|
|
|
jAu qAu pRym Kylx kf cfAu ] isru Dir qlI glI myrI afAu ] bfbf dIp isMG jI sLhId (jIvn qy iek Jfq) (lyKk:- gurbcn isMG)
srbMs dfnI ,mhfn sUrbIr joDy,pIrF dy pIr,mhfn ividvfn,kvI qy bfxI dy bohQy bfdsLfh drvys gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny KMzy bfty rfhI aMimRq iqafr kr ky akfl purK dI POj Kflsy nUM pRgt krn AuprMq Kflsy dy guxF df vI bVy ivsQfr nfn vrnx kridaF hoieaF disaf hY ik akflpurK ny afpxy Kflsy nUM ieho jhy guxF dI bKLissL kIqI hoeI hY ik aYsy gux Kflsih bKLsLY,Bgiq,igafnI,rfj jogysLvr] CiqRX ibRiq annXupfsk,qXfgI, hTI, sUr, BvnysLvr] gRfhI suB qXfig ibvrijiq sLRqXfdXM sLRI muK prmysLvr] gIqf Aupinsidn mhf vfkX,rihnI Bigiq gXfinibRqysLvr]5] (srbloh gRMQ sRI muK vfk pf:10) vfihgurU akfl purK ny afpxy Kflsy nUM ijnHF guxF dI bKLisLs kIqI hoeI hY Aus df vyrvf dyNdy hoey dsLmys ipqf PurmfAuNdy hn ik AunHf df Kflsf BgqI krn vflf ivakqI hY . Auh igafn df igafqf qy rfijaF df rfjf qy jogIaF df vI eIsLvr rUp hY . Kflsf sUrbIrqf vflf ivakqI hY . Auh iqafgI hY ,hTI sUrmf hY . Kflsf BUmI df mflk hY . Kflsf sLwuB isiKaf df girhx krn vflf hY . Auh ivvrjqf df iqafgI qy hr smy muK qoN prmysLvr df nfm ismrn vflf hY . jo ivakqI akflpurK dI AusiqqI dy gux gfiex krn vflf qy Bgq qy igafn ibrqI df mflk hY AuhI Kflsf hY . ieho ijhf ivakqI hI Kflsy dy pwd nUM pRfpq kr ky inrMkfr akflpurK df srUp ho jFdf hY . ies leI mY(gurU sfihb jI) afpxy iswKF nUM ieh AupdysL isKx vfsqy dyNdf hF ik Auh kwC,kys qy ikrpfn nUM Dfrn kIqf krn . “ asu Kflsih Kfls pd pRfpiq, inrMkfir su svrUp mhfnM] gurU Aupdys isKn pRiq Bfsin,muwidRq kwC kys ikRpfnM]” (srbloh gRMQ sRI muK vfk pf:10) Kflsy dy Auprokq guxF df vrnx kridaF gurU sfihb jI dsdy hn ik Kflsy nUM ds prDfn guxF df DfrnI vI hoxf cfhIdf hY ijnHF bfry mhfrfj jI PurmfAuNdy hn ik Kflsf Auh hY ijhVf (1)dXf,(@2)dfn,(3)iCmf,(4)snfn,(5)sLIl,(6)suic, (7)siq df DfrnI hovy qy (8)sfDnf nUM iswD krdf hoieaf (9)sUrbIrqf vflf aqy (10)BgqI krn vflf hovy . ies bfry gurU mhfrfj jI df Purmfn hY ik “qf kI rihin isKn pRiq,ds gRfhI Kflsh pRDfnM] dXf dfn aru Cmf snfnM, sIl suic sqXM sMBfnM] sfDn iswD sUr Bgiq mfnM, ds gRfhI afsqk pRmfnM]6]” (srbloh gRMQ sRI muK vfk pf:10) Kflsf kyvl Auprokq gurU goibMd isMG jI vloN dsy gey ds guxF df DfrnI hI nhIN sgoN Aus nUM ds aOgxF df iqafgI hox df vI gurU mhfrfj jI AupdysL dyNdy hn . Kflsy dy ienHF dsF aOgxF dy iqafgx df vrnx krdy hoey dsmysL ipqf jI afpxy iswKF nUM smJfAuNdy hn ik “qXfgI ds] ibroD aiq sfDn ihMsf aMhkfr afls ikRpnqv pRmfnM ] kTorqu jVqu kuicilqu asAUcM klm sLf-rU-aiBgiq afnM ] ds gRfhI ds iqXfgI aYso qfih Kflsh kQq sujfnM ] asu Kflsih Kfls pd pRfpiq inrMkfir su svrUp mhfnM ]7]” (srbloh gRMQ sRI muK vfk pf:10) (1)sfDnF(jp qy qp,syvf qy ismrn)df ivroD df iqafg krn vflf hI Kflsf hY . iesy qrF (2)ihMsf qy (3) aMhkfr aqy(4)afls df Kflsf iqafgI hY .Auh(5)ikrpxq aQvf kMjUs vI nhIN hY . Kflsf (6)kTorpuxy (7)mUrKpuxy(8) kuiclqf(gMdy mMdy vsqrF df DfrnI hoxf)qy (9)apivqrqf df iqafgI hY . Auh (10)sLrf anUsfr klmf pVHIaF hoeIaF vsqUaF df vI iqafgI hY . ieho jhy ds guxF df DfrnI qy ds aOgxF df iqafgI ivakqI nUM hI sujfn purK Kflsy df rUp prvfn krdy hn . Kflsy dy ieho jhy lCxF vflf ivakqI qy inrMkfr iek hI mhFn srUp smJy jFdy hn . ds guxF df DfrnI qy ds aOgxF df iqafgI hI afpxy afp nUM Kflsf aKvfAux Xog hY . Auh afpxy jIvn kfl ivc mukq ho ky pfrbRhm df srUp ho ky mhF purK hI aKvfieaf jFdf hY . BfvyN ieho jhy Kflsf pd dI pRfpqI bVI durlB hY pr ijhVf vI ieh pdvI pRfpq kr lYNdf hY AuhI Kflsf hY . ijs qrF sfgr qy sfgr dI bUMd ivc koeI aMqr nhIN huMdf Ausy qrF jIv afqmf qy pRmfqmf ivc vI koeI Byd nhIN huMdf hY ik “jIvn mukiq ibcriq bn iqRn mih,dyv Buqdyv hI kihwXY ] Kfls pd ko pRfpiq durlB aYso Kfls hirjn cihwXY ] jl qrMg Byd kCu nfhin jIv bRhm prmfqm lihwXY ] bRhmih jIv pfrbRhmih sfgr bUMd bUMd isMDu aihwXY ]8]” (srbloh gRMQ sRI muK vfk pf:10) ieh avsQf bVI kTnqfeI nfl hI pRfpq ho skdI hY ijs ivakqI qy gurU klgIDr ipqf dI ikrpf hovy qy Auh gurU jI dI bKisLs dUafrf ies avsQf nUM Dfrn kr lvy qF Auh hr smy afqm rs ivc lIn huMdf hoieaf Kflsf bx ky hr vsqU ivc srb sLkqImfn sfry bRhmMz ivc rmy hoey akfl purK pRBU pRmfqmf df hI rUp dyKdf hY qy Aus nUM mo,qoh qy pRBU ivckfr koeI aMqr hI idKfeI nhIN dyNdf qF hI Auh Kflsy df rUp bx skdf hY ik “afqm rs jy jfnhI so hY Kfls dyv ] pRBU mih mo mih qfs mih rMick nfihn Byv]” (srbloh gRMQ sRI muK vfk pf:10) ieho jhy guxF vflf Kflsf bnxf bVf kTn hY . sLfied ajoky kfl ivc koeI hiraf bUtf ieho jhy guxf vflf hovy ? pr gurU goibMd isMG jI dy smy Kflsy dI sfjxf qy Kflsy dy guxf df pRcfr dys dy kony kony ivwc sLurU ho cukf sI . lok dys dy hr kony qoN anMd pur sfihb puj ky aMimRq pfx krI jf rhy sn qy anMd pur sfihb ivKy Kflsf POj bVI qyjLI nfl iqafr ho rhI sI . afm qOr qy sMgqF jiQaF dy rUp ivwc ivsfKI qy holI dy joV myilaF smyN hI anMd pur sfihb klgIDr ipqf dy drsLnF leI afieaf krdIaF sn . iek vfr holy mhly dy avsr qy aMimRqsr dy ielfky dIaF sMgqF nfl ipMz phuivMz dIaF sMgqF BfeI BgqU dI agvfeI ivwc vI anMd pur sfihb pujIaF . BfeI BgqU dy nfl Aus df sfrf prIvfr vI sI . AunHF dI pqnI mfqf ijAuxI qy honhfr nOjvfn lVkf dIpf vI nfl sI .holy mhly dy avsr qy gurU kIaF lfzlIaF POjF ny bVy krqb idKfey . vwK vwK jiQaF dy jMgI aiBafs dy mukfbly hoey . GOV svfrI ,nyjLf bfjLI,plQy bfjLI qy gqky dy bVy sLfndfr mukfbly Kflsy dy vwK vwK jiQaF ny ivKfey qy dsmysL ipqf qoN myhrF qy bKissLF pRfpq kIqIaF . ies avsr qy jd klgLIDr ipqf ny aMimRq dI bKisLs kIqI qF aMimRqsr qoN afey jQy ny vI aMimRq pfx kr ilaf . BfeI Bgqy df pRIvfr vI aMimRq Cwkx AuprMq isMG sj ky Kflsf POj ivwc sLfml ho igaf . hux Bgqf, Bgq isMG bx igaf qy Aus df nOjvfn puqr dIpf ,dIp isMG bx igaf qy mfqf jIAuxI ,jIvx kOr swj geI . smfgm qoN ipCoN jd jQy vfps prqn lgy qF hr iek iswK ny vfps prqn leI gurU mhfrfj qoN asLIrvfd pRfpq kIqf . BfeI Bgq isMG dy pRIvfr ny jd gurU crnF qy afpxf sIs invf ky vfps afpxy ipMz jfx dI afigaf mMgI qF dsmysL ipqf jI ny dlIp isMG vl iesLfrf krky Aus nUM puiCaf ik dIp isMGF qUM vI ipMz vfps jfxf ey ik sfzy pfs rihxf ey . dIp isMG ny dovyN hwQ joV ky arjL kIqI ik swcy pfqsLfh jo quhfzf hukm hY . ies qy dIp isMG dy ipqf ny mhfrfj nUM bynqI kIqI ik jy kr afp ies sfzy puqr nUM jo ik aMimRq pfx krn sfzy smyq hux afp df hI bwcf bx igaf hY . jy kr ieh afp jI dy crnF ivwc rvy qF sfzy qF Bfg hI KuwlH jfx gy . mhfrfj ny Aus smy bVy pRsMnicwq ho ky ikhf ik ieh isMG Kflsf pMQ df dIp bxy gf . ies qrF gurU mhfrfj jI ny dIp isMG nUM afpxy pfs anMd pur sfihb hI rwK ilaf . bfbf dIp isMG jI sLhId df jnm sMn 1682 eI nUM hoieaf mMinaf igaf hY . afp gurU goibMd isMG jI mhfrfj dy crnF ivwc 1699 dI ivsfKI qoN ipCoN hI lgy sn jd ik anMd pur sfihb ivwc holf mhwlf vI siqgurU jI vloN sLurU kIqf jf cuwkf sI . bfbf jI ny afpxy bcpn ivwc hI gurmuKI iswK leI sI . afp ijQy GoV svfrI dy vI cMgy sLfh svfr sn AuQy afp jI plQf bfjLI qy gqkf bfjLI dy vI bVy AuGy iKzfrI sn . afp jI df kwd kfPI Aucf disaf jFdf hY . gurU goibMd isMG jI dy crnF ivwc rih ky afp jI ny PojI gux vI Kflsf POj dy PojIaF pfsoN cMgI qrF iswK ley sn . Kflsy dy dsmysL ipqf vloN dsy gey guxF nUM vI afp jI ny anMd pur sfihb ivKy rih ky isK ley sn . dsdy hn ik afp jI dI gurmuKI ilKfeI qy aKrF dI bnfvq bVI hI suMdr sI ijs nUM gurU goibMd isMG jI bhuq hI psMd kIqf krdy sn . gurU mhfrfj jI ny afp dy ies gux qy pRsMn ho ky afp jI nUM BfeI mnI isMG jI sLhId dy nfl afpxI bfxI dy Auqfry krn dI syvf vI bKsL idqI . ies smyN qk gurU goibMd isMG jI dI bfxI dy gRMQ sfihb (dsm gRMQ sfihb svfey jLPrnfmf qoN) iqafr ho cuwky sn . ies qrF bfbf dIp isMG jI sMq ispfhI bxdy gey qy Kflsy dy sfry guxF nUM Dfrn krdy gey . gurU mhfrfj jI ny AunHF nUM afpxy hjLUrI syvkF ivwc sLfml kr ilaf sI . ies qrF bfbf jI kfPI smF gurU crnF ivwc rih ky syvf qy ismrn krdy rhy . kuJ sflF ipCoN AunHF dy ipMz dI sMgq qy AunHF dy mfqf ipqf vI anMd pur sfihb mhfrfj jI dy drsLnF nUM pujy . kuJ mhIny syvf krn AuprMq jd AunHF dy mfqf ipqf vfps ipMz prqn lwgy qF AunHF ny swcy pfiqsLfh snmuK arjLoeI kIqI ik Auh dIp isMG nUM afpxy nfl afpxy ipMz lY jfx . ies smyN qk bfbf dIp isMG pUrn rUp ivwc Kflsy dy guxF nUM Dfrn kr ky sMq ispfhI bx cukf sI ijs kfrn siqgurF ny bVI pRsMnqf nfl AunHF nUM afpxy ngr jfx dI afigaf dy ky hdfieqF kIqIaF ik Auh ielfky Br dIaF sMgqF nUM iekqr kr ky AunHF nUM sMq ispfhI dI isiKaf dyNdy hoey AunHF nUM sLsqr qy sLfqr dI jfnkfrI idqf krn qy Kflsy dy sfry guxF df DfrnI sfrIaF sMgqF nUM bnfAux . jdoN quhfnUM bulfvf afvy qurMq hI sfzy pfs cly afAuxf . pr ieh Xfd rKxf ik ibnf bulfvy qy nhIN afAuxf . gurU jI dIaF hdfieqF lY ky bfbf dIp isMG jI afpxy ngr vfps af gey . disaf jFdf hY ik bfbf jI afpxy nfl gurU goibMd isMG jI dI bfxI dy Auqfry vI afp ilwK ky afpxy nfl afpxy ipMz lY afey sn . ipMz puwj ky gurU jI dy hukmF anusfr syvf arMB kr idqI qy QoVy hI smy ivwc ielfky ivwc sMq ispfhI Kflsy dy jQy kfiem kr idqy . afpxy prIvfr dI AupjIvkf vfsqy KyqI df kMm vI sLurU kr ky gurU afsLy syvf,ismrn qy ikrq dI amlI isiKaf dyxI sLurU kr idqI . bfbf jI df ipMz phuivMz ,aMimRqsr qy lfhOr dy nyVy hY . ies kfrn dys ivwc vfpr rhIaF GtnfvF dI jfnkfrI ipMz ivwc bfbf jI qk CyqI hI puwj jfieaf krdI sI . anMd pur sfihb dIaF lVfeIaF,gurU goibMd isMG jI vloN anMd pur sfihb nUM sdIvI ivCoVf, cmkOr sfihb dI lVfeI ivwc sfihbjLfidaF qy isMGF dIaF sLhIdIaF qy mfCI vfVy dIaF sUcnfvF qoN AuprMq mukqsr dI lVfeI qk dIaF sB KbrF bfbf jI qk AunHF dy ipMz puwjdIaF rihMdIaF sn pr bfbf jI iehnF muihmF ivwc sLfml hox qoN mjLbUr sn . ikAuN ? gurU df hukm sI ik bulfey ibnf nhIN afAuxf . BfvyN gurU drsLnF dI qFg hr smy sqfAuNdI rihMdI sI pr gurU df hukm sB qoN pihlF qy sB qoN Aucf iswK leI huMdf hY ijs kfrn iswK afpxf sB kuJ vI gurU dy hukm leI inCfvr krn ivwc gurU dI ikrpf hI smJdf hY . mukqsr dI lVfeI qoN ipCoN keI ngrF ivwcoN huMdy hoey klgIDr ipqf gurU goibMd isMG jI mhfrfj dmdmf sfihb ,ipMz sfbo kI qlvMzI pujy . ieQy mhfrfj qkrIbn sfZy nO mhIny qk rhy . ieQoN hI mhfrfj ny afpxy sMq ispfhI Kflsy bfbf dIp isMG nUM AunHF dy ipMz phuivMz sunyhf Gilaf ik Auh hux gurU sfihb jI dy crnF ivwc puj ky syvf kry . ijhVf isMG gurU sfihb jI df hukm lY ky igaf sI Aus nUM vI ieh hukm sI ik Auh bfbf dIp isMG nUM afpxy nfl hI lY ky afvy . bfbf jI ny gurU goibMd isMG jI vloN Gly isMG df bVf mfn siqkfr kIqf qy Jt hI dm dmf sfihb leI kUc kr idqf . bfbf jI nfl ielfky dy bhuq sfry isMG vI gurU mfhfrfj jI dy drsLnF leI iqafr ho ky nfl cl pey sn . dmdmf sfihb ivKy gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny BfeI mnI isMG jI nfl bfbf jI dI vI syvf lf idqI ik pMcm pfiqsLfh vloN ijhVf gurU gRMQ sfihb BfeI gurdfs jI rfhIN iqafr krvfieaf igaf hY Aus dI dubfrf ilKq iqafr krnI hY ijs ivwc nOvyN pfiqsLfh gurU qygL bhfdr sfihb jI dI bfxI vI drj krnI hY . ies mMqv leI iek nvykly asQfn df pRbMD kr ilaf igaf ijQy swcy pfiqsLfh gurU goibMd isMG jI BfeI mnI isMG jI nUM afpxy nfl lY ky rojLfnf bfxI ilKvfeI jFdy sn qy bfbf dIp isMG jI dI ieh syvf huMdI sI ik AunHF ny ilKq leI sfry pRbMD krny hn qy bfxI dy Auqfry vI krny hn . jd gurU gRMQ sfihb jI ny ieh bIV iqafr kr leI qF AunHF nUM dwKx vwl jfxf pY igaf . gurU goibMd isMG jI vloN ilKvfeI geI ies bIV sfihb df nfm dmdmI bIV kr ky prisD ho igaf . iesy hI bIV sfihb jI nUM mhfrfj jI ny dwKx puj ky nfdyV sfihb dy asQfn qy gurgdI dI pdvI qy ibrfjmfn kIqf sI ik hux AunHF dy asQfn qy sLbd rUp ivwc hI gurU gRMQ sfihb jI iswKF dy gurU hn . dwKx jfx smyN mhfrfj jI bfbf dIp isMG jI nUM dmdmf sfihb hI syvf lf gey sn ik Auh ieQy rihky iswKI df prcfr kIqf krn qy nfl nfl gurbfxI dy Auqfry vI kIqf krn . keI ieqhfskfr ieh svIkfr krdy hn ik bfbf jI vI gurU sfihb nfl dwKx gey sn qy Aus smy vI hfjLr sn jd ik gurU sfihb jI ny gurqf sRI gurU gRMQ sfihb nUM idqI sI qy ipCoN gurU mfhfrfj jI dy hukmF anusfr vfps dmdmf sfihb puwj gey sn . dmdmf sfihb ivKy bfbf dIp isMG jI ny gurU goibMd isMG jI dIaF hdfieqF anusfr anMd pur sfihb jI dIaF lIhF qy sfrf pRogrfm sLuru kr idqf . gurbfxI kIrqn,kQf qy gurmq ivcfrF dy nfl nfl PojI isKlfeI vI nOjvfnF nUM idqI jf rhI sI . ies qrF sMq ispfhI Kflsy dI POj dy jQy kfiem kIqy jf rhy sn . QoVy smyN ivwc hI ielfky Br ivwc kfPI Kflsf POj dy jQy iqafr ho gey sn .ies smyN gurU goibMd isMG jI dy sfihjLfidaF dI sLhIdI dI gfQf pMjfb dy Gr Gr ivwc puwj cukI sI . afm jMqf ivwc ies bfry bVf roh sI . Coty sfihjLfidaf dI sLhIdI qF rONKty kr dyx vflI Gtnf sI . hr ivakqI BfvyN Auh iksy vI Drm nUM mnx vflf sI sUbf srihMd dy ies jLulm dI ivroDqf kr irhf sI . ieslfm ivwc vI nfbflg ivakqI nUM iksy vI hflq ivwc mOq dI sjLf nhIN idqI jf skdI ijs kfrn mlyrkotly df nvfb vI sUbf srihMd vjId Kfn nfl sihmq nhIN hoieaf sI . jd ieh Kbr pMjfb pujI ik gurU goibMd isMG jI dy hukmF anusfr bfb bMdf isMG bhfdr srihMd qy cVfeI krn leI pMjfb pwuj irhf hY qF pMjfb ivwcoN bhuq sfry sUrmy hiQafrbMd ho ky bfbf bMdf isMG bhfdr dI Kflsf POj ivwc sLfml hoeI jf rhy sn . ies dI Kbr jd bfbf dIp isMG jI nUM dmdmf sfihb ivKy imlI qF bfbf jI vI mflvy qy mfJy qoN hjLfrF hI sMq ispfhI Kflsy dI POj iqafr kr ky bfbf bMdf isMG bhfdr nfl jf imly sn . bfbf jI ny bfbf bMdf isMG bhfdr nfl Aus smyN mUlfkfq kIqI jd ik bfbf bMdf isMG ny sonIpq nUM Piqh kr ilaf sI qy Auh hux smfny vl vwD irhf sI . bfbf dIp isMGf jI df Aus smy qk pMjfb Br ivwc kfPI asr rsUK vwD cuwkf sI . jd afm lokfeI nUM ieh pqf lgf ik bfbf dIp isMG vI bfbf bMdf isMG bhfdr nfl iml gey hn qF hjLfrF dI igxqI ivwc pMjfb dy lok bfbf bMdf isMG bhfdr dI POj ivwc sLfml huMdy jf rhy sn . kYQl dI ijwq ipCoN jd bMdf isMG bhfdr ny smfny qy hmlf kIqf qF bfbf dIp isMG jI Aus nfl sn . smfny qy ieh hmlf imqI 26 nvMbr,1709 nUM kIqf igaf minaf jFdf hY . smfny ivKy Aus jlfd df Gr sI ijs df nfm jlfludIn sI . ies jlfd ny idwlI ivKy nOvyN pfiqsLfh sRI gurU qyg bhfdr sfihb nUM sLhId kIqf sI . isKF nUM ies ngr nfl bVI iGrnf sI ijs kfrn ies ngr nUM Kflsf POj ny qbfh kr idqf . ieh lVfeI mugLl POj ny vI bVI bhfdrI nfl lVI pr roh ivwc afeI Kflsf POj df tfkrf nf kr skI qy qkrIbn afpxy ds hjLfr POjI mrvf ky Kflsf POj sfhmxy afpxy hiQafr suwt idqy . smfnf nUM qbfh krn AuprMq Kflsf POj bfbf bMdf isMG qy bfbf dIp isMG dI agvfeI ivwc GuVnfm,Tskf,sLfhbfd,kuMj pur qy msqPfbfd kpUrI puwj geI . kpUrI dy ivBcfrI qy iBrsLtfcfrI hfkm nUM soDn ipCoN Kflsy ny sZOr qy cVHfeI kr idqI . sZOry df hfkm Ausmfn Kfn bVf jLflm disaf jFdf sI ijs ny pIr buDU sLfh df bMd bMd kt ky Aus nUM sLhId kIqf sI . pIr buDU sLfh gurU goibMd isMG jI df bVf sLrDflU sI . Aus ny gurU goibMd isMG jI dI AunHF dI pihlI lVfeI BMgfxI dy jMg ivwc bVI syvf kIqI sI . Auh afpxy puqrF BqIijaF smyq qkrIbn 700 hiQafrbMd pTfnF dy jQy nfl ies jMg ivwc sLfml hoieaf sI . gurU mhfrfj jI Aus df bVf siqkfr krdy sn . iswK ieqhfs anusfr jd srihMd dy sUbydfr vjId Kfn qy Ausmfn Kfn dIaF POjF gurU goibMd isMG jI df ipwCf kr rhIaF sn qF gurU jI kuJ idn sZOry pIr buDU sLfh pfs Tihry sn . Ausmfn Kfn pIr buDU sLfh qy hmlf krn qoN iJgkdf sI ikAuNik sZOry df ielfkf pIr buDU sLfh nUM mugLl srkfr vloN iek jfgIr dy rUp ivwc idqf igaf sI . Ausmfn Kfn ny pIr jI nUM icwTI ilwK ky gurU sfihb nUM Aus dy hvfly krn leI jd hukm Byijaf qF pIr jI ny afpxI bygLm bIbI nsIrF dy kihx qy awlf dy nUr gurU sfihb dI ihPfjLq leI afpxy iek puwqr nUM sLhId kr ky Aus dy KUn dIaF boqlF Ausmfn Kfn nUM Gl ky ieh sunyhf idqf sI ik AunHF ny gurU jI nUM sLhId kr ky sbUq vjoN ieh KUn Byijaf hY . jd KUn df nrIKn aOrMgjLyb ny krvfieaf qF pqf lgf ik ieh KUn gurU gobMd isMG jI df nhIN hY . ies qy Ausmfn Kfn nUM idwlI dy bfdsLfh vloN hukm iml igaf ik Auh sZOry qy hmlf kr ky pIr buDU sLfh nUM Xog sjLf dyvy . sZOry ivwcoN ,Ausmfn Kfn dy hmly qoN pihlF hI gurU sfihb inkl cuky sn . jd bfbf bMdf isMG bhfdr qy bfbf dIp isMG dy dl ny sZOry nUM Gyrf pfieaf qF Ausmfn Kfn bVI BfrI mugLl POj lY ky tfkry leI af igaf . bVf Gmsfn df jMg hoieaf . pr sMq ispfhI Kflsy dy mukfbly mugLl POj itwk nf skI qy Kflsy ny sZOr qy vI kbjLf kr ilaf . ies qoN ipCoN muKils pur qy vI Kflsf POj ny kbjLf kr ilaf ies qrF sUbf srihMd dy ierd igrd dy sfry ielfky qy jd Kflsf POjF ny kbjLf kr ilaF qF srihMd qy hmly leI iqafrIaF sLurU kr idqIaF . sUbf srihMd vI Kflsy dIaF srgrmIaF qoN pUrI qrF jfxU sI qy Aus nUM ieh pqf sI ik gurU goibMd isMG jI ny bfbf bMdf isMG bhfdr nUM pMjfb vwl Byijaf hI srihMd nUM Piqh kr ky Aus nUM sjLf dyx vfsqy hY ies leI Auh vI pUrI qrF mugLl POj iqafr kr irhf sI ijs ivwc qop Kfnf qy hfQIaF dy dl vI sLfml sn . sUbydfr vjId KFn ny ies jMg leI afpxI ijQy sfrI sLkqI JokI hoeI sI AuQy Aus ny kUt nIqI vrqidaF hoieaF afpxy ihMdU dIvfn suwcf nMd rfhI qkrIbn iek hjLfr mugLl ispfhI Kflsf POj ivwc DsoVy hoey sn ijnHF df kMm lVfeI smyN ns ky Kflsf POj ivwc BgdV mcfAuxf sI . sUbydfr vjId KFn pUrI qrF POjF dy morcy lf ky Kflsy dy mUkfbly leI iqafr sI . 22 meI 1710 eI: vfly idn dohF POjF ivwc jd bVf sKq mukfblf ho irhf sI qF vjId KFn dI jfsUsI POj jo ik Kflsf POj ivwc Guws pYT krI bYTI sI nsxI sLurU ho geI qF ik Kflsf POj ivwc BgdV mwc jfvy . ies smy bfbf dIp isMG ny afpxy jwQy nfl morcy sMBfl ky mugLl POjF nfl bVI BfrI jMg sLurU kr idqI . ieh dyK ik bfbf bMdf isMG bhfdr jo ik iek Aucy itly qy jMgI hflfq vyK irhf sI qruMq hI mYdfn-ey -jMg ivwc kuwd ipaf . ies nfl Kflsf POj dy hONsly bVI cVHdI klf ivwc ho gey . sUbydfr vjLId Kfn vI afpxy GoVy qy svfr ho ky jMg ivwc afpxy mugLl pTfxF dy hONsly vDf irhf sI ik bfbf dIp isMG dy iek sfQI Kflsy bfbf bfjL isMG ny Aus nUM lwlkfiraf . vjId Kfn ny bfjL isMG qy afpxy qyjL nyjLy nfl hmlf kIqf pr bfjL isMG ny Aus df Bflf PV ky Aus qoN KOh ky Aus qy vfr kr idqf pr vjId Kfn vI Aus df vfr bcf igaf qy moVvF vfr iPr bfjL isMG qy kr idqf ijs nfl bfjL isMG df GoVf jLKmI ho igaf qy bfjL isMG izwg ipaf .jd vjId Kfn Aus nUM mfrn leI awgy viDaF qF iek Piqh isMG nfmI isMG ieh sB kuJ vyK irhf sI Aus ny Jwt pwt vjId Kfn qy hmlf kr ky afpxI ikrpfx nfl Aus df isr lfh idqf . isMGF ny vjId KFn dI lfsL nUM iek Aucy drKq qy tMg idqf qy afpxI Piqh dy zMky vjf idqy . vjId Kfn nUM mfrn ipCoN Kflsf POj bVI qyjLI nfl srihMd qy kbjLf krn leI awgy vwDdI geI . srihMd ivwc kuJ mugLl Poj ny tfkrf kIqf pr hfr Kf geI ikAuNik cpricVI ivKy vjId Kfn dI mOq qoN ipCoN Aus df puwqr qy hor mugLl srdfr srihMd qoN afpxf afp bcf ky idwlI nUM qur gey sn . gurU goibMd isMG jI dy Coty sfihbjLfidaF dI sLhfdq df bdlf lYx leI isMGF ny srihMd dI iewt nfl iewt vjf idqI . Kflsy dI ies ijwq nfl bfbf bMdf isMG bhfdr df kbjLf krnfl qoN lY ky luiDafny qk ho igaf . ies qoN ipCoN bfbf dIp isMG dI shfieqf nfl bfbf bMdf isMG bhfdr ny shfrn pur qy vI hmlf kr ky sfry ielfky qy kbjLf kr ilaf . Kflsy dIaF ienHF ijwqF kfrn duafby dy ihMdUaF dy vI bVy hONsly vwD gey qy AunHF nUM vI ieh afs ho geI ik mugLlF dy jbr qy jLulmF qoN AunHF nUM bfbf bMdf isMG bhfdr hI injLfq duaf skdy hn . AunHf ny bfbf jI nUM sdf Byijaf ik AunHF nUM vI afjLfd krvfieaf jfvy . bfbf jI ny qurMq Kflsf POj lY ky duafby vwl kUc kr idqf . bfbf bMdf isMG bhfdr qy bfbf dIp isMG dI agvfeI ivwc Kflsf Poj ny duafby qy vI hmlf kr idqf . duafby df hfkm sLms Kfn iek lwK POj lY ky Kflsy dy mukfbly leI morcy lfeI bYTf sI . Kflsf POj hflI rfho dy kol pujI sI ik sLms Kfn ny Kflsy nUM Gyrf afx pfieaf . ieQy Kflsy ny gurU goibMd isMG vloN cirqRo pfKXfn ivwc dsIaF hoeIaF nIqIaF dI vrqoN kIqI . ieQy ieh vnx Xog hY ik bfbf dIp isMG jI jd gurU goibMd isMG jI pfs anMd pur irhf krdy sn qF Auh gurU goibMD isMG jI dI bfxI dy Auqfry vI kIqf krdy sn ikAuNik AunHF dI hwQ ilKq bhuq suMdr hox kfrn gurU mhfrfj jI nUM bVI psMd sI . cirqRo pfKXfn ivwc dUsLmx dy Gyry nUM qoV ky bwc inkln dIaF keI nIqIaF df vrnx imldf hY . ienHF nIqIaF nUM vrqidaF hoieaF Kflsf POj ny morcy Cwz ky ns jfx dI nIqI vrqI jd ik asl ivwc Auh KfeIaF put ky Cuwp gey sn . sLms Kfn ies nIqI nUM smJ nf sikaf qy afpxIaF POjF lY ky sulqfn pur nUM clf igaf . ies qy Kflsf Poj ny afpxI nIqI nUM sPl krn leI qurMq hI rfhoN dy ikly qy kbjLf kr ilaf qy afpxy afp nUM mjLbUq kr ky jlMDr qy huisLafr pur qy kbjLf kr ilaf . ies qoN ipCoN Kflsf POjF ny ibafs diraf pfr kr ky aMimRqsr,btflf,klfnOr,pTfn kot afid sfry ielky ivwc Kflsy df bolbflf kr ilaf . ies qoN ipCoN Kflsf POj ny lfhOr vl afpxIaF mhfrF moV idqiaF . muslmfn muwlfvF qy mOlvIaF ny iek bhuq BfrI POj iekwqr kr