|
|
|
pRYs notBfeI mnI isMG vloN ilKy hoey dsm gRMQ hQ ilKq Auqfry dy drsLn goibMd sdn dy AudGftnI smfgm’c krvfey gey goibMd sdn:- amrIkf qy 11 sqMbr 2001 nUM alkfiedf dy disLqgrdF vloN kIqy gey hmly kfrn bhuq sfry iswK BulyKy dy kfrn amrIkn goiraF dy bdlf lAu hmilaF df isLkfr huMdy af rhy hn .BulyiKaF dI ies lVI ivc gurduafrf goibMd sdn nUM vI kuJ gory nOjvfnF ny 18 nvMbr ,2001 nUM awg lf ky sfV idqf sI .pr bdlf lAu nPrq dI awg ipafr dI imTfs nUM nhIN sfV skI sI ijs kfrn awg lgfAux vfly Btky hoey nOjvfnF nUM gurU Gr vloN iKmf kr idqf igaf sI pr amrIkf dy kfnUn ny AunHF dosLIaF nUM kfnUn anusfr Xog sjLfvF dy idqIaF sn . gurduafry dI dobfrf iblizMg dI AusfrI kr lIqI geI ijs df AudGftn Kflsf pMQ dI srB Auc aiDkfrq rKx vfly pMj qKq sfihbfn ivcoN qKq sRI ptnf sfihb dy jQydfr isMG sfihb igafnI iekbfl isMG jI ny bIqy idnI ieQy ivsLysL qOr qy puj ky kIqf .sMgqF nUM sMboDn kridaF hoieaF isMG sfihb ny disaf ik Kflsf pMQ ivc jo ieqhfsk BulyKy pey hoey sn AunHF nUM dUr krn ivc goibMd sdn ny bfbf ivrsf isMG jI dI agvfeI ivc jo Xogdfn pfieaf hY Auh Kflsf pMQ dy ieqhfs ivc iek ivsLys asQfn rKdf hY. Kfs krky dsm gRMQ sfihb qy bfbf sRI cMd bfry jo BulyKy goibMd sdn ny dUr kIqy hn Auh ivsLysL slfGf df asQfn rKdy hn. bfbf ivrsf isMG jI nUM Xfd kridaF AunHF ikhf ik bfbf ivrsf isMG jI iek bRhmigafnI sn ijnHF ny rUs ivc vs rhy nfsqk ivakqIaF nUM vI vfihgurU akflpurK dI jfnkfrI dy ky klgIDr ipqf sfihb-ey kmfl sRI gurU goibMd isMG jI dI bfxI sRI jfp sfihb nfl joV idqf hY . ajkl rUs ivc Gr Gr jfp sfihb dy pfT ho rhy hn . jfp sfihb df ijQy AulQf rUsI BfsLf ivc ho cukf hY AuQy rUs dy ivdvfn iswK Drm bfry pusqkF ilK rhy hn . Dur kI bfxI sfihb sRI gurU gRMQ sfihb jI df vI rUsI ivc AulQf ho cukf hY . dsm gRMQ sfihb jI dI bfxI nUM dsmysL ipqf gurU goibMd isMG jI dI smucI ikrq pRvfn kridaF hoieaF bfbf ivrsf isMG jI ny pihlI vfr dsm gRMQ sfihb jI df pMjfbI ivc AulQf krvf ky qy Aus dI vYb sfeIt iqafr krvfky gurU goibMd isMG jI dI bfxI df jo prcfr bfbf jI vloN kIqf qy krvfieaf jf irhf hY Auh iswK ieqhfs df iek invyklf kFZ hY .goibMd sdn XU: aYs:ey dI nvI iblizMg df AuDGftn dI ardfs krn AuprMq isMG sfihb ny gurU gRMQ sfihb jI qoN drgfhI hukm pVH ky sMgqF nuM suxfieaf qy ivafiKaf krdy smy isMG sfihb ny iswK Drm ivc iKmf jfcnf dI bVy suMdr rUp ivc pRBfvsLflI ivafiKaf kridaF hoieaF gurU gRMQ sfihb jI dIaF Audfrnf dy ky disaf ik goibMd sdn XU: ays: ey: dy pRbMDkF ny ies gurDfm nUM awg lf ky sfVHx vfilaf nUM iKmf kr ky iswK mrXfdf dI hI pflxf kIqI sI . isMG sfihb jI dy ivcfrF df nfl nfl hI AulQf XhudI mwq qoN bfbf ivrsf isMG jI dy AupdysLF kfrn aMimRqDfrI isK bxy ,srdfr rYlP isMG krI jf rhy sn .AudGftnI smfgm ivc bhuq sfry gory amrIkn ,ihMdu amrIkn, eIsfeI amrIkn qy musilm amrIkn vI sLfml hoey sn.ies smy dsm gRMQ sfihb qy gurU gRMQ sfihb jI dIaF do durlB hwQ ilKq bIVF dy vI sMgqF nUM gurmrXfdf anusfr drsLn krvfey gey sn. sLfm vyly bVf pRBfvsLflI kIrqn drbfr hoieaf qy isMG sfihb ny dsm gRMQ sfihb dI kwQf kridaF hoieaF dsm gRMQ dI vsLysqf qy sMgqF nUM jfxU krvfieaf .goibMd sdn XU: aYs:ey: ivc dsm gRMQ sfihb jI dI ijs hwQ ilKq bIV df prkfsL kIqf igaf sI Aus df nrIKx kridaF isMG sfihb ny disaf ik ieh hwQ ilKq bIV ptnf sfihb ivKy BfeI mnI isMG jI dI hwQ ilKq bIV sfihb df hI iek Auqfrf hY ijs dIaF sfrIaF bfxIaF dI qrqIb qy ilKx sLYlI BfeI mnI isMG jI dI hwQ ilKq bIV nfl myl KFdI hY .ieQy ieh vrnx Xog hY ik ptnf sfihb ivKy jo hwQ ilKq bIV sfihb mOjUd hY Aus ivc kuJ aMk sfihb-ey -kmfl gurU goibMd isMG jI dy kr kMmlF nfl ilKy hoey vI mOjUd hn ijnHF ivcoN iek aMk dI Poto kfpI isMG sfihb afpxy nfl lYky afey sn qy goibMd sdn XU:aYs: ey : nUM arpn kr gey hn ijs nUM bVy siqkfr nfl sMBfl ilaf igaf hY .dsm gRMQ ivc gurU goibMd isMG mhfrfj dI hwQilKq dI suMdrqf dy drsLn krdy smy sMgqF vfh vfh kr AuTIaF sn ikAuNik dsLmysL ipqf dI hwQ ilKq ieqnI suMdr sI ik Auh iek aflIsLfn suMdr klf df idRsL pysL kr rhI sI .ies aMk qy dsLmysL ipqf vloN sRI sfihb (ikrpfn) dIaF qsvIrF gurU mhfrfj jI dy iek bhuq vzy klfkfr hox df pRqK prmfn dy rhIaf sn . siqgur pRsfid gurU mfinXo gRMQ (gurbcn isMG,cyarmYn,goibMd sdn XU[aYs[ey[)
iswK df Bfv isKaf pRfpq krnf hY.ies nUM sMsikRq sLbd isLsL qo bixaf smiJaf jFdf hY.gurU gRMQ sfihb dI bfxI ivc vI iswK dI pRIBfsLf ies qrF dsI geI hY ik “so isKu sKf bMDpu hY BfeI,jo gur ky Bfxy ivc afvY] afpxy BfxY jo clY BfeI ivCuiV cotf KfvY]” afsf dI vfr ivc vI iswKI nUM ies qrF ibafinaf igaf hY ik “isKI isiKaf gur ivcfir” ies qoN spsLt hY ik iswK Auh ivakqI hY jo gurU sfihbfn (ds gurU) aQvf sLbd gurU dy rUp ivc sRI gurU gRMQ sfihb dI isiKaf anUsfr afpxf jIvn bqIq krn df Xqn krdf rvy ikAuNik gurU gRMQ sfihb aQvf bfxI nUM gurU df rUp qF gurU grMQ sfihb dI rcnf smy hI idqf jf cukf sI ik “bfxI gurU gurU hY bfxI ivc bfxI aMimRqu sfry] gurbfxI khy syvku jn mfny prqiK gurU insqfry]” (gurU gRMQ aMg 982) dsmysL ipqf sfihb-ey-kmfl gurU goibMd isMG jI ny sRI hjLUr sfihb nfdyV ivKy gurgdI sRI gurU gRMQ sfihb nUM pRdfn krky afpxy iswKF df sbMD sLbd gurU nfl sdIvI qOr qy pwkf kr idqf sI.ies smy iswKF vlo keI pRsLn vI AuTfey gey sn ijhnF df vrnx BfeI nMd lfl jI ny afpxy irhqnfmy ivc kridaf gurU dsmysL ipqf dy Auqr vI dsy hn ik nMd lfl Auvfc] qum ju khf gurdyv jI,drsn kir moh afie] lKIey qumrf drs khF,krhu moih smJfie] sRI gurU vfc] qIn rUp hYN moh ky,sunhu nMd!icq lfie] inrgux,srgux,gursLbd,khhuM qoih smJfie]
