipqf AudfsI smfpq kr ky vfps krqfr pur pujy qF iswK sMgqF ny bfbf sRI cMd jI dI bVI pRsMsf AunHF dy ipqf gurU nfnk dyv jI pfs kIqI ik AunHF ny sfry pRbMD nUIM gurmq anusfr bVIaF sucjIaF jLumyNvfrIaF nfl inBfieaf hY. guripqf ny pRsMn icwq ho ky afpxy honhfr spuqr qy afpxI mihr BrI dirsLtI pfeI qF bfbf jI ny bVI inmrqf nfl afpxy gur ipqf dy crnF ivc byNnqI kIqI ik AunHF nUM iesy hI AudfsI bfxy ivc iswK sMgqF dI syvf kridaF hoieaF sfrI afXU leI afpdy imsLn df prcfr AudfsI rIq anusfr hI krn dI afigaf idqI jfvy.gurU nfnk dyv jI afpxy bRhm igafnI spuqr dI ieCf pUrI kridaF hoieaF AunHF nUM keI vrF dI dfq dI bKisLsL kIqI ik Auh iswK jgq ivc prcfrk pYdf kIqf krn gy ,iswKF aMdr nfm ismrn df aiBafs krvfieaf krn gy ,vwz vwzy rfjy bfdsLfh AunHF dy crnF `c smsqk hoieaf krn gy qy Auh PkIrF dy vI sLihnsLfh dI pdvI Dfrn krn gy .gurU nfnk dyv jI dy ieh bcn aj qk pUry ho rhy hn jd ik iswK aqy ismrn dy aiBlfsLI bfbf sRI cMd jI dy smy qoN hux qk AudfsI asQfnF qy jf ky nfm ismrn kIqf krdy af rhy hn .AudfsI ByK ,iqafg,ismrn qy vYrfg df ByK smiJaf jFdf hY .ies ByK bfry ig:igafn isMG jI ilKdy hn ik "pRfq nhfey gur iDafn lgfvY] tIkf kMdn AUrD lfvY] KPnI colf sylI mflf] pihr isMGfsn iDry ikrpflf ]" gurU nfnk sfihb jI df ieh AudfsI ByK sI ijs nUM AunHF dy afigafkfrI spuqr bfbf sRI cMd jI mhfrfj ny afpxI sfrI Aumr Br bydfg rUp ivc inBfieaf qy nfm ismrn dy aiBafs krn dI ijhVI rIq AunHF ny afpxy gur ipqf qoN afpxy bcpn qoN hI isKI hoeI sI Aus nUM amlI rUp iovc prcfridaF hoieaF iswKI dy buty dI sMcfeI kIqI qy keI mhFn iswK prcfrk pYdf kIqy. bfbf sRI cMd jI mhfrfj jI df gurU Gr vloN hmysLF hI siqkfr kIqf jFdf irhf hY .gurU aMgd dyv jI,gurU amr dfs jI,gurU rfm dfs jI,gurU arjn dyv jI qy gurU hir goibMd sfihb jI hmysLF hI AunHF df mfn siqkfr kIqf krdy sn .pMjfbI dy priswD ilKfrI s[ nrieMdr isMG soc anusfr gurU aMgd dyv jI ny vI afpxy iek spuqr nUM bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI . iesy qrF dusry gurU sfihbfn gurU amrdfs jI ,gurU rfm dfs jI,qy gurU hirgoibMd sfihb jI ny vI afpxf iek iek sihbjLfdf bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI. ies qoN ibnf gurU Gr vloN hr sfl bfbf jI nUM iek GoVf qy pMj sO rupY Bytf kIqf jFdf sI .gurU rfm dfs jI ny aMimRqsr df nfm bfbf jI dy suJf qy rfmdfs pur qoN bdl ky aMimRqsr riKaf sI . iesy qrF rfm sr srovr df nfm vI aMimRqsr bfbf jI dy suJf anusfr hI riKaf igaf sI . gurU rfmdfs jI jd bfbf jI dy drsLn krn vfsqy ngr bfrT pujy qF gurU mhfrfj jI ny aMimRq vyly afsf dI vfr dy kIrqn qoN pihlf gurU rfm dfs jI ny afsf rfg ivc Aucfry hoeY afpxy Cy CMd kIrqn dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfey .ieh gl ilKn qy pVHx smy jLrf afpxy aMdr iDafn mfrIey ik Auh ikho ijhf pivqr qy rmnIk smf hovy gf jd ik gurU rfm dfs jI kIrqn krdy hox gy qy bfbf sRI cMd jI srvx kr rhy hox gy .bfbf sRI cMd jI ny kIrqn dy Bog AuprMq gurU mfhfrfj jI nUM ieh suJf idqf ik AunHF dy Cy CMd ijnHF dIaF cObIs pAuVIaF hn . afsf dI vfr dIaF vI cObIs pAuVIaF hn . jy kr afsf rfg dIaF Cy CMdF dIaF pAuVIaF nUM afsf dI vfr dIaF pAuVIaF qoN pihlF kIrqn rfhIN gfieaf jfvy qF ieh bhuq suMdr lgy gf . gurU mhfrfj jI ny agly idn iesy hI qrqIb rfhIN kIrqn kIqf . afsf dI vfr dy kIrqn dI ieh mrXfdf aj qk kfiem hY BfvyN ieh CMd gurU gRMQ sfihb ivc afsf dI vfr dy nfl drj nhIN hn . gurU arjn dyv jI ny jd suKmnI sfihb dIaF solF astpdIaF ilK ky bfxI dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfeIaF qF bfbf jI ny ies bfxIaF dIaF cObIs astpdIaF rcn df suJf idqf qF pMcm pfqsLfh dy kihx qy bfbf jI ny sqfrvI astpdI df slok iliKaF ijhVf ik AunHF dy gur ipqf gurU nfnk dyv jI df jpujI sfihb ivc iliKaf hoieaf hY pr isafrI ibhfrI df aMqr rK idqf igaf . ieh bfbf jI dI ivdvqf dI iek