ky lfhOr nyVy Brq pur dy asQfn qy Kflsf POj nUM Gyrf pf ilaf . bfbf bMdf isMG bhfdr qy bfbf dIp isMG dI agvfeI ivwc Kflsf POj iklf BgvMq rfie ivwc Aus smy mOjUd sI . muslmfn POjF ny ikly nUM bVf sKq Gyrf pfieaf hoieaf sI . iek rfq Kflsf POj ny rfq smy hI ikly qoN bfhr af ky lfhOr dIaF POjF qy acncyq bVf BfrI hmlf kr idqf . muslmfn POjF ns ky lfhOr jf vVIaF . Kflsf POj hflI kotlf bygLm ivwc iekqr ho rhI sI ik muslmfn POjF ny Kflsy qy iPr jLordfr hmlf bol idqf . BVf Gmsfn df XuwD hoieaf ijs ivwc bhuq sfry mugLl srdfr mfry gey pr Aus smy bVI jLordfr vrKf sLurU ho geI ijs kfrn jMg df PYslf nf ho sikaf . vrKf htx qoN ipCoN ienHF dohF dlf df tfkrf zIkovfl dy asQfn qy hoieaf ijs ivwc mYdfn Kflsy dy hwQ af igaf . Kflsy dI ies ijwq nfl qkrIbn sfrf pMjfb bfbf bMdf isMG bhfdr qy bfbf dIp isMG dy kMtrol ivwc af igaf . Kflsf POj dIaF POjF df pMjfb Br ivwc kfbjL hox dIaF sUcnfvF ihMd dy bfdsLfh bhfdr sLfh nUM Aus smy imlIaF sn jd ik Auh ajmyr ivwc sI . Auh dKn qoN vfps prq irhf sI . rsqy ivwc Aus ny rfjpUqF nfl smJOqf kr ky avd, mUrfdfbfd,ielfhbfd,dy sUbydfrF nUM POjF lY ky idwlI pujn df hukm dy idqf qy CyqI hI iek bhuq vwzI POj lY ky pMjfb ivwc Kflsy dI bgfvq nUM kuclx leI cl ipaf . bhfdr sLfh ny idwlI df qKq gurU goibMd isMG jI dI shfieqf nfl hI pRfpq kIqf sI qy kfPI smf Aus ny dKx ivwc gurU jI dI sMgq kIqI hoeI sI . Aus nUM gurU sfihb jI ny pMjfb ivwc dfKl hox qoN mnFh kIqf hoieaf sI ik jy Auh pMjfb ivwc dfKl hoieaf qF Aus dI imrqU ho jfvy gI . Kflsy nUM ies bfry jfnkfrI sI ijs leI Kflsf POj bfdsLfh bhfdr sLfh nUM pMjfb ivwc dfKl krn leI mjLbUr kr rhIaf sn pr Kuwlky Aus df tfkrf krn qoN afpxy afp nUM bcf rhIaF sn qF ik bfdsLfh afpxI mOq afp hI mr jfvy . sLfhI POjF ny loh gVH dy ikly nUM Gyrf pfieaf hoieaf sI . ies ikly ivwc bfbf bMdf isMG bhfdr qy bfbf dIp isMG jI vI mOjUd sn pr ieh sLfhI POjF df Gyrf qoV ky inkl gey sn .ieQoN inkl ky Kflsf POj nfhn dy ielfky ivwc phfVIaF ivwc puj geI sI qy anMd pur sfihb zyry lf ley sn . anMd pur nfl bfbf dIp isMG dI bVI jLjbfqI qy gurU goibMd isMG jI dy smyN qoN hI sFJ sI . bfbf jI ny ieQy puj ky iPr gurU goibMd isMG vyly cl rhy pRogrfm qy mrXfdf sLurU krvf idqI qy sfry ieqhfsk asQfnF dI insLfn dyhI krvf idqI . ies qrF aj jo vI ieqhfsk asQfn sRI anMd pur sfihb ivwc Ausfry jf cuky hn AunHF dI syvf sMBfl ivwc bfbf dIp isMG jI df bVf BfrI Xogdfn hY . bfbf dIp isMG jI ieQy qkrIbn iqMn mhIny qk rhy sn . ieQy hI bfbf dIp isMG jI nUM ijMdf sLhId dI AupfDI nfl invfijLaf igaf ijs qoN sLhIdF dI imsl clI . jd Kflsf POj aMimRqsr pujI qF Kflsy ivwc bMdeI Kflsf qy qwq Kflsy dy nfm qy do DVy pYdf ho gey . ies smy bfbf dIp isMG jI aMimRqsr qoN iPr dmdmf sfihb puj gey . dmdmf sfihb bfbf jI ny gurU goibMd isMG jI vloN drsfey gey rsqy qy clidaF sfry pRogrfm pihlF dI qrF cflU kr idqy . BfeI mnI isMG jI rfhI ijhVI gurU gRMQ sfihb jI dI dmdmI bIV gurU goibMd isMG jI ny ilKvfeI sI Aus dIaF cfr nklF bfbf jI ny iqafr kr ky gurU gRMQ sfihb jI dIaF cfr bIVf iqafr kr leIaF sn . ienHF ivwcoN iek sRI hirmMdr sfihb aMimRqsr,dUjI sRI ptnf sfihb qy qIsrI sRI qKq sRI kys gVH anMd pur qy cOQI bIV dmdmf sfihb ivKy ibrfjmfn hn . iesy qrF gurU goibMd isMG jI mhfrfj jI dI jo bfxI dy Auqfry bfbf jI anMd pur sfihb qoN kr ky afpxy nfl ilafey sn Aus nUM iek gRMQ df rUp dy ky gurU goibMd isMG jI dI bfxI df gRMQ vI iqafr kr ilaf ikAuNik dsmysL ipqf jI dI bfxI df gRMQ svfey jLPrnfmf qoN anMd pur ivwc hI iqafr ho cuwkf sI ijs df Auqfrf bfbf jI pfs mOjUd disaf jFdf sI . ies qrF dmdmf sfihb ijs nUM gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny gurU kI kFsLI df vr idqf hoieaf sI bfbf jI ny Aus nUM amlI jfmf pihxf idqf sI jd ik ieQy bfxI dy gutky vI iqafr hoxy sLurU ho gey . bfbf jI ijQy afp ilKdy sn AuQy AunHF ny keI hor isMG vI iqafr kr ley sn ijhVy ik gurmq dy pRcfr dy nfl nfl bfxI ilK ky sMgqF ivwc vMizaf krdy sn . ies qrF gurU kI kFsLI gurmq pRcfr df iek vwzf kyNdr bx igaf sI . bhfdr sLfh ijs smy bfbf bMdf isMG bhfdr dIaF pMjfb ivwc srgrmIaf nUM Kqm krn leI dfKl hoieaF qF Auh kuJ smf ibmfr rihx ipCoN akfl clfxf kr igaf . Aus dI mOq qoN ipCoN Aus df lVkf jhFndfr KFn idwlI dy qKq qy bYTf pr Auh bhuqf icr rfj nf kr sikaf . bhfdr sLfh dy BqIjy PruwKsLIar ny Aus koloN idwlI df rfj Koh ilaf qy afp ihMd df bfdsLfh bx igaf . ieh bVf byrihm qy jLflm hukmrfn sI ijhVf afpxy ivroDIaF nUM mfr ky Kqm krn ivwc hI Brosf rKdf sI . Kflsy vloN mugLl srkfr nUM idqy gey cYlMj qoN Auh bhuq duKI sI qy hr kImq qy iswKF df KUrf KojL imtf dyxf cfhuMdf sI . ies mMqv leI Aus ny ksLmIr dy jLflm sUbydfr abduwl smd KFn nUM pMjfb df hfkm inXuwkq kr idqf . bfdsLfh df hukm mMnidaF hoieaF abduwl smd KfN afpxI POj lY ky qurMq pMjfb puj igaf qy iswKF qy sKqIaF df dOr sLurU kr idqf . bfbf bMdf isMG jI bhfdur dI agvfeI ivc iswKF ny jo kfrnfmy Bfrq dy Auqr pCmI ielfky ivc ivKfey Aus ny sfry Bfrq df iDafn iswKF dI bhfdrI, dlyrI, sUrbIrqf, sLihxsLIlqf,iswdk qy Brosy dy kfrn jfnx vl iKwc ilaf sI . abduwl smd KFn df sB qoN pihlf kMm bfbf bMdf isMG bhfdr dIaf srgrmIaF nUM smfpq krn leI Aus nUM hr kImq qy Kqm krnf sI . aKIr Auh afpxy mksd ivwc kfmXfd ho igaf jd ik Aus ny bfbf bMdf bhfdr qy AunHF dy sfQI isMGF nUM igRPqfr kr ilaf . bfbf jI nUM iek lohy dy ipMjry ivwc kYd kr ky AunHF dy sfQI isMGF smyq pihlF lfhOr ilaFdf igaf . jMg ivwc sLhId hoey isMG dy isr ijQy nyijLaF qy tMgy hoey sn AuQy AunHF dy DV gwizaF ivwc lwd ky lfhOr ilaFdy gey . lfhOr dIaF sVkF qy bfjLfrF ivwc ienHF isMGF df pihlF iek jlUs kiZaf igaf qy iPr ies jlUs dI muhfr idwlI vl kr idqI geI . bfbf bMdf isMG bhfdr df ipMjrf iek hfQI Aupr riKaf hoieaf sI . ipMjry dI bMxqr ies qrF sI ik bfbf jI Aus ivwc nf qF pUrI qrF bYT skdy sn qy nf hI KVy ho skdy sn . idwlI pujx qk keI idn bfbf jI nUM iesy hI hflq ivwc riKaf igaf sI . bfbf jI dy ipCy mugLl POj BfrI igxqI ivwc jlUs ivwc sLfml sI . lfhOr qoN idwlI qk df ieh jlUs afpxI iksm df sI . idwlI puj ky ienHF sBnF nUM mihrolI ivKy kYd kr idqf igaf sI qy hr rojL iek sO kYdI isMGF df jQf sLhIdI leI iljfieaf jFdf sI . jQy nUM pihlF idwlI dy bfjLfrF qy sVkF qy iek jlUs dy rUp ivwc GUmfieaf jFdf sI qy sLihrIaF nUM ieh mugLl srkfr df hukm sI ik Auh ienHF isMGF qy afpxy GrF df gMd suwtx . sfrf idn isMGF nUM GUmfAux qoN ipCON sLfm vyly kql gfh qy iljf ky sLhid kr idqf jFdf sI . ieh dOr qkrIbn hPqf Br rojLfnf cldf irhf sI . bfbf bMdf isMG jI bhfdur qy AuhnF dy sfQI isMGF dIaF ienHF sLhIdIaF ny qF Bfrq Br ivc isMGF leI iek anoKI QF bxf leI ijs df vrnx AuhnF aMgryjL ilKfrIaF dIaF ilKqF qoN aj vI prgt ho irhf hY . Aus smyN idwlI dy bfdsLfh PfruK sIar dy drbfr ivc do aMgryjL aPsr, jfn srmn qy aYzvrz stIPsn aMgryjLI isPfrqfKfny dy mYNbr sn . AuhnF ny isMGF dIaF sLhIdIaF dy sbMD ivc iek pwqr Port ivilam dy gvrnr aqy pRYjLIzYNt nUM ilKidaF ikhf ik hr rojL iek sO iswKF nUM kql kIqf jFdf sI . ijhVf afdmI afpxf Drm Cwzxf prvfn krdf sI Aus leI jfn bKsLI df vfadf idqf jFdf sI pr afKrI dm qk iek vI iswK Drm qoN nhI iPiraf . iek hor ilKfrI arvn ilKdf hY ik “sB BfrqI aqy XUrpIan aflock ieh gwl kihx ivc iek jLbfn hn ik iehnF iswKF ny afpxI qkdIr nUM iek anUTy ivc sbr aqy idRVqf nfl Jilaf aqy afgU pRqI AuhnF dI lgn qy sLrDf adBwUq sI . AuhnF nUM mOq df koeI BY nhI sI . Auh jwlfd nUM mukqI-dfqf kihMdy sn aqy bVI KusLI qy cfa nfl AucI AucI avfjL mfrky afpxy jwlfd nUM kihMdy sn “Eey mukqI dfqy ! pihlF mYnUM mfr .” keI iswK qF iek dUjy nfl ies gl qoN JgVf vI krdy sn ik mrn ivc pihl Aus nUM imlnI cfhIdI hY . bfbf bMdf isMG jI bhfdur dI sLKsIaq bfry iek musilm ilKfrI gulfm husYx KF afpxI pusqk “sIar-Aul-muqfKrIn” ivc ieh ilKdf hY ik ijs smy bfbf bMdf isMG jI nUM shId kIqf jfx lwgf qF iek sLfhI aiDkfrI muhMmd amIn KF Aus dy lfgy KVf sI . Auh bfbf jI dy Auqm jlfl qoN ieqnf prBfvq hoieaf ik Auh ieh afKn leI mjLbUr ho igaf ik”ieh hYrfnI vflI gl hY ik Aus mnuK ny,ijs ivc ieqnI qIKnqf aqy Auqmqf hY,dunIaF nUM ieqny ksLtF ivc aqy afpxy afp nUM ieqnI musIbq ivc pfieaf hovy .”bMdf isMG ny bVy TrHmy nfl Auqr idqf ik “jd mnuKF ivc mMd krmI sB hwdF tp jFdI hY qF Auh bdlf sLkqI ieKlfkoN izwgI dunIaF nUM sjLf dyx leI myry(bfbf bMdf isMG jI bhfdur) jhI sLkqI nUM pYdf krdI hY pr ipCoN Auh rwb qyry(amIn KF) jhy afdmIaF nUM sLkqI dyNdf hY qF jo myry jihaF nUM sjLf idqI jf sky.”pr duK dI gl hY ik aj bhuq sfry iswK afpxy acrn nUM bfbf bMdf isMG bhfdr qy bfbf dIp isMG jhy isWKF dIaF lIhF qy clfAux qoN asmrQ bx gey hn . ieh syvf qy ismrn df Pwl sI ijs qoN aj asI vFJy ho ky iswKI dy ienHF guxF nUM pysLfvrfxf qy ikwqfkfrI bxf ky afpxy svfrQF dI pUrqI ivwc lgy hoey hF qy afp sLhId hox dI QF iswKI nUM sLhId afp hI krI jf rhy hF . bfbf bMdf isMG jI bhfdr dI sLhfdq qoN ipCoN iswKF qy jLulm qy aiqafcfrF dI iek aMDyrI JUlx lg peI sI . abdwul smMd Kfn bVf byrihm hfkm sI . kuJ smf Auh sQfnk hfkmF dIaf bgfvqF dbfAux ivwc lgf irhf pr iswKF qy sKqIaf ivwc kmI nhIN afeI sI . Aus dI 1726 eI ivwc mOq hox kfrn Aus df puwqr jLkrIaf KFn pMjfb df hfkm bixaf . Aus nUM jLulm qy jLbr krn dI guVqI ivrsy ivwc imlI hoeI sI . jLkrIaf Kfn dIaf sKqIaf kfrn Kflsy dy jQy phfVI ielfky vwl kUc kr gey . kuJ jQy pMjfb dy dKx nUM inkl gey . ies smy BfeI qfrf isMG ipMz vF qy Aus dy sfQIaF dIaf sLhIdIaf ny Kflsy aMdr nvf jLosL Br idqf . BfeI qfrf isMG bfbf bMdf isMG bhfdr dI Kflsf POj ivwc sI qy Aus ny srihMd dI muihMm ivwc mfJy dy iek jQy dI agvfeI kIqI sI . afpxy ipMz af ky Auh iswKI pRcfr ivwc ruJ igaf sI qy Kfsly dy jiQaF dI rsd pfxI nfl syvf kIqf krdf sI . ipMz zl dy nMbrdfr ny sLkfieq pwtI dy POjLdfr jLPrbyg pfs kIqI ijs ny BfeI qfrf isMG ivruD 25 GoV svfr qy 80 pYdl ispfhI Gl idqy ijnHF df tfkrf rsqy ivwc sL[ bGyl isMG dy jQy nfl ho igaf ijs ivwc Kflsy dI Piqh hoeI qy jLPrbyg dI BqIjf mfiraf igaf . ies dI Kbr jd lfhOr pujI qF lfhOr qoN mugLl POj bVI BfrI igxqI ivWc vF ipMz nUM rvfnf ho geI ijs ivwc 2000 GoV svfr,40 jMbUrky, pMj hfQI qy cfr rihkly momn Kfn dI agvfeI ivwc sLfml sn . BfeI qfrf isMG ny ipMz Cwzx dI bjfey POj df mUkfblf bVI dlyrI nfl kIqf qy sLhIdI pRfpq kIqI . Aus smy isMKF dI igxqI kyvl 22 dsI jFdI hY . ies sLucnf nfl iswKF dy hoNsly bulMd ho gey qy iswK ny hux sLfhI POjF qy gorIlf rUp ivwc Cfpy mfrny sLuru idqy . ies nfl jLkrIaf Kfn iswKF nfl smJoqf krn leI mjLbUr ho igaf qy s[ kpUr isMG jI nUM nvfbI dyxI peI . nvfb kpUr isMG ny pihlf dl Kflsf dy do jQy buwZf qy qrnf dl kfiem kIqy . qrnf dl nUM iPr pMj BfgF ivwc vMz ky pMj jQy kfiem kIqy gey ijs ivwc pihly jQy dy jQydfr bfbf dIp isMG jI nUM Qfipaf igaf . bfkI jQy krm isMG,Drm isMG qy kfhn isMG ibnoD isMG,dsONDf isMG aqy pMjvyN jQy dI agvfeI bfbf vIrU isMG qy bfbf jIvn isMG nUM sONpI geI . disaf jFdf hY ik Aus vyly bfbf dIp isMG jI dy jQy ivwc qkrIbn do hjLfr GoV svfr qy pMj hjLfr pYdl jvfn hr smy iqafr rihMdy sn . ienHF ivwco kuJ dmdmf sfihb rihMdy sn qy bfkI afpxy ipMzF ivwc ikrq kmfeI dy nfl nfl jMgI iqafrIaF vI krI jFdy sn qy loV pYx qy sfry qurMq iewkqr ho ky bfbf jI dy hukmF anusfr aglI kfrvfeI krdy sn . iswKF dI ies qrF idno idn vwD rhI sLkqI qoN buKlf AuiTaf qy iPr qoN iswKF dy kqly afm dy hukm jfrI kr idqy . ieQoN qk ik iswKF nUM pnfh dyxI, lMgr leI rfsLn dyxf vI gYrkfnUnI kfrvfeI krfr dy idqI . iswKF dI sLihx sLIlqf,dlyrI,kurbfnI,ihMmq qy bhfdrI ,afqmk,mfnsk sLkqI afid dy guxf df Byd jfnx leI mugLl aflmF pfsoN rfie lIqI geI ik ieh iswK aMimRqsr dy srovr dy aMimRq qoN hI sfrI sLkqI pRfpq krdy hn .BfeI mnI isMG jI nUM aMimRqsr qoN kYd kr ky qy AunHF df bMd bMd kr ky AunHF nUM sn 1738 ivwc sLhId kr idqf igaf . ies sfky df bfbf dIp isMG jI ny bVf duwK mnfieaf ikAuNik bfbf jI qy BfeI sfihb jI dsmysL drbfr ivwc anMd pur sfihb aqy dmdmf sfihb ivKy dsmysL ipqf gurU goibMd isMG jI dy hukmF anusfr iewkTy hI bfxI ilKdy qy Aus dy Auqfry kIqf krdy sn . ies qoN agly sfl hI aPgfn bfdsLfh nfdr sLfh ny ihMd qy hmlf kr idqf jd Auh idwlI qoN mugLlf df sfrf KjLfnf ,qKq-ey-qfAus,koh nUr hIrf qy hor vsqUaF dy nfl bhuq sfrIaF nOjvfn muitafrF vI lut ky vfps jf irhf sI qF rsqy ivwc iswKF ny Aus df bhq sfrf Bfr hOlf kr idqf axigxq ihMdU muitafrF nUM Aus dy cUMgl ivwcoN ajLfd krvf ky vfps AunHF dy GrF ivwc Bjvf idqf . lfhOr puj ky jd nfdr sLfh ny iswKF bfry puC igwC krn AuprMq isKF nUM iblkul Kqm krn hukm dy igaf . ies nfl iswKF qy hor sKqIaF df dOr sLurU ho igaf . aMimRsr ivwc puwjx qy hirmMdr sfihb dfKl hox qy iswKF qy pfbMDI lf idqI geI qy iek POjI cONkI ibTf idqI geI . iswKF nUM ,ijQoN vI Auh imldy PwV PwV ky lfhor iljf ky afm lokF sfhmxy sLhId kr idqf jFdf irhf . aMimRqsr df koqvfl mwsf rMgV bVf jLflm qbIaq df hfkm sI . Aus ny iswKF nUM hr pwK qoN Kqm krn leI hir mMdr sfihb aMimRqsr dI byadbI krnI sLurU kr idqI qF ik iswK afpxI afqmk sLkqI qoN vFJy ho ky afm sDfrn ivakqIaf dI qrF bx jfx . Aus ny pivwqr srovr nUM gMD nfl pUr idqf qy hir mMdr sfihb nUM GoiVaF dy qbyly ivwc qbdIl kr ky afp AuQy gwdI lf ky sLrfb pINdf qy vysvfvF df nfc krvfAux lg ipaf pr CyqI hI s[ mihqfb isMG mIrf kot qy s[ suKF isMG dy hQoN mfiraf igaf . jd aihmd sLfh abdflI ny ihMd qy lgfqfr hmly krny sLur kr idqy qF iswKF dy jiQaF ny Aus qy Cfpymfr hmly kr ky ijQy Aus dy luwty hoey mfl nUM KOhxf sLurU kr idqf AuQy hjLfrF hI BfrqI muitafrF nUM Aus dy cuMgl ivwcoN irhf krvf ky AunHF dy GrF ivwc vfps krnf sLurU kr idqf . ies smy lfhOr df sUbydfr mIr mMnU sI ijhVf ik iswKF df jfnI dusLmx bixaf hoieaf sI . pr Kflsf vI cVHdI klf ivwc ivcr irhf sI . mIr mMnU dIaF sKqIaF kfrn Aus vyly ieh bol Kflsy ivwc bVy pRclq sn ik “ mMnU sfZI dfqrI,asIN mMnU dy soey] ijAuN ijAuN mMnU vwzdf,asIN dUn suvfey hoey ]” mIr mMnU dI mOq ipCoN lfhOr df sUbydfr mIr muhMmd nUM bnfieaf igaf . abdflI ny lgfqfr awT hmly Bfrq qy kIqy pr hr vfr Aus nUM iswKf dy Cfpf mfr jiQaF df tfkrf krnf pYNdf irhf . afpxy cOQy hmly smyN abdflI ny pMjfb qy pUrI qrF kbjLf kr ky afpxy puwqr qYmUr Kfn nUM lfhOr df sUbydfr inXukwq kr idqf qy Aus dI shfieqf leI afpxy iek bVy bhfdr jrnYl jhfn Kfn nUM Aus dI POj df muKI inXukq kIqf igaf . aihmd sLfh abdflI pMjfb ivwcoN iswKF df Kurf KojL imtf dyxf cfhuMdf sI ijs dIaF hdfieqF Aus ny jhfn Kfn nUM idqIaF hoeIaF sn . jhfn Kfn ny iswKf nUM lwB lwB ky shId krnf sLurU kr idqf qy aMimRqsr nUM jfx vfly sBnF rsiqaF qy POjI cONkIaf ibTf idqIaF qy aMimRqsr nUM lfhOr dI QF qy afpxI afrjLI rfjDfnI bxf ilaf . aMimRqsr dy srovr nUM pUr ky Aus dy ierwd igrwd mfl zMgr bMnH ky hir mMdr sfihb dI byiejLqI krnI arMB idqI . ies nfl Aus ny iswKF ivwc dihsLq pYdf krn leI ipMz ipMz ies df pRcfr kIqf . hr ipMz ivwc ieh ZMzorf iptvfieaf igaf ik jo vI koeI ivakqI aMimRqsr pujwx df Xqn kry gf Aus nUM kql kr idqf jfvy gf . aMimRqsr dy sfry pfsy mugLl qy pTfn POj nUM ibTf idqf igaf sI . ienHF hflfqF nUM sfhmxy rKidaF hoieaF bfbf dIp isMG jI vI dmdmf sfihb ivKy Kflsy dy ijQy jQy iqafr krI jf rhy sn AuQy nOjvfn isMGF dI sLsqr ividaf dI vI isKlfeI jLorF qy sI . jd hir mMdr sfihb jI dI byiejLqI dIaF KbrF dmdmf sfihb pujIaF qF bfbf jI ny sfry jiQaF nUM dmdmf sfihb pujwx leI sunyhyN Gl idqy QOVy smy ivwc hI sB jQy dmdmf sfihb iewkqr ho gey qy PYslf hoieaf ik aMimRqsr nUM hr kImq qy ajLfd krvf ky hirmMdr sfihb dI pivwqrqf bhfl kIqI jfvy . jiQaF dy clx qoN pihlF bfbf jI ny ardfs kIqI ik swcy pfiqsLfh sfnUM bl bKsLo ik asI hr kImq qy afp jI dy hjLUr hirmMdr sfihb dy drsLn iddfry kr skIey . CyqI hI hjLfrF dI igxqI ivwc Kflsf POj iqafr ho ky dmdmf sfihb qoN aMimRqsr leI rvfn ho geI qy afpxy pMD mukfAuNdI hoeI hrI ky pqn puj geI . ieQy isMGF ny iek idn zyrf lfeI riKaf qy sLhIdI jiQaF nUM Coty Coty jiQaF ivwc vMz ky vwK vwK rsiqaF rfhI qrnqfrn pujx df PYslf lIqf igaf . ies Kbr nfl mfJy dy ielfky ivwcoN vI keI jQy qrnqfrn puwj gey sn . ieQy puj ky shIdI jQy ny afpxI jMg dI ivAuNq iqafr kIqI . dyg qyg Pqih leI ieQy hI qMbU lgf ky lMgr dy sfry pRbMD kr lIqy gey . ieQoN aMimRqsr qkrIbn 15 mIl dI dUrI qy hY . isMGF ivwc aMimRqsr pujx leI josL TFtF mfr irhf sI qy Auh sfry sLhIdIaF dyx leI iqafr KVy sn . gohlvV puj ky bfbf dIp isMG ny isMGF nUM llkfridaf hoieaf iek lkIr iKc idqI ik ies lkIr nUM AuhI isMG pfr kry ijs ny sLhIdI dyx qoN guryjL nhI krnf ik “pihlF mrxu kbUil jIvx kI Ciz afs] hohu sBnF kI ryxukf, qAu afA hmfrY pfis ]” ies asQfn qy aj kl gurduafrf lkIr sfihb bixaf hoieaf hY . disaf jFdf hY ik jQy ivwc sLfml hjLfrF isMGF ny lkIr nUM jYkfry Cwzidaf hoieaf pfr kr ilaf qy koeI vI ieho ijhf isMG nhIN sI ijs ny ies ryKf nUM pfr nf kIqf hovy . dujy pfsy jd jhfn Kfn nUM pqf cilaf ik Kflsf POj bVI BfrI igxqI ivwc aMimRqsr nUM vwD rhI hY qF Auh vI lfhOr qoN bhuq vwzI igxqI ivwc mugLlF qy pTfnF dI POj lY ky aMimRqsr dI pUrbI idsLf vwl ipMz cwby dy nyVy af ky morcy bMdI kr leI . jhfn Kfn dI POj ivwc hfQI qy bhuq sfry GoV svfr sn . Kflsf POj ivwc vI kuJ GoV svfr sn . dohF dlF dI pihlI twkr ipMz gohlvV qy cwby dy Kuly mYdfn ivwc hoeI . pihlI JVp ivwc hI isMGF ny muglF dy afhU lfh idqy . sLfm vyly dovyN iDrF ipCy hwt geIaF qy jMg leI nvI ivAuNq bxfAux lg peIaF . dUjI JVp ivwc iPr bVy Gmsfn df jMg sLurU ho igaf . jhfn Kfn hfQI qy svfr ho ky afpxy POjIaF dI agvfeI kr irhf sI . Aus nfl do Pojdfr XfkUb Kfn qy amfn Kfn vI sn . pihly idn dI JVp kfrn dUrfnI POjF dy hoey nuksfn nUM pUrf krn leI jhfn KFn ny lfhOr qoN hor POj mMgvf leI . hflI Aus dI nvI POj mYdfn ey jMg ivwc pujI nhIN sI ik Kflsy leI nvIN Kflsf POj anMd pur qoN s[ gurbKsL isMG dI agvfeI ivwc puwj geI . ies nfl dUrfnI PojF df bVf BfrI nuksfn hoieaf qy Kflsy df plVf bVf BfrI huMdf igaf . hr iswK dI ieh KfiesL sI ik jhfn Kfn dy hfQI nUM Gyrf pf ky jhfn KFn nUM soiDaf jfvy . jhfn Kfn afpxI POj dy ipCy hfQI qy svfr sI ik Aus qy njLr s[idafl isMG dI puwj geI . isMG ny bVI PurqI nfl afpxy kuJ isMG sfQIaF nfl Aus dy hfQI nUM jf Gyrf pfieaf . jhfn Kfn afpxy hfQI nUM nsf ky bcn leI ipCy htx lgf qF s[ idafl isMG ny Jwt pwt Aus dy hfQI dy nyVy ho ky afpxy GOVy qy Kloky Aus nUM hfQI qoN hyTf suwt ilaf . hfQI qoN izgdy hoey jhfn KFn df isr iek isMG dI sRI sfihbdI Bytf cVH igaf ijs nUM s[ idafl isMG ny afpxy nyjLy qy tMg ky Kflsy dI ijwq dy jYkfry Cwzxy sLurU kr idqy . ies nfl Kflsf POj dy hONsly bVy bulMd ho gey pr Ausy smy lfhOr qoN hor dUrfnI Poj dy puwjx nfl jMg hor qyjL ho igaf .pr isMG aMimRqsr vwl nUM vwDdy jf rhy sn pr dUrfnI POj afpxy bcf leI lVdI hoeI ipCy lfhOr nUM prqn dy Xqn kr rhI sI ik dUrfnI POj dy muKI Pojdfr jmfl KFn AurP aqfeI Kfn ny bfbf dIp isMG jI nUM lwlkfr ky ikhf ik POjF kfPI sLhId krvf leIaF hn hux jMg df PYslf afpF dovy hI kr leIey . bfbf jI ny Aus dI vMgfr nUM kbUl kr ilaf qy PYslf hoieaf ik jMg bMd kr idqI jfvy qy kyvl ieh do sUrmy hI ies jMg df PYslf krn gy . bfkI POjF ienHf dI lVfeI vyKx geIaF . dohF sUrimaf ivwc bVf jLordfr mukfblf huMdf irhf . jmfl KFn iek bVf mjLbUq nOjvfn jrnYl sI jd ik bfbf jI ibrwD avsQf ivwc 80 sflF qoN vDyry afXU dy sn . jmfl KFn nUM ieh mfn sI ik Auh bfbf jI dI ibrwD avsQf df lfB lY ky afpxI hfrI hoeI POj nUM ijwq dvf sky gf . kfPI icwr dohF sUrbIrf ivwc mukfblf huMdf irhf ijs nUM vyKx vflf hr ivakqI hYrfn sI ik ibrD avsQf ivwc vI bfbf jI iek nOjvfn sUrbIr dI qrF lVfeI lVH rhy sn . kfPI smy bfad dohF sUrimaF df sFJf vfr iek dujy qy cl igaf qy jmfl KFn vI mfiraf igaf . jd bfbf jI df sIs AunHF dy DV nfloN vwK hoieaf qF iksy isMG ny bfbf jI nUM ikhf ik aMimRqsr hflI kUJ koh dUr hY qy AunHF dI kIqI hoeI ardfs pUrI nhIN hoeI ik Auh aMimRqsr jLrUr pujx gy . ies qy bfbf jI ny afpxf sIs Kwby hwQ dI qlI qy cuwk ilaf qy swjy hwQ nfl afpxf do Dfrf KMzf iPr qoN clfAuxf sLurU kr idqf . ieh idRsL vyK ky ijQy dusLmn POj hYrfn ho ky lfhOr nUM ns rhI sI AuQy iswK sUrmy vI bfbf jI dy Piqh dy jYkfry Cwzdy hoey qy qygLF clfAuNdy hoey aMimRqsr vl bVI qyjLI nfl vwDdy jf rhy sn . kuJ smy ipCoN bfbf jI hirmMdr sfihb jI dI prkrmf ivwc puwj gey qy sn qy afpxf sIs gurU mhfrfj jI dy crnf ivwc Byt kr ky afpxI ardfs dI pUrqI kr ivKfeI . ijQy prkrmf ivwc bfbf jI ny afpxf sIs Byt kIqf sI AuQy AunHF dI Xfd ivwc shIdI buMgf dy nfm qy gurdvfrf hY . ipMz cwbf nyVy ijQy bfbf jI ny jMg kridaF hoieaf afpxf sIs qlI qy cuikaf sI Aus pivqr asQfn qy vI AunHf dI Xfd ivwc gurduvfr sfihb bixaf hoieaf hY . ijQy bfbf jI qy AunHF dy sfQI sLhId isMGF dy srIrF df sskfr kIqf igaf sI AuQy vI gurdvfrf sLhIdF dy nfm qy bixaf hoieaf hY ijQy hr smy sMgqF dI kfPI BIV lwgI rihMdI hY .