cOpeI eyk rUp iqh gux qy pry]nyiq nyiq ijh ingm Aucry] Git Git ivafpk aMqrjfmI]pUir rhXoN ijAu jl Gt BfnI] dUsr rUp gRMQ jI jfnhu]afpn aMg myry kr mfnhu] rom rom awCr so lhhu]bfq jQfrQ qum soN khhu] jo isK gur drsn kI cfih]drsn kry gRMQ jI afih] pRBfq smyN krkY iesnfn]qIn pRdwCxf krY sujfn] sLbd sunY gur ihq icq lfie]igafn sLbd gur suny sunfie] jo mm sfQ chy kir bfq]gRMQ jI pVHY ibcfrih sfQ] jo muJ bcn sunn kI cfie]gRMQ ivcfr sunhu icq lfie] myrf rUp gRMQ jI jfn]ies myN Byd n rMck mfn] qIsr rUp isK hY mor]gurbfxI riq ijh ins Bor] ivsfh pRIiq gursLbd ju Dry]gur kf drsLn inq AuT kry] igafn sLbd guru suxY suxfie]jpujI jfp pVHy icq lfie] (rihqnfmf BfeI nMd lfl jI) gurU goibMd isMG jI ny ijs qrF gurU gRMQ sfihb nUM hI afpxf rUp disaf hY Ausy qrF gurU gRMQ sfihb dI isiKaf qy clx vfly nUM afpxf iswK hI nhIN ikhf sgoN Aus nUM vI afpxf hI iek rUp disaf hY ijs kfrn sfzf hr iswK df iehI nym bx jFdf hY ik asIN gurU gRMQ sfihb dI isiKaf qy pUrn rUp ivc aml krdy hoey afpxf jIvn inrbfh krn df Xqn krdy rhIey. gurU nfnk sfihb dy smfjk qOr qy sFJIvflqf,BfeIvflqf,smfnqf,hwk inafie qy eykqf dy srb sFJy iswDFq nUM Aus smy dy hr vrg ny snmfinaf qy svIkfiraf sI ijs kfrn gurU gRMQ sfihb dI sMpfdnf smy gurU arjn sfihb ny sn 1604 eI ivc Bfrq dy vK vK prfqF qy vK vK jfqIaF dy anBvI sMqf mhFpurKF dI rcnf nUM bfxI dy rUp ivc mfnvqf dy ivsLfl kilafn leI iek mhfn gRMQ df rUp idqf. gurU gRMQ sfihb iksy iek mjLhb jF iPrky leI nhIN hn sgoN sfrI mfnvqf leI hn.ies ivc mnuKI jIvn dy hr pihlU leI ibnf iksy ivqkry dy srb sfJf Aupdys idqf hoieaf hY.ies ivc swq gurU sfihbfn qoN ielfvf qkrIbn ZfeI drjn ieho jhy mhFpursLf dI bfxI drj hY ijhnF ny vK vK rUp ivc srb sLkqImfn pRmfqmf dI afrfDnf kridaf hoieaF afpxy ihridaF ivc anBv pRkfsL dy nUr nUM Aujfgr kIqf hY qy “sB ikC jfnY afqm kI rhq”dI avsQf nUM pRfpq kr ilaf hY.ies avsQf ivc pRfxI nUM “sB gobiMd hY,sB goibMd hY”anBv hox lg jFdf hY qy hr vsqU ivc Auh vfihgurU akfl purK dy nUr nUM hI anBv krn lg jFdf hY ijs kfrn mjLhbI jnUn df Kfqmf ho ky pRfxI hr mjLhb dy pYgLMbrF df ieko ijhf siqkfr krdf hoieaf AuhnF sB pYgLMbrF nUM iek hI jfnx df Xqn krdf hY.ies sbMDI gurU gRMQ sfihb ivc qF rfm,ikRsLn,gurU nfnk sfihb ivc koeI aMqr nhIN ids afAuNdf jd ik gurU gRMQ sfihb df ieh Purmfn hY ik “siqjuig qY mfixE CilE bil bfvn BfieE] qRyqY qY mfixE rfmu rGuvMsu khfieE] duafpuir ikRsn murfir kMsu ikrqfrQu kIE] AugRsYx kAu rfju aBY Bgqh jn dIE] kil juig pRmfxu nfnk guru aMgdu amru khfieE] sRI gurU rfju aibclu atlu afid puriK PurmfieE]” (gurU gRMQ aMg 1390) Bfv arQ:- ies sLbd ivc cfr jugF dy avqfrF df vrnx kridaf sfnUM ieh smJfieaf hY ik hr jug ivc jo vI gurU pIr avqfr hoey hn Auh sB iek hI srUp hn.AunHF ivc koeI aMqr nhI hY.siqjug ivc iek bil nfm df bhuq sLkqIsLflI rfjf minaf igaf hY ijs ny svrg dy rfjy ieMdr nUM hfr dy ky qrlokI df rfjf bnx dI ieCf kIqI qF Aus dy gurU sLukrfcfrIaf ny Aus nUM sO Xwg krn df Aupdys idqf.Aus dy XwgF dI sPlqf kfrn svrg dy rfjy ieMdr nUM icMqf lg geI qy Aus ny ivsLnU dyvqy pfsoN shfieq dI mMg kIqI.ivsLnU ny ieMdr nUM shfieqf df Brosf idqf.bil rfjy ny 99 Xwg sPlqf nfl sMpUrn kr ley jd Auh afpxf sOvF Xwg arMB krn lgf qF Aus smy iek bfAUxf ivakqI bRfhmx dy rUp ivc dfn lYx vfsqy af pujf.bfAUxy bRfhmx nUM “bfvn”ikhf igaf hY ijs ny bil rfjy pfsO afpxy ZfeI kdm BUmI dfn lYx dI mMg kIqI.rfjy nUM bRfhmx dI ieh ieCf bhuq CotI idKfeI idqI pr bfvn avqfr dy jLor dyx qy jd rfjf mMn igaf qF Aus bfvn avqfr ny afpxy do kdmF ivc hI rfjy dy sfry rfj nUM mfp ilaf qF agly awDy kdm leI rfjy nUM afpxf sIs dfn krnf ipaf ijs df hvflf gurU gRMQ sfihb dI Auprokq pMgqI dI pihlI quk ivc idqf igaf hY jd ik aglI quk ivc qRYqy Xwug dy avqfr rfm df hvflf imldf hY ik rfm cMd rGU kul ivc AuhI sLkqI jo bfvn avqfr dy rUp ivc siq Xwug ivc prgt hoeI sI,pYdf hoieaf hY.rGu bMs df hvflf dsm gRMQ ivc vI imldf hY ik sUrj vMs ivc iek rfjf hoieaf hY ijs df nfm rGu sI ijs qoN rGu vMs arMB huMdI hY.rfjy rGu dy puqr aj dy Gr rfjy dsrQ df jnm hoieaf ijs dy cfr puqr rfm,BrQ,lCmx qy sLqrUGx sn.rfjy aj df hvflf gurU gRMQ sfihb ivc ies rUp ivc imldf hY ik “ajY su rovY BIiKaf Kfie] aYsI drgh imlY sjfie](gurU gRMQ sfihb aMg 954)” gurU gRMQ sfihb dy iehnF sLbdF df Bfv jfnx leI aj rfjy dy jIvn dI ieh khfxI jfnx dI loV hY ik rfjy aj ny iek vfr kroD vs ho ky iek irsLI nUM afpxI GoVsflf ivcoN iek muTI Br ilwd dfn dy rUp ivc dy idqI.Aus irsLI ny afpxy afsLrm dy bfhur Aus ilwd nUM rK idqf.khfxI anUsfr Auh ilwd kuJ sflF ivc iek bhuq vzy Zyr ivc bdl geI.rfjf vI isLkfr Kyzdf hoieaf jd Aus pfsy qoN gujLr irhf sI qF ilwd dyK ky bVf hYrfn hoieaf ik gupq rUp ivc ikqy Aus dy iKlfP ibgfvq qF nhIN AuT rhI jd ik GoVy ikqy lkoey hoey hovn ijhnF dI ilwd df ieh bhuq vzf Zyr lgf hoieaf hY. jd puC Cfx kIqI geI qF pqf lgf ik ieh Ausy rfjy df idqf hoieaf dfn Pl irhf hY.rfjy dy ies duK df vrnx gurU gRMQ sfihb ivc kIqf igaf hY ik rfjf aj duKI ho ky ro irhf hY ik Aus nUM afpxI idqI hoeI iBiKaf (ilwd)KfxI pY rhI jd ik drgfh ivc Aus nUM iehI sjLf imln vflI hY. iesy qrF rGu vMs dy rfjy dsrQ qy Aus dy puqr rfm df vI vrnx gurU gRMQ sfihb ivc imldf hY ik “rGu bMis iqlku suMdru dsrQ Gir muin bMCih jfkI srxM]”(gurU gRMQ aMg 1402) aqy “jsrQ rfie nMdu rfjf myrf rfm cMdu pRxvY nfmf qqu rsu aMimRqu pIjY]” (gurU gRMQ aMg 973) rGu vMs df hvflf qF gurU gRMQ sfihb ivc keI vfr imldf hY jyvyN “sMg sKf sB qij gey koAU n inbihE sfiQ] khu nfnk ieh ibpq mY tyk eyk rGunfQ]”(gurU gRMQ sfihb aMg 1429) iesy qrF dsrQ rfjy dy puqr rfm dy Bgq hnUvfn bfry gurU nfnk sfihb ilKdy hn ik “mn mih JUrY rfm cMdu sIqf lCmx jogu] hxvMqru afrfiDaf afieaf kir sMjogu]” (gurU gRMQ aMg 1412) qRqY Xug dy avqfr rfm sLbd df vrnx gurU gRMQ sfihb ivc akfl purK dy nfm dy rUp ivc Aus smy dy pRmfqmf dy pRclq sBnF nfvF qoN vDyry vfr iliKaf hoieaf imldf hY.kuJ ivdvfn ies dI igxqI 1469 vfr vrnx kIqI hoeI mMndy hn.duafpur Xug dy avqfr ikRsLn df pRMsfpUrvk vrnx gurbfxI ivc bhuq vfr imldf hY.Auprokq sLbd ivc(“duafpuir ikRsLn murfir kMs ikrqfrQu kIE]”) df arQ iehI kIqf jFdf hY ik duafpur Xug ivc ikRsLn rUp afxky murfr rfksL nUM mfr idqf qy kMs nUM mukq kr idqf.afpxy Bgq Augr sYx nUM rfj dy ky pivqr pursL qy BY irhq kr idqf.ikRsLn bfry gurU gRMQ sfihb ivc Aus dy jIvn dIaF GtnfvF df prMsfqkm vrnx keI sLbdF ivc imldf hY ijs qrF ik gurU nfnk sfihb ikRsLn bfry gurbfxI ivc dsdy hn ik “qyry bMky loiex dMq rIsflf]sohxy nk ijn lMmVy vflf] kMcn kfieaf suieny kI Zflf]sovn Zflf ikRsn mflf jphu qusI shylIho] jm duafir n hohu KVIaf isK suxhu shylIho]hMs hMsf bg bgf lhY mn kI jflf] bMky loiex dMq rIsflf]7] qyrI cfl suhfvI mDurfVI bfxI]kuhkin koiklf qrl juafxI] qrlf juafxI afip BfxI ieC mn kI pUrIey]sfrMg ijAu pgu DrY iTim iTim afip afpu sMDUrey] sRIrMg rfqI iPrY mfqI Audku gMgf vfxI] ibnvMiq nfnku dfsu hir kf qyrI cfl suhfvI mDurfVI bfxI]” (gurU gRMQ sfihb aMg 567) Auprokq sLbd ivc gurU nfnk sfihb ny ikRsLn dI pfqrAusfrI kridaf Aus dIaF suMdr awKIaF,suMdr dMdF, lmVy vflF aqy suhfvI cfl qy imwTI bfxI df vrnx