muhMboldI qsvIr hY. CyvyN pfiqsLfh gurU hir goibMd sfihb jI nUM Aus smy dy bfdsLfh jhFgIr ny jd afpxI kUtnIqI vrq ky AunHF nUM gvflIar dy ikly ivc kYd kr ilaF qy afpxy rfjsI bl boqy qy bfbf sRI cMd jI nUM gurU nfnk sfihb dI gurgdI df vfrs bxfAux leI bfbf sRI cMd jI nfl mulfkfq kIqI qF bfbf jI ny bfdsLfh nUM sLpsLt kr idqf ik gurU nfnk sfihb jI dI gurgdI dy mflk gurU hir goibMd sfihb jI hI hn ijs kfrn gurU jI nUM qurMq irhf kIqf jfxf cfhIdf hY .bfbf jI df ieh stYNz spsLt kr dyNdf hY ik bfbf jI ikqny vwzy iqafg dI mUrq sn . gurU hir goibMd sfihb jI jd irhf ho ky bfbf jI df Dnvfd krn vfsqy bfbf jI nUM imly qF AunHF ny afpxy vwzy sfihbjLfdy bfbf guridqf jI nUM bfbf jI dy cVHf idqf sI .kIrqpur ngr df nINh pwQr vI bfbf jI dy krkMmlF nfl sRI gurU hir goibMd sfihb jI ny lvfieaf sI . bfbf sRI cMd jI ny AudfsI mwq nUM agy qorn leI bfbf guridqf jI nUM afpxf AuqraiDkfrI inXukq kIqf sI qy ieh vr bfbf jI nUM idqf sI ik bfbf guridqf ] dIn dunI kf itkf] bfbf guridqf jI ny afpxy qoN ipCoN gurU nfnk imsLn df prcfr krn leI cfr DUeyN AudfsIaF dy sLQfpq kr idqy qF ik cfr idsLF ivc gurU nfnk sfihb dy imsLn nUM PYlfieaf jf sky .ies qoN AuprMq AudfsIaF dy prcfr ivc hor vfDf krn leI gurU hir rfie sfihb jI , gurU qyg buhfdr sfihb jI qy dsmysL ipqf gurU goibMd isMG jI ny Cy bKisLsLF sQfpq kIqIaF . ies qrF gurmq dy prcfr qy prsfr leI ds skUl sLQfpq ho gey sn .ienHF AudfsIaF ny Bfrq dy vwK vwK pRFqF qy bdysF ivc puj ky iswKI df prcfr kIqf qy gurU nfnk nfm lyvf iswK pYdf kIqy. gurU Gr nfl ieqnf inktvrqI ipafr Biraf sbMD hox kfrn gurU mhfrfj jI hmysLF hI AudfsIaF df mfn siqkfr kIqf krdy sn qy AunHF nUM gurU Gr dy ivsLvfs pfqr smiJaf krdy sn . BMgfxI dy XuD ivc jo kmfl AudfsI joidaF ny ivKfieaf Auh gurU mhfrfj dy sMq ispfhI iswDFq dI vzmulI ieqhfsk AuDfrnf hY jd ij AudfsI ikrpfl cMd ny afpxy kuqky nfl mugLl Poj dy jrnYl ihXfq KFn df isr BMn ky Aus nUM sdf dI nINd svf idqf sI ijs bfry klgLIDr ipqf gurU goibMd isMG jI ilKdy hn ik “ikRpfl kopIXM kuqko sMBfrI] hTI Kfn hwXfq ky sIs JfrI] AuTI iCwiC iewC kZf myJ jorM] mno mfKnM mwtkI kfnH PorM]7] (dsm gRMQ)
gurU goibMd isMG jI ny jd sRI anMdpur sfihb nUM sdIvI ivCoVf idqf qF AunHF ny gurU qyg buhfdr sfihb jI dy sIs df ijs asQfn qy sskfr kIqf sI Aus asQfn qy AudfsI iswK bfbf gurbKsL isMG dI syvf lf idqI . pRisD ieqhfskfr igafnI eIsLr isMG jI nfrf anUsfr AudfsI isK bfbf gulfb isMG jI qy bfbf sLfm isMG jI ijhVy ik gurU goibMd isMG jI dy njLdIkI irsLqydfrF ivcoN sn ,ny anMdpur nUM dubfrf vsfieaf sI .ies qrF ajokf anMd pur vI iswK pMQ nUM AudfsI iswKF dI dyx smJxf cfhIdf hY .gurU sfihb vloN AdfsI iswKF leI gur asQfnF dI syvf sMBFl dI jo jLumyvfrI lfeI geI sI Aus df mfn siqkfr hmysLF hI iswK krdy af rhy hn ijs kfrn hr gurU Gr dI syvf sMBfl pMQ ny ienHF iswKF dy spurd jfrI rKI ijs nUM ienHF ny mhfrfjf rxjIq isMG dy kfl qk bVy suicjqf nfl inBfeI riKaf sI . mhfrfjf rxjIq isMG jI akfl clfxy ipCoN qkrIbn dsF sflF ivc hI aMgryjLF ny pMjfb qy kbjLf kr ilaf qy iswKF nUM cirMjkfl leI gulfm bnfAUx vfsqy ieh anBv kr ilaf sI ik iswK afpxy gurDfmF leI hr prkfr dI kurbfnI kr skdy hn ies leI jy kr iswKF dy gurduafiraF qy afpxy ipTuaF df kMtrol krvf ilaf jfvy qF iswK aMgryjL srkfr ivruD bgfvq nhIN kr skn gy .ies mMqv leI aMimRqsr dy aMgryjL izptI kmisLnr imsLtr kUpr ny ihMd dy vfiesrfie dI pRvfngI nfl amiMRqsr ivc iswK srdfrF dI iek iekqrf buleI ijs ivc izptI kimsLnr afp mOjUd rihMdf sI . iswKF dI hr prkfr dI afqmk,Dfrmk,rfjnIqk,smfjk sLkqI nUM KyrUM KyrUM krn vfsqy imstr kUpr ny iswKF dy Drm aqy arQ nUM nsLt krn leI hfry hoey aqy iswKI dy gdfr srdfrF pfsoN ieho ijhf gurduafrf dsqUrl aml pfs krvfky vfsrfie ihMd qoN mMnjLUr krvf ilaf ijs dIaF ivsLys DfrfvF ilKIaF hoeIaF imldIaF hn ik 1)ies