cirqRopfKXfn `c dusLt nfr dI kQf (ivafiKaf:-gurbcn isMG) gurU nfnk dyv jI vloN clfeI jf rhI BgqI lihr nfl sLkqI nUM joV ky afpxy iswKF' nUM Kflsy df rUp dy ky sMq ispfhI sfjn vfly dyg qyg dy jnm dfqf,ikrpfn qy klm clfAux dy mhfn sfihqkfr sfihb -ey-kmfl gurU goibMd isMG jI mhfrfj ijQy afp sfihq dI mhfn rcnf krn dy rcyqf hn AuQy sfihq dI Auc kotI dI rcnf krvfAux leI Bfrq Br ivwc sfihq dy ipV ivwc pRiswDI rKx vfly ilKfrIaF pfsoN vI BFq Bfq dy sfihqk rUpF dI rcnf krvfeI jf rhy sn qF ik AunHF vloN GVy jf rhy sMq ispfhI Kflsy nUM nIqI dy hr gux qy afAugx qoN jfxU krvf ky swcf suwcf adrsLvfdI jIvn Drm dIaF lIhF qy jIAux dy Xog bxfieaf jf sky . ies mMqv leI ieh disaf jFdf hY ik gurU mhfrfj jI dy drbfr ivwc 52 kvI gurU mhfrfj jI dIaF hdfieqF anusfr sfihq ricaf krdy sn . gurU sfihb jI ny sfihq nUM nvF hI rUp idqf . AunHF qoN pihlF buhuq sfry BfrqI ilKfrI KusLfmdI sfihq dI rcnf vwl vDyry iDafn dyNdy sn qF ik AunHf nUM rfijaF,mhfrfijaF jF bfdsLfhF dy drbfrF ivwcoN mfn snmfn pRfpq ho sky . pr mhfrfj jI ny svqMqr lIhF qy bIr rsI pRDfnqf vfly sfihq nUM pRclq krky murdf rUhF ivwc vI hwk, inafie,swc arQfq Drm leI kurbfx hox df amlI rfh ivKfieaf . mhfrfj jI ny afp qy afpxy drbfr dy ilKfrIaF pfsoN BfrqI sfihq ivwc ieMnklfbI qbdIlIaF ilaf idqIaF qy pUrfxy BfrqI sfihq nUM iek nvf hI rUp dyx ivwc bVI BfrI Gflxf kIqI ijs dy iswty vjoN gurU mhfrfj jI dy joqI joq smfAux qoN kuJ smy ivwCoN hI bfbf bMdf isMG jI bhfdur ny pMjfb dy pUrbI ihwsy ivwc rfj sQfpq kr ky gurU nfnk dyv jI qy gurU goibMd isMG jI dy nfm df iswkf clf idqf sI qy Aus dI sLhIdI qoN ipCoN Kflsf pUry pMjfb ivwc 12 imslF bxf ky afpxI hkUmq kfiem krn icwc sPl ho igaf sI ijnHF dy sMgTn ny mhfrfjf rxjIq isMG dy rfj nUM sfkfr kIqf sI . ieh gurU sfihb jI dI ikrpfn qy klm dI hI krfmfq sI . klm qy ikrpfn dy imlfp ny gurU sfihb jI dy keI isKF nUM klm dy ivdvfn qy ikrpfn dy DnI bxfieaf . ienHF ivdvfnF ivwc iewk kvI sYnfpiq jI sn ijnHF df aMimRq pfx krn qoN ipCoN sYxf isMG nfm ho igaf sI . sYnfpiq jI qoN mhfrfj jI ny cfxkX nIqI sfr pusqk ilKvfeI .cfxkX iek bhuq mhfn ivdvfn qy nIqI vyqf ivakqI mMinaF jFdf hY ijs ny Bfrq ivwc cMdrgupq morIaf nUM iswiKaf dy ky nMd bMs df ijQy nfs krvfieaf AuQy Bfrq qy ho rhy XUnfnI hmilaF nUM vI Tl pUaf ky iek ivsLfl hkUmq kfiem krvfeI sI . ies pusqk df iek iek CMd isiKaf BrpUr hY ijs dI ivafiKaf gurU mhfrfj jI ny Kud cirqRopfKXfn dIaF keI khfxIaF ivwc kIqI hY . ies pusqm dy pihly aiDafie dy CMd 8 ivwc kvI sYnfpqI jI ilKdy hn ik
dohrf ] dust nfir ,sT imqR aru syvk Auwqr dyie ] srp vsY ijh Gr ibKY iek idn imRqu kryie ]8] (cfxkX rfjnIqI-aiDfie -1) ies df Bfv hY ik ijs dI ivBcfrn iesqRI hovy,ijs df mUrK imwqr hovy,gusqfK nOkr hovY aqy Gr ivwc srp rihMdf hovy ,ieh cfry hI mnUK dy iksy vyly vI Gfqk ho skdy hn . keI sdIaF pihlF cfxkX dy ienHF kQnF nUM smJfAux leI mhF sfihqkfr, ikrpfn qy klm dy mfihr gurU goibMd isMG jI iek bVI hI rONck khfxI dI rcnf cirqRopfKXfn dy cirqR 9 qy 10 ivwc krdy hn . ieh khfxI rfjy icwqr isMG dy mMqRI Aus nUM suxfAuNdy hn ik lfhOr sLihr ivwc iek sLfhUkfr rihMdf sI . Aus dI nOjvfn iesqRI sI jo bhuq hI suMdr sI . Aus suMdr iesqrI df nfm jg joq mqI sI . Aus dI suMdrqf vyK ky iek rfjf Aus qy mohq ho igaf . suMdRI vI rfjy nUM cfhux lg peI . jg joq mqI afpxI iek dfsI, ijs df nfm icqRklf sI ,rfhIN rfjy nUM afpxy pfs bulf lYNdI sI . kuJ smf ies qrF Aus sLfhUkfr dI pqnI qy rfjf aps ivwc imlky ivBcfr ivwc glqfn huMdy rhy. iek idn jg joq mqI dI dfsI icqRklf ny vI rfjy nfl afpxf sRIrk sbMD joVx df insPl Xqn kIqf ikAuNik rfjf Aus dfsI nUM psMd nhIN krdf sI . ies qy nOkrfxI icqRmqI nUM bVf kroD af igaf qy Aus ny jf ky sLfhUkfr nUM sfrI Kbr kr idqI ik Aus dy Gr koeI hor mnuK afAuNdf hY . ieh Kbr sux ky sLfhUkfr bVy guwsy ivwc afpxI pqnI dy afsLk nUM mfrn vfsqy Gr af pujdf hY . pqI dy guwsy nUM vyK ky jog joq mqI ny soicaf ik Auh hux Aus nUM qy Aus dy afsLk nUM mfr dyvy gf . Aus nUM sLFq krn vfsqy pihlF qF afpxy afsLk nUM iek sP ivwc lpyt idqf qF ik Auh luikaf rih sky . iPr Aus ny afpxy pqI df bVI inmrqf qy ipafr Bry lihjLy ivwc svfgq kridaF Aus dy awgy Aus dy mn psMd dy Bojn rK idqy qy bVy ipafr nfl Aus nUM Kfxf KvfAux lg peI qy ipafr BrIaF KyzF Aus nfl Kyzx lg peI . KyzidaF KyzidaF Aus ny afpxy pqI nUM ikhf ik Auh iek muTI Br myvy kMD nfl lwgI sP ivwc vI sut dyvy . jy Auh ies qrf kr insLfnf lf igaf qy myvy sP ivwc cly gey qF Aus df pqI Kyz ijwq igaf Auh smJy gI . Aus dy pqI ny iesy qrF hI kIqf . jd myvy sP aMdr cly gey qF joq mqI kihx lgI ,rfjf jI cMgI qrF KfE . sLfhUkfr afpxI pqnI dy ieh bcn sux ky bVf hYrfn ho ky puCx lgf ik ies df kI Bfv hY ? . pqnI jo bhuq clfk sI kihx lgI ; hy pqI jI qusIN hI qF myry rfjf ho . ieh mYN quhfnUM hI kih rhI hF . Auh sLfhUkfr Aus afpxI ivBcfrn iesqRI dy ies Byd nUM vI smJ nhIN sikaf . afpxI iesqRI dy ieho jhy lfz qy ipafr Bry bcn sux ky Auh bVf pRsn ho igaf qy rotI pfxI Cwk ky iPr afpxI dukfn qy clf igaf . pqI dy Gr qoN jfx ipCoN Aus ny afpxy afsLk rfjy nUM vI GroN qor idqf . sfrI gl smJ ky Aus ny afpxI dfsI icqRklf dI KUb ptfeI kIqI qy afpxy afsLk rfjy qoN vI Aus dI KUb murMmq krvfeI . kfimk rucIaF dI apUrnqf aqy afpxI mflkx qy rfjy vloN imlI sjLf ny icqRklf nUM eIrKf dI agxI ivwc sfV idqf qy Auh hux afpxI hyTI df blf lyx leI vIAUNqF bxfAux lg peI . Aus ny afpxI nIqI BrI Xojnf anusfr iek seIad nfl Xrfnf pf ilaf . afpxIaF kfmk rUcIaF dI pUrqI leI Auh hr rojL seIad nUM afpxy Gr bulfAux lg peI qy vpfrI qy Aus dI iesqrI df Dn lutvfAux lg peI . iek idn Aus ny afpxy Xfr seIad nUM qlvfr PVf ky afpxI mflkn joqmqI dI mMjI qy suaf idqf . Aus ny seIad nUM smJfieaf ik jy koeI ivakqI Aus nUM jgfAux df Xqn kry qF Aus nUM afpxf dusLmn smJ ky afpxI qlvfr nfl Aus dI DOx lfh dyxI . ies qoN ipCoN Aus ny afpxI mflkn nUM sunyhf idqf ik Aus df afsLk rfjf Aus nUM CyqI nfl bulf irhf hY . Aus dy rfjy dy itkfxy bfry vI afpxI mflkn nUM disaf ik Auh ijQy sfhmxy awg bl rhI hY rfjf AuQy hI Aus dI AuzIk kr irhf hY . ieh sux ky Aus dI mflkn Aus dy dsy rfh qy nsdI hoeI cwl peI qF ik Auh afpxy afsLk rfjy nUM jf ky imly . ies qoN AuprMq Aus ny rfjy nUM jf ky sunyhf idqf ik Aus dI mihbUbf sLfhUkfr dI iesqRI Aus nUM qurMq bUlf rhI hY . rfjy nUM Aus ny disaf ik Aus dI mihbUbf Aus mMjI qy suqI hoeI hY . AuDr Aus ny mMjI qy lyty hoey afpxy Xfr seIad nUM vI jgf ky sfvDfn kr idqf . jd rfjy ny seIad nUM afpxI mihbUbf smJky Aus dy pYrF vloN Aus nUM jgfAux df Xqn kIqf qy sfvDfn ho ky lyty hoey seIad ny afxI qlvfr nfl rfjy nUM vfr kr ky mfr idqf . AuDr jg joq mqI afpxI nOkrfxI icqrklf dy kihx mUqfbk bl rhI awg dy kol pujI qF AuQy bYTy corF ny sLfhUkfrnI nUM lut put ky kql kr idqf . ies qrF Auh sLfhUkfrnI nUM corF dy rfhI qy Aus dy afsLk rfjy nUM seIad rfhIN mrvf ky Auh dfsI afpxf bdlf lY ky seIad dy Gr jf vsI . ies qrF cfxkX nIqI anusfr dsy gey iqn pfqrF dI ivafiKaf kr ky mhfrfj jI ny afpxy isKF nUM smJfieaf ik ivBcfr iesqRI,mUrK imwqr qy gusqfK nOkr iksy vI vyly iksy vI ivakqI dy dusLmx bx ky Aus df Kfqmf krvf skdy hn ijs kfrn iksy smy vI iksy ivBcfrn iesqRI nUM afpxf Byd nhIN dsxf cfhIdf sgoN afpxy ihwq leI Aus df Byd pRfpq kr lYxf cfhIdf hY ik “iqRXih n aMqr dIijXY qf ko lIjY Byd ] bhu purKn ky krq hY ihRdY cMclf Cyd ]”11](cirqR-10) ijhVy ivakqI dust iesqRIaF qy Brosf kr lYNdy hn AunHf dI jo dsLf huMdI hY Aus df ibafn gurU goibMd isMG jI mhfrfj cirqR 82vyN ivwc ilKdy hoey dsdy hn ik iensfP krn vflf jhFgIr bfdsLfh jd mr igaf qF Aus dI QF qy sLfhjhfn bfdsLfh bixaf . sLfhjhfn bfdsLfh dI iek bfgI srdfr diraf KF nfl bVI dusLmxI sI . bfdsLfh Aus nUM hr kImq qy mfrnf cfhuMdf sI pr Auh bfdsLfh dy hwQ nhIN af irhf sI . bfdsLfh hr smy Aus nUM kfbU krn dy Xqn krdf rihMdf sI . bfdsfh dy idl ivwc Aus df iKafl hr smy AuTidaF bYTidaf soNdy smy qy jfgdy smy Aus dy mn ivwc Cfieaf rihMdf sI . keI vfr Auh afpxy plMg qy suwqf ipaf bVf AuTdf sI,” ik koeI vI Xqn kr ky diraf KF nUM mfiraf jfvy” . iek rfq bfdsLfh suwqf ipaf bVf irhf sI ik Aus dI jfg rhI bygLm ny afpxy pqI dI buVbVfhq sux leI . Aus ny soicaf ik Auh iksy qrF afpxy pqI bfdsLfh df ieh duK dUr kry gI . Aus ny afpxy pqI bfdsLfh nUM jgfieaf qy ikhf ik qusI diraf KF nUM jLrUr mfrnf cfhuMdy ho . ies leI iek niqI qy mYN ivcfr kIqf hY . bfdsfh kihx lgf ik mUrK dusLmx nUM qF CyqI hI mfiraf jf skdf hY pr nIqI vyqf isafxf dusLmx CyqI ikqy hwQ nhIN afAuNdf. bygLm ny afpxI iek bhuq cwqr, KUbsUrq qy dusLt rucIaF rKx vflI dfsI nUM afpxy pfs bulf ky afpxI dusLt nIqI smJfeI ik Auh dusLtqf dI vrqoN kr ky iksy nf iksy qrF diraf KF nUM kfbU kr ky Aus dy mihl ivwc lY ky afvy . cfl bfjLIaF dI isafxI Aus dI dust sKI sfrI gwl smJ ky diraf KF dy Gr puj geI . Aus ny diraf KF nUM bygLm df JUTf sunyhf dyNidaf ikhf ik bfdsLfh dI bygLm Aus nUM bhuq ipafr krdI hY qy bfdsLfh nUM nPrq krdI hY . ies leI Aus nUM qurMq bygLm dy mihl ivwc puj ky Aus nUM imlnf cfhIdf hY . bygLm dI suMdRqf qy apxI sUrbIrqf ,bhfdRI dIaF JuTIaF pRsMsf meI glF Aus dusLt TgxI dIaF sux ky diraf KF Aus nfl jfx nUM iqafr ho jFdf hY . bygm dI dust dfsI Aus nUM bygLm dy mhl aMdr jfx leI ieh ZMg dsdI hY ik AuQy bVy hI gupq qrIky nfl puijaf jf skdf hY ikAuNik AuQy bVy sKq pihry lgy hoey hn qy anykF hI cobdfr hmysLF AuQy KVy rihMdy hn jo iksy pMCI,mnuK jF koeI hor nUM AuQoN lMgx nhIN dyNdy . ies leI dyg ivwc bYT ky hI AuQy puijaf jf skdf hY . diraf KF Aus PwPykutxI dIaF glF ivwc Pws jFdf hY qy Aus dy kihx qy iek vwzI dyg ivwc kpVf ivCf ky BYT jFdf hY . PwPykutxI sKI afpxI dust cfl cldI hoeI diraf KF nUM cupcpIqy bygLm dy mhl ivwc lY afAuNdI hY . bygLm ny Ausy vyly afpxy pqI bfdsLfh nUM sd ky ikhf ik diraf KF hux iek dyg ivwc bMd ipaf hY . bfdsLfh afpxI bygLm dI ies cfl qy bVf KusL huMdf hY . ies qoN ipCoN bygLm ny apxI dust sKI nUM ikhf ik ies dyg nUM Auh kfjLI pfs lY jfvy qy Aus nUM khy ik ies dyg ivwc iek BUq bMd hY . ies BUq nUM sfV dyxf cfhIdf hY jF jLmIn ivwc gwz dyxf cfhIdf hY . kfjLI pfsoN Pqvf lvf ky aglI kfrvfeI krnI cfhIdI hY . kfjLI ny Aus nUM jLmIn ivwc gwz dyx df Pqvf dy idqf . ies qrF afpxy dusLmn ijhVf jMg ivwc hrfieaf nhI jf skdf sI afpxI kUV nIqI dvfrf byagLm ny Aus nUM jIAuNidaf hI jLmIn ivwc gwzvf idqf qy afpxy pqI bfdsLfh dI KusLI pRfqpq kIqI AuQy dust iesqRI dIaF momoTgxIaF glF qy Brosf krky diraf KF kfm vws hoieaf afpxI jfn qoN hwQ Do bYTf . “ndI igrfvY kUl ko kulih igrvY nfir ] ien kf eyk suBfv hY rhIE afp sMBfir”]3] (cfxkX rfjnIqI dUjf aiDafie)
dsm gRMQ coN cirqR iekfsIvF kQf idRg DMinaf dI (gurbcn isMG)
ieh iek bVI idlcsp khfxI sfihb-ey-kmfl mhfn ilKfrIaF dy ilKfrI gurU goibMd isMG jI mhfrfj afpxI mhfn rcnf cirqRopfKXfn ivwc ilKdy hoey afpxy gur ipqf nOvyN pfiqsLfh sRI gurU qyg bhfdur jI dy ienHF bcnF nUM sfkfr krdy hn ik- “kfhy ry bn Kojn jfeI ] srb invfsI sdf alypf,qohI sMig smfeI ]1]rhfAu] puhp miD ijAu bfsu bsqu hY ,mukr mfih jYsy CfeI ] qYsy hI hir bsy inrMqr,Gt hI Kojhu BfeI ]1] bfhir BIqir eyko jfnhu ,iehu gur igafnu bqfeI ] jn nfnk afpf cInY ,imtY n BRm kI kfeI” ] {DnfsrI mhlf 9; (aMg-684) } gurU kfl smy Bfrq ivwc jog mwq df bVf jLor sI ijs kfrn jogI Gr Gft Cwz ky jMglF ivwc jog sfDnf duafrf qpisaf krn df Aupdys idaf krdy sn qy igRhsqI jIvn nUM iek nrk ssmfn hI smiJaf krdy sn . iesqRI jfqI nUM “puinn ko afrI qy pfpn kI ikafrI smiJaf krdy qy prcfiraf krdy sn . ijs kfrn gurU bfby nfnk dyv jI nUM ieh afKxf ipaf sI ik “so ikAu mMdf aKIaY ijqu jMmih rfjfn” ](gurU gRMQ sfihb aMg-473) dUjy pfsy Bfrq ivwc Aus smy vfm mfrg afid ivBcfrI mwqF mqfdRF df bVf jLor sI . ieh ivBcfrIaF dy afgU ieh prcfr kr rhy sn ik koeI iksy df irsLqydfr nhIN hY . BYx Brf, mfqf ipqf,DI puqr afid sB irsLqy mnuK dy afpxy bxfey hoey hn jd ik Bgvfn ny kyvl do hI irsLqy iesqRI qy purK bxfey hoey hn ijs kfrn ieko hI irsLqf rwb vloN bxfey jfn kfrn hr iek nUM afpxf ieXfsLI qy ivBcfrI jIvn ibqfAuNidaF hoieaF nisLaF dy lor ivwc svrg df anMd ies DrqI qy hI mfnxf cfhIdf hY hor iksy nrk svrg dI klpnf nhIN krnI cfhIdI . Aus smy muslmfnI pRBfv aDIn Bfrq ivwc AUmr iKafmI mwq vI prvysL kr cukf sI jo ieh pRcfr kr irhf sI ik sLrfb dI surfhI qy mihbUbf ijs nUM iml jfvy Aus leI svrg ieQy hI bx jFdf hY . ieho jhy iqafgI qy ivBcfrI jIvn dy dohF hI pihlUaF qoN afpxy iswKF nUM mukq rKx leI gurU mhfrfj jI ny ieho jhIaF kQf khfxIaF cirqRF( cilqr nhIN) rfhI ilKIaF hn qF ik AunHF dy iswK sMq qy ispfhI df rUp Dfrn kr skx . jog mwq aqy igRhsqI jIvn ivwc sMquln rKx leI dsmysL ipqf ies cirqR ivwc iek rfjy qy Aus dI rfxI aqy iek jogI ivckfr bVI iswDFqk vfrqlfp nUM drsf ky jIvn df shI mfrg idKfAuNdy hoey dsdy hn ik isromnI ngr df iek sromnI isMG rfjf sI jo ik bVf suMdr sI aqy Aus pfs bhuq ijLafdf DMn pDfrQ sI . sromnI isMG rfjy dI rfxI idRg DMinaf vI bhuq suMdr sI qy afpxy pqI rfjy nUM bhuq ipafr krn vflI sI AuQy rfjf vI afpxI rfxI nUM bhuq ipafr krdf sI . iek idn rfjy ny iek rMg nfQ nfmI jogI nUM afpxy Gr sidaf qF ik Aus nfl bRhm ivcfr kIqf jf sky . jogI ny rfjy nUM Aupdys dyNidaF ikhf ik “eyk nfQ sB jgq mY bXfip rhXo sB dys ] sB join mYN riv rhXo AUc nIc ko Bys ]” arQfq iek hI akfl purK sB jIv jMqUaF dIaF sBnF hI jUnF,AUc qy nIc ivwc qy sBnF hI dysF ivwc ivwcr irhf hY . Auh srB ivafpk hY,sB df pflx hfr hY qy ikrpflU hY . Auh sB dI pflxf krdf hY,dfqF dyx vflf hY ijhVf Aus qoN mUMh moV lYNdf hY smJO Auh afpxI mOq nUM bUlfvf dyNdf hY . Aus df afpxf koeI rUp rMg,ryK BYK nhIN hY pr Auh hr iek ivwc ibrfjmfn ho ky myhrF krn vflf hY . Auh iek pfsy jy vDfAuNdf hY qF dUjy pfsy GtfAuNdf vI AuhI hY . Auh sfry afkfsLF,BUmIaF,dyvI dyviqaF,jwC BujMg afid df krqf vI hY qy sB prkfr dy jIv jMqU pYdf kr ky AunHF ivwc afpsI JgVy vI Aus ny pYdf kIqy hoey hn qF ik koeI vI ivakqI Aus pfs nf puj sky qy afpsI JgiVaF ivwc hI sB jIv jMqU lgy rihx . ijhVf ivakqI pRmfqmf dy ies Byd nUM smJ lYNdf hY ,Auh siqnfm dy qq nUM pCfx lYNdf hY . rfjf jogI dy Auprokq bcn sux ky muskrfAuNdf hoieaf kihx lgf ik jog iek pfKMz hY . jog nUM pCfnx vflf jogI siqnfm qoN ibnf iksy hor nUM nhIN jfxdf . lokF nUM pfKMz ivKfky jog pYdf nhIN kIqf jf skdf . ies qrF krn nfl pRfxI eyvyN hI afpxf jnm gvf lYNdf hY qy sMsfrk suKF qoN vI vFiJaf ho jFdf hY . ies dy Auqr ivwc jogI kihx lwgf ik jogI hI jog nUM pCfxdf hoieaf siqnfm qoN ibnf hor iksy nUM nhIN jfxdf . afqmf jd vI cfhy iek qoN anyk ho jFdI hY qy iPr iesy qrF jgq ivwc BrmdI hoeI anyk qoN iek ho jFdI hY . ieh nf mrdI hY qy nf hI iksy nUM mfrdI hY . lok Brm kfrn hI hor ivcfrF rKdy hn ik:- “]dohrf] jb cfhq hY afqmf iek qy BXo anyk ] aink BFiq psrq jgq bhuir eyk ko eyk ]” aqy ]cOpeI] “Xh nih mrY n kfhU mfrY ] BUlf lok Brmu bIcfrY ] Gt Gt bXfpk aMqrjfmI ] sB hI mih riv rhXo suafmI ]17]” Auh hr jIv jMqU ivwc mOjUd hY . ikqy GOVf hY,ikqy hfQI hY ,ikqy pMCI hY,ikqy Pl hY,ikqy PUl hY, Auh hr iek ivwc hY pr mUrK lok ies Byd nUM smJ nhIN skdy . Aus df nfm sB bfl, ibrD,rfjf rMk aid ibnf iksy Byd Bfv dy jp skdy hn . jo koeI Aus df nfm jpdf hY ,kfl Aus dy nyVy nhIN af skdf . pr DrqI aqy akfs do aYsy cwkI dy puV hn ijnHF ivwc afAux vflf jIv pRfxI jIAuNdf nhIN bc skdf . rfjy nUM ies qrF dy Aupdys dy ky Auh jogI rfjy nUM jog ikiraf krn leI jMgl ivwc lY jfx vfsqy kfiel kr lYNdf hY qy rfjf inrfs qy Audfs icwq ho ky afpxf Gr, afpxf rfj, afpxf sfrf prIvfr, afpxI Dn qy sMpqI df iqafg kr ky bn ivwc jog ikiraf krn vfsqy iqafr ho jFdf hY . ies df bhuq iPkr Aus dI ipafrI rfxI nUM lgdf hY . rfxI ny