bVI KubsUrqI nfl kridaf Aus dI Xuvk avsQf df ijLkr kIqf hY.ikRsLn nUM pRym ipafr dI mUrqI dsidaf gurU gRMQ sfihb ivc drjoDn dy pkvfnF df iqafg krky afpxy Bgq ibdr dy Gr sfg nfl rotI KFidaF sfg dI qulnf KIr nfl kIqI hY ik “rfjn kAunu qumfrY afvY]aYso BfAu ibdr ko dyiKE Eh grIbu moih BfvY] hsqI dyiK Brm qy BUlf sRI Bgvfn n jfinaf] qumro dUDu ibdr ko pfno aMimRq kir mY mfinaf] KIr smfn sfgu mY pfieaf gun gfvq rYin ibhfnI] kbIr ko Tfkuru and ibnodI jfiq n kfhU kI mfnI]” (gurU gRMQ aMg 1105) ies kQf nUM gurU gRMQ sfihb dy ilKfrI BfeI gurdfs jI ies pRkfr ibafn krdy hn ik “afXf suixaf ibdr dy bolY drjoDn hoie ruKf] Gr asfzy Czky goly dy Gru jfie ik suKf] BIKm,dRoxf krn qj sBf sIgfr vzy mnuKf] JugI jfie vlfieAn sBnf dy jIa aMdr DuKf] hs boly Bgvfn jI suixho rfjf hoie snmuKf] qyry BfAu n idsoeI myry nfhI afpdf duKf] BfAu ijvyhf ibdr dy horI dy icq cfAu n cuKf] goivMd BfAu Bgiq df BuKf]”(vfr 10,pAuVI 7) pMjF pFzvF dI pqnI,pMcfl dys dy rfjy drupd dI puqrI dropdI ijs nUM iDRsLt rfsLtr dI rfj sBf ivc drjodn dy hukm nfl ngx krn df Xqn kIqf igaf qF dropdI dI pukfr ikRsLn ny sux ky Aus dI riKaf kIqI ijs df hvflf nOvyN pfiqsLfh gurU qyg bhfdr jI ies qrF dyNdy hn ik “pMcflI kAu rfj sBf mY rfm nfm suiD afeI] qf ky dUKu hirA krUxf mY afpnI pYj bZfeI]”(gurU gRMQ sfihb aMg 1008) gurU gRMQ sfihb dy ies hvfly dI kQf nUM BfeI sfihb BfeI gurdfs jI ivsQfr nfl ilKdy hn ik “aMdr sBf dusfsny mQy vfl dropqI aFdI] dUqF no Purmfieaf nMgI krhu pMcflI bFdI] pMjy pFzo vyKdy aAuGt ruDI nfir ijnF dI] awKI mIt iDafn Dr hf hf ikRsLn kry ivlFdI] kpV kot AusfirE Qky dUq n pfr vsFdI] hQ mroVn isr Duxin pCoqfn khn jfh jFdI] Gr afeI Tfkur imly pYj rhI boly sLrmFdI] nfQ anfQF bfxu DurFdI](vfr10 pAuVI8) vfihgurU sLbd dI ivafiKaf kridaf hoieaf guru gRMQ sfihb dI bfxI vI sfnUM iehI Aupdys krdI hY ik vfihgurU sLbd vI ivsLnUM Bgvfn aqy Aus dy vK vK hoey avqfrF df hI iek nfm hY.ikRsLn sbMDI vfihgurU sLbd ies prkfr iliKaf imldf hY] “vfihgurU vfihgurU vfihgurU vfih jIAU] kvl nYn mDr bYn koit sYn sMg soB khq mf jsod ijsih dhI Bfqu Kfih jIAU] dyiK rUpu aiq anUpu moh mhf mg BeI ikMknI sLbd Jnqkfr Kyl pfih jIAu] (gurU gRMQ sfihb aMg1402) ies sLbd ivc ikRsLn Bgvfn dI mfqf jsodf df vrnx imldf hY ik Auh Aus nUM dhI cfvl Kfx vfsqy afKdI hY.mfqf jsodf ny ikRsLn dI pflxf posxf kIqI sI jd ik Aus nUM jnm mfqf dyvkI ny idqf sI ijs df vrnx vI gurU gRMQ sfihb ivc ies qrF imldf hY ik “Din Din myGf romfvlI] Din Din ikRsLn EZy kFblI] Din Din qU mfqf dyvkI] ijh igRh rmeIaf kvlfpqI](gurU gRMQ sfihb aMg 987-88) klXug dy avqfr gurU nfnk,gurU aMgd aqy gurU amrdfs jI arQfq dsF gurUaF df vrnx kIqf igaf smJxf cfhIdf hY ik gurU nfnk,rfm, ikRsn afid avqrF pYgMbrF aqy gurU sfihbfn ivc koeI aMqr nhI hY.BfrqI siBaqf aqy sMsikRqI ivc iqn dyvqy ivsLnU,bRhmf qy isLv isrmor dyvqy mMny jFdy hn .iehnF iqMnf df vrnx hr rojL iswK jpu jI sfihb ivc pVHdy hn ik “eykf mfeI jugiq ivafeI iqin cyly prvfxu]ieku sMsfrI ieku BMzfrI ieku lfey dI bfxu] ijv iqsu BfvY iqvY clfvY ijv hovY Purmfxu]Ehu vyKY Enf ndir n afvY bhuqf eyhu ivzfxu]” (jpujI sfihb pAuVI 30) ieh vI ivsLvfs kIqf jFdf hY ik bRhmf dI AuqpqI ivsLnU dI nfBI ivcoN Auqpn hoey kml Pul qoN hoeI sI ijhf ik gurU gRMQ sfihb ivc drj hY ik “nfiB kml qy bRhmf Aupjy byd pVih muiK kMiT svfir]” (gurU gRMQ sfihb aMg 489) gurU gRMQ sfihb dy Auprokq aMg ivc kml Pul qoN bRhmf qy Aus qoN vyd dI AuqpqI dsI geI hY ijs nUM hr iswK afpxy anMdkfrj(ivvfh)smy pVHdf qy suxdf hY ik “hir pihlVI lfv privrqI krm idRVfieaf bilrfm jIAu] bfxI,bRhmf,vydu,Drmu idRVhu pfp qjfieaf bilrfm jIAu]” (gurU gRMQ sfihb aMg 773(lfvF)) iesy qrF gurU gRMQ sfihb ivc ieslfm mq dy moZI hjrq muhmd rsUl df vI bVy siqkfr nfl vrnx imldf hY ik “aTy phr BAudf iPrY Kfvx sMdVY sUil] dojik pAudf ikAu rhY jf iciq n hoie rsUl]” (gurU gRMQ aMg 319) ieslfm ivc akfl purK vfihgurU nUM alfH krky sMboDn kIqf jFdf hY.gurbfxI ivc vI alfH nUM iesy hI rUp ivc vriqaf igaf hY ik “avil alh nUru Aupfieaf kudriq ky sB bMdy] eyk nUr qy sBu jgu Aupijaf kAun Bly ko mMdy]” (guru gRMQ sfihb aMg 1349) gurU goibMd isMG jI ny inmfjL aqy pUjf,msIq qy dohry ivc koeI Prk nhI disaf qy nf hI ihMdU, qurk,muislmfn (sunI qy sLIaf)ivckfr koeI Prk smiJaf hY sgoN sfrI mfnvqf nUM hI iek jLfq df drjf idqf hY] “ihMdU qurk koAU rfPjI iemfm sfPI,mfns kI jfq sBY eykY pihcfnbo] krqf krIm soeI rfjk rhIm EeI,dUsro n Byd koeI BUl BRm mfnbo] eyk hI kI syv sB hI ko gurdyv eyk,eyk hI srUp sBY eykY joq jfnbo] dyhurf msIq soeI pUjf aO invfj EeI,mfns sBY eyk pY anyk ko BRmfAu hY] dyvqf adyv jwC gMDRb qurk ihMdU,inafry inafry dysn ky Bys ko pRBfAu hY]” (akfl Ausqiq) isK BfvyN msIq ivc jf ky pUjf pfT nhI krdy qy nf hI inmfjL adf krdy hn pr ijhnF anBvI bRhmigafnIaF muislmfn pIrF,PkIrF qy aOlIaF ny ieslfimk qrIky nfl anBv igafn dI pRfpqI kIqI hY AuhnF dy klfm vI bfxI dy rUp ivc gurU gRMQ sfihb ivc drj hn qy msIq ivc jf ky inmfjL nf pVHx vfly nUM JfV vI pfAuNdy hn ik “PrIdf by invfjf kuiqaf eyh n BlI rIiq] kbhI cil n afieaf pMjy vKq msIiq] AuTu PrIdf AujU sfij subh invfj gujfir] jo isru sfeI n invY so isru kip Auqfir]” (gurU gRMQ sfihb aMg 1381)
iesy qrF iswK buwq pUjf vI nhIN krdy pr ijnF ny BgqI duafrf bwuqF dI pUjf krky afpxI afqmf nUM pRmfqmf nfl imlf ilaf hY AuhnF dI bfxI vI gurU gRMQ sfihb df iek mhqpUrvk aMg hY qy pMcm pfiqsLfh sRI gurU arjn sfihb AuhnF dI pRsMsf afpxI bfxI ivc ies qrF krdy hn ik goibMd df nfm jpidaf hoieaf nIc jLfqI dy ivakqI vI Bgq df rUp Dfrn krky guxF dy KjLfny bx gey ik mhlf 5 ] “goibMd goibMd goibMd sMg nfmdyAu mnu lIxf] afZ dfm ko CIpro hoieE lfKIxf]1]rhfAu] bunnf qnnf iqafig kY pRIiq crn kbIrf] nIc kulf jolfhrf BieE gunIX ghIrf]1] rivdfsu ZuvMqf Zor nIiq iqin iqafgI mfieaf] prgtu hoaf sfDsMig hir drsnu pfieaf] sYnu nfeI buq kfrIaf Eh Gir Gir suinaf] ihrdY visaf pfrbRhmu Bgqf mih ginaf] ieh ibiD suin kY jftro AuiT BgqI lfgf] imly pRqiK gusfeIaf DMnf vzBfgf]” (gurU gRMQ sfihb aMg 487-88) Bgq nfmdyAu bfry qF gurU gRMQ sfihb ivc bVy sLpst rUp ivc disaf igaf hY ik iks qrF buq ivcoN prgt hoky Aus dy pfsoN Bgvfn ny duwD pIqf sI. “dUdu ktorY gzvY pfnI]kpl gfie nfmy duih afnI] dUdu pIAu goibMdy rfie]dUDu pIAu myry mnu pqIafie] nfhI q Gr