pivwqR asQfn (drbfr sfihb aMimRqsr)dy mflk sRI gurU rfmdfs jI hn.iksy hor dI mlkIaq nhIN.syvkI df dfvHf srbq Kflsf jI qy sfD sMgq df ieko ijhf hY.pr pUjfrI lok jo drjf bdrjf afpo afpxI syvf qy lgy hoey hn Auhnf df rojLInf iKdmq dy muqfbk mukrr hY. 2)gMRQIaF pUjfrIaF afidk dy vK vK ihwsy mukrr kIqy gey aqy ihwsy nUM afpxI sMqfn jF cyly nUM dyx df hwk idqf igaf. 3)jfgIr qy cVHq KjLfny dy ihwsy qoN ibnf drsLn krn afAux vfly XfqrUaF pfsoN Bytf lYx dI KulH idqI geI aqy gMRQI-puxy qy pUjfrI-puxy df hwk jwdI jfiedfq dI qrF bxf idqf igaf. 4)iemfrq df kMm ieh iKafl krky ik mhfrfjf rxjIq isMG dy smyN qoN BfeI sfihb BfeI sMq isMG jI igafnI dI aolfd pfs cilaf afAuNdf hY,ies krky hux vI AuhnF dy Kfndfn ivcoN BfeI pRdumn isMG jI igafnI dy spurd rihx idqf igaf. 5)PYslf hoieaf ik drbfr sfihb df pRbMD srkfr dI mdd bgYr iksy qrF cl nhIN skdf,ikAuNik jy srbrfh nf hovy qF pUjfrIaF rbfbIaF(rfgIaF) dy bVy JgVy hoNdy hn. 6)srbrfh qoN ibnf kMm nhI cl skdf pr srbrfh nUM Dfrmk mfmilaF ivc dKl dyx df hwk nhIN hovy gf.srbrfh df kMm ieh hovy gf ik ieQoN dy afdmIaF dy cfl cln df iKafl rKy,afpxy rU-b-rU AuhnF dy ihwsy vMzf dyvy,lVfeI JgVf nf hox dyvy;srbrfh ihMdU kOm iswK hovy.insLkfm qy idafnqdfr hovy,iksy nfl ijLwd nf rKdf hovy,hflF srdfr joD isMG jI aykstrf a: kimsLnr srbrfh rihx gy.iehnF qoN mgroN Auprokq guxF vflf koeI srbrfh srkfr mukrr kry gI. (vyKo PulvfVI lfhOr df qrnqfrn aMk 1933) dsqUrul aml dIaF Auprokq DfrfvF qy ivcfr krn nfl ieh spsLt ho jFdf hY ik gurduafiraF dy pRbMDkF aqy gRMQIaF,pujfrIaF, prcfrkF afid ivc pUjf df Dfn Kfn dI afdq pf idqI geI .ies qrF srkfr ny gurDfmF dy AudfsI iswK pRbMDkF ivc kurIqIaF nUM bVfvf dyx leI gurDfmF dy prbMD nUM afpxy aDIn kr ilaf ikAuN ik srbrfh dI inXukqI aMgryjL srkfr kIqf krdI sI.iswK srdfrF dI ijhVI iek ds mYNbrI kmytI bxfeI geI sI Aus dy hwQ koeI aKiqafr nhI sI.Auh mqy pfs krky izptI kimsLnr nUM GldI sI qy izptI kimsLnr Aus nUM srbrfh pfs Gl dyNdf sI.srbrfh dI inXukqI izptI kimsLnr krdf sI ijs kfrn srbrfh hr smy zI :sI sfihb dy hukmF dI pflxf krdf rihMdf sI.gRMQI,rfgI qy pUjfrI hr smy srbrfh nUM KusL rKnf hI mrXfdf smJ bYTy sn ijs kfrn idn pRqI idn gurDfmF ivc KrfbIaF vDdIaF geIaF.gurduafry dy prbMDk gflo gflI qy hwQo pfeI afm hUMdy rihMdy sn ieQoN qk ik prkrmF dy buMgy durfcfr qy ivBcfr dy awzy bx gey sn.koeI Blfmfns iehnF ivc jf ky rihxf psMd nhI krdf sI.dsqUrul aml anUsfr gRMQIaF,pUjfrIaF afid dy isr qoN pMQ df kMntrol iblkul hwt igaf.Drm dI syvf nUM jwdI hwk bxf idqf igaf aqy pdvI vfsqy Xogqf df koeI mfp zMZ nhI inscq kIqf igaf sI ijs kfrn pUjfrIaF,gRMQIaF,rfgIaF afid ivc lflc idno idn vDdf igaf.ieh sB pRbMDk ieKlfk qoN izwg ky eIrKf dI awg ivc sVHdy hoey gurDfmF dI inrfdrI krdy hoey afpo afpxy svfrQ leI gurmirXfdf df iblkul hI iqafg kr bYTy ijs df iswtf ieh hoieaf ik gur iswKF nUM ijhnF nUM srkfr psMd nhI krdI sI AuhnF ivruD sRI akfl qKq sfihb qoN Pqvy jfrI hox lwg pey qy srkfr dy iesLfry qy srkfrI ivakqIaF nUM sRI akfl qKq sfihb qoN ijhf ik jilaf vflf bfg ivc golI clfky axigxq ivakqIaF dy kfql jnrl azvfier nUM sropy imln lg pey.ies sB iBRsLtfcfr df kfrn aDrm nUM pUjf df Dfn Kf ky bVfvf dyx nfl pYdf ho igaf sI jd ik rihq nfimaf ivc ies qoN iswKF nUM vrijaf igaf hY ik “rihqvMq isMG hY joeI] kr Aupfie Dn KftY soeI] qFhI kr Gr ko inrbhY] pUjf Bul n kbhUM ghY ] Drmsfl kI Jfk n krnI] mhF doK hY gur ny brnI] jy ko isMG pujfrI ahY] so BI pUjf bhuq n ghY] qn inrbfh mfqR so lyvY] aiDk hoie qAu jih qih dyvY] BhuqI hoie qF dyg krfvY] nfqr gurduafrf pr lfvY] aQvf sdf brq ko dyeI] jy pUjf ko afpy KfeI ] Drm arQ jVH dyvy nfhIN QFih duK hoihNgy jyeI] QF duK ko jfnYgy syeI]” (rihq nfmf BfeI dysf isMG jI ) pujf df Dfn Kfn nfl Drm qy arQ dovF qoN hI DrmI ivakqI vI vFiJaF