bVI duKI ho ky afpxy mMqRI nUM bulfieaf ik Aus nUM ies hflq ivwc kI krnf cfhIdf hY ? mMqRI dI slfh lY ky rfxI ny rMg nfQ jogI nUM afpxy Gr bulfieaf . rfxI ny iek vwzf toaf putvf ky Aus ivwc lUx pf ky jogI nUM toey ivwc db idqf . rfxI ny iPr rfjy nUM jf ky ikhf ik jogI jI qF mr gey hn pr Auh mrdy smy jo AunHF ny ikhf Auh mYN pwly bMnH ilaf hY . rfjy dy puCx qy rfxI kihx lgI ik jogI ny ieh Aupdys idqf hY ik rfjy nUM kihxf ik Auh Gr ivwc hI rih ky jog ikiraf krdf hoieaf rfj jog nUM Dfrn kry . pr nfl hI jogI ny ikhf sI ik jy rfjf ieh ikhf nf mMny qF Aus nUM kihxf ik Aus df sfrf qp nsLt ho jfvy gf . hor jo kuJ Aupdys jogI ny idqf sI, Auh iPr dsF gI qy quhfzy sB Brm nsLt kr dyvF gI . hux qusI iehI gl mno ijs nfl quhfzf rfj bicaf rih sky . rfjy dy bn ivwc jfx dI Kbr kfrn Aus df sfrf prIvfr bVf duKI ho AuiTaf . puqr,nOkr qy rfxIaF ro rhIaF sn ik AunHF df rfj bMs Kqm ho irhf hY . Auh sB DrqI qy lyt rhy sn qy duK kfrn qVp rhy sn . dUjy pfsy jogI dy cyly ieh Kbr sux ky bVy KusL ho rhy sn ik hux rfjy dy AunHF ivwc sLfml hox kfrn AunHF nUM BIK mMgx qoN Cutkfrf iml jfvy gf . rfjf ieh sB kuJ vyK ky rfxI nUM kihx lgf ik Auh hux Aus nUM bRhm igafn dy Byd smJfAuNdf hY . ies nfl ies cirqR dI khfxI iek nvyN moV ivwc dfKl ho jFdI hY . rfjf afpxf pwK dsdf hY jd ik rfxI Aus nUM afpxf pwK smJfAuNdI hoeI bn ivwc jfx qoN rokx df Xqn krdI hY . ieh vfrqflfp bVI idlcsp hY rfjf afKdf hY ik mfqf bwcy nUM iKzfAuNdI hY qy Aus dy vwD rhy srIr nUM vyK vyK KusL huMdI hY pr mfqf ieh nhIN jfxdI ik hr rojL Aus dy puqr dI afXU Gt rhI hY ik- “suq ihq kY mfqf dulrfvY ] kflmUMz pr dFq bjfvY ] vuh inq lKy pUq biZ jfvq ] lhY n mUV kfl injkfvq]40]”YY koeI mfqf nhIN qy nf hI koeI iksy df puqr hY ,nf hI koeI iesqRI jF puqrI hY . ieh sfry pMj qqF dy srIr hn .cfr idn ivKfeI dy ky iPr imwtI ivwc rl jFdy hn . pihlF pRfxI jd jnm lYNdf hY qF Auh afpxf jnm bcpx ivwc hI gvf lYNdf hY . jvfn ho ky ivsLy ivkfrF ivwc glqfn ho jFdf hY . ies qrF Auh bRhm qwq nUM nhIN smJdf qy buwZypy vyly jd srIr kMbx lg jFdf hY qF Auh nfm ismrn nhIN kr skdf . pRmysLvr dy Bjn qoN ibnF pfpF dy Gyry ivwc Pws jFdf hY . ieho jhy bcn sux ky rfxI ny ikhf ik puqrF kr ky hI sMsfr ivwc mnuK iewjLq mfn pRfpq krdf hY . puqrF kr ky hI jMg ivwc ijwq pRfpq huMdI hY . mfVy puqr DMn nUM nsLt kr dyNdy hn jd ik isafxy puqr hfry hoey rfj nUM vI moV ilafAuNdy hn . moieaF hoieaF ipqrF nUM puqr kr ky hI pRIq pYdf huMdI hY aqy pRym ipafr vwDdf hY . irsLqydfrIaf ivwc vfDf huMdf hY . ipqf df jy iksy nfl vYr hovy qF Auh puqr hI moVdy hn qy afpxy ipqf df bdlf lYNdy hn . ijhVf rfjf puqRF nUM Cwzky jMgl ivwc qwpisaf krn clf jFdf hY ,Auh nrk ivwc pY ky duK Bogdf rihMdf hY . pr rfjy qy jog mq df BUq svfr sI ijs kfrn Auh afKdf hY ik “n ko hmro pUq n ko hmrI koeI nfrI ] n ko hmfro ipqf n ko hmrI mihqfrI ] n ko hmrI BYn n ko hmro koeI BfeI ] n ko hmro dys n hO kfhU kO rfeI ] ibRQf jgq mY afie jog ibnu jnmu gvfXo ] qijXo rfj aru pft XhY ijXry muih BfXo]48]” ies dy Auqr ivwc sUJ bUJ rKx vflI rfxI rfjy nUM smJfAuNdI hY ik sfry ibafs afid cwqr irKI munI ,rfjy mhfrfjy sB iek hI rsqy rfhI pYdf huMdy hn .iesqRI qoN ibnf koeI vI jgq ivwc pYdf nhIN ho skdf . iesqRI rfhIN pYdf ho ky hI iPr pRmysLvr dI prfpqI kIqI jf skdI hY ik iriK XfhI qy Bey inRp XfhI Aupjfey ] ibXfsfidk sB cqur iehI mfrg hY afey ] prsy Xfky ibnf kho jg mY ko afXo ] pRQm aYq Bv pfie bhuir prmysvr pfXo ]50]” rfxI dy ieh vfk gurU gRMQ sfihb jI dI isiKaf dy hI ankUl hn ik “jO qUM bRfhmxu bRhmxI jfieaf ] qAu afn bft kfhy nhIN afieaf ]” (gurU gRMQ sfihb aMg-324) ies qrF cqr qy isafxI rfxI ny rfjy nUM bVIaF dlIlF nfl smJfAux df Xqn kIqf pr ijLwdI rfjf iblkul hI rfxI dI gl mn ky Gr ivwc rihx leI iqafr nf hoieaf . rfjf kyvl jogI qy jog dIaF glF nUM hI sunx df cfhvfn sI ijs kfrn Aus ny rfxI nUM ikhf ik jogI afpxy aMqm smy jo kuJ kih igaf hY Auh Aus nUM disaf jfvy . jd khfxI dy ies pVF qy puj jFdI hY qy mhF ividvfnF df ivdvfn,mhFn kvIaF dy kvI qy mhfn khfxIkfr gurU goibMd isMG jI khfxI dy plft nUM iek anoKf hI moV dyNdy hn qy iek ieho jhI ivcfrDfrf nUM apxy pfTkF dy sfhmxy rKdy hn jo ik hr kfl ivwc qy hr sUJ bUJ vflf ivakqI Aus dI vrqoN kr ky afpxy mMqv nUM pUrf kr skdf hY .jd rfxI df ikhf rfjf iksy qrF vI nhIN mndf qF rfxI rfjy dy Brosy qy Aus dy XkIn nUM iek hiQafr dy rUp ivwc vrqn leI iek ivAuNq bxf ky rfjy nUM afKdI hY ik jogI ny Aus nUM ikhf sI ik rfjy nUM afKxf ik Auh jMgl ivwc iek mhl dI AusfrI kr ky Aus ivwc jog krn vfsq clf jfvy . AuQy hI Aus nUM jogI afpxI sLkqI rfhIN bRhm igafn qy jog dIaF ivwDIaF smJfieaf kry gf ijs dI pUrqI vI akfsLbfxI rfhIN pRmfqmf qoN pRfpq kr lIqI jfieaf kry gI . ieh sux ky rfjf bVf KusL ho jFdf hY qy rfxI nUM jMgl ivwc iksy vIrfx asQfn qy qurMq hI mhl bxfAux dI afigaf dyNdf hY . rfxI bVI sLIGrqf nfl afpxI mrjLI muqfbk mhl dI AusfrI krvFAuNdI hY qy mhl dI Cwq ies qrF iqafr krvfAuNdI hY ik Aus aMdr koeI mnuK bVI afsfnI nfl Cup ky bYT sky qy mn cfhy bcn bol sky pr Aus nUM koeI vI vyK nf sky . rfxI ny iek anUp isMG nfm dy iek ivakqI nUM sidaf qy afpxI sfrI nIqI pUrvk Xojnf Aus nUM smJf idqI . anUp isMG dI sLkl Aus jogI nfl iblkul rldI imldI sI . rfxI ny iPr do KPxIaF iqafr krvfky rfjy pfs af geI qy kihx lgI ik iek qusIN pihx lvo qy iek mYN pihx lYNdI hF qy quhfzy nfl qpisaf krF gI . rfjf Aus nUM afpxy nfl iljfx qoN nfh krdf hY pr Auh afpxIaF dlIlF nfl rfjy nUM mnf lYNdI hY . rfjf qy rfxI dovyN Aus bxy mhl ivwc qpisaf krn leI cly jFdy hn . jd rfjf qy rfxI bn ivwc qpisaf krn leI Bvn aMdr jFdy hn qF Auh anUp isMG nfmI afdmI vI jogI df Bys Dfrn kr ky AuQy af pujdf hY . rfxI ny Aus nUM afpxy rfjy nfl imlfieaf qy ikhf ik ieh AuhI jogI jo pihlF mr cukf sI ,iPr ieQy af pujf hY . jo kuJ pihlF mYN quhfnUM disaf sI Auh hux iblkul swc ho igaf hY . rfjy ny jogI nUM afpxf gurU mn ilaf qy bVy siqkfr nfl Aus dy crnF qy izwg ipaf . jogI bxy pursL ny rfxI dIaF pihlF idqIaF hoeIaF hdfieqF anusfr rfjy nUM ikhf ik Auh pihlF lfglI ndI ivwc iesLnfn kr ky pivwqr ho ky afvy qF iPr Aus nUM pRmysLvr dy igafn dIaF glF smJfeIaf jfx gIaF . jd rfjf ndI ivwc iesLnfn krn leI clf igaf qF AunHF ny iek hor ivakqI nUM Bvn dI Cwq ivwc ieh isKf ky ibTf idqf ik Auh loV pYx qy iqn vfr sfD-sfD bcn kih ky cuwp ho jfieaf kry . jd rfjf ndI ivwcoN iesLnfn kr ky afieaf qF anUp isMG jo jogI bixaf hoieaf sI rfjy nUM kihx lgf ik jd Auh mr igaf sI qF Aus nUM Drm rfj ny hukm kIqf ik rfjy nUM ikAuN Cwz ky afey ho . ieh sux ky rfjf kihx lgf ik isrmor jogI jI sfrI vfrqf Kul ky mYnUM smJfE ik Drmrfj df kI hukm hY ? jogI ny ikhf ik Drmrfj ny ieh Aupdys idqf hY ik “jYso koit jwgX qpu kIno ] qYso sfc nXfie kr dIno ] nXfie sLfsqR lY rfj kmfvY ]qky inkt kfl nhI afvY ]90]” arQfq ijs qrF kroVF juwgF dI qpisaf kIqI jfvy Aus dy Pl dy smfn swc dy aDfr qy inaf krn df Pl hY . ijhVf rfjf sLfsqr dy anusfr inaf krdf hY ,Aus dy nyVy kfl nhIN puj skdf . pr ijhVf rfjf inaf nhIN krdf qy JUT boldf hY qy rfj df iqafg kr ky qpisaf krn lg jFdf hY Auh rfjf nrkF ivwc clf jFdf hY . ibRD mfqf ipqf dI inq syvf krnI cfhIdI hY qy AuonHF nUM Cwz ky jMgl ivwc nhIN afAuxf cfhIdf . mY AuhI jogI hF ijs nUM Drm rfj ny Gilaf hY . jy ieh swc hY qF Drmrfj jo afpxy afp nUM CpfeI bYTf hY Auh qurq bol ky ienHF sLbdF dI qsdIk kry . ies qy Cwq ivwc lukoey hoey qy isKfey hoey afdmI ny iqn vfr swiq swiq kih ky rfjy nUM XkIn dvf idqf ik ieh Drm rfj hI bol irhf hY . ies qy jogI ny rfjy nUM iPr smJfieaf ik ies sMsfr ivwc jIAuNdy rihxf bVf afsfn hY pr do kMm bVy kTn hn ik iek idn dy smy swc inaf arQfq Drm dy aDfr qy rfj krnf qy rfq smy prmysLvr dI Bjn bMdgI krnI . “ijXbo jg kO shl hY XhY kiTn dvY kfm ] pRfq sMBirbo rfj ko rfiq sMBirbo rfm]95]” ies qrF jd rfjy nUM jogI bxy afdmI ny sfrI gl smJfeI qF rfjf kihx lgf ik Auh hux vfps prq ky afpxy gr jfvy gf qy idn dy smy ieMnsfP krdf hoieaf rfj kry gf qy rfq smy prmfqmf df ismrn kIqf kry gf . ies qrF Auh rfxI afpxy pqI rfjy nUM afpxI cwqrqf vrq ky vfps Gr lY afAuNdI hY jd ik jogI jI nUM pihlF hI jiAuNidaF lUx Bry toey ivwc dwb idqf sI .
dsm gRMQ dy cirqRopfiKafn coN rs mMjrI dI khfxI gurU nfnk dyv jI mhfrfj dy smy aPgfinsQfn df bfdsLfh bfbr ihMdusqfn ivwc afpxI hkUmq kfiem krn leI lgfqfr hmly krI jf irhf sI . ienHf hmilaF ivwc Auh ihMdusqfn ivwcoN ijQy Dn dOlq dy BMzfr sony cFdI dy rUp ivwc luwt ky aPgfinsqfn lY jFdf sI AuQy hjLfrF dI igxqI ivwc Bfrq dI iejLq afbrU lut ky gjLnvI dy bfjLfrF ivwc tky tky qoN vycdf sI . Aus dI ies mfVDfV nUM gurU nfnk dyv jI ny pfp dI jMj nfl qulnf dyNidaF Purmfieaf ik “jYsI mY afvY,Ksm kI bfxI ,qYsVf krI igafn vy lflo ] pfp kI jNÖ lY kfblhu Dfieaf, jorI mMgY dfnu vy lflo ] srm Drmu duie Cip Kloie,kUVu iPry prDfnu vy lflo ] kfjIaf ,bfmxf kI gl QkI,agdu pVY sYqfnu vy lflo ] muslmfnIaf pVih kqybf,kst mih krih Kudfie vy lflo ] jfiq snfqnI hoir ihdvfxIaf,eyih BI lyKY lfie vy lflo ] KUn ky soihly gfvIaih nfnk,rqu kf kuMgU pfie vy lflo ]1]” (gurU gRMQ sfihb aMg-722-23) ihMdusQfn ivwc ieh dfsqfn qkrIbn dosO sfl qk jfrI rhI jd ik ihMdusQfn dI iejLq qy afgrU bdysIaF dy hQF ivwc ruldI rhI . ies df kfrn vI gurU nfnk dyv jI ny bfbr vfxI bVI spsLtqf nfl dsdy hoey Aus smy dI BfrqI nfrI dI dsf ibafn krdy hn ik “ijn isir sohin ptIaf,mFgI pfie sMDUru ] sy isr kfqI munIain,gl ivic afvY DUiV ] mhlf aMdir hodIaf,hoix bhix n imlin hdUir ]1] adysu bfbf adysu ] afid purK qyrf aMqu n pfieaf kir kir dyKih vys ]1]rhfAu] jdhu sI af vIafhIaf lfVy sohin pfis ] hIzolI ciV afeIaf dMd KMz kIqy rfis ] Auprhu pfxI vfrIaY Jly iJmkin pfis ]2] ieku lKu lhin bihTIaf lKu lhin KVIaf ] grI Cuhfry KFdIaF mfxin syjVIaf ] iqn gil islkf pfeIaf qutin moq srIaf ]3] Dnu jobn duie vYrI hoey ijnI rKy rMgu lfie ] dUqf no Purmfieaf lY cly piq gvfie ] jy iqsu BfvY dy vizafeI jy BfvY dyie sjfie ]4] ago dy jy cyqIaY qf kfiequ imlY sjfie ] sfhf suriq gvfeIaf rMig qmfsY cfie ] bfbrvfxI iPir geI kuieru n rotI Kfie ]5]” (gurU gRMQ sfihb aMg -417) jd smfj df sLfh arQfq hfkm tolf afpxI surq gvf ky rMg qmfisaF (sfhf suriq gvfeIaf rMig qmfsY cfie ]) ivwc mgx ho jfvy qF Auh hr iesqRI dy Dn aqy Aus dy jobn df lutyrf bx jfvy gf . ieh hfl Bfrq ivwc bfbr qoN lY ky aOrMgjLyb dy smy qk qkrIbn do sdIaF qk cldf irhf jd ik gurU nfnk dyv jI ny afpxy dsvyN jfmy ivwc prkfsL kr ky iesqRI jfqI dy do vYrIaF Dn qy jobn nUM nIqI vyqf ZMg nfl ijQy iesqRI nUM jfgirq krn vfly sfihq dI loV peI AuQy kfimk vfsLnf aDIn grk hoeIaF vysvfvF iksm dIaF ivBcfrI iesqraF dy ivBcfrI hiQafr nUM sdfcfrI asqr nfl Kqm krn dI vI isiKaf vfsqy AusfrU sfihq rcnf dI avsLkqf smy dI loV smJI geI sI . iehI kfrn hY ik dsmysL ipqf sfihb-ey -kmfl gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny Aus smy dy mnuKF qy iesqRIaF dy iek hjLfr qoN vDyry suBf aMkq kr ky sMsfr dy mMc qy iek anoKY AusfrU sfihq dI buinafd rK idqI ijs dIaF lIhF qy cldf hoieaf sMsfrk sfihq ajoky kfl ivwc dfKl hoieaf hY . gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny sMsfr dI iesqRI qy Kfs kr ky BfrqI qy pMjfbxF nUM ieh isiKaf idqI ik ijhVy AunHf dy do vYrI (Dn qy jobn) hn qy AunHf dI qbfhI df kfrn bx rhy hn Auh afpxI sUJ bUJ nfl nIqI dI vrqoN kr ky ienHF dohF vYriaF nUM iek hiQafr bxf ky afpxy dusLmnF nfl lohf lY ky hI afpxy dusLmnF nUM Kqm kr skdIaf hn . ies isiKaf nUM gurU mhfrfj jI ny cirqRopfiKafn dIaF keI khfxIaF ivwc drsfieaf hY ijs qrF ik 32vyN cirqRopfiKafn ivwc mhfrfj jI pMjfb dy iek ngr ivwc rihx vflI iek aiq suMdr qy amIr bIbI dI khfxI dsdy hn ijs df pqI ivdysF ivwc kmfeI krn vfsqy jFdf hY ijs df Aus rs mMjrI nfmI iesqRI nUM Dwkf lgdf hY . rs mMjrI nUM Gr ivwc iekylI jfx ky kuJ corF ny Aus dy Dn qy jobn nUM lutx df inrxf lIqf . Auh cor rfq vyly afpxy hwQF ivwc msflF lY ky Aus dy Gr smfn corI krn leI af pujy . rs mjrI AunHf nUM vyK ky iek nIqI df shfrf lY ky afKx lgI ik Auh qF AunHf dI hI iesqrI hY qy Auh Aus nUM afpxI jfx ky Aus dI riKaf krn qy Gr df sB kuJ lut ky lY jfx qy nfl hI mYnUM (rs mMjrI) vI afpxy nfl lY jfx . iphlF mYN quhfzy leI Bojn iqafr krdI hF qy iPr qusIN afpxy nfl hI mYNnUM lY jfxf . cor kihx lgy ik ieh iesqrI hux sfzI ho geI hY qy ieh jo kuJ afK rhI hY Auh iblkul TIk hY . pihlF ies df iqafr kIqf Bojn Kf ky iPr ies nUM afpxy nfl lY ky clF gy . rs mMjrI ny corF nUM afrfm krn vfsqy afpxy mkfn dy cbfry (dUsrI mMjLl) ivwc Byj idqf qy afp AunHF leI Kfx leI Bojn iqafr krn vfsqy qyl dI iek kVfhI Dr idqI . Kfxy ivwc Aus ny jLihr imlf idqf . Kfxf iqafr kr ky corF nUM cbfry ivwc Kvf ky Aus ny bfhr qoN cbfry nUM ijMdrf lgf idqf . corF dy rfjy nfl Auh hws hws ky glF krdI rhI qy glF nfl Aus nUM prcfAuNdI rhI qy nfl hI bYTI qyl dI kVfhI grm krdI rhI . jd qyl kfPI grm ho igaf qF rs mMjrI ny awK bcf ky corF dy rfjy dy isr ivwc sVdf sVdf qyl pf ky Aus nUM vI mfr idqf . ies qrF Aus iesqrI ny afpxI cqrqf nfl corF nUM jLihr dy ky mfr idqf qy AunHF dy rfjy cor nUM qyl nfl sfV ky Kqm kr idqf . agly idn AunHF nUM koqvfl dy hvfly kr idqf . ies qrF ies khfxI rfhI gurU mhfrfj jI ny bIbIaF nUM afpxy Dn qy jobn nUM afpxf hiQafr bxfky dusmx nfl nIqI vyqf ZMg nfl lVx dI rfh ivKfeI . ienHF khfxIaF ivwc qkrIbn hr khfxI ivwc gurU mhfrfj ny hr prkfr dy suBf vfly iesqRi pursF nUM Auc acrn dI isiKaf gRihx krn dI mwq smJfeI hY . loV hY ienHF nUM icwq lf ky pVHx sunx qy smJx dI .
AudfsIn qy iswK mwq gurbcn isMG, cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[
pihly pfiqsLfh sfihb sRI gurU nfnk dyv jI ny sMsfr dy mMc qy afpxI afKrI AudfsI aQvf cOQI AudfsI arMB kIqI qF afpxy vloN vrsfey krqfr pur ngr dI sfrI sMgq df pRbMD AunHF ny afpxy afigafkfrI puqr bRihmigafnI bfbf sRI cMd jI mhfrfj dy spurd kIqf .bfbf sRI cMd jI ny afpxy gur ipqf dy pYr icMnF qy clidaF hoieaF afpxy sMsfrk bfxy dI QF qy afpxy ipqf dI rIs qy AudfsI df Bys Dfrn kr ilaf. jd AunHF dy gur ipqf AudfsI smfpq kr ky vfps krqfr pur pujy qF iswK sMgqF ny bfbf sRI cMd jI dI bVI pRsMsf AunHF dy ipqf gurU nfnk dyv jI pfs kIqI ik AunHF ny sfry pRbMD nUM gurmq anusfr bVIaF sucjIaF jLumyNvfrIaF nfl inBfieaf hY. guripqf ny pRsMn icwq ho ky afpxy honhfr spuqr qy afpxI myhr BrI dirsLtI pfeI qF bfbf jI ny bVI inmrqf nfl afpxy gur ipqf dy crnF ivc byNnqI kIqI ik AunHF nUM iesy hI AudfsI bfxy ivc iswK sMgqF dI syvf kridaF hoieaF sfrI afXU leI afpdy imsLn df prcfr AudfsI rIq anusfr hI krn dI afigaf idqI jfvy.gurU nfnk dyv jI afpxy bRhm igafnI spuqr dI ieCf pUrI kridaF hoieaF AunHF nUM keI vrF dI dfq dI bKisLsL kIqI ik Auh iswK jgq ivc prcfrk pYdf kIqf krn gy ,iswKF aMdr nfm ismrn df aiBafs krvfieaf krn gy ,vwz vwzy rfjy bfdsLfh AunHF dy crnF `c smsqk hoieaf krn gy qy Auh PkIrF dy vI sLihnsLfh dI pdvI Dfrn krn gy .gurU nfnk dyv jI dy ieh bcn aj qk pUry ho rhy hn jd ik iswK aqy ismrn dy aiBlfsLI bfbf sRI cMd jI dy smy qoN hux qk AudfsI asQfnF qy jf ky nfm ismrn kIqf krdy af rhy hn .AudfsI ByK ,iqafg,ismrn qy vYrfg df ByK smiJaf jFdf hY .ies ByK bfry ig:igafn isMG jI ilKdy hn ik "pRfq nhfey gur iDafn lgfvY] tIkf kMdn AUrD lfvY] KPnI colf sylI mflf] pihr isMGfsn iDry ikrpflf ]" gurU nfnk sfihb jI df ieh AudfsI ByK sI ijs nUM AunHF dy afigafkfrI spuqr bfbf sRI cMd jI mhfrfj ny afpxI sfrI Aumr Br bydfg rUp ivc inBfieaf qy nfm ismrn dy aiBafs krn dI ijhVI rIq AunHF ny afpxy gur ipqf qoN afpxy bcpn qoN hI isKI hoeI sI Aus nUM amlI rUp iovc prcfridaF hoieaF iswKI dy buty dI sMcfeI kIqI qy keI mhFn iswK prcfrk pYdf kIqy.