ko bfpu irsfie]1]rhfAu] suoien ktorI aMimRq BrI]lY nfmY hir afgY DrI]2] eyku Bgqu myry ihrDy bsY]nfmy dyiK nrfienu hsY]3] dUDu pIaie Bgqu Gir gieaf]nfmy hir kf drsnu Bieaf]4]3] (gurU gRMQ sfihb aMg 1163-64) gurU gRMQ sfihb ivc qkrIbn hr mjLhb dy pIrF,PkIrF,aOlIaF,gurUaF,avqfrF,BgqF pYgLMmbrF aid df vrnx bVy afdr siqkfr nfl kIqf igaf hY Aus smy eIsfeI mq BfvyN Bfrq ivc afm nhI jfinaf jFdf sI pr iPr vI sLbd eIsf sfnUM bfxI ivc iml jFdf hY ik “duK nfs, Brm ibnfs, qn qy, jip jgdIs eIsh jY jey]” (gurU gRMQ sfihb aMg 577) sLbd eIsh df arQ afm qOr qy eIsvr,vfihgurU akflpurK qy keI ivdvfnF ny ies nUM isLvjI df nfm disaf hY.ies dy TIk arQ qF BfvyN gurU mfhfrfj hI jfxdy hn pr ies sLbd dI siqkfr rUp ivc gurU gRMQ sfihb ivc vrqoN sfnUM iswKF nUM mjLhbI iPrkfpRsq dI jnUnI jihr qoN dUr rKx leI shfeI jrUr ho skdI hY qy sfnUM ies gl df igafn gurbfxI df ieh sLbd hor vI spsLt kr dyNdf hY ik “byd kqyb khhu mq JUTy JUTf jo n ibcfrY]” (gurU gRMQ sfihb aMg 1450) ijs qrF byd cfr pusqkF df nfm hY Ausy qrF kqyb vI smYsitk puqkF nUM ikhf jFdf hY ijhnF ivc bfeIbl,kurfn qy qOhrf ikqfbF sLfml hn.ieh ikqfbF eIsfeI mq,musilm mq,XfhUdI qy pfrsI mq dIaF mMnIaF jFdIaF hn.gurU gRMQ sfihb iehnF sBnF Dfrmuk pusqkF nUM siqkfr dyNdf hY qF iPr nPrq krn vflf rih kOx jFdf hY?kyvl mnmqIaY,nfsqk,pfKMzI,dMBI,inMdk,eIrKflU hMkfrI qy Dfrmuk hujLqbfjL svfrQI afid jo ik iek dujy dy mq dI inMidaf krnf hI afpxf krqv smJdy hn pr qIsry pfiqsLfh sRI gurU amr dfs jI mfhfrfj qF gur sLbd nUM ivsfrn vfilaf nUM qfVxf qy inMidaf nUM bhuq hI mfVf dsdy hn ik “gur kf sbid ivsfiraf dUjY Bfie rcMin]iqRsnf BuK n AuqrY anidnu jlq iPrMin] dustf nfil dosqI nfil sMqf vYru krMin]afip zuby kutMb isAu sgly kul zobMin] inMdf BlI iksY kI nfhI mnmuK mugD krMin]muh kfly iqn inMdkf nrky Goir pvMin]” (gurU gRMQ sfihb aMg 755) jy kr asI inMidaf df iqafg kr ky hr iek nUM siqkfr nfl afpxy Drm asQfnF aQvf gurU duafiraF ivc iejLq mfn dyNdy hoey smfjk,Dfrmuk,siBafcfrk,afqmuk,mfnsk rUp ivc gurU gRMQ sfihb dI isiKaF nUM mn,bcn qy krm krky mn leIey qF sMsfr Br ivc iswKI df bolbflf ho skdf hY qy hr ivakqI gurbfxI nfl joiVaf jf skdf hY.sB lokfeI nfl ipafr krnf hI gurU nfnk sfihb dI isiKaf hY ijs dy nqIjy vjo gurU kfl ivc Bfrq ivc vs rhy ihMdUaF qy muislmfnF ny afpxy prspr mqByd Bulf ky gurU sfihbfn dI agvfeI svIkfr kIqI sI ik prmfqmf iek hY jo ik srgux qy inrgux Dfrn krky vI iek hY.Auh sLbd rUp ivc vI iek hI hY ijs qrF ik bfeIbl df kKn hY ik 1“In the beginning was the Word, and the Word was with God,and the Word was God..” 2”The same was in the beginning. (JOHN !_1&2)
Kflsf pMQ nUM iek mF df svfl
mYN kuJ hI mhIny pihlF jdoN afpxy byty nUM amrIkf dy iek pMjfbI skUl ivwc ies afs nfl pVHny pfieaf ik myrf bytf pMjfbI aqy afpxy gurUaF df ieiqhfs pVH aqy iswK sky. mYnMU ies qrF lwgf ik ies skUl ivc sLfied bicaF nUM TIk isiKaf nhIN iml rhI. ies krky mYN afpxf pRsLn Kflsf pMQ kol ilaFdf hY aqy ieh afs kr rhIN hF ik sLfied koeI myrf ieh sLwk dUr krn dI ikRpf kry.
ies skUl ivc bwicaF nMU ieh pVfieaf jf irhf hY ik guru nfnk dyv jI, guru aMgd dyv jI, qy guru arjn dyv jI dy nfmF ivwcoN ‘dyv’ kwZ ik ‘sfihb’ lgf idqf jfvy. jdoN mYN pwuiCaf ik ies qrF ikAuN kIqf jf irhf hY qF gurdvfry dy syvkF ny mynMU myry pRsLn df ieh jvfb idqf:
“1. Dev, Devta, Devi are sanskrit words for god, dieties,
goddesses as used
jdoN mYN ies bfry sLRI guru gRMQ sfihb jI qy BfeI gurdfs jI dIaF vfrF ivc dyiKaf qy mYNnUM ieh qukF imlIaF:
sLRI guru gRMQ sfihb jI: pMnF 1409
BfeI gurdfs jI dI vfr 20, pAuVI 1:
BfeI gurdfs jI dI vfr 3, pAuVI 12:
ieh qukF pVky mYnMU ies qrF lwg irhf hY ik ies skUl ny sfzy gurUaF dy nfvF dy nfl nfl gurbfxI vI bdl idwqI hY.
hux mYN Kflsf pMQ nMU ieh puCFgI ik jd gurbfxI dy ivc guru arjn dyv jI nMU “dyv” ikhf igaf hY kI sfnMU ienfN hwk hYgf ey ik asIN gurUaF dy nfvF ivcON dyv kwZx dI ihMmq krIey?
kI iehnF nfvF nUM bdlx nfl asIN bfxI nhIN bdl rhy?
kI mYN afpxy bicaF nMU ieh kih skdIN hF ik “dyv” kwZxF TIk hY? jy AuhnF ny mYnUM iehI svfl kIqy qy mYN AuhnF nUM kI jvfb idaFgI?
ies krky mYN Kflsf pMQ nMU ieh bynqI krdI hF ik qusIN myry iehnF svflF df jvfb ikRpf krky ies eI-myl qy jrUr Byjo:
______________________________________________________
I am writing this letter to the Khalsa Panth to ask some questions that have been on my mind ever since I have registered my 5 years old son at a Punjabi School (in a Gurudwara) in the United States of America hoping that he would learn Punjabi and Sikh history.
After he started attending the classes I learned that the teachers (Volunteers from the Gurudwara Sangat) are telling the children to take “Dev” out of Guru Nanak Dev Ji, Guru Angad Dev Ji and Guru Arjun Dev Ji’s names. When I asked them why they have decided to take “Dev” out of our Gurus names, I received the following answer:
“1. Dev, Devta, Devi are
sanskrit words for god, dieties, goddesses as used
After getting the above reply to my question, I looked in the Bani to the reference of Dev and found the following verses from Sri Guru Granth Sahib and Bhai Gurdas Ji di Vaar:
Sri Guru Granth Sahib, Page 1409
Bhai Gurdas Ji di Vaar:
Vaar 20, Pauri 1:
Varr 3, Pauri 12:
When I read these verses, it seems to me that the Gurdwara representatives who decided to change the names of Gurus are also changing the holy text of Sri Guru Granth Sahib Ji and Bhai Gurdas Ji di Vaar.
So now I ask the Khalsa Panth the following questions:
Do we (Sikhs) have the right to change the names of the Gurus when “Dev” is written next to Guru Arjun Dev Ji’s name in Sri Guru Granth Sahib Ji; and when Bhai Gurdas is calling Guru Nanak Dev Ji as “Nanak Dao” which also means Dev? By deleting “Dev” out of the names of our Gurus aren’t we also changing the holy bani? Since Guru Gobind Singh Ji did not change even a “kana, sihari or bihari” when recited Sri Guru Granth Sahib, do the Sikhs have any authority to change or delete any word from the bani or the names of the Gurus?
I request the Khalsa Panth to please answer my questions, so I am able to teach my children according to the Sikh beliefs. Please email your thoughts to the below email address.