ho jFdf hY ijs kfrn Aus ivc iBsLtfcfr qy ivBcfr df prvysL afpxy afp hI DusV jFdf hY . ies pUjf dy Dfn Kfn kfrn gurduafiraF dy pRbMDk acrn hIn huMdy gey ijs kfrn ies pRbMD ivruD Kflsf pMQ nUM gurduafrf suDfr lihr clfAuxI peI . ieh lihr jd akflI dl df rUp Dfrn krky gurduafiraF df kbjLf sMBfl bYTI qF akflIaF nUM ieh Kqrf mihsUs hox lg ipaf ik AudefsI iswK iPr votF rfhIN AunHF qoN gurduafry nf CIN lYx . gurduafiraF qy afpxy kbjLy mjLbUq krn leI akflI dl ny AudfsIaF qy Kfs kr ky bqfbf sRI cMd jI dI inMidaf df kfrj ArMB idqf ijhVf ik hux qk cldf af irhf hY . keI mnGVq khfxIaF GVIaF geIaF qy gurduafrf styj nUM AudfsIaF dI inidaf leI vriqaf jfn lg ipaf . ijs iksy gurduafry ivc AudfsI kMjLor idsdy qF AuQy hI golk dy lflcI AuT Kvy huMdy qy gurduafry qy kbjL krn df Xqn krn lg pey . ieho jhIaF GtnfvF nUM muK rKidaF akflI dl ny ieh mihsUs kIqf ik AudfsI vI iswK pMQ df amg hn ijs kfrn anMdpur mqy ivc ienHF nUM iswK pMQ ivc mfnqf idqI geI ik AudfsI mwq qy inrmly vI iswK pMQ df jLrUrI aMg hn qy ienHF nUM vI pMQ dI muK Dfrf nfl joiVaf jfxf cfhIdf hY .ies mqy ijs nUM 1973 ivc akflI dl dI vrikMg kmytI ny pfs kIqf sI . ies nUM dobfrf iPr akflI dl dI luiDafnf kFnPrMs ivc pfs kIqf igaf qy Bfrq srkfr qoN srB ihMd gurduafrf aykt dI mMg kridaf ieh iliKaf igaf ik 7)”Taking appropriate measures for the enactment of an All India Gurdwara Act with a view to improving the administration of the Gurdwaras through out the country and to reintegrate the traditional preaching sects of Sikhism like Udasis and Nirmalas,without in any way encroaching upon the properties of their math.” ies mqy nUM amlI rUp dyx leI sfnUM ieh cfhIdf hY ik afpxy gurduafiraF ivc AudfsIaF qy Kfs kr ky bfbf sRI cMd jI dI inMidaf df iqafg kr ky hr sfl afpxy gurU sfihbfn dy gurpubF dI qrF bfbf sRI cMd jI df vI prkfsL idhfVf mnfieaf krIey. pUjf df Dfn kfx kfrn ajoky smy ivc vI keI gurduafiraF dy pRbMD ivc sMgqF iBsLtfcfr qy kuirhqF dIaF afm sLkfieqF krdIaF hn . ies bfry ieh dsnf aXog nhIN hovy gf ik jd 1971 dy lg pg idwlI gurduafrf pRbMD jo ik Aus smy ivakqIgq rUp ivc clfieaf jf irhf sI iBsLtfcfr dI dl dl ivc Ps igaf sI qF sMgqF dI mMg qy goibMd sdn dy bfnI bfbf ivrsf isMG jI ny Aus pRbMD nUM bKyrUM bKyrUM kr idqf sI qy idlI gurduafrf pRbMD leI iek aYkt sLromxI gurduafrf pRbMDk aYkt 1925 dIaF lIhF qy bxvfieaf sI qy gurduafry iswK sMgqF hvfly krvf idqy sn .pr pUjf df Dfn Kfn kfrn ieh pRbMD vI idno idn ivgVdf jf irhf hY ijs kfrn pUjf dy Dfn qoN gurduafiraF dy gRMQIaF, rfgIaF, ZfZIaF qy pRcfrkF nUM dUr rKx leI gurduafrf kmytIaF nUM AunHF leI ikrq kmfeI dy sfdn pYdf krny cfhIdy hn ijs qrF ik aMimRqsr ivc sLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN iek ikrpfn PyktRI qy gurU gRMQ sfihb qy hor Dfrmuk sfihq dI CpfeI leI Cfpf Kfnf cflU kIqf igaf hY . jy kr ies lIh qy hor PYktRIaF nUM sQfpq kr ky gRMQI ,rfgIaF, prcfrkF afid nUM ikrq qy lfey jfn nfl iswK kOm afpxI rihq mrXfdf qy cldI hoeI Dfrmuk qy sdfcfrI jIvn dI AuDfrnf dujIOaF kOmF leI bx skdI hY ikAuNik jo ivakqI pUjf df Dfn qoN afpxy afp nUM dUr rKdf hY Aus qy gurU mhfrfj dIaF brkqF afpxy afp imldIaF rihMdIaF hn . ies bfry asI iek AuDfrnf df vrnx krnf ieQy Xog smJdy hF ik jd 1988-89 ivc goibMd sdn ,idwlI ivKy bfbf sRI cMd jI dy jIvn qy AunHF dy Audys bfry iek sYmInfr krvfieaf igaf sI ijs dy muK smfgm ivc Bfrq srkfr dy girh mMqRI s[bUtf isMG ny ieh ienMksfP kIqf ik AunHF dy mfqf ipqf dI koeI vI Elfd jIvq pYdf nhIN huMdI sI . AunHF dy ipMz ivc iek gurduafrf sI ijs df gRMQI iek AudfsI iswK huMdf sI . ieh AudfsI iswK ipMz dy grIb gurby ibmfr rogIaF df vYd vI sI . ipMz dy lok Aus df bVf siqkfr kIqf krdy sn . s[ bUtf isMG ny disaf ik AunHF df murdf rUp ivc jnm iek grIb aCUq dy Gr hoieaf qF