bfbf sRI cMd jI mhfrfj jI df gurU Gr vloN hmysLF hI siqkfr kIqf jFdf irhf hY .gurU aMgd dyv jI,gurU amr dfs jI,gurU rfm dfs jI,gurU arjn dyv jI qy gurU hir goibMd sfihb jI hmysLF hI AunHF df mfn siqkfr kIqf krdy sn .pMjfbI dy priswD ilKfrI s[ nrieMdr isMG soc anusfr gurU aMgd dyv jI ny vI afpxy iek spuqr nUM bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI . iesy qrF dusry gurU sfihbfn gurU amrdfs jI ,gurU rfm dfs jI,qy gurU hirgoibMd sfihb jI ny vI afpxf iek iek sihbjLfdf bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI. ies qoN ibnf gurU Gr vloN hr sfl bfbf jI nUM iek GoVf qy pMj sO rupY Bytf kIqf jFdf sI .gurU rfm dfs jI ny aMimRqsr df nfm bfbf jI dy suJf qy rfmdfs pur qoN bdl ky aMimRqsr riKaf sI . iesy qrF rfm sr srovr df nfm vI aMimRqsr bfbf jI dy suJf anusfr hI riKaf igaf sI . gurU rfmdfs jI jd bfbf jI dy drsLn krn vfsqy ngr bfrT pujy qF gurU mhfrfj jI ny aMimRq vyly afsf dI vfr dy kIrqn qoN pihlf gurU rfm dfs jI ny afsf rfg ivc Aucfry hoeY afpxy Cy CMd kIrqn dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfey .ieh gl ilKn qy pVHx smy jLrf afpxy aMdr iDafn mfrIey ik Auh ikho ijhf pivqr qy rmnIk smf hovy gf jd ik gurU rfm dfs jI kIrqn krdy hox gy qy bfbf sRI cMd jI srvx kr rhy hox gy .bfbf sRI cMd jI ny kIrqn dy Bog AuprMq gurU mfhfrfj jI nUM ieh suJf idqf ik AunHF dy Cy CMd ijnHF dIaF cObIs pAuVIaF hn . afsf dI vfr dIaF vI cObIs pAuVIaF hn . jy kr afsf rfg dIaF Cy CMdF dIaF pAuVIaF nUM afsf dI vfr dIaF pAuVIaF qoN pihlF kIrqn rfhIN gfieaf jfvy qF ieh bhuq suMdr lgy gf . gurU mhfrfj jI ny agly idn iesy hI qrqIb rfhIN kIrqn kIqf . afsf dI vfr dy kIrqn dI ieh mrXfdf aj qk kfiem hY BfvyN ieh CMd gurU gRMQ sfihb ivc afsf dI vfr dy nfl drj nhIN hn . gurU arjn dyv jI ny jd suKmnI sfihb dIaF solF astpdIaF ilK ky bfxI dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfeIaF qF bfbf jI ny ies bfxIaF dIaF cObIs astpdIaF rcn df suJf idqf qF pMcm pfqsLfh dy kihx qy bfbf jI ny sqfrvI astpdI df slok iliKaF ijhVf ik AunHF dy gur ipqf gurU nfnk dyv jI df jpujI sfihb ivc iliKaf hoieaf hY pr isafrI ibhfrI df aMqr rK idqf igaf . ieh bfbf jI dI ivdvqf dI iek muhMboldI qsvIr hY. CyvyN pfiqsLfh gurU hir goibMd sfihb jI nUM Aus smy dy bfdsLfh jhFgIr ny jd afpxI kUtnIqI vrq ky AunHF nUM gvflIar dy ikly ivc kYd kr ilaF qy afpxy rfjsI bl boqy qy bfbf sRI cMd jI nUM gurU nfnk sfihb dI gurgdI df vfrs bxfAux leI bfbf sRI cMd jI nfl mulfkfq kIqI qF bfbf jI ny bfdsLfh nUM sLpsLt kr idqf ik gurU nfnk sfihb jI dI gurgdI dy mflk gurU hir goibMd sfihb jI hI hn ijs kfrn gurU jI nUM qurMq irhf kIqf jfxf cfhIdf hY .bfbf jI df ieh stYNz spsLt kr dyNdf hY ik bfbf jI ikqny vwzy iqafg dI mUrq sn . gurU hir goibMd sfihb jI jd irhf ho ky bfbf jI df Dnvfd krn vfsqy bfbf jI nUM imly qF AunHF ny afpxy vwzy sfihbjLfdy bfbf guridqf jI nUM bfbf jI dy cVHf idqf sI .kIrqpur ngr df nINh pwQr vI bfbf jI dy krkMmlF nfl sRI gurU hir goibMd sfihb jI ny lvfieaf sI . bfbf sRI cMd jI ny AudfsI mwq nUM agy qorn leI bfbf guridqf jI nUM afpxf AuqraiDkfrI inXukq kIqf sI qy ieh vr bfbf jI nUM idqf sI ik bfbf guridqf ] dIn dunI kf itkf] bfbf guridqf jI ny afpxy qoN ipCoN gurU nfnk imsLn df prcfr krn leI cfr DUeyN AudfsIaF dy sLQfpq kr idqy qF ik cfr idsLF ivc gurU nfnk sfihb dy imsLn nUM PYlfieaf jf sky .ies qoN AuprMq AudfsIaF dy prcfr ivc hor vfDf krn leI gurU hir rfie sfihb jI , gurU qyg buhfdr sfihb jI qy dsmysL ipqf gurU goibMd isMG jI ny Cy bKisLsLF sQfpq kIqIaF . ies qrF gurmq dy prcfr qy prsfr leI ds skUl sLQfpq ho gey sn .ienHF AudfsIaF ny Bfrq dy vwK vwK pRFqF qy bdysF ivc puj ky iswKI df prcfr kIqf qy gurU nfnk nfm lyvf iswK pYdf kIqy. gurU Gr nfl ieqnf inktvrqI ipafr Biraf sbMD hox kfrn gurU mhfrfj jI hmysLF hI AudfsIaF df mfn siqkfr kIqf krdy sn qy AunHF nUM gurU Gr dy ivsLvfs pfqr smiJaf krdy sn . BMgfxI dy XuD ivc jo kmfl AudfsI joidaF ny ivKfieaf Auh gurU mhfrfj dy sMq ispfhI iswDFq dI vzmulI ieqhfsk AuDfrnf hY jd ij AudfsI ikrpfl cMd ny afpxy kuqky nfl mugLl Poj dy jrnYl ihXfq KFn df isr BMn ky Aus nUM sdf dI nINd svf idqf sI ijs bfry klgLIDr ipqf gurU goibMd isMG jI ilKdy hn ik “ikRpfl kopIXM kuqko sMBfrI] hTI Kfn hwXfq ky sIs JfrI] AuTI iCwiC iewC kZf myJ jorM] mno mfKnM mwtkI kfnH PorM]7] (dsm gRMQ)
gurU goibMd isMG jI ny jd sRI anMdpur sfihb nUM sdIvI ivCoVf idqf qF AunHF ny gurU qyg buhfdr sfihb jI dy sIs df ijs asQfn qy sskfr kIqf sI Aus asQfn qy AudfsI iswK bfbf gurbKsL isMG dI syvf lf idqI . pRisD ieqhfskfr igafnI eIsLr isMG jI nfrf anUsfr AudfsI isK bfbf gulfb isMG jI qy bfbf sLfm isMG jI ijhVy ik gurU goibMd isMG jI dy njLdIkI irsLqydfrF ivcoN sn ,ny anMdpur nUM dubfrf vsfieaf sI .ies qrF ajokf anMd pur vI iswK pMQ nUM AudfsI iswKF dI dyx smJxf cfhIdf hY .gurU sfihb vloN AdfsI iswKF leI gur asQfnF dI syvf sMBFl dI jo jLumyvfrI lfeI geI sI Aus df mfn siqkfr hmysLF hI iswK krdy af rhy hn ijs kfrn hr gurU Gr dI syvf sMBfl pMQ ny ienHF iswKF dy spurd jfrI rKI ijs nUM ienHF ny mhfrfjf rxjIq isMG dy kfl qk bVy suicjqf nfl inBfeI riKaf sI . mhfrfjf rxjIq isMG jI akfl clfxy ipCoN qkrIbn dsF sflF ivc hI aMgryjLF ny pMjfb qy kbjLf kr ilaf qy iswKF nUM cirMjkfl leI gulfm bnfAUx vfsqy ieh anBv kr ilaf sI ik iswK afpxy gurDfmF leI hr prkfr dI kurbfnI kr skdy hn ies leI jy kr iswKF dy gurduafiraF qy afpxy ipTuaF df kMtrol krvf ilaf jfvy qF iswK aMgryjL srkfr ivruD bgfvq nhIN kr skn gy .ies mMqv leI aMimRqsr dy aMgryjL izptI kmisLnr imsLtr kUpr ny ihMd dy vfiesrfie dI pRvfngI nfl amiMRqsr ivc iswK srdfrF dI iek iekqrf buleI ijs ivc izptI kimsLnr afp mOjUd rihMdf sI . iswKF dI hr prkfr dI afqmk,Dfrmk,rfjnIqk,smfjk sLkqI nUM KyrUM KyrUM krn vfsqy imstr kUpr ny iswKF dy Drm aqy arQ nUM nsLt krn leI hfry hoey aqy iswKI dy gdfr srdfrF pfsoN ieho ijhf gurduafrf dsqUrl aml pfs krvfky vfsrfie ihMd qoN mMnjLUr krvf ilaf ijs dIaF ivsLys DfrfvF ilKIaF hoeIaF imldIaF hn ik 1)ies pivwqR asQfn (drbfr sfihb aMimRqsr)dy mflk sRI gurU rfmdfs jI hn.iksy hor dI mlkIaq nhIN.syvkI df dfvHf srbq Kflsf jI qy sfD sMgq df ieko ijhf hY.pr pUjfrI lok jo drjf bdrjf afpo afpxI syvf qy lgy hoey hn Auhnf df rojLInf iKdmq dy muqfbk mukrr hY. 2)gMRQIaF pUjfrIaF afidk dy vK vK ihwsy mukrr kIqy gey aqy ihwsy nUM afpxI sMqfn jF cyly nUM dyx df hwk idqf igaf. 3)jfgIr qy cVHq KjLfny dy ihwsy qoN ibnf drsLn krn afAux vfly XfqrUaF pfsoN Bytf lYx dI KulH idqI geI aqy gMRQI-puxy qy pUjfrI-puxy df hwk jwdI jfiedfq dI qrF bxf idqf igaf. 4)iemfrq df kMm ieh iKafl krky ik mhfrfjf rxjIq isMG dy smyN qoN BfeI sfihb BfeI sMq isMG jI igafnI dI aolfd pfs cilaf afAuNdf hY,ies krky hux vI AuhnF dy Kfndfn ivcoN BfeI pRdumn isMG jI igafnI dy spurd rihx idqf igaf. 5)PYslf hoieaf ik drbfr sfihb df pRbMD srkfr dI mdd bgYr iksy qrF cl nhIN skdf,ikAuNik jy srbrfh nf hovy qF pUjfrIaF rbfbIaF(rfgIaF) dy bVy JgVy hoNdy hn. 6)srbrfh qoN ibnf kMm nhI cl skdf pr srbrfh nUM Dfrmk mfmilaF ivc dKl dyx df hwk nhIN hovy gf.srbrfh df kMm ieh hovy gf ik ieQoN dy afdmIaF dy cfl cln df iKafl rKy,afpxy rU-b-rU AuhnF dy ihwsy vMzf dyvy,lVfeI JgVf nf hox dyvy;srbrfh ihMdU kOm iswK hovy.insLkfm qy idafnqdfr hovy,iksy nfl ijLwd nf rKdf hovy,hflF srdfr joD isMG jI aYkstrf a: kimsLnr srbrfh rihx gy.iehnF qoN mgroN Auprokq guxF vflf koeI srbrfh srkfr mukrr kry gI. (vyKo PulvfVI lfhOr df qrnqfrn aMk 1933) dsqUrul aml dIaF Auprokq DfrfvF qy ivcfr krn nfl ieh spsLt ho jFdf hY ik gurduafiraF dy pRbMDkF aqy gRMQIaF,pujfrIaF, prcfrkF afid ivc pUjf df Dfn Kfn dI afdq pf idqI geI .ies qrF srkfr ny gurDfmF dy AudfsI iswK pRbMDkF ivc kurIqIaF nUM bVfvf dyx leI gurDfmF dy prbMD nUM afpxy aDIn kr ilaf ikAuN ik srbrfh dI inXukqI aMgryjL srkfr kIqf krdI sI.iswK srdfrF dI ijhVI iek ds mYNbrI kmytI bxfeI geI sI Aus dy hwQ koeI aKiqafr nhI sI.Auh mqy pfs krky izptI kimsLnr nUM GldI sI qy izptI kimsLnr Aus nUM srbrfh pfs Gl dyNdf sI.srbrfh dI inXukqI izptI kimsLnr krdf sI ijs kfrn srbrfh hr smy zI :sI sfihb dy hukmF dI pflxf krdf rihMdf sI.gRMQI,rfgI qy pUjfrI hr smy srbrfh nUM KusL rKnf hI mrXfdf smJ bYTy sn ijs kfrn idn pRqI idn gurDfmF ivc KrfbIaF vDdIaF geIaF.gurduafry dy prbMDk gflo gflI qy hwQo pfeI afm hUMdy rihMdy sn ieQoN qk ik prkrmF dy buMgy durfcfr qy ivBcfr dy awzy bx gey sn.koeI Blfmfns iehnF ivc jf ky rihxf psMd nhI krdf sI.dsqUrul aml anUsfr gRMQIaF,pUjfrIaF afid dy isr qoN pMQ df kMntrol iblkul hwt igaf.Drm dI syvf nUM jwdI hwk bxf idqf igaf aqy pdvI vfsqy Xogqf df koeI mfp zMZ nhI inscq kIqf igaf sI ijs kfrn pUjfrIaF,gRMQIaF,rfgIaF afid ivc lflc idno idn vDdf igaf.ieh sB pRbMDk ieKlfk qoN izwg ky eIrKf dI awg ivc sVHdy hoey gurDfmF dI inrfdrI krdy hoey afpo afpxy svfrQ leI gurmirXfdf df iblkul hI iqafg kr bYTy ijs df iswtf ieh hoieaf ik gur iswKF nUM ijhnF nUM srkfr psMd nhI krdI sI AuhnF ivruD sRI akfl qKq sfihb qoN Pqvy jfrI hox lwg pey qy srkfr dy iesLfry qy srkfrI ivakqIaF nUM sRI akfl qKq sfihb qoN ijhf ik jilaf vflf bfg ivc golI clfky axigxq ivakqIaF dy kfql jnrl azvfier nUM sropy imln lg pey.ies sB iBRsLtfcfr df kfrn aDrm nUM pUjf df Dfn Kf ky bVfvf dyx nfl pYdf ho igaf sI jd ik rihq nfimaf ivc ies qoN iswKF nUM vrijaf igaf hY ik “rihqvMq isMG hY joeI] kr Aupfie Dn KftY soeI] qFhI kr Gr ko inrbhY] pUjf Bul n kbhUM ghY ] Drmsfl kI Jfk n krnI] mhF doK hY gur ny brnI] jy ko isMG pujfrI ahY] so BI pUjf bhuq n ghY] qn inrbfh mfqR so lyvY] aiDk hoie qAu jih qih dyvY] BhuqI hoie qF dyg krfvY] nfqr gurduafrf pr lfvY] aQvf sdf brq ko dyeI] jy pUjf ko afpy KfeI ] Drm arQ jVH dyvy nfhIN QFih duK hoihNgy jyeI] QF duK ko jfnYgy syeI]” (rihq nfmf BfeI dysf isMG jI ) pujf df Dfn Kfn nfl Drm qy arQ dovF qoN hI DrmI ivakqI vI vFiJaF ho jFdf hY ijs kfrn Aus ivc iBsLtfcfr qy ivBcfr df prvysL afpxy afp hI DusV jFdf hY . ies pUjf dy Dfn Kfn kfrn gurduafiraF dy pRbMDk acrn hIn huMdy gey ijs kfrn ies pRbMD ivruD Kflsf pMQ nUM gurduafrf suDfr lihr clfAuxI peI . ieh lihr jd akflI dl df rUp Dfrn krky gurduafiraF df kbjLf sMBfl bYTI qF akflIaF nUM ieh Kqrf mihsUs hox lg ipaf ik AudfsI iswK iPr votF rfhIN AunHF qoN gurduafry nf CIx lYx . gurduafiraF qy afpxy kbjLy mjLbUq krn leI akflI dl ny AudfsIaF qy Kfs kr ky bfbf sRI cMd jI dI inMidaf df kfrj arMB idqf ijhVf ik hux qk cldf af irhf hY . keI mnGVq khfxIaF GVIaF geIaF qy gurduafrf styj nUM AudfsIaF dI inMidaf leI vriqaf jfn lg ipaf . ijs iksy gurduafry ivc AudfsI kMmjLor idsdy qF AuQy hI golk dy lflcI AuT KVy huMdy qy gurduafry qy kbjL krn df Xqn krn lg pey . isLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI aYkt 1925 bnfAux qoN kfPI smf pihlF aMgryjL iswKF dIaF kMmjLorIaF qoN cMgI qrF jfxU ho cukf sI qy Aus ny ieh kfnUn bnfAux smy ies nUM bVy iDafn ivc rK ky ieho ijhf kfnUn gurduafiraF dy pRbMD leI iswKF leI bxf idqf ijs kfrn iswK afps ivc lVHn iBVn qF lg skdy hn pr Auh srkfr dy ivruD nhIN jf skdy .srkfr df bxfieaf hoieaf kfnUn srkfr dy hI aDIn huMdf hY . ihMd srkfr sLurU qoN hI ieh prK ky gurduafrf coxf krvfAuMdI af rhI hY jd ik Aus nUM ieh Brosf ho jfvy ik coxF ivc Aus dy pwKI ivakqI hI coxF ijq skx gy . srkfr dI ieh pflsI hux qk cldI af rhI hY .ieh hfl 1925 ivc vI bx igaf sI jd ik ies aYkt dI pRvfngI smy iswK do DiVaF ivc vMzy gey sn . jylF ivc bMd ijQy iswK ies aYkt nUM svIkfr kr cuky sn AuQy keI iswK lIzr ies nUM iblkul hI svIkfr krn dy hwk ivc nhIN sn . Aus smy srdfr bhfdur mihqfb isMG DVy df gurduafiraF dy pRbMD qy pUrf kMtrol sI ijs kfrn ieh DVf gurduafrf kfnUn nUM mMnx leI jLor pf irhf sI jd ik bhuq sfry akflI lIzr ies aYkt nUM vI svIkfr nhIN kr rhy sn .ies qrF iswKF ivc afpsI iKco qfn kfPI vwD igaf jihVf ik aMgryjL srkfr nUM bVf rfs af irhf sI . aYkt dy pfs hox qoN QoVf icr ipCoN jUn 1926 dy dujy hPqy jilaF vflf bfg ivKy pMQ dI iek srB pfrtI kfnPrMs kIqI geI ijs ivc bfbf guridwq isMG kfmfgftf mfrU vfly vI sfml hoey . ies kFnPRMs ivc iek mqf pfs kr ky ies aYkt nUM srb sMmqI nfl inkfr idqf igaf .ies qoN qurMq ipCoN s[ amr isMG qy s[ jsvMq isMG JbflIaf dy jLor pfAux Auqy sRI akfl qKq sfihb iek srbq Kflsf kFnPRMs kIqI geI ijs ivc gurduafrf aYkt nUM prvfn kr ilaf igaf . ies PYisly awgy akflI pfrtI nUM vI Jukxf ipaf ikAuNik gurduafrf coxf isr qy sn qy jy akflI ies kfnUn df Aus smy ivroD krdy qF Auh coxF ijwq nhIN skdy sn. iswKF ivc peI ies Puwt nUM vyK ky srkfr ny coxf krvfAux df aYlfn qurMq kr idqf qy jUn 1926 dy afKrI hPqy ieh coxf krvf idqIaF geIaF . ienHf coxF ivc srdfr bhfdur mihqfb isMG dI pfrtI qy akflI dl ivc iswDI twkr hoeI . ieh dovyN DVy ijQy iek jujy dI inMidaf kr rhy sn AuQy ieh dovyN DVy AudfsI mwq dI vI BrpUr inMidaf krdy sn . ies df kfrn ieh disaf jFdf hY ik ienHF dovF DiVaF nUM ieh Kqrf mihsUs huMdf sI ik sLurU qoN lY ky Aus smy qk gurduafiraF dI sFB sMBfl dI syvf AudfsI iswK hI krdy af rhy sn qy ikqy ieh iPr gurduafiraF qy kfbjL nf ho skx. keI ieqhfsk gurduafry jo Aus smy AudfsIaF dy kbjLy ivc sn qy pMQ ny ajLfd krvfAuxy sn .AudfsI iswK vI afpxy gurDfmF qy kbjLf ijnHF Auqy Aus smy AunHF df kbjLf sI bhfl rK ky gurduafiraF dI jLmIn jfiedfd qy afpxf kbjLf bxfeI rKx leI AunHF ny afpxy afp nUM ihMdU mUrqI pUj kihxf sLurU kr idqf . ies mMqv leI AunHF keI gurduafiraF ivcoN gurU gRMQ sfihb dI QF qy bfbf sRI cMd dIaF mUrqIaF vI sQfpq kr idqIaF ik Auh bfbf sRI cMd dI mUrqI dI pUjf krdy hn .ies qrF keI gurduafry zyiraF ivc bdl gey. iswKF ivc ies qrF dI vwD rhI Puwt qoN aMgryjL srkfr sMqusLt ho ky hor hvf dy rhI sI . ijs qrF ieh disaf igaf hY ik kinGMm ny iswK ieqhfs ilKdy hoey ieh glq qOr qy iswKF ivc Puwt pfAux leI ilK idqf sI ik gurU amrdfs jI bfbf sRI cMd qy AudfsIaF nUM iswKI qoN vK kr cuky sn .pr knIGMm ieh Bul igaf ik gurU amrdfs jI ny afpxy puqr bfbf mohn jI nUM bfbf sRI cMd dy cVHfieaf hoieaf sI . iek pfsy aMgryjL srkfr dI KusLI pRfpq krn leI qy dujy pfsy afpxy svfrQI qy rfjsI ihwqF leI akflIaF ny vwD cVH ky bfbf sRI cMd qy AudfsI iswKF ivruD bVf jLihrIlf prcfr kIqf . ieQoN qk bVy jLor sLor nfl prcfr kIqf igaf ik bfbf sRI cMd jI ny afpxy ipqf gurU nfnk dyv jI df hukm nhIN sI miMnaf ijs kfrn AunHF nUM gurgdI dI bKisLs nhIN kIqI geI . afpxy ies mMqv nUM iswD krn vfsqy kuJ iswK ividvfnF pfsoN gurbfxI dy vI glq arQ krvf ky iswKF ivc BulyKy KVy krn df Xqn kIqf igaf jo ik hux qk jfrI hY ijs kfrn asIN ies dI scfeI dI ivafiKaf afpxy pfTkF leI krnf jLrUrI smJdy hF qF ik ieh ieqhfsk BulyKf dUr ho sky . ies ieqhfsk BylyKy nUM iswKI ivc iek bhuq vwzI kUrIqI dy rUp ivc DsoVn leI gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI dI ieh quk hux qk vrqI jf hI hY ik “scu ij guir Purmfieaf, ikAu eydU bolhu htIaY ] puqRI kAulu n pfilE kir pIrhu kMn murtIaY ]” gurbfxI dI ies quk ivc ‘puqRI’ dy arQ ‘puqr’ kr ky sfzy ividvfnF ny pysL kIqf hY .pr ‘puqrI’,dy TIk arQ smJx leI sfnUM pMjfbI ivafkrn qy Jfq mfrnI pvy gI .dujIaF bolIaF dI qrF pMjfbI bolI dy ivakrx dy vI kuJ inXm hn. pMjfbI bolI ivc jd asIN iksy purK ilMg nUM iesqrI ilMg ivc bdldy hF qF sfnUM ivafkrn dy inXmF dI pflnf krnI pYNdI hY .pMjfbI ivafkrn dy asUl anusLfr jd iksy purK ilMg ijs dy aMq ivc mukqf jF kMny dI mfqrf hovy qF Aus df iesqrI ilMg bxfAun leI mukqy jF kMny nUM bdl ky ibhfrI lf ky iesqrI ilMg bxfieaf jFdf hY .AuDfrn dy qOr qy purK ilMg iesqrI ilMg kuqf kuqI sUr sUrI GoVf GoVI igdV igdV icVf icVI puqR puqRI jy kr ies quk ivc ‘puqRI’ dy arQ TIk rUp ivc ‘DI’kr ky mMnIey qF arQ jo sfzy ividvfnF ny kIqy hn ,Aus qoN iblkul hI Ault shI rUp ivc TIk arQ asIN smJ skdy hF .ies nukqy nUM bVI brIk bInI nfl smJn df Xqn krn leI sfnUM ies vfr dy rcn dy kfrnF df sMKyp rUp ivc vrnx krnf pvy gf ik do ivakqI swqY qy blvMiz ny afpxI puqRI dI sLfdI qy gurU sfihb vloN AunHF dI iewCf anusfr mfiek shfieqf pUrI qrF nf imln krky gurU arjn dyv jI dy drbfr ivc kIrqn krn qoN ienkfr kr idqf qy bVy aMhkfr ivc af gey ik AunHF qoN ibnf hor koeI kIrqn kr hI nhIN skdf qy AunHF dy kIrqn nf krn kfrn gurU sfihb dy drbfr ivc iswKF dI rOxk bhuq Gt jfvy gI . pr aijhf nf ho sikaf sgoN sqY qy blvMiz nUM gurbq dy nfl nfl srIrk rogF ny vI af Gyiraf . ies kfrn jd AunHF ny BfeI lwDy rfhI pscfqfp kr ky afpxI Bul leI iKmf jfcnF kIqI qF gurU arjn sfihb jI ny AunHF nUM AunHF gurU sfihbfn dI Ausiqq krn leI ikhf ijnHF dI AunHF ny pihlF inidaF kIqI sI qF ik Auh bKsLy jf skx.ies vfr dIaF awT pAuVIaF hn .pihlIaF iqMn pAuVIaF blvMiz dIaF AucfrIaF hoeIaF mMnIaF jFdIaF hn jd ik afKrI pMj pAuVIaF sqY dIaF mMnIaF jFdIaF hn . ijs pAuVI dI quk ivc ‘puqRI’ sLbd df arQ sfzy ividvfn ‘puqR ‘krdy hn Auh vfr dI qIsrI pAuVI hY ijs ivc blvMiz gurU aMgd dyv jI dI Ausiqq krdy smy afpxIaF BulF nUM vI Xfd krdf hoieaf afpxy Gr dI gl dsdf hY ik iks qrF AunHF ny afpxI puqRI (ijs dI sLfdI hoxI sI) df ikhf nhIN minaf qy aMhkfr vws ho ky afpxy pIr vloN(arQfq gurU sfihb vloN) mozf (muwK) moVky,idloN Koty hoky afkV nfl iPrdy rhy ijs kfrn duKF dy Bfr hyT nwpy gey . ijs gurU ny smJf ky afiKaf AuhI kfrn krn Xog smrQ hY .ies leI iksy nUM vI hfiraf jF ijiqaf nhIN ikhf jf skdf .iesy hI vfr dI cOQI pfAuVI ivc hyT dsIaF qukF ivcfrn Xog hn ijnHF ivc sLbd ‘puqRF’ dI vrqoN kIqI geI hY ik “joiq smfxI joiq mfih,afpu afpY syqI imikEnu] isKF puqRF GoiK kY, sB Aumiq vyKhu ij ikEnu ]” ies quk ivc ijQy byty dsxy pey AuQy ‘puqRF’ sLbd dI vrqoN kIqI geI hY nf ik ‘puqRI’ sLbd dI .ieQy ieh vrnx krnf vI jLrurI hY ik ieho jhy BulyKy pYdf krn vfsqy aMgryjL ieqhfskfr imstr mYkflP ny vI afpxf ihwsf pf ky iswK ividvfnF nUM BulyKy pYdf krn leI iek pRkfr dI syD idqI sI . Auh ‘sqY blMiz’ dI sfKI nUM gurU arjn sfihb dy vyly dI nhIN dsdf sgoN gurU aMgd dyv jI dy smy dI dsdf hY qy sqY blvMiz nUM BfeI mrdfny dI sMqfn dsdf hY ijs nUM ik hux iswK ividvfn inkfr cuky hn . jy kr kuJ iswK ividvfnF df ieh kQn svIkfr kIqf jfvy ik gurU nfnk dyv jI df hukm AunHF dy puqr minaf nhIN krdy sn qF iPr ieh svfl pYdf huMdf hY ik dujy ,qIj,cOQy aqy CyvyNy pfiqsLfh afpxy puqr bfbf sRI cMd jI dy nf cVHfAuNdy . gurU sfihbfn vloN afpxy puqr bfbf jI dy cVHfAunf ieh iswD krdf hY ik gurU sfihbfn bfbf jI df ikqnf siqkfr krdy sn qy gurU nfnk dyv jI dy puqr afpxy gur ipqf dy afigafkfrI puqr bfkI gurU sfihbfn vloN mMny jFdy sn . gurU hirgoibMd jI afpxy pRIvfr smyq bfbf sRI cMd jI nUM sMmq ibkrmI 1685-86 ivc imly iswK ieqhfs prvfn krdf hY jd afp afpxf vwzf sfihbjLfdf bfbf guridqf jI nUM bfbf sRI cMd jI dy cVHf afey sn . bfbf sRI cMd jI ies sMsfr ivcoN sMmq ibkrmI 1700 nUM alop hoey iswK ieqhfs vloN mMny jFdy hn . ies scfeI nUM sB qoN pihlF iswK pMQ dy priswD ieqhfskfr igafnI iesLr isMG ‘nfrf’ ny afpxI pusqk “bfbf sRI cMd jI sfihb aqy AudfsIn sMpRdfie” ivc bVy ivsQfr nfl ibafinaf hY .