A tale of tolerance
(by courtesy of Post Standard)
By Douglass Dowty Staff writer When their leader in India gave them cryptic instructions to find a new spiritual home, a community of Central New York Sikhs followed their faith to a farmhouse. There, on the back roads of Palermo, they found the simple wooden dwelling they would make into a temple called Gobind Sadan — “God’s house without walls.” They worshipped there for 15 years until, in an act of ignorance and intolerance, four teens burned the temple, mistakenly linking it to Muslim terrorists. From fire came forgiveness. The Sikh religion calls on its followers to practice tolerance and devote themselves to the will of God. So, after the tragedy, they asked God to have mercy on the arsonists. And then, from the ashes, hands and hearts extended from Palermo and beyond to create a new temple. Prayers for forgiveness On Nov. 18, 2001, two months after terrorist attacks burned deep scars into U.S. soil, Jean Polly received a phone call at home. She remembers how, a few hours earlier, she and her family had watched meteors flit across the starry skies of LaFayette. Some cultures, Polly recalls thinking, see meteors as a sign of miracles. At daybreak, a leader at Gobind Sadan called with news about the temple. “What do you mean, it’s gone?” Polly said. The reply: “It burned to the ground.” Fire investigators poking through the ruined temple instantly suspected arson. Sheriff’s deputies collected beer bottles, shattered windows and other telltale evidence. At twilight, a dozen worshippers met at the temple, now a smoldering skeleton on 223 windswept acres. They offered a prayer for the arsonists. “If we’re believers in anything, we’re believers in forgiving those who trespass against us,” said Polly, a Liverpool librarian who is a member of the community but not a Sikh. “We pray the ignorance and hatred that led to this senseless act be taken away,” said Ralph Singh, one of the temple’s leaders. “We pray for forgiveness.” ‘Hidden power’ Their holy book survived the inferno. The burning floor collapsed upon the scripture, Guru Granth Sahib, which the Sikhs consider a living teacher. It came through the fire with only minor scorching to the edges of some pages. “To us, it was a miracle,” Singh said. “To others, it was a sign that God does triumph over evil. “The hidden power of this place came out. Despite the overwhelming emotion of seeing your blood, sweat and tears up in smoke, ... we just had to put the negative aside and see where God was leading us.” Twenty years ago, they believe, God led them to this corner of Oswego County. While visiting Singh at his Elbridge home in 1986, his teacher, who his followers call Babaji, shared a vision with him. Singh recalls his teacher told him to stand with his back to Singh’s garage, go north 45 miles, and find a widow who wants to sell her farm. “Go find her,” Babaji said, “and buy it.” Throughout that autumn, Singh said,“My wife, Joginder, brought back pictures of a dozen farms for sale ... none of them was the right farm.” Winter descended; the search was postponed. In spring, they received a mysterious call. “I have a widow who’s a client of mine, and she’s thinking of selling,” Singh, 58, remembered the caller saying. “I thought we’d give you the first look.” Singh said his heart skipped a beat. “We raced up there that afternoon and made a purchase offer. This was it.” Transforming the dairy farm created an interfaith community. Nearly 100 Sikhs volunteered, along with Christians whose numbers included Polly and Baldwinsville resident Bob Serafini. The work was often hard, Serafini said, and in some ways unrewarding. Once, while cleaning manure from the old barn, he remembered someone asking: “What are we doing?” “We’re shoveling crap,” Serafini answered. “No, I mean, what are we doing?” the man pressed. “We’re shoveling crap,” he repeated. “We’re not doing something edifying, we’re doing what has to be done.” The reward, Serafini said, came in the fellowship, what he described as the farm’s miracle. “God,” he said, “is spoken here.” Over time, the white, two-story house became a Sikh temple. The garage housed a sacred fire and meditation center. Schoolchildren, Christian groups and others were taught at Gobind Sadan about the neatly wound cloths Sikh men wear on their heads in praise of God. “This is a turban of peace,” Singh told them. Across Central New York, hundreds flocked to Gobind Sadan from a diverse array of religions, drawn by Babaji’s message of tolerance and peace. They followed their faith, and hoped for more miracles to come. Fear and love spread On Sept. 11, 2001, Jean Polly was stranded at Kennedy Airport in New York City when the World Trade Center towers collapsed. She remembers watching on CNN as the second tower fell and seconds later feeling aftershocks reverberate underneath her feet. In minutes, the attack by al-Qaida terrorists killed thousands and spawned fear, hatred and calls for revenge. Two months later, four teens carried thoughts of retribution with them as they approached Gobind Sadan in the darkness. They thought the Sikhs supported Osama bin Laden and the terror´ist attacks. Josh Centrone and Billy Reeves, then 18, and Cassie Hudson and Mitcheal Trumble, then 19, later told police they drank a couple of 12-packs of beer and smoked marijuana, then broke windows at the farmhouse with the empty beer bottles. Returning a few hours later, early on the morning of Nov. 18, Reeves used a can of motor oil to kindle a blaze. After the temple’s curtains caught fire, the group drove away. Later, they admitted to police they made racial and religious slurs. Gobind Sadan chairman Gurbachan Singh, who had come to Palermo from India a decade before, determined to fight fire with faith. Singh — the word means lion in Punjabi, and the name is given to Sikh men — said he found direction in the words of Babaji: “The real temple of God is a pure mind.” “We are thankful to the young men who burned us down,” said the soft- spoken priest, who wrote a book, “The Fire of Hatred,” about the temple arson. “We do not hate them, we love them. Our people forgave them, no problem. “By educating people, we can unite them, and that way there won’t be hatred.” In 2002, all four teens pleaded guilty to hate crimes. During his first year in state prison, Centrone wrote to Gobind Sadan, expressing his sorrow. “I wish I would have learned or known a little more about your religion and your beliefs before I decided to get a little tipsy and take part — I would have done things differently,” he wrote. Centrone was released Dec. 27, 2005. Reeves, serving a state prison term of up to 12 years, wrote a reporter at The Post-Standard expressing his regret for the arson. “I’d say at least 30 times a day I find myself thinking about (that night) and wondering ‘Why?’” he wrote last week from Five Points prison. “And still to this day I haven’t found an answer.” Upon his release, he hopes to shake hands with the Sikhs as friends. “I’ll be looking forward to meeting them (under) different circumstances than before,” he wrote. “I have (written) them and asked for peace. ... What is done is done. I can only move forward. But I’m doing it with my eyes open.” Many hands help After the fire, the people Ralph Singh once taught about the “turban of peace” came from community churches and schools to rally around the temple. Thousands of dollars in donations poured in, including $1,100 from students at Manlius Pebble Hill School, where Singh taught a spirituality class. Sikhs came from New York City, Toronto and Buffalo to devote time to what their faith calls “seva,” or God’s work. Entire families drove to Palermo on weekends to put up insulation or in´stall Sheetrock, and then drove back in time for work Monday morning. Working alongside were members of the Fulton Sunrise Rotary Club, Fulton’s State Street United Methodist Church and other local groups — about 50 volunteers all told. In two years, they rebuilt the sanctuary bigger and more majestic than before the fire. “It was done joyfully,” Serafini said. “If you can sit down with a Sikh in a turban and find out that he has the same concerns you do, to feed and clothe his family, you realize we’re on the same boat together.” United by faith On a weekend in late September, the faithful come to pray. Circling a sacred fire, about three dozen worshippers sing God’s praises accompanied by a harmonium and soft drumbeats. Girls add incense and butter oil to the fire. In this small building, a makeshift temple, the same scripture that survived the fire is read for 48 hours straight during a weekend of prayer. Close by, the finished temple stands silent. Babaji has yet to bless its sanctuary for services. The eternal flame casts shadows on a red chair that sits empty in anticipation of Babaji’s return. “Everything grows out of his vision,” Ralph Singh said. “If we can listen to God’s teachings and build a place for peace and worship, then we will accomplish what Gobind Sadan is all about.” Near the prayer room, women prepare the langar meal. Honoring the 10 Sikh gurus, langars are free, open kitchens in which kings and priests may sit on the floor with everyone else, where it is an honor to serve others and no chairs are set. Outside, in the crisp wind, Beeba Kanwal, 18, of Buffalo, stood beneath the starry skies. “I’ve been coming here since I was born,” Kanwal said. “This is a second home to me.” The fire, she said, shocked her heart. “All of the memories and prayers and families who sleep here together. ... Maybe God wanted to do this because he has better things planned for us.” Douglass Dowty can be reached at ddowty@syracuse.com or 592-7140.