AunHF dy ipqf jI murdf jnmy bwcy nUM lY ky Aus AudfsI iswK dy crnf ivc rK ky ro ro ky ardfsF qy byNnqIaF krn lgy ik ies murdf bwcy qy mihr kIqI jfvy . Aus AudfsI iswK ny bVy gusy ivc ipqf jI nUM ikhf ik Auh ies bcy nuM kuJ nhIN kr skdy ies leI ies nUM cuwk lY qy gurU gRMQ sfihb jI dy crnf ivc jf Dr dy . jd s[ bUtf isMG jI dy ipqf ny ajyhf kIqf qF bcy dy svfs cflU ho gey . AunHF df ipqf bwcy nUM cuk ky iPr AudfsI iswK pfs lY igaf ik ies bwcy df nfm vI Auh Dr dyx . ies qy AudfsI iswK ny s[ bUtf isMG dy ipqf nUM ikhf ik gurU gRMQ sfihb ny Aus df bUtf lgf idqf hY hor ies df hux kI nfm riKaf jfxf cfhIdf hY . Aus idn qoN Aus bcy df nfm bUtf isMG rwK idqf igaf ijhVf ik smf afAux qy Bfrq df giRh mMqrI bx igaf. kI aj sfzy gurduafiraF dy gRMQI pfTI afid pUjf df Dfn Cwzky ikrq kmfeI krdy hoey ieho kilafnkfrI bx skdy hn ? (not:- s[ bUtf isMG dy bcnF dI EzIE typ sfzy pfs amrIkf ivc mOjUd hY) gurbcn isMG, cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[ sqMbr 30, 2007 gurbfxI qy dsm gRMQ dI kQf dy aDfr qy min jIqY jgu jIqu (gurbcn isMG)
srb pwKI sfihb-ey-kmfl bfdsLfh drvysL gurU goibMd isMG jI mhfrfj iek mhfn sfihqkfr vI sn .AunHF ny ijQy dyv bfxI dI rcnf kIqI AuQy AunHF ny afpxy iswKF nUM Aucy sucy acrn df mflk bxfAux leI sMsfrk,ivhfrk,smfjk bfxI dI vI bVI KUbsUrqI nfl rcnf kIqI hY ijs dI imsfl hor ikqy vyKx ivc asMBv idKfeI dyNdI hY .iek mhfn sfihqkfr kvI dI qrF Auh bVIaF rONck khfxIaF drsf ky afpxy iswKF nUM hr prkfr dI isiKaf dyx ivc hr smy mgx idKfeI dyNdy hn. AunHF ny afpxy jIvn dy QoVy jhy kfl ivc ijQy keI mhFn XuwD lVy qy ijqy hn AuQy AunHF ny sfihqk Kyqr ivc jo rcnfvF sMsfr dy mMc qy rKIaF hn AunHF dI AuDfrnf hor ikqy imlxI kTn hY .smucy Bfrq dIaF ieqhfsk qy imQhfsk GtnfvF nUM AunHF ny ijs anoKy rUp ivc dsm grMQ ivc aMkq kIqf hY Auh afpxI imsfl afp hI hY .gurUu gRMQ sfihb jI ivc drj hvfilaF nUM jy koeI smJn df Xqn krnf cfhy qF Aus nUM “dsm gRMQ” df aiDan krnf hI pvy gf .imsfl dy rUp ivc afpxy pihly jfmy gurU nfnk sfihb jI dy rUp ivc mhfrfj Xog mwq qy alocnf krdy hoey drsfAuNdy hn ik “afeI pMQI sgl jmfqI min jIqy jgu jIqu ]”(gurU gRMQ sfihb) afpxy dsvyN jfmy ivc iesy hI iswDFq nUM ienHF sLbdF dUafrf PurmfAuNdy hoey ivsQfr nfl dsdy hn ik“svYXf”“khf BXo jo sB hI jg jIq su logn ko bhu qRfs idKfXo ]aAur khf ju pY dys ibdysn mfih Bly gj gfih bDfXo ]jo mnu jIqq hY sB dys vhY qumrY inRp hfiQ n afXo ] lfj geI kCu kfj sRXo nhIN lok gXo prlok n pfXo ]159]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ -rudR avqfr) jy koeI ivakqI rfj dI pRfpqI kr ky sfry jgq nUM ijwq lYNdf hY pr jy kr Aus ny afpxy mn nUM nhIN ijiqaf Auh afpxf lok qy prlok dovyN gvf bYTdf hY . ies leI mn nUM ijqn leI gurU sfihbfn ny afpxI bfxI dUafrf gurU gRMQ sfihb ivc QF QF qy jLor idqf hY AuQy dsm gRMQ ivc vI ies iswDFq qy bVf jLor idqf igaf hY . mn nUM iks ZMg nfl ijiqaf jf skdf hY ? ieh pRsLn hr iswK dy mn ivc Auqpn huMdf rihMdf hY .ies df Auqr ivafiKaf meI rUp ivc iek khfxI df rUp dy ky ijs ZMg nfl gurU goibMd isMG jI ny ilK ky afpxy iswKF nUM smJfieaf hY Aus dI sfnUM smJn dI loV hY . khfxI anUsfr rudr dwq avqfr qoN ipCoN ies jgq ivc Xog mwq df ByK cilaf jo keI sflF qk jfrI irhf .qd pfrs nfQ nfm df iek mnuK ies DrqI qy pYdf hoieaf .pfrs nfQ dYvI igafn vflf qy sUrbIr joDf sI ijs dI Kbr jd roh dys dy rfjy nUM imlI qF rfjy ny pfrs nfQ nUM afpxy drbfr ivc sd bulfieaf . ies qy XogI jtfDfrI bVy Kus hoey pr Auh ieh vI anBv krn lg pey ik pfrs nfQ jtfDfrIaF XogIaF df nfsL hI nf kr dyvy .jd pfrs nfQ rfjy dy drbfr ivc pujf qF Aus ny sBnf df idl ijwq ilaf ijs kfrn rfjy ny Aus nUM afpxI DI df irsLqf dy ky Aus nUM afpxf jvfeI bxf ilaf .rfjy dy prIvfr ivc sLfml ho ky pfrs nfQ ny ijQy hr prkfr dI ividaf df igafn pRfpq kr ilaf