ieho jhIaF GtnfvF nUM muK rKidaF akflI dl ny ieh mihsUs kIqf ik AudfsI vI iswK pMQ df aMg hn ijs kfrn anMdpur mqy ivc ienHF nUM iswK pMQ ivc mfnqf idqI geI ik AudfsI mwq qy inrmly vI iswK pMQ df jLrUrI aMg hn qy ienHF nUM vI pMQ dI muK Dfrf nfl joiVaf jfxf cfhIdf hY .ies mqy ijs nUM 1973 ivc akflI dl dI vrikMg kmytI ny pfs kIqf sI . ies nUM dobfrf iPr akflI dl dI luiDafnf kFnPrMs ivc pfs kIqf igaf qy Bfrq srkfr qoN srB ihMd gurduafrf aYkt dI mMg kridaf ieh iliKaf igaf ik 7)”Taking appropriate measures for the enactment of an All India Gurdwara Act with a view to improving the administration of the Gurdwaras through out the country and to reintegrate the traditional preaching sects of Sikhism like Udasis and Nirmalas,without in any way encroaching upon the properties of their math.” ies mqy nUM amlI rUp dyx leI sfnUM ieh cfhIdf hY ik afpxy gurduafiraF ivc AudfsIaF qy Kfs kr ky bfbf sRI cMd jI dI inMidaf df iqafg kr ky hr sfl afpxy gurU sfihbfn dy gurpubF dI qrF bfbf sRI cMd jI df vI prkfsL idhfVf mnfieaf krIey.ies bfry pMjfb srkfr ny bfbf sRI cMd jI dy pRkfsL idhfVy dI CuwtI df aYlfn kr ky ies mqy dI pUrqI vl kdm cuikaf hY . pUjf df Dfn Kfx kfrn ajoky smy ivc vI keI gurduafiraF dy pRbMD ivc sMgqF iBsLtfcfr qy kuirhqF dIaF afm sLkfieqF krdIaF hn . ies bfry ieh dsnf aXog nhIN hovy gf ik jd 1971 dy lg pg idwlI gurduafrf pRbMD jo ik Aus smy ivakqIgq rUp ivc clfieaf jf irhf sI iBsLtfcfr dI dl dl ivc Ps igaf sI qF sMgqF dI mMg qy goibMd sdn dy bfnI bfbf ivrsf isMG jI ny Aus pRbMD nUM bKyrUM bKyrUM kr idqf sI qy idlI gurduafrf pRbMD leI iek aYkt sLromxI gurduafrf pRbMDk aYkt 1925 dIaF lIhF qy bxvfieaf sI qy gurduafry iswK sMgqF hvfly krvf idqy sn .pr pUjf df Dfn Kfn kfrn ieh pRbMD vI idno idn ivgVdf jf irhf hY ijs kfrn pUjf dy Dfn qoN gurduafiraF dy gRMQIaF, rfgIaF, ZfZIaF qy pRcfrkF nUM dUr rKx leI gurduafrf kmytIaF nUM AunHF leI ikrq kmfeI dy sfdn pYdf krny cfhIdy hn ijs qrF ik aMimRqsr ivc sLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN iek ikrpfn PyktRI qy gurU gRMQ sfihb qy hor Dfrmuk sfihq dI CpfeI leI Cfpf Kfnf cflU kIqf igaf hY . jy kr ies lIh qy hor PYktRIaF nUM sQfpq kr ky gRMQI ,rfgIaF, prcfrkF afid nUM ikrq qy lfey jfn nfl iswK kOm afpxI rihq mrXfdf qy cldI hoeI Dfrmuk qy sdfcfrI jIvn dI AuDfrnf dujIOaF kOmF leI bx skdI hY ikAuNik jo ivakqI pUjf df Dfn qoN afpxy afp nUM dUr rKdf hY Aus qy gurU mhfrfj dIaF brkqF afpxy afp imldIaF rihMdIaF hn . ies bfry asI iek AuDfrnf df vrnx krnf ieQy Xog smJdy hF ik jd 1988-89 ivc goibMd sdn ,idwlI ivKy bfbf sRI cMd jI dy jIvn qy AunHF dy Audys bfry iek sYmInfr krvfieaf igaf sI ijs dy muK smfgm ivc Bfrq srkfr dy girh mMqRI s[bUtf isMG ny ieh ienMksfP kIqf ik AunHF dy mfqf ipqf dI koeI vI Elfd jIvq pYdf nhIN huMdI sI . AunHF dy ipMz ivc iek gurduafrf sI ijs df gRMQI iek AudfsI iswK huMdf sI . ieh AudfsI iswK ipMz dy grIb gurby ibmfr rogIaF df vYd vI sI . ipMz dy lok Aus df bVf siqkfr kIqf krdy sn . s[ bUtf isMG ny disaf ik AunHF df murdf rUp ivc jnm iek grIb aCUq dy Gr hoieaf qF AunHF dy ipqf jI murdf jnmy bwcy nUM lY ky Aus AudfsI iswK dy crnf ivc rK ky ro ro ky ardfsF qy byNnqIaF krn lgy ik ies murdf bwcy qy mihr kIqI jfvy . Aus AudfsI iswK ny bVy gusy ivc ipqf jI nUM ikhf ik Auh ies bcy nuM kuJ nhIN kr skdy ies leI ies nUM cuwk lY qy gurU gRMQ sfihb jI dy crnf ivc jf Dr dy . jd s[ bUtf isMG jI dy ipqf ny ajyhf kIqf qF bcy dy svfs cflU ho gey . AunHF df ipqf bwcy nUM cuk ky iPr AudfsI iswK pfs lY igaf ik ies bwcy df nfm vI Auh Dr dyx . ies qy AudfsI iswK ny s[ bUtf isMG dy ipqf nUM ikhf ik gurU gRMQ sfihb ny Aus df bUtf lgf idqf hY hor ies df hux kI nfm riKaf jfxf cfhIdf hY . Aus idn qoN Aus bcy df nfm bUtf isMG rwK idqf igaf ijhVf ik smf afAux qy Bfrq df giRh mMqrI bx igaf. kI aj sfzy gurduafiraF dy gRMQI pfTI afid pUjf df Dfn Cwzky ikrq kmfeI krdy hoey ieho jhy kilafnkfrI bx skdy hn ? (not:- s[ bUtf isMG dy bcnF dI EzIE typ sfzy pfs amrIkf ivc mOjUd hY) gurbcn isMG, cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[ Address:- Gurbachan Singh, Chairman, Gobind Sadan USA, 105/134,Graves Road, Central Square,N.Y.-13036 (USA)
iswK lIzrF vloN ardfs df isafsI krn gurbcn isMG
iswK Drm ivc ardfs dI bVI mhFnqf smJI jFdI hY . iswK afpxf sIs qF dy skdf hY pr afpxy gurU snmuK afpxI kIqI geI ardfs qoN nF qF munkr ho skdf hY qy nf hI koeI kdm ipCy ht skdf hY .afpxI kIqI geI ardfs leI afpxI jfn dI bfjLI lfAux dI pRMprf df arMB sb qoN pihlF Kflsf pMQ dy vflI sfihb-ey --kmfl gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny cmkOr sfihb dI jMg ivc Aus smy kIqf jd AunHF ny akfl purK snmuK ardfs kr ky afpxy Coty sfihbjLfdy bfbf juJfr isMG nUM jMg leI rvfnf kIqf sI .bfbf juJfr isMG jI jMg krdy smy kuJ smy leI ipafs kfrn pfxI pIx vfsqy jd cmkOr sfihb dI gVI ivc vfps afey qF ipqf vloN afpxy puqr nUM iehI jvfb idqf igaf iswK ieqhfs ivc imldf hY ik mhfrfj ny Purmfieaf ik ardfs dI pUrqI leI dusLmn dy KUn nfl hI sUrvIr joDf afpxI ipafs imtfAuNdf hY . ieh afK ky gurU mhfrfj ny ardfs dI pivqrqf qy mhFnqf nUM iswKF ivc prgt kIqf sI . ies qoN ipCoN bfbf dIp isMG jI bfry qF hr iswK nUM pqf hY ik jd Auh hirmMdr sfihb aMimRqsr dI ho rhI hurmqI qoN hirmMdr sfihb dI pivqrf bhfl krn leI dmdmf sfihb qoN ardfs kr ky rvfnf hoey qF jMg ivc AunHF df sIs DV nfloN sMgrfxf sfihb ivKy vwK ho igaf sI .ieh sLQfn hirmMdr sfihb qoN qkrIbn awT mIl dI dUrI qy sI . ieh dyK ky iek iswK vloN afvfjLf afieaf ik bfbf jI hirmMdr sfihb qF hflI Cy koh dI dUrI qy hY ijs kfrn AunHF dI ardfs dI pUrqI nhIN ho skxI . iswK ieqhfs anUsfr bfbf jI ny Ausy smy afpxf sIs KwbI qlI qy cuk ilaf qy swjy hwQ nfl KMzf KVkfAuNdy hoey aMimRqsr dI bfhrlI hwd qy pujy qF AuQoN bfbf jI ny afpxf sIs qkrIbn iek mIl dI dUrI qo hirmMdr sfihb dI prkrmf ivc Cut ky afpxI ardfs dI pUrqI kIqI sI .ies qoN ipCoN jd vI koeI isK ardfs krdf qF Aus dI pUrqI leI Auh afpxf sIs dfE qy lf dyNdf sI . ies bfry iswK ieqhfs GtnfvF nfl Biraf ipaf hY . ajoky kfl ivc iswK lIzr iks qrF ardfs df isafsI krn kr rhy hn ies bfry aMmrIkf dy iek isK lIzr sRdfr gMgf isMG iZlo ny aMmrIkf dy iek aKbfr ivc ilKidaF disaf ik mfsLtr qfrf isMG qy sMq Pqih isMG ny iswK dI ardfs nUM afpxy isafsI qy svfrQI ihqF leI vrqnf sLurU kIqf sI . srdfr iZlON ilKdy hn ik “pr 1947 qoN bfad sfzI pMQk lIzrisLp ny ardfs nUM iek isafsI hiQafr vjoN vrqnF sLurU kr idqf aqy ies nUM bdnfm kr idqf . mfstr qfrf isMG horF sRI akfl qKq sfihb qy ardfs kr ky mrn vrq riKaf,pr idlI srkfr vloN Byjy s[ hukm isMG hwQoN jUs pI ky afpxI ardfs BMg kr idqI .kuJ smyN bfad sMq Pqih isMG horF ny sRI akfl qKq sfihb ivKy ardfs soD ky Aubldy qyl dy kVfihaF ivc Bsm hox df pRx kIqf,pr mf[ qfrf isMG vFg hI, ardfs dI mhfn pRMprf nUM iek hfso-hIx zrfmf bxf idqf”. iswK dI ardfs dI mhfn pRMprf nUM sfzy pMQk lIzr iks qrF hfso hIxf zrfmf bxfky iswK sMgqF nfl qy gurU nfl ivsLvfs Gfq krdy rhy ies dI khfxI s[hukm isMG jI jo ik Aus smy ihMd dI pfrlImYNt dy spIkr sn ijnHF ny sMq Pqih isMG jI nUM jUs df glfs ipafieaf sI afpxI iek zfierI ivc ilKdy hn jo ik iswK ivdvfn KojIaF qy afm sMgqF dy igafq leI asIN ieQy hu-b-hU s[hukm isMG jI dy sLbdF ivc hI nkl dy rUp ivc ilKdy hF . zfierI jo ik aprYl 1976 dI 3,4,qy 5 qfrIK nUM ilKI geI sI , ivc s[hukm isMG jI nUM ieh svfl puiCaf igaf hY ik pRsLn:-jdoN Pqih isMG ny afpxf vrq riKaf AudoN Aus nUM bcfAux leI qusIN kI Xqn kIqf?suixaf hY ik qusIN ies mfmly leI kfPI kMm kIqf hY .ies df ipCokV kI hY ? Auqr:- (s[hukm isMG jI vloN) vysy qF sMq Pqih isMG ny ikqny vrq rKy- iek qF 1960 ivc jo mfstr qfrf isMG ny Cuzvfieaf sI .iek vfrI iPr 1965 pfiksqfn dI jMg vyly sI qy qIsrf ieh 1966 df sI jo mY(s[hukm isMG) jf ky Cuzvfieaf .pihly do vrqF dy CzvfAux ivc myrf koeI ihwsf nhIN qy nf hI koeI aYsI jLrurq peI sI ik mY jfvF . mgr qIsrf vrq jo sI jo bhuq iBafnk sI .AunHF ny agnI kuMz iqafr kr ley sI ik sMq jI jl mrn gy .ieh dsMbr 1966 dI gl hY qy nfl hI sMq cnx isMG,jgIr isMG PgUvflIaf afid Cy hornF ny vI ieh ikhf sI asIN afpxy lIzr dy mrn qoN iek idn pihlF sV mrF gy .ienHF ny iqafrI kIqI hoeI sI .jdoN kuJ idn ho gey sn 27 dsMbr 1966 nUM sMq jI ny agnI kuMz ivc bYTxf sI .hyTF j: hjLfrf isMG ny vI vrq rK ilaf sI ik jy sMq jI qy Aus dy sfQI kMmjLorI idKfx gy qF mY jl mrF gf .myry pfs 24 dsMbr 1966 nUM igafnI gurmuK isMG musfPr bqOr cIP minstr dy aqy igafnI jLYl isMG bqOr prYjLIzYNt pMjfb prdys kFgrs kmytI afey qy kihx lgy ik asIN aMimRqsr cly hF sMq Pqih isMG ny vrq riKaf hoieaf hY qy hflq bhuq gMBIr huMdI clI jf rhI hY .mY Aus smy spIkr sF .ienHF mYnUM afiKaf ik mY nfl clF qy kuJ koisLs krF .agr sMq Pqih isMG mMn jfey aqy quhfzy kihx qy vrq Cwz dyvy qF iPr ieh sfrIaF glF bYTky ho skdIaF hn qy ieh iKcfE ht skdf hY .sMq Pqih isMG dI jfn bc jfxI cfhIdI hY .mY ikhf ik mY clx leI iqafr hF ikAuN ik myrf vI AuQy jfx nUM jIa krdf hY ik 27 dsMbr nUM Aus ny sLhId ho jfxf hY .mY Aus nUM iml afvF,AuMJ vI myrf dosq imqr hY qy qusI jf rhy ho ,hvfeI jhfjL qy mY vI quhfzy nfl clx leI iqafr hF .mY AunHf dI KfiesL qy ,afpxI vI imlx dI cfh sI ,mYN AunHf nfl cl ipaf . asIN AuQy gey .igafnI gurmuK isMG musfPr qF srkt hfAUs cly gey . mYN qy igafnI jLYl isMG iewkTy cly gey .mYN vKrf ho ky sMqf nUM imilaf .igafnI jI vI awz imly pr igafnI jI nfl koeI cMgf slUk nf hoieaf . mYN sMq jI kol igaf qy ikhf ik qusI jo ieh vrq riKaf hY ies dy nqIjy qF pqf nhIN kI hoxy ny,qusIN ieQy sV mro gy ,lokF ny bfhrly jo ipMzF vfly hn,AunHF df pqf nhIN ,kI Auh krn gy .iPr ieQy sLihr dy guMzy bdmfsL ny,ho skdf hY ik dMgf Psfd kr dyx qy AunHF ivcoN kuJ dukfnF ivcoN smfn vgYrf vI lutx qy sfV dyx .quhfzI mOq vyK ky quhfzy sLrDflU kuJ aijhf kMm kr bYTn ijs nfl iPr bfhrly pRdysF ivc vsdy iswKF qy bhuq burf asr pey gf .ieh sfrI cIjL qusI gOr kr leI aY? AunHf ny ikhf ik mY sfrI gl qy gOr kr ilaf hY .hux mYN nhIN htF gf .mYN ikhf ik mY quhfnUM ies gl qy apIl krdf hF ikAuNik mYN pfrlImYNtrI kmytI df cyarmYn sI ijMnHI gvfhI AunHF hirafny vfilaf dI afAuNdI rhI myry rU-b-rU,Auh mMgdy rhy ny ik AunHF nUM cMdIgVH,ivc rfjDfnI rihx leI 5 ku sfl df vkPf idqf jfvy .jd Auh nvIN rfjDfnI nf bxf lYx aqy nvyN kYpItl bnfx leI lfjLmI AunHF nUM kuJ ruipaf vI idqf jfvy .ieMnI mMg AunHf dI cMdIgVH dI sI .iksy ny cMdIgVH ,hirafxy vfsqy nhIN mMigaf .mYN ikhf ik myry kol AunHf sfry lIzrF dy ibafn hn ,jy qusIN 6 ku mhIny dI imafd dy idAu mYN AunHF nfl bYTky gl krF .myry mn ivc afAuNdf hY ik gl muk skdI hY .Auh kuJ rupey lY lYx qy afpxI vwKrI rfjDfnI bxf lYx .sMq jI kihx lgy “jI qUM ieh 6 mhIinaF ivc nf kr sikAuN?” mY ikhf ik “iPr mYN qyry nfl lMmf pY jfvF gf”.kihx lgf ik mY ies gl qy Cwzx leI iqafr nhIN ,myrI sLrq qF iekO hY ik gOrmYNt cMzIgVH dyx leI qF POrn aYlfn kr dyvy aOr bfkI ijhVy ielfky rih gey ny AunHF leI qy BfKVy vfsqy iek kimsLn bxf dyvy .bfkI glF ieh BfvyN ipCoN huMdIaF rihx pr cMdIgVH df aYlfn pihlF kr dyvy qF mY mnx leI iqafr hF”. mY ikhf ik mY koeI gl kr ky afieaf qF nhIN . gurnfm isMG vI nfl dy kMmry ivc bYTy sn .jdoN mY bfhr inkilaf gurnfm isMG iblkul ies gl dy brKlfP sI ik koeI PYslf hovy qy sMq vrq Czy .gurnfm isMG cfhuMdf sI ik sMq mr jfey qy ies qrF iswK kOm dy idlF aMdr bVf ros inkly gf qy agy 1967 dI ielYksLn af rhI hY . Auh asfnI nfl ijq lvy gf.ieh iKafl rKidaF Aus ny ikhf ik nhIN ies qrF ieh gl nhIN muk skdI .pihlF cMdIgVH dyx df aYlfn krn iPr koeI hor gl krn . mYN vyiKaf ik iek qF gurnfm isMG gl nhIN mukx dyNdf qy dUsry ieh nhIN idsdf ik srkfr cMzIgVH bfry aYlfn kr dyvy .mY ijhVI gl kIqI sI Auh bVy hONisly ivc kIqI sI ik 6 mhIinaF dy aMdr aMdr mY PYslf krfvF gf jy nf ho sikaf qy nfl mY mrF gf .mY AuQoN mfXUs ho ky inkl afieaf .gurmuK isMG musfPr vI nfl vfps idlI af igaf .aKbfrF ivc sfP inkl igaf ik hukm isMG aMimRqsr jf ky vfps afpxy Gr cilaf igaf ikAuNik mYN qF sYNtr dy iksy minstr nUM iml ky igaf hI nhIN sI . myry hwQ ply qF kuJ vI nhIN sI .mYN Gr af ky sON igaf .ieh 24 dsMbr dI gl hY .ieh lgdf hY ik sMqF nUM ieh glq PihmI ho geI ik ijhVf hukm isMG afieaf hY ieh sYNtrl gOrmYNt df Byijaf afieaf hY .ies leI Auh socdy sn ik hux sYntr vloN afeI ik afeI Kbr .mYN jf ky sON igaf . svyry sYNtrl lIzrjL dI mIitMg hoeI ijs ivc musfPr qy igafnI jLYl isMG vI sI qy hom minstr vI sI .svrn isMG vI sI .prfeIm minstr dy kMmry ivc mIitMg sI .hom minstr df skwqr aYn :pI: isMG vI sI .AunHF ny mYnUM bulfieaf . mYnUM prfeIm minstr ny puiCaf ik quhfzI kI gl bfq hoeI hY .mY ikhf ik mY gurmuK isMG igafnI nfl igaf sI qy mY sMq Pqih isMG nUM vrq Cwzx leI ikhf sI .AunHf ny minaf nhIN.mY ikhf ik qusIN aKbfrF ivc vI piVaf hoxf hY ik Auh kihMdy hn ik pihlF cMdIgVH df aYlfn kIqf jfvy ik cMdIgVH pMjfb nUM idqf iPr koeI gl ho skdI hY .ies vfsqy mYN qF kuJ kr nhIN skdf sI .Auh qF mflUm huMdf hY ik mrn leI iqafr hoieaf bYTf hY .Aus vyly iPr mYN disaf ik mYN qF ies hwd qk vI kih idqf ik 6 mhIny dI mohlq qy gl kr lYNdf hF,hirafxy vfilaF ny ibaFn idqy hoey ny .AunHF nUM rkm dyxI pey gI .mYnUM AumId hY ik mnf lvF gf .Aus ny mYnUM puiCaf ik jy nf hoieaf .mY ikhf ik mYN kurbfnI krn leI qyry nfl pY jfvF gf .qF cvfn hom minstr ny afiKaf ik jy ieh sMq mMn lYNdf qF pojLIsLn kI huMdI .jy spIkr jf ky lMmf pY jFdf? mYN ikhf ik qusIN afpy socdy rihMdy ho mYN qF AunHF nUM pysLksL kIqI sI . ieqnI glbfq dsky mYN Gr af igaf .Auh afpxIaF glF krdy rhy ijs df mYnUM pqf nhIN. hux sMqF aqy akflIaF ny 24 dsMbr dI sfrI rfq AuzIk kIqI qy 25 dsMbr df sfrf idn AuzIkidaf qy ienHF ny vyiKaf ik koeI gl nhIN bxI .idlI ivc ienHF dy afdmI srdfr Auqm isMG dugl qy s[ nirMdr isMG bRfV aYm: pI:sn .Auh idlI bYTy hr vyly tYlIPon qy aMimRqsr nfl glbfq kr rhy sn .ienHF ny idlI ivc vyiKaf ik ieQy qF koeI ihljul hY nhIN .srkfr kuJ krn leI iqafr nhIN .jdoN 25 dI dupihr qk kuJ nf hoieaf qF ienHF ny aMimRqsr nfl slfh kIqI ik qusIN mIitMg kro qy pRDfn mMqRI nUM afpxf sfls hI mn lYxf prvfn kro qF koeI gl qur skdI hY .ieh gl AunHF dI mMn leI geI .keI ivcoN muKflP sn .pr nflidaF AunHF nUM tYlIPon kIqf ik qusIN koeI vI gl kro qy sMqF dI jfn iksy qrF bcfE . Auqm isMG qy nirMdr isMG syNtrl lIzr bfbU jgjIvn rfm qy sRI pfitl qy hornF nUM vI imly .AunHF ny koeI gl nf gOlI ,qy koeI iDafn nf idqf .AunHF nUM ieh irportF af geIaF sn ik sMq ny mrnF nhIN hY .duijaF dy bfry vI KuPIaF ies qrF dIaF rIpOrtF af rhIaF sn .sMq Pqih isMG pihly vrq vyly 1960 ivc qF iblkul idRV sI aqy mYnUM XkIn hY ik Auh iblkul mr jFdf jy ikqy Aus vyly mfstr qfrf isMG vrq nf CuzFdf mgr hux Aus nUM vI pflyitks ny Krfb kr idqf sI .hux Aus ivc vI Auh gl nhIN sI rhI .Aus aMdr hux iemfndfrI nhIN rhI sI .mrn leI kdficq iqafr nhIN sI ,pr hflfq ajyhy ho gey sn ik afpxy afp CizaF vI lokF ny jINdf nhIN sI rihx dyxf. iPr dugl aqy brfV ny rfqo rfq minstrF nfl gl kr ky ieh qjLvIjL pysL kIqI ik jy pRfeIm minstr sfls bnxf mn lYx qy akflI dl nfl gl krn qF sMq vrq Cwz dyx gy .ies anusfr rfq nUM iPr akflI dl ny ryjLUlsLn pfs kr idqf ik prDfn mMqRI sfls bnxf mMnjLUr kr lvy ,cMzIgVH qy BfKVy leI .bfkI ielfikaF bfry iek kimsLn ilMguiesLt aYksprt df mukrr kr idqf jfvy .qIsrI gl ieh ik jo common links sFJIaF kVIaF hirafxf qy pMjfb dIaF hn .Auh qoV idqIaF jfx qF sMq aqy bfkI akflI vrq Cwz dyx gy qy agx Byt nhIN hox gy .25 qfrIK nUM hirafxf qy pMjfb dy cIP minstrF afpxy afpxy ibafn idqy ik commom links jo hn ieh qoV idqy jfx . rfq nUM jdoN akflI dl ny rjLUlysLn pfs kr idqf ,Auh vI dugl qy brfV nUM ds idqf igaf .26 qfrIK nUM svyry AuT ky Auqm isMG qy nirMdr isMG horIN s[ svrn isMG kol gey .ienHF ny jf ky afiKaf ik qusI prfeIm mistr nUM mnf dyvo ik Auh sflsI krnF mn jfx qF akflI dl sMqF pfso vrq Cwzx df aYlfn krf dyvy gf .svrn isMG ny ienkfr kr idqf.pqf nhI ik hor iks iks kol ieh gey hoxy ny .ieh koeI 11 vjy 26 qfrIK nUM myry kol pujy . af ky pihlF qF pMj sq gflF svrn isMG nUM suxf idqIaF ik Auh qF mYnUM pqf hI hY . Aus nUM koeI drd pMQ nfl nhIN hY .koeI mr jfey. kOm df siqaf nfs ho jfey .Auh koeI dKl nhIN dyNdf .ieh smJo ik BfvyN myrI hmdrdI hfsl krn leI kIqI jf rhI jF ikvyN smJo . kihx lgy jy ieMdRf gFDI sflsI krnf mn lvy qF TIk hY .mY ikhf ies gl nfl ikvyN PYislf ho skdf hY ik prfeIm minstr nUM sfls mn ilaf jfvy .prsoN qF mY ho ky afieaf hF qy mYnUM sMq Pqih isMG ny ikhf ik pihlF myrI sLrq ieh hY ik cMdIgVH df aYlfn srkfr kry ik pMjfb nUM dy idqf qF ipCoN mY koeI gwl sunx leI iqafr hF .qy aj iek idn ivc kI ho igaf hY ik Auh prfeIm minstr dI sflsI qy hI vrq Cwzx leI iqafr ho jfvy gf .ienHI gl nfl qF JgVf muk nhIN skdf . Auh kihx lgy ik nhIN,asIN kihMdy hF ik ieh JgVf muk jfvy gf .mYN ikhf ik kyvyN mMnF,mYnUM ieqbfr nhIN afAuNdf . Auh kihx lgy ik nhIN do sLrqF ny,pihlI ieh ik prfeIm minstr sflsI krnI mMn lvy qy dujI ieh ik hukm isMG akfl qKq sfihb qy af ky ies gl df aYlfn kry .mYnUM 25 dsMbr dIaF cflF df pqf nhI sI .ieh sfrI gl afp mn cuky sn .sflsI dI kfZ vI akflIaF dI afpxI sI .mYnUM ivc GsItxf cfhuMdy sn .mY s[ svrn isMG nUM tYlIPOn kIqf . mY ikhf ik svrn isMG ! ieh myry kol afey ny qy kihMdy ny ik ies gl qy PYslf ho skdf hY .mYN qF ieqbfr nhIN krdf . ieh kyvyN ho skdf hY .mYN ikhf qusIN myry kol af jfE.Auh myry kol af igaf .ieh dovyN bYTy hoey sn .mY svrn isMG nUM ikhf ik mYnUM qF ieqbfr nhIN afAuNdf . Aus ny Auqr idq ik mYnUM vI nhIN afAuNdf .sfzy ies qrF kihx qy AunHF ny puC ilaf hY .ienHF sLrqF nfl gl muk jfvy gI .mY srdfr svrn isMG nUM ikhf ik jy ienHIN gl hI hY qF prfeIm minstr nUM sflsI krn ivc kI ieqrfjL ho skdf hY .jy ieh AunHF nUM sfls bxfAux leI kihMdy ny qF kI hrjL ho skdf hY .AunHF ikhf ik mYN clf jFdf hF .AunHF jf ky gl kIqI .ieMdRf gFDI ny ikhf ik clo mYN sflsI kr idaF gI .cvfn ny mYnUM tYlIPon kIqf ik “ mYNYN Gr jf irhf hF jy qusIN imlnf hovy qF iml lAu .ieMdRf gFDI ny sflsI krnI mMn leI hY .mYN qy s[svrn isMG ,dUgl aqy brfV nUM nfl lY ky cvfn kol cly gey . AunHF ny ikhf ik hF ieMdRf gFDI ny sflsI krnI mMn leI hY .dUsrI gl qF iPr iehI sI ik mYN jf ky aYlfn krF ,hor kuJ qF AunHF afiKaf hI nhIN sI .s[svrn isMG ny Ausy vyly hvfeI jhfjL df ieMqjLfm kIqf .asIN cly gey .26 qfrIK 4 vjy df tfeIm sMqF dy sfQIaF dy sVn df sI .sMqF ny afp qF 27 dsMbr nUM agnI ivc sVn dI qfrIK rKI hoeI sI .sfrIaF njLrF sfzy vl lgIaF hoeIaF sn ik jhfjL hux vI afieaf ik hux vI afieaf . asIN jdoN jf ky Auqry qF ajLy jhfjL ivcoN inkl ky af rhy sF ,agy pulIs kpqfn,ijLlf mYijstryt,cIP minstr igafnI gurmuK isMG musfPr jI qy igafnI jLYl isMG horIN sfry KVy sn .mYnUM gurmuK isMG musfPr ny ikhf ik jldI kro 3[15 ho gey ny qy 4 vjy AunHF ny sVnF hY .sVn vfly afpxy bsMqI kpVy pf ky lfien lf ky bYTy hoey hn.(ikhf jFdf hY ik jd AunHF nMU ibTfx lgy qy jfgIr isMG PgUvfilaf ny ikhf ik mY pihly nMbr qy ikAuN bYTF,mY qF qIjy nMbr qy aYlfn kIqf sI pihly nMbr qy nhIN bihMdf) gurmuK isMG musfPr ny ikhf ik jldI kro qy iswDy jfE . mY ikhf ik myry hwQ ply kI hY jo mYN lY ky jfvF .mYN afKF gf kI ?ieh sflsI krnI kI gl hoeI .Aus vyly Auh cMdIgVH pMjfb ivc pihly sLfml kIqy jfn dI sLrq lfAuNdf sI .igafnI(jLYl isMG) ny afpxI jyb ivcoN akflI dl dy ipClI rfq pfs kIqy ryjLUlysLn dI kfpI kZ ky idqI qy disaf ik ieh rfqIN pfs hoiaf hY .Aus ivc iliKaf sI ik prfeIMm minstr cMdIgVH qy BfKVf bfry sflsI krnf mMn lYx qy iek kimsLn mukrr kry jo pMjfbI ielfky bfkI rih gey hn ,AunHF dy PYsly leI .sFJIaF kVIaF qoV idqIaF jfx,qF asIN sMqF qy bfkIaF nUM slfh dyvF gy ik Auh afpxf vrq qoV dyx .mYN mqf pVH ky hYrfn ho igaf ik bfkI gl kihVI rih geI . ieh qF Auh mMn hI gey ny .mY iswDf clf igaf .ieh dovyN igafnI srkt hfAUs ivc cly gey . agoN akfl qKq sfihb qy sfry awKF twz ky vyK rhy sn qy jdoN mYN jf irhf sI .myry nfl pRIqm isMG sYktrI jo aj kl cIP minstr igafnI jLYl isMG df sYktrI ,sI .Aus vyly atmosphere ivc ieMnI Tension sI ik mYN qF afpxy kMnI lMGdy nhIN suixaf pr pRIqm isMG ny mYnUM iPr disaf ik akflI afK rhy sn ik jF qF aj ieh PYslf kr ky hI jfAu nhIN qF ies nUM vI asIN ivcy hI kuMz dy sut idaF gy . ieh Aus vyly afm iKafl sI .vfXUmMzl ieho ijhf sI ik jy Aus vyly PYslf nF huMdf qF Aus vyly iek nhIN do nhIN ds nhIN pqf nhIN ikMny kuMz ivc bdo bdI suty jFdy .AunHf ny iek dujy nUM agn kuMz ivc sut dyxf sI . so iswDf hI Aupr sMqF kol igaf .pr phuMcx qy mY dyiKaf ik s[gurnfm isMG mOjUd nhIN sI .Aus nUM pulIs ny ihrfsq ivc lY ilaf sI .ijhVf kOmI eykqf ivc gurmuK isMG musfPr ny afrtIkl idqf sI ik Aus ny pihlF hI ieMqjLfm kr ilaf sI ik gurnfm isMG nUM lFBy riKaf jfvy .Aus nUM pulIs ny afpxy kbjLy ivc kr ilaf sI ikAuNik Auh sMqF nUM PYslf nhIN krn dyNdf sI .do versions hn ies dIaF .keIaF df qF iKafl hY ik gurnfm isMG ny afpxI girPqfrI afp krvfeI sI ik ienHF ny sV mrnf hY qy iPr ikqy Aus nUM vI cuk ky ivc nf sut dyx . pr gurmuK isMG musfPr ny afp mMinaf hY ik Aus ny pulIs nUM ikhf sI ik ies nUM lFBy rK lAu .mYN jf ky sMqF kol glbfq sLurU kIqI .Auh kihx lgy ik sMgqF pfsoN hor tfeIm mMg leIey . AunHF huizafry nUM ikhf ik gl bfq leI tfeIm mMg leIey .4 vjy qoN tfeIm vDf idqf jfey . tfeIm vDf idqf igaf .jdoN mYN sMq Pqih isMG nfl gl bfq kIqI .mY ikhf quhfzf akflI dl df sFJIaF kVIaF bfry rYjLUlysLn hY ieh qF kl cIP minstrF dy stytmYNt af hI geI hY .dovF cIP minstrF df ibafn af hI cukf hY .dujI gwl prDfn mMqRI sfls bnxf mMn geI hY . hux quhfzIaF ieh sLrqF mMn leIaF geIaF hn . sMq kihx lgy ik hukm isMG ! iejLq nhIN rihMdI jy iek kimsLn mukrr nf kr idqf jfvy ik jo ielfky rih gey hn AunHF bfry Auh PYslf kry .iksy qrF koisLsL krky ieh gl mxf dyvo” mYN ikhf ik quhfzy bMidaF ny idlI qF ajyhI koeI gl nhIN kIqI qy nf hI mYN iksy srkfrI aQfrtI nfl gl kr ky afieaf hF .mYN ieh kyvyN kr skdf hF .kihx lgy “jd qk ieh nf hovy lok mYnUM nhIN Czx gy .mY ikhf ik cIP minstr srkt hfAus ivc bYTf hY,mY Aus nUM kihMdf hF ik sYNtr vfilaF nfl tYlIPon qy gl kry jy sYNtr vfly mMn jfx qF TIk gl hY .mYN nfl dy kMmry ijQy akflI dl dy mYNbr bYTy sn AuQy bYT ky gurmuK isMG musfPr nUM Pon kIqf . mYN ikhf ik mY ieQy afieaf hF . sMq dI mMg ivc sFJIaF kVIaF qF mnjLUr ho hI geIaf hn qy bfkI sflsI vflI gl vI ho geI hY .ieh jo kimsLn mukrr krnf mqy ivc iliKaf hY Auh jy hovy gf qF hI sMq mnx gy .mY slfh idqI ik qUM tYlIPon krky puC lY .jy sYNtr vfly mMn jfx .Aus ny ikhf aCf.igafnI gurmuK isMG ny srkt hfAUs qoN tYlIPon kIqf .hom minstr cOvfn ny asl ivc Aus nUM ienkfr kr idqf ik aYsI koeI gl srkfr mnx leI iqafr nhIN . gurmuK isMG musfPr hurIN srkt hfAUs ivc bYTy gl kr rhy sn .mYnUM koeI ielm nhIN .ieMny ivc hI AuQy bYTy s[nirMdr isMG brfV iKsk ky srkt hfAUs ivc clf igaf Auh ijs vyly musfPr aqy jLYl isMG nUM cOhfn koloN juafb afieaf ik ieh nhIN ho skdf .qF nirMdr isMG jo AuQy phuMc igaf sI ,Aus ny musfPr nUM ikhf ik ieh ikhVI gl hY qusIN hukm isMG nUM tYlIPon kr idE ik idlI dy hfkm mMn gey hn .hflF sMqF dI jfn bcf lvo .ieh vI koeI vzI mMg hY .jLYl isMG vI kihx ligaf ik ieh jLumyvfrI lY lAu .ieh kihVI gl hY .gurmuK isMG qF ieh vI afpxy lyK ivc ilKdf hY ik Aus nUM ieh vI dlIl idqI geI ik hukm isMG Blfmfns ivc Pisaf ipaf hY qy AuQoN Aus nUM iksy ny inkln nhIN dyxf .mYnUM tYlIPon af igaf . mYN qF smiJaf ik musfPr afp bol irhf sI .mgr musfPr kihMdf hY ik jd jLYl isMG ny ikhf ik kimsLn bfry qusIN afp tYlIPon kr idAu qF mYN jLYl isMG nUM ikhf ik qusI afp hI tYlIPon dy kol bYTy ho ,qusIN hI tYlIPon kr idAu .tYlIPon mYnUM af igaf ik idlI vfly mMn gey .iPr akflI kihx lgy ik qUM hux aYlfn kr dy .mYN cbUqry dy bfhr af ky ikhf ik sfD sMgq jI ,”iqn sLrqF quhfzIaF sn jo ik quhfzy akflI dl df ryjLulysLn sI .iek ieh ik prfeIm minstr cMdIgVH sbMDI sflsI kry ,dujy ik kimsn mukrr kIqf jfvy qy qIsry sfrIaF kVIaF qoV idqIaF jfx .sFJIaF kVIaF df aYlfn kl ho hI igaf hY . dono cIP minstrF ny ibafn dy idqf hY .kimsLn bfry AunHF ny mYnUM idlI nhIN ikhf sI pr ieQoN jo tYlIPon af igaf hY ik gurmuK isMG horF ny gl kr leI hY .,Auh minaf igaf hY qy ijhVI ieMdrf gFDI dy sflsI krn dI sLrq sI ,cvfn sfihb nfl gl krky afieaf hF ik ieMdrf gFDI sflsI krnf mMn geI hY”.jo lPjL hor afKy Auh ieh sn ik “nfl mY ieh afKdf hF !koeI iensfP krn vflf sfls cMdIgVH pMjfb nUM hI dyvy gf ,hor koeI PYslf nhIN dyvy gf .pr ieh myrI afpxI jLfqI rfie qy afpxf injI iKafl hY .ieh gl mYN afpxy vloN kr irhf hF .