<siqgur pRsfid
1984 dy sfkf nIly qfry df jLumyvfr kOx? lLyKk:-gurbcn isLMG,sfbkf aYzItr,ieMcfrj dYnk akflI pqRkf jlMDr
iek svfl sRI akfl qKq sfihb dI buinafd dl BMjn sUrmy sRI hirgoibMd sfihb jI vlo rKI geI hY . iswK ieqhfs anUsfr gurU hirgoibMd sfihb jI hr rojL hirmMdr sfihb mwQf tykx jfieaf krdy sn . iek idn jd Auh drsLnI zIAUVI dy bfhur afey qF AunHF nUM iek agMmI hukm imilaf disaf jFdf hY ik Auh AuQy sRI akfl purK dy nfm qy iek qKq sfihb dI sQfpxf krn . gurU jI ny agMmI hukm mMnky bfbf buZf jI qy BfeI gurdfs jI nUM nfl lY ky akfl qKq sfihb jI dI AUsfrI kIqI . ies ivc iksy rfj mjLdUr nUM nhIN lfieaf igaf .iswK ieqhfs sfnUM dsdf hY ik mhfrfj jI afp qKq sfihb qy ibrfjvfn nhIN hoxf cfhuMdy sn pr akfl purK df hukm mMnky Auh AuQy hmysLF hI bIr afsn ivc ibrfjvfn hoey dsy jFdy hn .Cyvy pfiqsLfh jI qoN ipCoN AuQy AunHF dy swsLqr hI suBfeymfn huMdy afey hn . ies dy nfl hI gurU gRMQ sfihb jI df hr rojL pRkfs vI huMdf af irhf hY . ieQoN dI mrXfdf BfeI sfihb BfeI mnI isMG jI sLhId vloN sQfpq kIqI geI dsI jFdI hY . dsvyN pfqsLfh sfihb -ey- kmfl gurU goibMd isMG jI mhfrfj jI ny jd 1699 dI ivsfKI qy aMimRq iqafr kr ky Kflsf pMQ dI sfjxf kIqI qF mhfrfj jI ny mfJy dIaF iswK sMgqF dI byNnqI prvfn kridaF hoieaF BfeI mnI isMG jI nUM qy AunHF nfl pMj hor isMG sfihbfn nUM nfl Byijaf qF ik sRI akfl qKq sfihb jI dI syvf sMBfl kIqI jf sky . AunHF nfl hor jihVy pMj isMG Byjy sn AunHF ivc BfeI BUpq isMG jI ,BfeI guljLfr isMG jI,BfeI koier isMG jI ,BfeI dfn isMG jI qy BfeI kIrq isMG jI sLfml sn .ienHF nfl gurU mhfrfj jI ny insLfn sfihb qy gurU gRMQ sfihb jI dI iek bIV vI idqI dsI jFdI hY . ienHF isMGF ny sRI akfl qKq sfihb qy sRI hirmMdr sfihb puj ky syvf sMBfl df kfrj arMB kr idqf.ienHF vloN hirmMdr sfihb qy sRI akfl QKq sfihb dI jo mrXfdf gurmq anUsfr kfiem kIqI geI sI Auh hux qk kfiem rKI jf rhI hY . CyvyN pfiqsLfh sRI gurU hirgoibMd sfihb jI vloN sRI akfl qKq sfihb dI sQfpxf kfrn iswK iek pRBUsqf dy mflm bx gey sn jd ik ieQoN hukmnfmy vI jfrI hox lwg pey qy iswKF dy afm JgiVaF dy inptfry vI ieQoN gurU mhfrfj duafrf hoxy sLurU ho gey sn. iswK ieqhfs anUsfr gurU hirgoibMd sfihb jI ivruD lfhOr dy kfjLI dI sLkfieq qy mugLl POjF ny aMimRqsr gurU CyvyN pfiqsLfh gurU hirgoibMd sfihb qy cVHfeI kIqI sIM . gurU sfihb jI ny Aus smy sRI akfl qKq sfihb jI dI morcfbMdI krky sRI akfl qKq sfihb nUM iksy ikly df rUp nhIN sI idqf sgoN aMimRqsr qoN bfhur af ky jMg kIqI sI . guru hirgoibMd sfihb jI ies qKq sfihb nUM iek rUhfnI qKq df rUp deI jf rhy sn ijs kfrn Auh afpxI rhfiesL vI ieQy sRI akfl qKq sfihb ivKy nhIN rKdy sn . dunIafvI bfdsLfh vI afpxy qKq sfihb qy irhfiesL nhIN rKdf pr ieh qF akfl purK df qKq sI ieQy guru sfihb jI afpxI irhfiesL iks qrF rK skdy sn .CyvyN pfiqsLfh qoN ipCoN sRI gurU hir rfie sfihb jI nUM ihMd dy bfdsLfh aorMgjLyb ivruD lVfeI leI jd iqafr hoxf ipaf qF Auh vI aMimRqsr dI QF qy sRI goieMdvfl dy asQfn qy afpxy hiQafrbMd iswKF nUM lY ky jf zwty sn ijs kfrn iswKF df ieqnf pRBfv bfdsLfh qy ipaf ik Auh diraf ibafs nUM pfr hI nhIN kr sikaf sI qy vfps idwlI prq igaf.gurU hir rfie sfihb jI ny vI sRI akfl qKq sfihb qy koeI morcfbMdI nhIN kIqI sI . gurU hir rfie sfihb jI vI CyvyN pfiqsLfh guurUu hirgoibMd sfihb jI dI qrF sRI akfl qKq sfihb qy irhfiesL nhIN rKdy sn . BfeI mnI isMG sLhId jI jd qk aMimRqsr rhy AunHF dI irhfiesL vI sRI akfl qKq sfihb qy nhIN huMdI sI . BfeI mnI isMG jI dI sLhfdq ipCoN jd isMGF df bl vwD igaf qF AunHF ny vI sRI akfl qKq sfihb nUM iksy smy vI ikly df rUp nhIN idqf sI sgoN aMimRqsr qoN bfhur rfmgVH ikly dI AusfrI kr leI sI . sfzf ieQy ilKn df ieh Bfv hY ik jd gurU sfihb qy AunHF ipCoN iksy vI iswK ny sRI akfl QKq sfihb qy nf hI koeI morcf bMdI kIqI qy nf hI AuQy afpxI irhfiesL rwKI hY . ies leI sfzf svfl ieh hY ik 1984 smy sMq jrnYl isMG jI iBMzrFvfilaF ny sRI akfl qKq sfihb dI morcf bMdI kr ky afpxI irhfiesL AuQy rwKI sI ik ieh iswK mrXfdf anUsfr TIk khI jf skdI hY ? ies bfry sfzI iswK buDIjIvIaF,ivdvfnF,iswKF dIaf vwK vwK Dfrmuk qy rfjsI sMQfvF ,iswK sMqF ,sfDUaF,sLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy afhudydfrF,mYNbrF afid nUM ieh inmrqf pUrvk bynNqI hY ik ies pRsLn df sfnUM Auqr jLrUr dyx dI ikrpflqf krn . ies bfry “dosLI kOx hY” dy isrlyK hyT asF ny kyvl Auh qwq hI Kflsf pMQ dy sfhmxy rKx df iek inguxf ijhf Xqn kIqf hY ijs dI jfnkfrI, igafn jo asF vyiKaf ,piVHaf qy suixaf hY Auh hI gurU mhfrfj jI dI ikrpf duafrf Kflsf pMQ dy crnf ivc riKaf hY . sfzI iksy nfl nf qF jLfqI dusLmxI hY qy nf hI vYr Bfvnf jF eIrKf sI sgoN bhuq sfry ivakqI ijnHF dy nfm vrnx kIqy gey hn sfzy AunHF nfl imqrqf purvk sMbMD hI rhy hn . iesy qrF asF ny afpxy afp nUM pwK pfq ,DVybMdI,vYr Bfvnf qy iksy pRkfr dy ies buzypy ivc loB lflc qON afpxy afp nUM dUr rK ky ijs aslIaq qoN asIN jfxU hF sMKyp rUp ivc ilKx df iek inguxf ijhf Xqn kIqf hY . N dfs:- gurbcn isMG,105 gryvjL roz,sYNtrl sukyar,nIAU[Xfrk-13036[ Pon:-(315) 668-9155
1984dy sfkf nIly qfry df jLumyvfr kOx? (lyKk:-gurbcn isMG sfbkf aYzItr ieMcfrj,dYnk akflI pqRkf,jlMDr)
qIsry pfqsLfh sfihb sRI gurUu amrdfs jI akfl purK snmuK ardfs byNnqI krdy hoey PurmfAuNdy hn ik “jgqu jlMdf riK lY afpxI ikrpf Dfir ] ijqu duuafrY AubrY iqqY lYhu Aubfir ]” guru mhfrfj jI dy ieh bcn aj sfry jgq ivc lfgU idKfeI dy rhy hn jd ik asIN jy kr sMsfr dy nksLy qy AuzdI AuzdI njLr mfrIey qF hr QF nPLrq dI awg dy BFbV mwc rhy idKfeI dy rhy hn .ierfk qy aPgfnsqfn nPrq dI awg dy qMdUr dI qrF bldy pey hn .ienHF dysF dy afm ivakqI ijQy amrIkf qy alkfiedf dI cwkI ivc ips rhy hn AuQy Auh afpsI iPrikaF ivc sLIaf qy sunI dy nfm qy lVH mr rhy hn .ies qoN awgy vI sLIaf qy sunIaF dy keI iPrky hn jo ik afps ivc muZ kdIm qoN hI lVdy af rhy hn . mwD pUrb dy qkrIbn sfry ieslfmI dys iek dujy nfl KybVbfjLI rKdy hoey nPrq dI awg ivc sVHdy af rhy hn .iesrfeIl qy PlsqIinaf df JgVf hr smy iek dujy dy KUn nUM hI pINdf idKfeI dy irhf hY jd ik gfjLf pwtI qy afey idn dihsLqvfdI ihMsk GtnfvF huMdIaF hI rihMdIaF hn .PlsqIinaf dI nvIN bxI srkfr qF iesrfeIl df sMsfr dy nksLy qoN nfm hI imtf dyxf cfhuMdI hY .ieho hfl eIrfn qy hor ieslfmI dysF df hY .iesy qrF mhF dIp amrIkf ,Xurp qy eyisLaf dy vK vK dysF ivc vI ieho nPrq dI awg blH rhI hY .dKnI eyisLaf ivc Bfrq qy pfiksqfn vI ies nPrq dI awg ivc Aus idn qoN hI sVHdy af rhy hn jd ik ienHF dovF dysF ny svqMqrqf prfpq kIqI sI Bfvy hux ienHF dy afpsI sbMD kuJ suwDr rhy hn pr ksLmIr smisaf Ausy qrF hI KVI hY .pfiksqfn ivc qF sunI qy isLaf muslmfn afps ivc ijQy guQm guQf hn AuQy muslmfn qy