AuQy Aus ny hr prkfr dy sLsqrF asqrF df vI igafn pRfpq kr ilaf . dYvI sLkqI dI afrfDnf kr ky aijwq hox dy vr vI pRfpq kr ley . ies qrF krn AuprMq Aus ny iek Xwg rcn df inrxf lY ky sfry dysF dy nf ijwqy jfx vfly sUrvIr rfjy qy ivdvfn,igafnvfn,jtfDfrI XogI,iswD isnafsI afid sB qrF dy ivakqIaF nUM sd ilaf . Aus dy sdy qy jo rfjf jF jtfDfI XogI nhIN afieaf Aus nUM jMg ivc hfr dy ky Kqm kr idqf igaf .jdoN bhuq vwzf iekwT ho igaf qF rfjy ny iPr ienHF sBnF qy ijwq pRfpq krn leI akflpurK dy iesqRI rUp dI afrfDnf kridaF akfl purK df srUp vrnx ies qrF kIqf ik “ikRsn rfm Bey ikqy puin kfl pfie ibhfn] kfl ko ankfl kY aklMk mUriq mfn ] jfis pfie Bxo sBY jg jfs pfie iblfn ] qfih qY aibcfr jV krqfr kfih n jfn ]83]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rudR avqfr) arQfq ijs nUM pRfpq krky ikqny hI rfm qy ikRsLn ho bIqy hn .Aus kfl nUM kfl qoN mukq kr ky klMk rihq srUp vflf jfno .ijs dy hukm krky sfrf jgq hoNd ivc afieaf hY qy ijs dy hukm krky sB nsLt ho jFdy hn Aus nUM hy mUrKf krqfr kr ky ikAuN nhIN qUM jfxdf ? ies iekwT nUM sMboDn kridaF rfjy ny sBnF nUM llkfridaF ikhf ik jF qF koeI pircXfqmk kOqk ivKfE jF sB jtfDfrI XogI afpxIaF jtF munvf idE ikAuNik ieh sB pfKMz hY ik “jogI jogu jtn mo nfih ] BRm BRm mrq khf pic pic kih dyiK smJ mn mfhI ] jo jn mhf qq khu jfnY prm gXfn khu pfvY ] qb Xh eyk TAur mnu rfKY dir dir BRmq n DfvY ] khf BXo igRh qij AuiT Bfgy bn mY kIn invfsf ] mn qo rhf sdf Gr hI mo so nhI BXo Audfsf ] aiDk pRpMc idKfieaf Tgf jg jfin jog ko jorf ] qum jIa lKf qjI mfXf hm mfXf mfXf qumY n Corf ]97]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ rudR avqfr) gurU goibMd isMG jI mhfrfj vloN jog mwq bfry pfrs nfQ rfhIN drsfey gey ivcfr gurU gRMQ sfihb jI ivc jog mwq bfry drsfey gey ivcfrF nfl iblkul myl Kfdy hn jyvyN ik “bfrh mih rfvl Kip jfvih chu iCa mih sMinafsI ] jogI kfpVIaf isr Kuby ibnu sbdY gil PfsI ]1]” (pRBfqI mhlf 1 ] aMg 1332) aqy“jogu n BgvI kpVI jogu n mYly vyis ]nfnk Gir bYiTaf jogu pfeIaY siqgur kY Aupdyis ]” (slok mhlf 3] aMg 1420) pfrs nfQ dI lwlkfr sux ky keI jtfDfrI sMinafsI Aus dy aDIn ho gey . keI sBf ivcoN AuT ky jMglF nUM cly gey . ijnHF hMkfrI jtfDfrIaF sMinafsIaF,jogIaF ny pfrsnfQ dy mwq nUM mnx qoN ienkfr kr idqf AunHF nfl bVf BfrI jMg arMB ho igaf ijs ivc aKIr ijwq pfrs nfQ dI huMdI gurU jI afpxI khfxI ivc dsdy hn . jMg ijqn qoN ipCoN pfrs nfQ ny dwqfqRy dy jog mwq nUM Kqm kr idqf .AuhI jogI afpxy afp nUM bcf sky sn jo ik jMglF ivc luk gey sn . hux pfrs nfQ afpxy afp nUM sMsfr jyqU smJx lg ipaf .Aus ny BUp -myD Xwg krn dI iqafrI jd kr leI qF Aus dy mMqRIaF ny Aus nUM ikhf ik BUp-myD Xwg krn smy iek lwK rfijaF nUM mfiraf jfvy qF BUp-myD Xwg huMdf hY .Xwg krvfAux vfilaF nUM anyk qrF dI sMpqI dfn ivc dyxI pYNdI hY .iek lwK hfQI ,do lwK GoVy,sony dy anyk Bfr aqy iek iek kroV dI rkm Xwg krvfAux vfly iek iek bRfhmn nUM dfn dyxI pYNdI hY .jy iksy rfjy kol ieqnI sMpqI hovy AuhI BUp-myD Xwg pUrn krvf skdf hY .pfrs nfQ ny ikhf ik Aus pfs ieh sb kuJ mfjUd hY qy Auh hr hflq ivc inRp-myD( BUp-myD) Xwg krvfey gf .jd sfry Xwg dy pRbMD ho gey qF sBnF rfijaF qy hor sUrbIrF joiDaF nUM ieh puiCaf igaf ik ies jgq ivc koeI hor vI ieho ijhf rfjf hY ijs nUM hflI qk pfrs nfQ ny ijiqaf nf hovy ? ieh sux ky lwKF rfjy sLrm sLfr hoey hoey afpxf isr nIvF krI bYTy rhy qd iek rfjy ny AuT ky ieh byNnqI kIqI ik jy kr Aus dI jfn bKsLI kr idqI jfvy qF Auh ieh Byd Kol dyvy gF. ies qy jd Aus rfjy nUM puiCaf igaf qF Aus rfjy ny ikhf ik smuMdr ivc iek mwC dy pyt ivc iek mCMdr nfm df XogI bYTf hY . Auh XogI hI jfxdf hY ik ikhVf rfjf hflI qk ijiqaf nhIN jf sikaf ? ieh sux ky pfrs nfQ ny Aus mwC nUM PVx vfsqy smuMdr Br ivc sfry sMsfr dy jfl ivCf idqy pr Auh mwC hwQ nf afieaf