myry ies aYlfn krn qy drbfr sfihb dI izAuzI pfs Kloqy isMGF ny bhuq AucI avfjL nfl nfhry lgfey ik ieh kuJ vI nhIN.sfnUM mMnjLUr nhIN.mYN ieh XkIn kr ky ik sMgqF ny mMnjLUrI nhIN idqI,cbUqrf Cwz ky aMdr dy kMmry af igaf ,pr s[ hrcrn isMG huizafrf aqy buDIrfjf bfhr cbUqry qy cly gey qy mYnUM pqf nhIN ,sMgqF nUM kI afiKaf pr 10 imMt mgroN huizafrf aMdr af ky mYnUM kihx lgf ik sMgqF ny srbsmqI nfl prvfngI dy idqI hY .jYkfrf ho igaf hY sfiraF dI sMmqI nfl pfs ho igaf hY .ieh mMnjLUr hY .Auh kihx lgf ik qusI sMqF nUM rs df glfs iplf idE . mYN iplf idqf ,dusry vI bc gey .akflIaF ny mYnUM ikhf ik hux hjLfrf isMG nUM vI ,jo hyTF bYTf sI ,Aus nUM vI mnf lAu .Aus nUM vI jf ky mYN ikhf ik jo quhfzIaF akflI dl dy mqy anusfr sLrqF sn,Auh mn leIaF geIaF hn ,Aus ny vI vrq Cwz idqf . sfzf ieh ilKx df kyvl ieko mMqv hY ik iswK sMgqF nUM ieh jfxkfrI idqI jf sky ik sfzy lIzr sfzy nfl iks qrF dI isafsI Kyz Kyzdy af rhy hn .iswKI dy nfm qy kUJ svfrQI ivakqI gurduafiraF ivc BFq BFq dy nFary lgf ky iswK sMgqF qoN pYsy btor ky afpxIaF jybF Br rhy hn . sfzy iswK lIzrF ivc mfieaf leI qF ieQoN qk igrfvt af geI hY ik ijnHF gurduafiraF dI syvf asIN mfieaF cVHf ky kr rhy hF sfzy svfrQI lIzr AunHF gurduafiraF qy adflqF ivc mukdmy dfier kr ky gurU Gr dI kurkI qk krvf skdy hF . asIN s[gMgf isMG jI dI ies apIl nfl pUrI qrF sihmq hF ijhVI AunHF ny iswK pMQ agy kridaf iliKaf hY ik “myrI iswK pMQ awgy arjoeI hY ik Auh mojUdf hflfq dI nfjLukqf nUM smJy .awj sfzy mwkf mdInf,sRI nnkfxf sfihb qy sRI krqfr pur sfihb,sfzy mIrI pIrI dy somy sRI hirmMdr sfihb qy sRI akfl qKq sfihb dy vjUd nUM Kqrf hY .jy asIN smy isr nf sMBly qF 1920 qoN 1925 qk kIqIaF kurbfnIaF sdkf hoNd ivc afeI sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI aqy 30 sfl dI Gflxf bfad kfiem hoeI pfiksqfn gurduafrf pRbMDk kmytI dI hoNd Kqm ho jfey gI .jy aj ienHF gIdIaF dIaF cflF nf smJ sky qF GVI dy KuMJy ,sYNkVy kohF dy rfh pY jfvF gy .“
AudfsIn qy iswK mwq -gurbcn isMG,(cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[)
pihly pfiqsLfh sfihb sRI gurU nfnk dyv jI ny sMsfr dy mMc qy afpxI afKrI AudfsI aQvf cOQI AudfsI arMB kIqI qF afpxy vloN vrsfey krqfr pur ngr dI sfrI sMgq df pRbMD AunHF ny afpxy afigafkfrI puqr bRihmigafnI bfbf sRI cMd jI mhfrfj dy spurd kIqf .bfbf sRI cMd jI ny afpxy gur ipqf dy pYr icMnF qy clidaF hoieaF afpxy sMsfrk bfxy dI QF qy afpxy ipqf dI rIs qy AudfsI df Bys Dfrn kr ilaf. jd AunHF dy gur ipqf AudfsI smfpq kr ky vfps krqfr pur pujy qF iswK sMgqF ny bfbf sRI cMd jI dI bVI pRsMsf AunHF dy ipqf gurU nfnk dyv jI pfs kIqI ik AunHF ny sfry pRbMD nUIM gurmq anusfr bVIaF sucjIaF jLumyNvfrIaF nfl inBfieaf hY. guripqf ny pRsMn icwq ho ky afpxy honhfr spuqr qy afpxI mihr BrI dirsLtI pfeI qF bfbf jI ny bVI inmrqf nfl afpxy gur ipqf dy crnF ivc byNnqI kIqI ik AunHF nUM iesy hI AudfsI bfxy ivc iswK sMgqF dI syvf kridaF hoieaF sfrI afXU leI afpdy imsLn df prcfr AudfsI rIq anusfr hI krn dI afigaf idqI jfvy.gurU nfnk dyv jI afpxy bRhm igafnI spuqr dI ieCf pUrI kridaF hoieaF AunHF nUM keI vrF dI dfq dI bKisLsL kIqI ik Auh iswK jgq ivc prcfrk pYdf kIqf krn gy ,iswKF aMdr nfm ismrn df aiBafs krvfieaf krn gy ,vwz vwzy rfjy bfdsLfh AunHF dy crnF `c smsqk hoieaf krn gy qy Auh PkIrF dy vI sLihnsLfh dI pdvI Dfrn krn gy .gurU nfnk dyv jI dy ieh bcn aj qk pUry ho rhy hn jd ik iswK aqy ismrn dy aiBlfsLI bfbf sRI cMd jI dy smy qoN hux qk AudfsI asQfnF qy jf ky nfm ismrn kIqf krdy af rhy hn .AudfsI ByK ,iqafg,ismrn qy vYrfg df ByK smiJaf jFdf hY .ies ByK bfry ig:igafn isMG jI ilKdy hn ik "pRfq nhfey gur iDafn lgfvY] tIkf kMdn AUrD lfvY] KPnI colf sylI mflf] pihr isMGfsn iDry ikrpflf ]" gurU nfnk sfihb jI df ieh AudfsI ByK sI ijs nUM AunHF dy afigafkfrI spuqr bfbf sRI cMd jI mhfrfj ny afpxI sfrI Aumr Br bydfg rUp ivc inBfieaf qy nfm ismrn dy aiBafs krn dI ijhVI rIq AunHF ny afpxy gur ipqf qoN afpxy bcpn qoN hI isKI hoeI sI Aus nUM amlI rUp iovc prcfridaF hoieaF iswKI dy buty dI sMcfeI kIqI qy keI mhFn iswK prcfrk pYdf kIqy. bfbf sRI cMd jI mhfrfj jI df gurU Gr vloN hmysLF hI siqkfr kIqf jFdf irhf hY .gurU aMgd dyv jI,gurU amr dfs jI,gurU rfm dfs jI,gurU arjn dyv jI qy gurU hir goibMd sfihb jI hmysLF hI AunHF df mfn siqkfr kIqf krdy sn .pMjfbI dy priswD ilKfrI s[ nrieMdr isMG soc anusfr gurU aMgd dyv jI ny vI afpxy iek spuqr nUM bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI . iesy qrF dusry gurU sfihbfn gurU amrdfs jI ,gurU rfm dfs jI,qy gurU hirgoibMd sfihb jI ny vI afpxf iek iek sihbjLfdf bfbf jI dy cVHfieaf hoieaf sI. ies qoN ibnf gurU Gr vloN hr sfl bfbf jI nUM iek GoVf qy pMj sO rupY Bytf kIqf jFdf sI .gurU rfm dfs jI ny aMimRqsr df nfm bfbf jI dy suJf qy rfmdfs pur qoN bdl ky aMimRqsr riKaf sI . iesy qrF rfm sr srovr df nfm vI aMimRqsr bfbf jI dy suJf anusfr hI riKaf igaf sI . gurU rfmdfs jI jd bfbf jI dy drsLn krn vfsqy ngr bfrT pujy qF gurU mhfrfj jI ny aMimRq vyly afsf dI vfr dy kIrqn qoN pihlf gurU rfm dfs jI ny afsf rfg ivc Aucfry hoeY afpxy Cy CMd kIrqn dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfey .ieh gl ilKn qy pVHx smy jLrf afpxy aMdr iDafn mfrIey ik Auh ikho ijhf pivqr qy rmnIk smf hovy gf jd ik gurU rfm dfs jI kIrqn krdy hox gy qy bfbf sRI cMd jI srvx kr rhy hox gy .bfbf sRI cMd jI ny kIrqn dy Bog AuprMq gurU mfhfrfj jI nUM ieh suJf idqf ik AunHF dy Cy CMd ijnHF dIaF cObIs pAuVIaF hn . afsf dI vfr dIaF vI cObIs pAuVIaF hn . jy kr afsf rfg dIaF Cy CMdF dIaF pAuVIaF nUM afsf dI vfr dIaF pAuVIaF qoN pihlF kIrqn rfhIN gfieaf jfvy qF ieh bhuq suMdr lgy gf . gurU mhfrfj jI ny agly idn iesy hI qrqIb rfhIN kIrqn kIqf . afsf dI vfr dy kIrqn dI ieh mrXfdf aj qk kfiem hY BfvyN ieh CMd gurU gRMQ sfihb ivc afsf dI vfr dy nfl drj nhIN hn . gurU arjn dyv jI ny jd suKmnI sfihb dIaF solF astpdIaF ilK ky bfxI dy rUp ivc bfbf jI nUM suxfeIaF qF bfbf jI ny ies bfxIaF dIaF cObIs astpdIaF rcn df suJf idqf qF pMcm pfqsLfh dy kihx qy bfbf jI ny sqfrvI astpdI df slok iliKaF ijhVf ik AunHF dy gur ipqf gurU nfnk dyv jI df jpujI sfihb ivc iliKaf hoieaf hY pr isafrI ibhfrI df aMqr rK idqf igaf . ieh bfbf jI dI ivdvqf dI iek muhMboldI qsvIr hY. CyvyN pfiqsLfh gurU hir goibMd sfihb jI nUM Aus smy dy bfdsLfh jhFgIr ny jd afpxI kUtnIqI vrq ky AunHF nUM gvflIar dy ikly ivc kYd kr ilaF qy afpxy rfjsI bl boqy qy bfbf sRI cMd jI nUM gurU nfnk sfihb dI gurgdI df vfrs bxfAux leI bfbf sRI cMd jI nfl mulfkfq kIqI qF bfbf jI ny bfdsLfh nUM sLpsLt kr idqf ik gurU nfnk sfihb jI dI gurgdI dy mflk gurU hir goibMd sfihb jI hI hn ijs kfrn gurU jI nUM qurMq irhf kIqf jfxf cfhIdf hY .bfbf jI df ieh stYNz spsLt kr dyNdf hY ik bfbf jI ikqny vwzy iqafg dI mUrq sn . gurU hir goibMd sfihb jI jd irhf ho ky bfbf jI df Dnvfd krn vfsqy bfbf jI nUM imly qF AunHF ny afpxy vwzy sfihbjLfdy bfbf guridqf jI nUM bfbf jI dy cVHf idqf sI .kIrqpur ngr df nINh pwQr vI bfbf jI dy krkMmlF nfl sRI gurU hir goibMd sfihb jI ny lvfieaf sI . bfbf sRI cMd jI ny AudfsI mwq nUM agy qorn leI bfbf guridqf jI nUM afpxf AuqraiDkfrI inXukq kIqf sI qy ieh vr bfbf jI nUM idqf sI ik bfbf guridqf ] dIn dunI kf itkf] bfbf guridqf jI ny afpxy qoN ipCoN gurU nfnk imsLn df prcfr krn leI cfr DUeyN AudfsIaF dy sLQfpq kr idqy qF ik cfr idsLF ivc gurU nfnk sfihb dy imsLn nUM PYlfieaf jf sky .ies qoN AuprMq AudfsIaF dy prcfr ivc hor vfDf krn leI gurU hir rfie sfihb jI , gurU qyg buhfdr sfihb jI qy dsmysL ipqf gurU goibMd isMG jI ny Cy bKisLsLF sQfpq kIqIaF . ies qrF gurmq dy prcfr qy prsfr leI ds skUl sLQfpq ho gey sn .ienHF AudfsIaF ny Bfrq dy vwK vwK pRFqF qy bdysF ivc puj ky iswKI df prcfr kIqf qy gurU nfnk nfm lyvf iswK pYdf kIqy. gurU Gr nfl ieqnf inktvrqI ipafr Biraf sbMD hox kfrn gurU mhfrfj jI hmysLF hI AudfsIaF df mfn siqkfr kIqf krdy sn qy AunHF nUM gurU Gr dy ivsLvfs pfqr smiJaf krdy sn . BMgfxI dy XuD ivc jo kmfl AudfsI joidaF ny ivKfieaf Auh gurU mhfrfj dy sMq ispfhI iswDFq dI vzmulI ieqhfsk AuDfrnf hY jd ij AudfsI ikrpfl cMd ny afpxy kuqky nfl mugLl Poj dy jrnYl ihXfq KFn df isr BMn ky Aus nUM sdf dI nINd svf idqf sI ijs bfry klgLIDr ipqf gurU goibMd isMG jI ilKdy hn ik “ikRpfl kopIXM kuqko sMBfrI] hTI Kfn hwXfq ky sIs JfrI] AuTI iCwiC iewC kZf myJ jorM] mno mfKnM mwtkI kfnH PorM]7] (dsm gRMQ)
gurU goibMd isMG jI ny jd sRI anMdpur sfihb nUM sdIvI ivCoVf idqf qF AunHF ny gurU qyg buhfdr sfihb jI dy sIs df ijs asQfn qy sskfr kIqf sI Aus asQfn qy AudfsI iswK bfbf gurbKsL isMG dI syvf lf idqI . pRisD ieqhfskfr igafnI eIsLr isMG jI nfrf anUsfr AudfsI isK bfbf gulfb isMG jI qy bfbf sLfm isMG jI ijhVy ik gurU goibMd isMG jI dy njLdIkI irsLqydfrF ivcoN sn ,ny anMdpur nUM dubfrf vsfieaf sI .ies qrF ajokf anMd pur vI iswK pMQ nUM AudfsI iswKF dI dyx smJxf cfhIdf hY .gurU sfihb vloN AdfsI iswKF leI gur asQfnF dI syvf sMBFl dI jo jLumyvfrI lfeI geI sI Aus df mfn siqkfr hmysLF hI iswK krdy af rhy hn ijs kfrn hr gurU Gr dI syvf sMBfl pMQ ny ienHF iswKF dy spurd jfrI rKI ijs nUM ienHF ny mhfrfjf rxjIq isMG dy kfl qk bVy suicjqf nfl inBfeI riKaf sI . mhfrfjf rxjIq isMG jI akfl clfxy ipCoN qkrIbn dsF sflF ivc hI aMgryjLF ny pMjfb qy kbjLf kr ilaf qy iswKF nUM cirMjkfl leI gulfm bnfAUx vfsqy ieh anBv kr ilaf sI ik iswK afpxy gurDfmF leI hr prkfr dI kurbfnI kr skdy hn ies leI jy kr iswKF dy gurduafiraF qy afpxy ipTuaF df kMtrol krvf ilaf jfvy qF iswK aMgryjL srkfr ivruD bgfvq nhIN kr skn gy .ies mMqv leI aMimRqsr dy aMgryjL izptI kmisLnr imsLtr kUpr ny ihMd dy vfiesrfie dI pRvfngI nfl amiMRqsr ivc iswK srdfrF dI iek iekqrf buleI ijs ivc izptI kimsLnr afp mOjUd rihMdf sI . iswKF dI hr prkfr dI afqmk,Dfrmk,rfjnIqk,smfjk sLkqI nUM KyrUM KyrUM krn vfsqy imstr kUpr ny iswKF dy Drm aqy arQ nUM nsLt krn leI hfry hoey aqy iswKI dy gdfr srdfrF pfsoN ieho ijhf gurduafrf dsqUrl aml pfs krvfky vfsrfie ihMd qoN mMnjLUr krvf ilaf ijs dIaF ivsLys DfrfvF ilKIaF hoeIaF imldIaF hn ik 1)ies pivwqR asQfn (drbfr sfihb aMimRqsr)dy mflk sRI gurU rfmdfs jI hn.iksy hor dI mlkIaq nhIN.syvkI df dfvHf srbq Kflsf jI qy sfD sMgq df ieko ijhf hY.pr pUjfrI lok jo drjf bdrjf afpo afpxI syvf qy lgy hoey hn Auhnf df rojLInf iKdmq dy muqfbk mukrr hY. 2)gMRQIaF pUjfrIaF afidk dy vK vK ihwsy mukrr kIqy gey aqy ihwsy nUM afpxI sMqfn jF cyly nUM dyx df hwk idqf igaf. 3)jfgIr qy cVHq KjLfny dy ihwsy qoN ibnf drsLn krn afAux vfly XfqrUaF pfsoN Bytf lYx dI KulH idqI geI aqy gMRQI-puxy qy pUjfrI-puxy df hwk jwdI jfiedfq dI qrF bxf idqf igaf. 4)iemfrq df kMm ieh iKafl krky ik mhfrfjf rxjIq isMG dy smyN qoN BfeI sfihb BfeI sMq isMG jI igafnI dI aolfd pfs cilaf afAuNdf hY,ies krky hux vI AuhnF dy Kfndfn ivcoN BfeI pRdumn isMG jI igafnI dy spurd rihx idqf igaf. 5)PYslf hoieaf ik drbfr sfihb df pRbMD srkfr dI mdd bgYr iksy qrF cl nhIN skdf,ikAuNik jy srbrfh nf hovy qF pUjfrIaF rbfbIaF(rfgIaF) dy bVy JgVy hoNdy hn. 6)srbrfh qoN ibnf kMm nhI cl skdf pr srbrfh nUM Dfrmk mfmilaF ivc dKl dyx df hwk nhIN hovy gf.srbrfh df kMm ieh hovy gf ik ieQoN dy afdmIaF dy cfl cln df iKafl rKy,afpxy rU-b-rU AuhnF dy ihwsy vMzf dyvy,lVfeI JgVf nf hox dyvy;srbrfh ihMdU kOm iswK hovy.insLkfm qy idafnqdfr hovy,iksy nfl ijLwd nf rKdf hovy,hflF srdfr joD isMG jI aykstrf a: kimsLnr srbrfh rihx gy.iehnF qoN mgroN Auprokq guxF vflf koeI srbrfh srkfr mukrr kry gI. (vyKo PulvfVI lfhOr df qrnqfrn aMk 1933) dsqUrul aml dIaF Auprokq DfrfvF qy ivcfr krn nfl ieh spsLt ho jFdf hY ik gurduafiraF dy pRbMDkF aqy gRMQIaF,pujfrIaF, prcfrkF afid ivc pUjf df Dfn Kfn dI afdq pf idqI geI .ies qrF srkfr ny gurDfmF dy AudfsI iswK pRbMDkF ivc kurIqIaF nUM bVfvf dyx leI gurDfmF dy prbMD nUM afpxy aDIn kr ilaf ikAuN ik srbrfh dI inXukqI aMgryjL srkfr kIqf krdI sI.iswK srdfrF dI ijhVI iek ds mYNbrI kmytI bxfeI geI sI Aus dy hwQ koeI aKiqafr nhI sI.Auh mqy pfs krky izptI kimsLnr nUM GldI sI qy izptI kimsLnr Aus nUM srbrfh pfs Gl dyNdf sI.srbrfh dI inXukqI izptI kimsLnr krdf sI ijs kfrn srbrfh hr smy zI :sI sfihb dy hukmF dI pflxf krdf rihMdf sI.gRMQI,rfgI qy pUjfrI hr smy srbrfh nUM KusL rKnf hI mrXfdf smJ bYTy sn ijs kfrn idn pRqI idn gurDfmF ivc KrfbIaF vDdIaF geIaF.gurduafry dy prbMDk gflo gflI qy hwQo pfeI afm hUMdy rihMdy sn ieQoN qk ik prkrmF dy buMgy durfcfr qy ivBcfr dy awzy bx gey sn.koeI Blfmfns iehnF ivc jf ky rihxf psMd nhI krdf sI.dsqUrul aml anUsfr gRMQIaF,pUjfrIaF afid dy isr qoN pMQ df kMntrol iblkul hwt igaf.Drm dI syvf nUM jwdI hwk bxf idqf igaf aqy pdvI vfsqy Xogqf df koeI mfp zMZ nhI inscq kIqf igaf sI ijs kfrn pUjfrIaF,gRMQIaF,rfgIaF afid ivc lflc idno idn vDdf igaf.ieh sB pRbMDk ieKlfk qoN izwg ky eIrKf dI awg ivc sVHdy hoey gurDfmF dI inrfdrI krdy hoey afpo afpxy svfrQ leI gurmirXfdf df iblkul hI iqafg kr bYTy ijs df iswtf ieh hoieaf ik gur iswKF nUM ijhnF nUM srkfr psMd nhI krdI sI AuhnF ivruD sRI akfl qKq sfihb qoN Pqvy jfrI hox lwg pey qy srkfr dy iesLfry qy srkfrI ivakqIaF nUM sRI akfl qKq sfihb qoN ijhf ik jilaf vflf bfg ivc golI clfky axigxq ivakqIaF dy kfql jnrl azvfier nUM sropy imln lg pey.ies sB iBRsLtfcfr df kfrn aDrm nUM pUjf df Dfn Kf ky bVfvf dyx nfl pYdf ho igaf sI jd ik rihq nfimaf ivc ies qoN iswKF nUM vrijaf igaf hY ik “rihqvMq isMG hY joeI] kr Aupfie Dn KftY soeI] qFhI kr Gr ko inrbhY] pUjf Bul n kbhUM ghY ] Drmsfl kI Jfk n krnI] mhF doK hY gur ny brnI] jy ko isMG pujfrI ahY] so BI pUjf bhuq n ghY] qn inrbfh mfqR so lyvY] aiDk hoie qAu jih qih dyvY] BhuqI hoie qF dyg krfvY] nfqr gurduafrf pr lfvY] aQvf sdf brq ko dyeI] jy pUjf ko afpy KfeI ] Drm arQ jVH dyvy nfhIN QFih duK hoihNgy jyeI] QF duK ko jfnYgy syeI]” (rihq nfmf BfeI dysf isMG jI ) pujf df Dfn Kfn nfl Drm qy arQ dovF qoN hI DrmI ivakqI vI vFiJaF ho jFdf hY ijs kfrn Aus ivc iBsLtfcfr qy ivBcfr df prvysL afpxy afp hI DusV jFdf hY . ies pUjf dy Dfn Kfn kfrn gurduafiraF dy pRbMDk acrn hIn huMdy gey ijs kfrn ies pRbMD ivruD Kflsf pMQ nUM gurduafrf suDfr lihr clfAuxI peI . ieh lihr jd akflI dl df rUp Dfrn krky gurduafiraF df kbjLf sMBfl bYTI qF akflIaF nUM ieh Kqrf mihsUs hox lg ipaf ik AudefsI iswK iPr votF rfhIN AunHF qoN gurduafry nf CIN lYx . gurduafiraF qy afpxy kbjLy mjLbUq krn leI akflI dl ny AudfsIaF qy Kfs kr ky bqfbf sRI cMd jI dI inMidaf df kfrj ArMB idqf ijhVf ik hux qk cldf af irhf hY . keI mnGVq khfxIaF GVIaF geIaF qy gurduafrf styj nUM AudfsIaF dI inidaf leI vriqaf jfn lg ipaf . ijs iksy gurduafry ivc AudfsI kMjLor idsdy qF AuQy hI golk dy lflcI AuT Kvy huMdy qy gurduafry qy kbjL krn df Xqn krn lg pey . ieho jhIaF GtnfvF nUM muK rKidaF akflI dl ny ieh mihsUs kIqf ik AudfsI vI iswK pMQ df amg hn ijs kfrn anMdpur mqy ivc ienHF nUM iswK pMQ ivc mfnqf idqI geI ik AudfsI mwq qy inrmly vI iswK pMQ df jLrUrI aMg hn qy ienHF nUM vI pMQ dI muK Dfrf nfl joiVaf jfxf cfhIdf hY .ies mqy ijs nUM 1973 ivc akflI dl dI vrikMg kmytI ny pfs kIqf sI . ies nUM dobfrf iPr akflI dl dI luiDafnf kFnPrMs ivc pfs kIqf igaf qy Bfrq srkfr qoN srB ihMd gurduafrf aykt dI mMg kridaf ieh iliKaf igaf ik 7)”Taking appropriate measures for the enactment of an All India Gurdwara Act with a view to improving the administration of the Gurdwaras through out the country and to reintegrate the traditional preaching sects of Sikhism like Udasis and Nirmalas,without in any way encroaching upon the properties of their math.” ies mqy nUM amlI rUp dyx leI sfnUM ieh cfhIdf hY ik afpxy gurduafiraF ivc AudfsIaF qy Kfs kr ky bfbf sRI cMd jI dI inMidaf df iqafg kr ky hr sfl afpxy gurU sfihbfn dy gurpubF dI qrF bfbf sRI cMd jI df vI prkfsL idhfVf mnfieaf krIey. pUjf df Dfn kfx kfrn ajoky smy ivc vI keI gurduafiraF dy pRbMD ivc sMgqF iBsLtfcfr qy kuirhqF dIaF afm sLkfieqF krdIaF hn . ies bfry ieh dsnf aXog nhIN hovy gf ik jd 1971 dy lg pg idwlI gurduafrf pRbMD jo ik Aus smy ivakqIgq rUp ivc clfieaf jf irhf sI iBsLtfcfr dI dl dl ivc Ps igaf sI qF sMgqF dI mMg qy goibMd sdn dy bfnI bfbf ivrsf isMG jI ny Aus pRbMD nUM bKyrUM bKyrUM kr idqf sI qy idlI gurduafrf pRbMD leI iek aYkt sLromxI gurduafrf pRbMDk aYkt 1925 dIaF lIhF qy bxvfieaf sI qy gurduafry iswK sMgqF hvfly krvf idqy sn .pr pUjf df Dfn Kfn kfrn ieh pRbMD vI idno idn ivgVdf jf irhf hY ijs kfrn pUjf dy Dfn qoN gurduafiraF dy gRMQIaF, rfgIaF, ZfZIaF qy pRcfrkF nUM dUr rKx leI gurduafrf kmytIaF nUM AunHF leI ikrq kmfeI dy sfdn pYdf krny cfhIdy hn ijs qrF ik aMimRqsr ivc sLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI vloN iek ikrpfn PyktRI qy gurU gRMQ sfihb qy hor Dfrmuk sfihq dI CpfeI leI Cfpf Kfnf cflU kIqf igaf hY . jy kr ies lIh qy hor PYktRIaF nUM sQfpq kr ky gRMQI ,rfgIaF, prcfrkF afid nUM ikrq qy lfey jfn nfl iswK kOm afpxI rihq mrXfdf qy cldI hoeI Dfrmuk qy sdfcfrI jIvn dI AuDfrnf dujIOaF kOmF leI bx skdI hY ikAuNik jo ivakqI pUjf df Dfn qoN afpxy afp nUM dUr rKdf hY Aus qy gurU mhfrfj dIaF brkqF afpxy afp imldIaF rihMdIaF hn . ies bfry asI iek AuDfrnf df vrnx krnf ieQy Xog smJdy hF ik jd 1988-89 ivc goibMd sdn ,idwlI ivKy bfbf sRI cMd jI dy jIvn qy AunHF dy Audys bfry iek sYmInfr krvfieaf igaf sI ijs dy muK smfgm ivc Bfrq srkfr dy girh mMqRI s[bUtf isMG ny ieh ienMksfP kIqf ik AunHF dy mfqf ipqf dI koeI vI Elfd jIvq pYdf nhIN huMdI sI . AunHF dy ipMz ivc iek gurduafrf sI ijs df gRMQI iek AudfsI iswK huMdf sI . ieh AudfsI iswK ipMz dy grIb gurby ibmfr rogIaF df vYd vI sI . ipMz dy lok Aus df bVf siqkfr kIqf krdy sn . s[ bUtf isMG ny disaf ik AunHF df murdf rUp ivc jnm iek grIb aCUq dy Gr hoieaf qF AunHF dy ipqf jI murdf jnmy bwcy nUM lY ky Aus AudfsI iswK dy crnf ivc rK ky ro ro ky ardfsF qy byNnqIaF krn lgy ik ies murdf bwcy qy mihr kIqI jfvy . Aus AudfsI iswK ny bVy gusy ivc ipqf jI nUM ikhf ik Auh ies bcy nuM kuJ nhIN kr skdy ies leI ies nUM cuwk lY qy gurU gRMQ sfihb jI dy crnf ivc jf Dr dy . jd s[ bUtf isMG jI dy ipqf ny ajyhf kIqf qF bcy dy svfs cflU ho gey . AunHF df ipqf bwcy nUM cuk ky iPr AudfsI iswK pfs lY igaf ik ies bwcy df nfm vI Auh Dr dyx . ies qy AudfsI iswK ny s[ bUtf isMG dy ipqf nUM ikhf ik gurU gRMQ sfihb ny Aus df bUtf lgf idqf hY hor ies df hux kI nfm riKaf jfxf cfhIdf hY . Aus idn qoN Aus bcy df nfm bUtf isMG rwK idqf igaf ijhVf ik smf afAux qy Bfrq df giRh mMqrI bx igaf. kI aj sfzy gurduafiraF dy gRMQI pfTI afid pUjf df Dfn Cwzky ikrq kmfeI krdy hoey ieho kilafnkfrI bx skdy hn ? (not:- s[ bUtf isMG dy bcnF dI EzIE typ sfzy pfs amrIkf ivc mOjUd hY) gurbcn isMG, cyarmYn , goibMd sdn XU:aYs:ey[ sqMbr 30, 2007 gurbfxI qy dsm gRMQ dI kQf dy aDfr qy min jIqY jgu jIqu (gurbcn isMG)