iesfeI vI afps ivc lV rhy hn . Bfrq ivc gujrfq,ibhfr,asfm,nfgf lYNz,mIjLorfm ksLmIr afid rfjF ivc ijQy aiq loVy dI bycYnI PYlI hoeI hY AuQy pMjfb ny ipCly qkrIbn do dhfky mfr DfV dI dihsLq ivc hI ibqfey hn . ienHF sMsfr ivafpI GtnfvF df jy ky aiDan krn df Xqn krIey qF keI QfvF qy ieko hI rUp ivc ieh idKfeI dyx lwg jFdf hY ik kuJ rfjnIqk afgU afpxy injI svfrQF leI JgVy pYdf kr ky lokF ivc dihsLq pYdf kr ky afpxf svfrQI mnorQ pUrf krn df Xqn krdy hn qF ik rfjsI qfkq AunHF dy hwQF ivcoN Kus nf jfvy .ies bfry pMjfb dI AuDfrnf sBnf dy sfhmxy hY qy keI ivakqI pMjfb dy hflfq qoN bVy nyVy qoN hflI vI jfxU hn .Aus smy dy idRsL jd iksy dIaF awKF dy sfhmxy af jFdy hn qF Aus dy dihsLq nfl rONgTy KVy ho jFdy hn .ies bfry ieh vrnx Xog hY ik AunHIN idnIN jlMDr dy nihrU gfrzn dy sfhmxy jI tI roz qy iek kfPI hfAUs hoieaf krdf sI (ijhVF ipCoN bMd ho igaf sI)ijs ivc pqrkfrF , rfjsI ivakqIaF qy buDI jIvIaF afid df afm afAuxf jfxf bixaf rihMdf sI . ieQy ieh rfjsI afgUaF,buDI jIvIaF qy pqrkfrF ivc rfjnIqI dIaF aMdrUnI cflF dy Auqrf cVHf dI afm crcf huMdI rihMdI sI .kuJ swc ,kuJ JUT qy kuJ ivMg meI gpOV afm cilaf krdy sn ijhVy ik asIN afpxy pfTkF nfl sFJy krn df Xqn krdy hF ik ienHF pqrkfrF ivc jd iek pqrkfr sRI nirMdr vrmf jI afAuNdy sn qF AunHF nfl hr jfxU pCfxU pqrkfr df iehI qikaf klfm hoieaf krdf sI ik “ vrmf sfihb! aj sLfmI ikwDr dI bs ivcoN ihMdUaF nUM lfh ky mrvfAUx df pRogrfm bxfieaf jy” vrmf jI agoN muskrf ky Auqr idaf krdy sn ik svyry(agly idn) pRYs not pVH lYxf .ienF sLbdF dy ipCy luikaf hoieaf irhws ieh smiJaf jFdf sI ik vrmf jI Aus smy dy muK mMqRI s[ drbfrf isMG dy bVy njLdIkI smJy jFdy sn qy ijLly df iek sInIar pulIs afPIsr jo ik muK mMqRI s[drbfrf isMG nUM zYzI kih ky sMboDn kIqf krdf huMdf sI ,vrmf jI nfl bVy nyVly sbMD rKdf sI . ies pulIs aiDkfrI bfry ieh smiJaf jFdf sI ik Auh sRI vrmf jI qy ihdusqfn smfcfr eyjMsI dy ieMcfrj sRI sqMqr sLIl dI rfey lY ky pulIs dy kuJ krmcfrI icwty kpiVaF ivc hiQafr dyky sLfm dI iksy bws ivc svfr kr idaf krdf sI . ienHF ict kpVy nIlIaF pwgF vfilaf pulIs krmcfrIaF dI ieh zIAUtI huMdI sI ik AunHF ny bws ivcoN ihMdUaF nUM Auqfr ky golI mfr ky Kqm krnf huMdf sI .ies df mMqv ieh sI ik pMjfb ivc dihsLq pYdf kIqI jfvy qy iswKF dy ivruD nPrq pYdf kr ky ihMdUaF qy iswKF nUM iek dujy qoN ieqnf dUr kr idqf jfvy ik ieh 1977 dIaF coxf df ieqhfs iPr kdy vI duhrf nf skx. dujy pfsy ienHF ihMdUaF dy kql dI jLumyvfrI lYx leI Kflsqfn dy nfm hyT kuJ suafrQI ivakqIaF rfhI pfrtIaF bxfeIaF geIaF sn .ienHF pfrtIaF ivc iek dl Kflsf igafnI jLYl isMG dy iesLfry qy bxfieaf igaf sI ijs ivc afm qOr qy inkslbfVI sLfml sn ieh pfrtI ieMdrf kFgrs qy kyNdrI cOksI ivBfg dy iesLfiraF qy kMm krdI dsI jFdI sI .ies qo ibnF do bwbr Kflsf dl sn . iek bwbr Kflsf dl dI agvfeI bIbI amrjIq kOr ivdvf sLhId Pojf isMG qy dujy Kflsf dl dI agvfeI bIbI hrsLrn kOr afP aKMz kIrqnI jQf kIqf krdy sn .bwbr Kflsf dl iBMzrFvfilaf dI afm qOr qy ivroDqf hI krdf rihMdf sI qy sMq hrcMd isMG lONgovfl dy DVy nfl juiVaf hoieaf sI . KflsQfn ilbrl Pors,iBMzrFvflf tfeIgr Pors afid pfrtIaF vI bxIaF hoeIaF sn ijnHF ivc afm qOr qy kuJ smglr,mfiPaf grup dy kuJ ivakqI qy kuJ jLfqI jLjbfqI smglr iswK nOjvfn sLfml sn .pulIs vloN vI iek KflsQfnI pfrtI bxfey jfn df pqf lgdf hY ijs ivc pulIs dy krmcfrI srkfr dy iesLfry qy kMm krdy dsy gey hn . ieh sB pfrtIaF brsfq dy zwzUaF dI qrF 1980 dy lwg Bg pYdf hoeIaF sn . ihMdUaF dy kql dy agly idn ienHF srkfr vloN bxfeIaF geIaF iksy nF iksy KflsqfnI pfrtI vloN pRYs not ihMdosqfn smfcfr eyjMsI dy dPqr sRI sqMqr sLIl pfs puj jfx dI crcf afm sI ijs dy aDfr qy Kwbr bxf ky sfrIaF aKbfrF nUM Byj idqy jfx df hr koeI jfxUU ikafs kIqf krdf sI .ihMdUaF qy iswKF ivc ivqkry pYdf krn leI hr pRkfr dy hwQkMzy vrqy jf rhy sn . iswK gurDfmF ivc isgrt qy bIVIaF stvfeIaF jf rhIaF sn qy ihMdU mMdrF ivc gAUaF dy isr stvfey jfdy sn ijs df hvflf zf: sMgq isMG sfbkf mYNbr jfieMt ieNtYlIjYNs kmytI Bfrq srkfr dyNdy hn ik “ It is for record that some Muslim butcher from Saharanpur recruited to throw cow heads at plases of Hindu worship were arrested at Amritsar,but the inconvenient news was suppressed.”(The Sikhs in History page-333) ies qrF iswKF nUM bdnfm krn leI KflsqfnI (bgYr iksy pRogrfm dy) nfary afpxy kuJ svfrQI ipTUaF qoN dys bdys ivc vI lgvfey jfx dI afm crcf huMdI irhMdI sI . ies mMqv leI iek akflI dl(Kflsqfn) vI kfiem krvfieaf igaf sI ijs df dPqr jlMDr ivc Aus smy kfiem sI qy iPr ieh dPqr aMimRqsr gurU nfnk invfs ivKy kMmrf nMbr 32 ivc qbdIl kr idqf igaf jd ik ies akflI dl dy pRDfn qy Kflsqfn dy afpU bxy pRDfn zf: jgjIq isMG cuhfn igafnI jLYl isMG dy bhuq njLdIk sI qy keI vfr ieMdrf gFDI nUM iml cukf sI . ieMdRf gFDI jd dujI vfr iPr qfkq ivc afeI qF cOhfn sfihb Aus nUM iPr imly sn . ieMdRf gFDI nfl glbfq krn ipCoN cuhfn sfihb ny 12 aprYl 1980 nUM ivsfKI dy avsr qy anMd pur sfihb qoN nYsLnl kONsl afP KflsQfn df aYlfn kr idqf .afp ies dy pRDfn bx gey qy s[blbIr isMG sMDU nUM ies df skwqr jnrl inXukq krky afp bdysF dy dory qy Kflsqfn df nfarf pRclq krn leI cly gey sn .Kflsqfn df pRcfr krn leI KflsQfn dy pfsport,itktF afid vI zf:sfihb vloN jfrI kIqIaF geIaF sn . hux ies smy asI 20vIN sdI dy aYlfny gey sB qoN vwzy sLhId sMq jrnYl isMG jI iBMzrF vfilaF bfry huMdIaF kOVIaF scfeI BrpUr aiDkfrq dMd kQfvF df vrnx krnf vI ieQy jLrUrI smJdy hF.ienHF kQfvF df vrnx krn qoN pihlF asIN sMq jrnYl isMG jI iBMzRrF vfilaF dy smrQkF aqy srDflUaF qON iKmf dy jfck hF ik sfzf mMqv iksy dy jjLbfq nUM Tys phuMcfAuxf nhIN hY sgoN prdy ipCy KyzIaF geIaF aiq drdnfk,iBafnk, dihsLqvfdI aqy Kflsf pMQ nUM Zfh lfAux vflIaF GtnfvF df vrnx krky afpxy mn qy bwiJaf hoieaf bowJ afpxy jIvn dy aMqly idnF ivc lfhux df iek Xqn hY qF ik Kflsf pMQ prdy ipCy clfey gey zrfmy qoN jfxU ho sky qy iPr BivKq ivc ieho jhIaF GtnfvF nUM rokx df Xqn kr sky .DVy bMDI,lflc, zr BY,pRsMsf qy inMidaf qoN afpxy afp nUM dUr rK ky kyvl AunHF duKdfieK ,idl kMbfAU,drdnfk axsuKfvIaF GtnfvF df vrnx krnf hI hY ijs dI ik jfnkfrI sfnUM pRfpq ho skI . iksy dy ivruD sfzf ilKn df koeI mMqv nhIN .ies bfry pfTk afp hI inrxf kr skdy hn . ieh qF hr iek nUM pqf hI hY ik sMq jrnYl isMG jI iBMzrFvfly pfrlImfnI coxF smy hlkf aMimRqsr qoN kFgrsI AumIdvfr sRI rGUnMdn BftIaf dI shfieqf kIqf krdy sn qy pfrlImfnI hlkf gurdfs pur qoN kFgrsI AumIdvfr sRImqI suKbMs kOr iBMzr dI shfieqf kIqf krdy sn . iesy qrF 1979 dIaF gurdUafrf coxf smy sMq jrnYl isMG iBMzrF vfilaf ny sLromxI akflI dl dy tfkry qy afpxy AUmIdvfr vI KVy kIqy sn ijhnF ivc AunHF