qy keI hor jl jIv jflF ivc Ps gey . ies qrF krn nfl pfrs nfQ nUM ieh Byd df pqf lwgf ik ijs mwC dI Aus nUM loV hY Auh mwC KIr sfgr ivc rihMdf hY .ies qy KIr sfgr ivc rfjy pfrs nfQ ny jf ky jfl ivCf idqy pr Auh mwC nUM iPr vI nf PV sikaf ijs qy pfrs nfQ dy mMqRIaF ny Aus nUM smJfieaf ik Auh mwCMdr monI rUp ivc mwC dy pyt ivc bYTf hY ijs nUM kyvl igafn rUpI jfl nfl hI kfbU kIqf jf skdf hY . jd igafn df jfl ivCf ky mwC nUM PV ilaf igaf qy Aus dy pyt ivcoN mwCMdr munI nUM PVx vfsqy mwC dy pyt nUM cIrn dI loV peI jd mwC df pyt iksy vI hiQafr nfl nf kitaf igaf qF isafxy ivakqIaF dy dsx qy mwC nUM igafn gurU dy dsx qy ibbyk dy Cury nfl kitaf igaf .mwC dy pyt ivcoN mwCMdr jd smfDI coN inkilaF qf Aus dIaF awKIaF dy sfhmxy jo swqF DfqUaF df bixaf puqlf riKaF igaf sI Auh sVH ky svfh ho igaf qy mwCMdr ny pfrs nfQ nUM Aus dy pRsLnNF dy Auqr dyNidaF smJfieaf ik Aus ny BfvyN sfry rfjy ijwq ley hn pr Auh rfjf nhIN ijwiqaf jfvy gf . Auh qyry ihrdy aMdr rih irhf hY qy Aus df nfm aibbyk hY ijs nUM koeI vI rfjf ijwq nhIN sikaf. Aus df srUp bVf hI anUpm hY . “sun rfj rfjn hMs ]Bv Buim ky avqMs ] quih jIqey sb rfie ] pr so n jIqXo jfie ]164] aibbyk hY nfAu ] qv hIX mY iqh TfAu ] iqh jIq khI n Bup ] vh hY srUp anUp ]165]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ rudR avqfr) ies qy pfrs nfQ ny mCMdr nUM puiCaf ik aibbyk qy ibbyk iek hI jfqI dy rfjy hn ijs kfrn ienHF dI kul,jfqI,ienHF dy lwCx aqy asqRF ssLqrf ,gihixaF rwQf nfvF bfbq Aus nUM smJfieaf jfvy .ies qy mCMdr munI ny rfjy aibbyk qy Aus dy dujy sfQI rfijaF dy jo nfm dsy hn Auh ies pRkfr hn . aibbyk df iek mMqRI rfjf kfmdyv hY ijs dI sYxf ivc bhuq hI cwqr ,mohq krn vflIaF ,nfc gfxy ivc sMpUrn qy suMdr nOjvfn iesqRIaF hn .ijs smy ieh rfjf kfmdyv kroD kr ky afpxI sYxf smyq iksy qy hmlf krdf hY qF svfey ibbyk qoN Aus df koeI tfkrf nhIN kr skdf .ies kfm dyv rfjy dy cfr bVy mhFblI puqr hn ijnHF dy nfm sUan (rfgF df rfjf),hUlfs(suMdr idRsLF df mflk),afnMd qy Brm dsy gey hn .ies qoN ibnF iek bhuq hI sUrbIr keI ijqF pRfpq krn vflI buhfdr iesqRI ijs df nfm ‘klh’ hY jo hr QF lVfeI JgVy krvfAux leI pRisD hY .hor sUrbIrF ivc ‘vYr,afls,md, kuivRiq , gumfn, anrQ,inMd,nrk,nsIl (ivgVy suBf vflf) ,kucIl (asuDqf) ,BuK qy qRyh ,kpt dyv,loB, moh, hMkfr,dRoh, Brm,JUT qy rUT,imiQaF,icMqf,dirdR,sMkf,asoB, asquMsLt,anfs,ihMsf,kumMq ,aljf,corI ivBcfr,svfim Gfq qy ikRqGnqf (do BfeI hn ) imqRdoK qy rfj doK (do BfeI hn) eIrKf qy Aucft,apdf qy JUTqf ijnHF dy hwQF ivc Aupdr qy ivGn dy bfx hn,ibXog qy aprfD , Kyd,kuikRaf,iglfin, Gfq qy bIkrx,Kyd, ksLt,kuikRaf krm qy ibkrm afid bVy BfrI joDy sLfml hn . aibbyk dIaF ienHF sLkqIaF df vrnx pMcm pfiqsLfh sRI gurU arjn dyv jI krdy hoey dsdy hn ik ieh dosL keI jnmF qoN hI jIv afqmf nfl cly afAuNdy hn ijs kfrn vfihgurU akfl purK hI afpxI ikrpf duafrf ienHF qoN bcfvy . “bYr ibroD kfm kRoD moh ] JUT ibkfr mhf loB Droh ] ieafhu jugiq ibhfny keI jnm ] nfnk rfiK lyhu afpn kir krm ]” (gurU gRMQ sfihb aMg 267-68) ienHF ivcoN vI pMc ivkfr bVy sLkqI sLflI mMny gey hn ijnHF bfry asIN hr rojL ardfs vI vrdy hF ik sfnUM kfm,kroD,loB ,moh qy hMkfr qoN hy pRmfqmf sdf bcfeI rKy . gurU arjn sfihb jI ienHF nUM bVy JgVflU dsdy hoey PurmfAuNdy hn ik “pMc ibKfdI eyku grIbf rfKhu rfKnhfry ] Kyd krih aru bhuq sMqfvih afieE srin quhfry ]” (gurU gRMQ sfihb aMg 205) aibbyk dIaF ienHF bVIaF BfrI sLkqIaF nUM gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny icMnafqmuk rUp ivc ieh jo khfxI bxf ky sfnUM smJfieaf hY ik ieh sB jIv afqmf nUM pfpF ivc DsoVx vflIaF sLkqIaF hn . ijnHF df tfkrf krn leI mhfrfj jI khfxI nUM awgy qordy hoey dsdy hn ik pfrs nfQ ny iPr mCMdr nUM puiCaf ik ijs qrF Aus nUM aibbyk rfjy dy sUrmy qy AunHF dI sLkqI,AunHF dy sLwsqr