srb pwKI sfihb-ey-kmfl bfdsLfh drvysL gurU goibMd isMG jI mhfrfj iek mhfn sfihqkfr vI sn .AunHF ny ijQy dyv bfxI dI rcnf kIqI AuQy AunHF ny afpxy iswKF nUM Aucy sucy acrn df mflk bxfAux leI sMsfrk,ivhfrk,smfjk bfxI dI vI bVI KUbsUrqI nfl rcnf kIqI hY ijs dI imsfl hor ikqy vyKx ivc asMBv idKfeI dyNdI hY .iek mhfn sfihqkfr kvI dI qrF Auh bVIaF rONck khfxIaF drsf ky afpxy iswKF nUM hr prkfr dI isiKaf dyx ivc hr smy mgx idKfeI dyNdy hn. AunHF ny afpxy jIvn dy QoVy jhy kfl ivc ijQy keI mhFn XuwD lVy qy ijqy hn AuQy AunHF ny sfihqk Kyqr ivc jo rcnfvF sMsfr dy mMc qy rKIaF hn AunHF dI AuDfrnf hor ikqy imlxI kTn hY .smucy Bfrq dIaF ieqhfsk qy imQhfsk GtnfvF nUM AunHF ny ijs anoKy rUp ivc dsm grMQ ivc aMkq kIqf hY Auh afpxI imsfl afp hI hY .gurUu gRMQ sfihb jI ivc drj hvfilaF nUM jy koeI smJn df Xqn krnf cfhy qF Aus nUM “dsm gRMQ” df aiDan krnf hI pvy gf .imsfl dy rUp ivc afpxy pihly jfmy gurU nfnk sfihb jI dy rUp ivc mhfrfj Xog mwq qy alocnf krdy hoey drsfAuNdy hn ik “afeI pMQI sgl jmfqI min jIqy jgu jIqu ]”(gurU gRMQ sfihb) afpxy dsvyN jfmy ivc iesy hI iswDFq nUM ienHF sLbdF dUafrf PurmfAuNdy hoey ivsQfr nfl dsdy hn ik“svYXf”“khf BXo jo sB hI jg jIq su logn ko bhu qRfs idKfXo ]aAur khf ju pY dys ibdysn mfih Bly gj gfih bDfXo ]jo mnu jIqq hY sB dys vhY qumrY inRp hfiQ n afXo ] lfj geI kCu kfj sRXo nhIN lok gXo prlok n pfXo ]159]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ -rudR avqfr) jy koeI ivakqI rfj dI pRfpqI kr ky sfry jgq nUM ijwq lYNdf hY pr jy kr Aus ny afpxy mn nUM nhIN ijiqaf Auh afpxf lok qy prlok dovyN gvf bYTdf hY . ies leI mn nUM ijqn leI gurU sfihbfn ny afpxI bfxI dUafrf gurU gRMQ sfihb ivc QF QF qy jLor idqf hY AuQy dsm gRMQ ivc vI ies iswDFq qy bVf jLor idqf igaf hY . mn nUM iks ZMg nfl ijiqaf jf skdf hY ? ieh pRsLn hr iswK dy mn ivc Auqpn huMdf rihMdf hY .ies df Auqr ivafiKaf meI rUp ivc iek khfxI df rUp dy ky ijs ZMg nfl gurU goibMd isMG jI ny ilK ky afpxy iswKF nUM smJfieaf hY Aus dI sfnUM smJn dI loV hY . khfxI anUsfr rudr dwq avqfr qoN ipCoN ies jgq ivc Xog mwq df ByK cilaf jo keI sflF qk jfrI irhf .qd pfrs nfQ nfm df iek mnuK ies DrqI qy pYdf hoieaf .pfrs nfQ dYvI igafn vflf qy sUrbIr joDf sI ijs dI Kbr jd roh dys dy rfjy nUM imlI qF rfjy ny pfrs nfQ nUM afpxy drbfr ivc sd bulfieaf . ies qy XogI jtfDfrI bVy Kus hoey pr Auh ieh vI anBv krn lg pey ik pfrs nfQ jtfDfrIaF XogIaF df nfsL hI nf kr dyvy .jd pfrs nfQ rfjy dy drbfr ivc pujf qF Aus ny sBnf df idl ijwq ilaf ijs kfrn rfjy ny Aus nUM afpxI DI df irsLqf dy ky Aus nUM afpxf jvfeI bxf ilaf .rfjy dy prIvfr ivc sLfml ho ky pfrs nfQ ny ijQy hr prkfr dI ividaf df igafn pRfpq kr ilaf AuQy Aus ny hr prkfr dy sLsqrF asqrF df vI igafn pRfpq kr ilaf . dYvI sLkqI dI afrfDnf kr ky aijwq hox dy vr vI pRfpq kr ley . ies qrF krn AuprMq Aus ny iek Xwg rcn df inrxf lY ky sfry dysF dy nf ijwqy jfx vfly sUrvIr rfjy qy ivdvfn,igafnvfn,jtfDfrI XogI,iswD isnafsI afid sB qrF dy ivakqIaF nUM sd ilaf . Aus dy sdy qy jo rfjf jF jtfDfI XogI nhIN afieaf Aus nUM jMg ivc hfr dy ky Kqm kr idqf igaf .jdoN bhuq vwzf iekwT ho igaf qF rfjy ny iPr ienHF sBnF qy ijwq pRfpq krn leI akflpurK dy iesqRI rUp dI afrfDnf kridaF akfl purK df srUp vrnx ies qrF kIqf ik “ikRsn rfm Bey ikqy puin kfl pfie ibhfn] kfl ko ankfl kY aklMk mUriq mfn ] jfis pfie Bxo sBY jg jfs pfie iblfn ] qfih qY aibcfr jV krqfr kfih n jfn ]83]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rudR avqfr) arQfq ijs nUM pRfpq krky ikqny hI rfm qy ikRsLn ho bIqy hn .Aus kfl nUM kfl qoN mukq kr ky klMk rihq srUp vflf jfno .ijs dy hukm krky sfrf jgq hoNd ivc afieaf hY qy ijs dy hukm krky sB nsLt ho jFdy hn Aus nUM hy mUrKf krqfr kr ky ikAuN nhIN qUM jfxdf ? ies iekwT nUM sMboDn kridaF rfjy ny sBnF nUM llkfridaF ikhf ik jF qF koeI pircXfqmk kOqk ivKfE jF sB jtfDfrI XogI afpxIaF jtF munvf idE ikAuNik ieh sB pfKMz hY ik “jogI jogu jtn mo nfih ] BRm BRm mrq khf pic pic kih dyiK smJ mn mfhI ] jo jn mhf qq khu jfnY prm gXfn khu pfvY ] qb Xh eyk TAur mnu rfKY dir dir BRmq n DfvY ] khf BXo igRh qij AuiT Bfgy bn mY kIn invfsf ] mn qo rhf sdf Gr hI mo so nhI BXo Audfsf ] aiDk pRpMc idKfieaf Tgf jg jfin jog ko jorf ] qum jIa lKf qjI mfXf hm mfXf mfXf qumY n Corf ]97]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ rudR avqfr) gurU goibMd isMG jI mhfrfj vloN jog mwq bfry pfrs nfQ rfhIN drsfey gey ivcfr gurU gRMQ sfihb jI ivc jog mwq bfry drsfey gey ivcfrF nfl iblkul myl Kfdy hn jyvyN ik “bfrh mih rfvl Kip jfvih chu iCa mih sMinafsI ] jogI kfpVIaf isr Kuby ibnu sbdY gil PfsI ]1]” (pRBfqI mhlf 1 ] aMg 1332) aqy“jogu n BgvI kpVI jogu n mYly vyis ]nfnk Gir bYiTaf jogu pfeIaY siqgur kY Aupdyis ]” (slok mhlf 3] aMg 1420) pfrs nfQ dI lwlkfr sux ky keI jtfDfrI sMinafsI Aus dy aDIn ho gey . keI sBf ivcoN AuT ky jMglF nUM cly gey . ijnHF hMkfrI jtfDfrIaF sMinafsIaF,jogIaF ny pfrsnfQ dy mwq nUM mnx qoN ienkfr kr idqf AunHF nfl bVf BfrI jMg arMB ho igaf ijs ivc aKIr ijwq pfrs nfQ dI huMdI gurU jI afpxI khfxI ivc dsdy hn . jMg ijqn qoN ipCoN pfrs nfQ ny dwqfqRy dy jog mwq nUM Kqm kr idqf .AuhI jogI afpxy afp nUM bcf sky sn jo ik jMglF ivc luk gey sn . hux pfrs nfQ afpxy afp nUM sMsfr jyqU smJx lg ipaf .Aus ny BUp -myD Xwg krn dI iqafrI jd kr leI qF Aus dy mMqRIaF ny Aus nUM ikhf ik BUp-myD Xwg krn smy iek lwK rfijaF nUM mfiraf jfvy qF BUp-myD Xwg huMdf hY .Xwg krvfAux vfilaF nUM anyk qrF dI sMpqI dfn ivc dyxI pYNdI hY .iek lwK hfQI ,do lwK GoVy,sony dy anyk Bfr aqy iek iek kroV dI rkm Xwg krvfAux vfly iek iek bRfhmn nUM dfn dyxI pYNdI hY .jy iksy rfjy kol ieqnI sMpqI hovy AuhI BUp-myD Xwg pUrn krvf skdf hY .pfrs nfQ ny ikhf ik Aus pfs ieh sb kuJ mfjUd hY qy Auh hr hflq ivc inRp-myD( BUp-myD) Xwg krvfey gf .jd sfry Xwg dy pRbMD ho gey qF sBnF rfijaF qy hor sUrbIrF joiDaF nUM ieh puiCaf igaf ik ies jgq ivc koeI hor vI ieho ijhf rfjf hY ijs nUM hflI qk pfrs nfQ ny ijiqaf nf hovy ? ieh sux ky lwKF rfjy sLrm sLfr hoey hoey afpxf isr nIvF krI bYTy rhy qd iek rfjy ny AuT ky ieh byNnqI kIqI ik jy kr Aus dI jfn bKsLI kr idqI jfvy qF Auh ieh Byd Kol dyvy gF. ies qy jd Aus rfjy nUM puiCaf igaf qF Aus rfjy ny ikhf ik smuMdr ivc iek mwC dy pyt ivc iek mCMdr nfm df XogI bYTf hY . Auh XogI hI jfxdf hY ik ikhVf rfjf hflI qk ijiqaf nhIN jf sikaf ? ieh sux ky pfrs nfQ ny Aus mwC nUM PVx vfsqy smuMdr Br ivc sfry sMsfr dy jfl ivCf idqy pr Auh mwC hwQ nf afieaf qy keI hor jl jIv jflF ivc Ps gey . ies qrF krn nfl pfrs nfQ nUM ieh Byd df pqf lwgf ik ijs mwC dI Aus nUM loV hY Auh mwC KIr sfgr ivc rihMdf hY .ies qy KIr sfgr ivc rfjy pfrs nfQ ny jf ky jfl ivCf idqy pr Auh mwC nUM iPr vI nf PV sikaf ijs qy pfrs nfQ dy mMqRIaF ny Aus nUM smJfieaf ik Auh mwCMdr monI rUp ivc mwC dy pyt ivc bYTf hY ijs nUM kyvl igafn rUpI jfl nfl hI kfbU kIqf jf skdf hY . jd igafn df jfl ivCf ky mwC nUM PV ilaf igaf qy Aus dy pyt ivcoN mwCMdr munI nUM PVx vfsqy mwC dy pyt nUM cIrn dI loV peI jd mwC df pyt iksy vI hiQafr nfl nf kitaf igaf qF isafxy ivakqIaF dy dsx qy mwC nUM igafn gurU dy dsx qy ibbyk dy Cury nfl kitaf igaf .mwC dy pyt ivcoN mwCMdr jd smfDI coN inkilaF qf Aus dIaF awKIaF dy sfhmxy jo swqF DfqUaF df bixaf puqlf riKaF igaf sI Auh sVH ky svfh ho igaf qy mwCMdr ny pfrs nfQ nUM Aus dy pRsLnNF dy Auqr dyNidaF smJfieaf ik Aus ny BfvyN sfry rfjy ijwq ley hn pr Auh rfjf nhIN ijwiqaf jfvy gf . Auh qyry ihrdy aMdr rih irhf hY qy Aus df nfm aibbyk hY ijs nUM koeI vI rfjf ijwq nhIN sikaf. Aus df srUp bVf hI anUpm hY . “sun rfj rfjn hMs ]Bv Buim ky avqMs ] quih jIqey sb rfie ] pr so n jIqXo jfie ]164] aibbyk hY nfAu ] qv hIX mY iqh TfAu ] iqh jIq khI n Bup ] vh hY srUp anUp ]165]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ rudR avqfr) ies qy pfrs nfQ ny mCMdr nUM puiCaf ik aibbyk qy ibbyk iek hI jfqI dy rfjy hn ijs kfrn ienHF dI kul,jfqI,ienHF dy lwCx aqy asqRF ssLqrf ,gihixaF rwQf nfvF bfbq Aus nUM smJfieaf jfvy .ies qy mCMdr munI ny rfjy aibbyk qy Aus dy dujy sfQI rfijaF dy jo nfm dsy hn Auh ies pRkfr hn . aibbyk df iek mMqRI rfjf kfmdyv hY ijs dI sYxf ivc bhuq hI cwqr ,mohq krn vflIaF ,nfc gfxy ivc sMpUrn qy suMdr nOjvfn iesqRIaF hn .ijs smy ieh rfjf kfmdyv kroD kr ky afpxI sYxf smyq iksy qy hmlf krdf hY qF svfey ibbyk qoN Aus df koeI tfkrf nhIN kr skdf .ies kfm dyv rfjy dy cfr bVy mhFblI puqr hn ijnHF dy nfm sUan (rfgF df rfjf),hUlfs(suMdr idRsLF df mflk),afnMd qy Brm dsy gey hn .ies qoN ibnF iek bhuq hI sUrbIr keI ijqF pRfpq krn vflI buhfdr iesqRI ijs df nfm ‘klh’ hY jo hr QF lVfeI JgVy krvfAux leI pRisD hY .hor sUrbIrF ivc ‘vYr,afls,md, kuivRiq , gumfn, anrQ,inMd,nrk,nsIl (ivgVy suBf vflf) ,kucIl (asuDqf) ,BuK qy qRyh ,kpt dyv,loB, moh, hMkfr,dRoh, Brm,JUT qy rUT,imiQaF,icMqf,dirdR,sMkf,asoB, asquMsLt,anfs,ihMsf,kumMq ,aljf,corI ivBcfr,svfim Gfq qy ikRqGnqf (do BfeI hn ) imqRdoK qy rfj doK (do BfeI hn) eIrKf qy Aucft,apdf qy JUTqf ijnHF dy hwQF ivc Aupdr qy ivGn dy bfx hn,ibXog qy aprfD , Kyd,kuikRaf,iglfin, Gfq qy bIkrx,Kyd, ksLt,kuikRaf krm qy ibkrm afid bVy BfrI joDy sLfml hn . aibbyk dIaF ienHF sLkqIaF df vrnx pMcm pfiqsLfh sRI gurU arjn dyv jI krdy hoey dsdy hn ik ieh dosL keI jnmF qoN hI jIv afqmf nfl cly afAuNdy hn ijs kfrn vfihgurU akfl purK hI afpxI ikrpf duafrf ienHF qoN bcfvy . “bYr ibroD kfm kRoD moh ] JUT ibkfr mhf loB Droh ] ieafhu jugiq ibhfny keI jnm ] nfnk rfiK lyhu afpn kir krm ]” (gurU gRMQ sfihb aMg 267-68) ienHF ivcoN vI pMc ivkfr bVy sLkqI sLflI mMny gey hn ijnHF bfry asIN hr rojL ardfs vI vrdy hF ik sfnUM kfm,kroD,loB ,moh qy hMkfr qoN hy pRmfqmf sdf bcfeI rKy . gurU arjn sfihb jI ienHF nUM bVy JgVflU dsdy hoey PurmfAuNdy hn ik “pMc ibKfdI eyku grIbf rfKhu rfKnhfry ] Kyd krih aru bhuq sMqfvih afieE srin quhfry ]” (gurU gRMQ sfihb aMg 205) aibbyk dIaF ienHF bVIaF BfrI sLkqIaF nUM gurU goibMd isMG jI mhfrfj ny icMnafqmuk rUp ivc ieh jo khfxI bxf ky sfnUM smJfieaf hY ik ieh sB jIv afqmf nUM pfpF ivc DsoVx vflIaF sLkqIaF hn . ijnHF df tfkrf krn leI mhfrfj jI khfxI nUM awgy qordy hoey dsdy hn ik pfrs nfQ ny iPr mCMdr nUM puiCaf ik ijs qrF Aus nUM aibbyk rfjy dy sUrmy qy AunHF dI sLkqI,AunHF dy sLwsqr asqrF bfry sfrI jfnkfrI idqI hY Ausy qrF Aus nUM ibbyk rfjy qy Aus dIaF sB sLkqIaF bfbq vI Aus nUM disaf jfvy .ies pRsLn df Auqr dyNidaF mCMdr mUnI ny dsxf arMB kIqf .ibbyk rfjy dIaF ijhVIaF sLkqIaF df vrnx mCMdr ny kIqf hY AunHF dy ieQy aibbyk rfjy dIaF sLkqIaF dI qrF kyvl nfm hI dsy jf rhy hn . ibbyk rfjy dI hr vsqU suPYd mCMdr ny dsI hY . .ibbyk rfjy dI POj ivc DrmI,DIrj,sMjm,nym,ibgRXfn ,iesnfn,inivRqI suBfcfr,jog,arcf qy pUjf,aibkfr,ibidaf,sMjog,suikRq,amoh qy aloB,hTI jpI qpI sqI aqy aKMz,akroD ijs df mMqRI ljf hY,akfm,inr-hMkfr,Bfvnf sihq Bgq,pRym,sLFiq,pfT,krm qy isC,jog qy pRboD,Audm,ibcfr qy sMjog,hom,siqsMg,pRIq,hir Bgq,pivqr aMg,jwg qy pRboD,siq qy sMqoK, anurkqqf,byrkqqf,akRuD qy pRboD,dfn,iDafn aid bVy sUrvIr joDy hn . aibbyk qy ibbyk df afps ivc bVf BfrI jMg huMdf af irhf hY ijs df hfl mCMdr ny pfrs nfQ nUM bVI ivsQfrqf nf dsidaF ikhf ik ienHF sUrvIr joiDaF ny afpsI jMg ivc hr qrF dy hiQafrF dI vrqo kIqI qy krdy af rhy hn .dohF iDrF dI ieh jMg keI sdIaF qk jfrI rhI ijs ivc ijwq hfr df PYslf krnf bVf kTn sI ijs kfrn pfrs nfQ jMg dI khfxI suxdf hoieaf awk igaf qy mCMdr nUM ies dy aMq bfry puCx lgf ik “kih muin bir sB moih ibcfrf ] ieh doAU bIr bzy birafrf ] ien kf ibruD invrq n BXf ] ieno Czfvq sB jgu gXf ]331 ] ienY juJfvq sb koeI jUJf ]ien kf aMq n kfhU sUJf ] ieh hY afid hTI birafrf ]mhfrQI aAu mhf BXfrf ]332]” (dsm gRMQ -pfrs nfQ rUdR avqfr) pfrs nfQ rfjy dy ieh bcn sux ky mCMdr kuJ icr leI cup irhf qy Aus vl hYrfn ho ky itk itkI lgf ky Jt pt vyKdf irhf .ies qy crpt nfQ nfmI iek hor munI pYdf ho igaf . crpt nfQ ny rfjy pfrs nfQ nUM smJFAuNidaf ikhf ik aibbyk qy ibbyk nUM do nf smJo . ieh iek hI rUp dy do ivkfr rihq avqfrI ivakqI hn . afid purK (akfl purK) ny jd afpxy afp nUM sMBfilaf qy afpxy hI rUp ivc afpxy afp nUM vyiKaf qy iek vfr ‘EaMkfr’ ikhf ijs qoN sfrI BumI qy akfsL bx gey ik “afid purK jb afp sMBfrf ]afp rUp mY afp inhfrf ] EaMkfr kih iekdf khf ] Buim akfs skl bin rhf ]335]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rUdR avqfr) gurU goibMd isMG jI gurU gRMQ sfihb ivc drj bfxI dI hI pusLtI krdy hn ik “kIqf psfAu eyko kvfAu ] iqsqy hoey lK drIafAu ]” (jpu jI sfihb) aqy “EaMkfir sB isRsit AupfeI ] sBu Kylu qmfsf qyrI vizafeI ] (gurU gRMQ sfihb aMg 1061) Aus dy swjy pfsy qoN swc qy Kwby pfsy qoN JUT dI AuqpqI hoeI mMnI geI hY ijs kfrn ieh dovyN blvfn sUrmy ieko hI smy pYdf hoey ijnHF nUM mfrnf bhuq hI kTn hY .pRmfqmf dy BydF nUM koeI nhIN jfx skdf BfvyN Auh afpxI afXU hjLfrF sflf qk vDf lvy qy hjLfrF hI jLbfnF nfl Aus df AUcfrn krdf rvy qF vI Aus dy BydF nUM nhIN pfieaf jf skdf ik “shMs brK jo afXU bZfvY ] rsnf shs sdf lO pfvY ] shMs jugn lO kry ibcfrf ] qdip n pfvq pfr qumfrf ]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rUdR avqfr) “iek dU jIBO lK hoih lK hovih lK vIs ] lKu lKu gyVf afKIaih eyku nfmu jg dIs ]” (jpu jI sfihb) aqy “eyk jIh gux kvn bKfnY ] shs PnI syK aMqu n jfnY ]” (gurU gRMQ aMg 1083) ies qrF akfl purK dI mihmf kridaF crpt ny rfjy pfrs nfQ nUM disaf ik pRmfqmf nfm rihq,Dfm rihq,igxqI qoN pry,afid aMq qoN ibnf hY .Auh aijq qy BY rihq hY .Auh inrivkfr qy inrivsLfd hY .Auh anMq mhfnqf vflf ipRQvI df sdIvI svfmI qy purfqn hY . Auh BivKq,vrqmfn qy aqIq dI hr Gtnf nUM vrqfAux vflf hY . “anfmM adfmM anIlM anfdM] ajYaM aBYaM avY inr ibKfdM ] anMqM mhMqM ipRQIsM purfxM ] su BbRXM BivKRXM avYXM BvfxM ]341]” (dsm gRMQ-pfrs nfQ rudR avqfr) ies qrF pfrs nfQ ny jd igafn dy bcn suxy qF Auh kihx lwgf ik jy Auh ienHF nUM ijwq nhIN skdf qF Aus leI iehI TIk hY ik Auh afpxy afp nUM agxI dy ByNt kr ky Kqm kr lvy . Aus ny aKIr jog agxI pYdf kr ky afpxy afp nUM Kqm kr ilaf . |
|
|