asqrF bfry sfrI jfnkfrI idqI hY Ausy qrF Aus nUM ibbyk rfjy qy Aus dIaF sB sLkqIaF bfbq vI Aus nUM disaf jfvy .ies pRsLn df Auqr dyNidaF mCMdr mUnI ny dsxf arMB kIqf .ibbyk rfjy dIaF ijhVIaF sLkqIaF df vrnx mCMdr ny kIqf hY AunHF dy ieQy aibbyk rfjy dIaF sLkqIaF dI qrF kyvl nfm hI dsy jf rhy hn . ibbyk rfjy dI hr vsqU suPYd mCMdr ny dsI hY . .ibbyk rfjy dI POj ivc DrmI,DIrj,sMjm,nym,ibgRXfn ,iesnfn,inivRqI suBfcfr,jog,arcf qy pUjf,aibkfr,ibidaf,sMjog,suikRq,amoh qy aloB,hTI jpI qpI sqI aqy aKMz,akroD ijs df mMqRI ljf hY,akfm,inr-hMkfr,Bfvnf sihq Bgq,pRym,sLFiq,pfT,krm qy isC,jog qy pRboD,Audm,ibcfr qy sMjog,hom,siqsMg,pRIq,hir Bgq,pivqr aMg,jwg qy pRboD,siq qy sMqoK, anurkqqf,byrkqqf,akRuD qy pRboD,dfn,iDafn aid bVy sUrvIr joDy hn . aibbyk qy ibbyk df afps ivc bVf BfrI jMg huMdf af irhf hY ijs df hfl mCMdr ny pfrs nfQ nUM bVI ivsQfrqf nf dsidaF ikhf ik ienHF sUrvIr joiDaF ny afpsI jMg ivc hr qrF dy hiQafrF dI vrqo kIqI qy krdy af rhy hn .dohF iDrF dI ieh jMg keI sdIaF qk jfrI rhI ijs ivc ijwq hfr df PYslf krnf bVf kTn sI ijs kfrn pfrs nfQ jMg dI khfxI suxdf hoieaf awk igaf qy mCMdr nUM ies dy aMq bfry puCx lgf ik “kih muin bir sB moih ibcfrf ] ieh doAU bIr bzy birafrf ] ien kf ibruD invrq n BXf ] ieno Czfvq sB jgu gXf ]331 ] ienY juJfvq sb koeI jUJf ]ien kf aMq n kfhU sUJf ] ieh hY afid hTI birafrf ]mhfrQI aAu mhf BXfrf ]332]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ rUdR avqfr) pfrs nfQ rfjy dy ieh bcn sux ky mCMdr kuJ icr leI cup irhf qy Aus vl hYrfn ho ky itk itkI lgf ky Jt pt vyKdf irhf .ies qy crpt nfQ nfmI iek hor munI pYdf ho igaf . crpt nfQ ny rfjy pfrs nfQ nUM smJFAuNidaf ikhf ik aibbyk qy ibbyk nUM do nf smJo . ieh iek hI rUp dy do ivkfr rihq avqfrI ivakqI hn . afid purK (akfl purK) ny jd afpxy afp nUM sMBfilaf qy afpxy hI rUp ivc afpxy afp nUM vyiKaf qy iek vfr ‘EaMkfr’ ikhf ijs qoN sfrI BumI qy akfsL bx gey ik “afid purK jb afp sMBfrf ]afp rUp mY afp inhfrf ] EaMkfr kih iekdf khf ] Buim akfs skl bin rhf ]335]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rUdR avqfr) gurU goibMd isMG jI gurU gRMQ sfihb ivc drj bfxI dI hI pusLtI krdy hn ik “kIqf psfAu eyko kvfAu ] iqsqy hoey lK drIafAu ]” (jpu jI sfihb) aqy “EaMkfir sB isRsit AupfeI ] sBu Kylu qmfsf qyrI vizafeI ] (gurU gRMQ sfihb aMg 1061) Aus dy swjy pfsy qoN swc qy Kwby pfsy qoN JUT dI AuqpqI hoeI mMnI geI hY ijs kfrn ieh dovyN blvfn sUrmy ieko hI smy pYdf hoey ijnHF nUM mfrnf bhuq hI kTn hY .pRmfqmf dy BydF nUM koeI nhIN jfx skdf BfvyN Auh afpxI afXU hjLfrF sflf qk vDf lvy qy hjLfrF hI jLbfnF nfl Aus df AUcfrn krdf rvy qF vI Aus dy BydF nUM nhIN pfieaf jf skdf ik “shMs brK jo afXU bZfvY ] rsnf shs sdf lO pfvY ] shMs jugn lO kry ibcfrf ] qdip n pfvq pfr qumfrf ]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rUdR avqfr) “iek dU jIBO lK hoih lK hovih lK vIs ] lKu lKu gyVf afKIaih eyku nfmu jg dIs ]” (jpu jI sfihb) aqy “eyk jIh gux kvn bKfnY ] shs PnI syK aMqu n jfnY ]” (gurU gRMQ aMg 1083) ies qrF akfl purK dI mihmf kridaF crpt ny rfjy pfrs nfQ nUM disaf ik pRmfqmf nfm rihq,Dfm rihq,igxqI qoN pry,afid aMq qoN ibnf hY .Auh aijq qy BY rihq hY .Auh inrivkfr qy inrivsLfd hY .Auh anMq mhfnqf vflf ipRQvI df sdIvI svfmI qy purfqn hY . Auh BivKq,vrqmfn qy aqIq dI hr Gtnf nUM vrqfAux vflf hY . “anfmM adfmM anIlM anfdM] ajYaM aBYaM avY inr ibKfdM ] anMqM mhMqM ipRQIsM purfxM ] su BbRXM BivKRXM avYXM BvfxM ]341]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rudR avqfr) ies qrF pfrs nfQ ny jd igafn dy bcn suxy qF Auh kihx lwgf ik jy Auh ienHF nUM ijwq nhIN skdf qF Aus leI iehI TIk hY ik Auh afpxy afp nUM agxI dy ByNt kr ky Kqm kr lvy . Aus ny aKIr jog agxI pYdf kr ky afpxy afp nUM Kqm kr ilaf . |
|
|