dy inkt vrqI BfeI amrIk isMG pRDfn afl ieMizaf iswK stUzYNt PYzrysLn df bVf sKq mukfblf akflI dl dy AUmIdvfr jQydfr jIvn isMG AumrfnMgl nfl hlkf ibafs qoN hoieaf sI .jQydfr AumrfnMgl bfdl mMqRI mMzl ivc mfl mMqRI vI rih cuky sn .ies qrF jd sMq jrnYl isMG jI iBMzrFvfly akflI lIzrF qoN kfPI dUr ho gey qF ienHF nfl kFgrsI iswK afgUaF ny AunHF nUM afpxy rfjnIqk svfrQF leI vrqnF arMB kr idqf .ies bfry ieh disaF jFdf hY ik sMq jrnYl isMG iBMzrFvfly dI mulfkfq idlI dy jQydfr sMqoK isMG rfhIN ieMdRf gFDI nfl do vfr ho cukI sI . pMjfb ivc akflI srkfr smy hI 1978 dy ivsfKI dy idhfVy hI nklI inrMkfrIaF qy aKMz kIrqnI jQy dI agvfeI ivc iswK sMgqF ivckfr KunI lVfeI aMimRqsr ivKy hoeI sI .ienHF sMgqF nUM mMjI sfihb ivKy sMq jrnYl isMG jI iBMzrFvfilaF ny vI sMboDn kIqf sI pr Auh iksy kfrn kr ky jF jfx buJ ky sMgqF nfl jQy ivc nf sLfml ho sky .ies lVfeI qoN kFgrs ny ijqnf lfB Auh lY skdI sI kFgrsI lIzrF ny lYx df Xqn kIqf Kfs kr ky ig:jLYl isMG jI jo pihlF pMjfb dy muK mMqRI rih cuky sn qy iPr Bfrq dy pihlF gRih mMqRI qy iPr rfsLtr pqI ieMdRf gFDI dI ikrpf duafrf bx gey sn sMq jI dy kfPI nyVy smJy jFdy sn . sMq jrnYl isMG jI iBMzrFvfly df AuBfr sMq jrnYl isMG jI iMBMzrFvfly dmdmI tksfl dy muKI sMq krqfr isMG jI dy kfr hfdsy ivc akfl clfxf kr jfx ipCoN bxy sn .nklI inrMkfrIaF qy dmdmI tksfl ivckfr JgVf sMq krqfr isMG jI dy smy hI arMB ho cukf sI .sMq krqfr isMG jI cOk mihqf ivKy irhf krdy sn . cOk mihqy dy nyVy hI nklI inrMkfrIaF df vI zyrf sI .ienHF dohF dIaF sMgqF ivckfr qkrfr afm cldf rihMdf sI . keI vfr qF afps ivc lVfeI hox dIaF afm GtnfvF dy crcy Aus ielfky ivc huMdy rihMdy sn .dohF DiVaF ivc syvfdfr afpxI suiriKaf leI afm rvfieqI qy lfiesMsI hiQafr vI riKaf krdy sn .Aus smy iek afeI : ey : aYs aiDkfrI s[ inrMjn isMG nklI inMrkfrI smiJaf jFdf sI .disaf jFdf hY ik ieh aiDkfrI aMimRqsr df kuJ smy zI : sI :vI rih cukf sI .ies aiDkfrI dy asr rsUK kfrn nklI inrMkfrIaF dy keI syvfdfrF ny lfiesMsI hiKafr vI pRfpq kIqy hoey sn . 1978 ivc pMjfb ivc s[prkfsL isMG bfdl dI agvfeI ivc akflI dl qy jMqf pfrtI dI srkfr sI qy kyNdrI srkfr ivc vI akflI dl jMqf pfrtI df BfeIvfl sI .s[nirMjn isMG bfry disaf jFdf hY ik Auh cMdIgVH skqryq ivc qbdIl ho ky iek skqr dy afhudy qy sInIar aiDkfrI dy rUp ivc kMm kr rhy sn . s[nirMjn isLMG dy kyNdRI srkfr ivc asr rsUK kfrn nklI inrMkfrIaF ny aMimRqsr ivKy afpxf ivsLfl smfgm krn dI srkfr pfsoN mMnjLUrI pRfpq kr ky ivsfKI dy idhfVy BfrI smfgm kIqf ijs ivc nklI inMkfrIaF dy afgU bfbf gurbcn isMG vI sLfml hoey . ies bfry ieh vI afm crcf sI ik Aus smy dy pRDfn mMqRI sRI mUrfrjI izsfeI sfihb ny pMjfb dy akflI muK mMqRI s[pRkfsL isMG bfdl qy dbfE pf ky nklI inrMkfrIaF nUM smfgm krn dI mMnjLUrI idvfeI sI .ies idhfVy pMjfb dy muK mMqRI s[ prkfsL isMG bfdl jI ivsfKI mnfAUx vfsqy pMjfb qoN bfhr sLfied bMbeI cly gey sn . ieho hfl sLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn s[gurcrn isMG jI tohVf aYm : pI :sfihb df sI .Auh vI jQydfr jgdyv isMG qlvMzI aym:pI : pRDfn sLromxI akflI dl dy nfl AunHI idnI pMjfb ivc nhIN sn .akflI lIzrF dI ies aihm idhfVy pMjfb coN gYrhfjLrI keI sLwk pYdf krdI hY . nklI inrMkfrIaF df jd smfgm ho irhf sI qF hirmMdr sfihb dy hfqy ivc dIvfn asQfn mMjI sfihb ivKy ivsfKI mnfAux leI juVIaF sMgqF dy bVy BfrI iekwT nUM sMq iBMzrF vfilaF ny bVy josLIly sLbdF rfhIN sMboDn krky afp qF Auh guru nfnk invfs asQfn qy cly gey qy s[POjLf isMG dI agvfeI ivc aKMz kIrqnI jQy aqy dmdmI tksfl dy bhuq sfry syvk sLFq meI pRotYst krn vfsqy nklI inMrkfrIaF dy smfgm vwl nUM nfary lgfAUNdy hoey cly gey .nklI inrMkfrIaF ny ies jQy qy aMDf DuMd bMdUkF nfl PfieirMg kr idqI ijs dy iswty vjoN 18 isMG sLhId ho gey . nklLI inMrkfrI bfbf gurbcn isMG disaf jFdf hY ik iek srkfrI gwzI ivc svfr ho ky idwlI nUM bVy afrfm nfl inkl gey .ies smy afrIaf smfjI lIzr lflf jgq nrfiex muK sMpfdk ihMd smfcfr jo ik smfgm ivc mOjUd sn Auh vI jlMDr TIk Tfk puj gey sn . iswKF vloN jo mukdmf nklI inMrkfrIaF ivruwD dfier kIqf igaf sI, lflf jgq nrfiex jI Aus ivc mOky dy csLm dId gvfh dy rUp ivc adflq ivc iswKF dy ivruD pysL hoey sn .ies durGtnf df Bfrq qy Kfs krky iswK rfjnIqI qy bVf dUr rs pRBfv ipaf . hr pfrtI afpxIaF isafsI rotIaF pkfAux ivc mgx ho geI . afrIaf smfjI ihMdU ies durGtf qoN isafsI qOr qy pRsn sI . jd ik jMnsMGI ihMdU jo ik Aus smy jMqf pfrtI df rUp DfrI bYTf sI qy kyNdRI srkfr df krqf Drqf bixaf hoiaf sI ,Kus sI . ieh ihMdU prcfr kr rhy sn ik hr iek nUM Dfrmk pRcfr krn dI ajLfdI hY ijs nUM rokxf iksy vI ZMg nfl TIk nhIN ikhf jf skdf. iswKF df pRcfr ieh sI ik Drm prcfr df shfrf lYky iksy dy Dfrmk jjLbfq nUM Tys phuMcfAuxf koeI Drm prcfr nhIN ho skdf . ieho jhI swiQqI ivc akflI lIzr cfry pfsy qoN iGry hoey sn . jMqf pfrtI nfl BfeI vflI hox kfrn Auh sLhId hoey isLMGf leI afh df nfarf vI nhIN mfr skdy sn qy iswK jLjbfq qoN zrdy hoey Auh nklI inrMkfrIaF dI hmfieq vI nhIN kr skdy sn . akflI lIzrF dI ies siQwqI qoN ieMdRf gFDIN cMgI qrF jfxU sI qy Auh ies df pUrf pUrf lfB lY rhI sI . sMq iBMzrFvflf ies smy iek hIro dy rUp ivc awgy af rhy sn.iswK keI asQfnF qy nklI inrMkfrIaF dy ivruwD ivKfvy kr rhy sn .ienHF ivKfivaF ivc sMq iBMzrFvfly vwD cVH ky ihwsf ilaf krdy sn . jd meI 14,1978 nUM iswKF ny idlI ivc ivKfvf kIqf qF ieMdRf gFDI ny ienHF ivKfvfkfrI iswKF df purjLor svfgq kIqf. iesy idn idlI dy jQydfr sMqoK isMG dy XqnF kfrn sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaF dI pihlI mulfkfq ieMdRf gFDI nfl hoeI . ijs bfry iksy nUM ieh pqf nhIN ik kI glbfq hoeI pr rfjsI hlikaF ivc ieh afm crcf sI ik ies smy hI ieh nIqI GVI geI ik sMq iBMzrF vfilaF nUM pMjfb ivc akflI dl dy tfkry qy iek qfkq vjoN AuBfiraf jfvy. ies mMqv leI sMq iBMzrFvfly nklI inrMkfrIaF dy ivruD iswKF dy ivKfvy kIqf krn gy ijs ivc kFgrsI iswK vwD cVH ky Bfg ilaf krn gy . vtFdry ivc sMq iBMzrfvfly coxF ivc kFgrsI AUmIdvfrF dI shfieqf kIqf krn gy . sfnUM ieh Xfd hY ik iek vfr sfzy nfl gl bfq kridaF BfeI amrIk isMG pRDfn afl ieMizaf iswK stUzYNt PYzrysLn jo ik sMq iBMzrFvfilaf dy bVy njLdIkI slfhkfr sn, ny ikhf sI ik asIN goibMd sdn dy bfnI bfbf ivrsf isMG jI nfl glbfq krIey qy akflI dl dy mukfbly qy iek dujy dI shfieqf kIqf krIey. BfeI amrIk isMG jI nUM nkfridaF hoieaF asF spsLt kIqf ik bfbf ivrsf isMG jI iksy dy vI ivruD nhIN hn Auh iek mhfn aiDafqmkvfDI, anBvI ,qRYidRsLtI dy mflk qy rUhfnI sLKsIaq hn qy kyvl Drm qy scfeI dy hfmI hn ijs kfrn Auh rfjsI lIzrF dIaF DVybMDIaF ivc dKl nhIN dyNdy Bfvy AunHF pfs qkrIbn hr rfjsI pfrtI dy lIzr asLIrvfd lYx vfsqy afAuNdy hn .ieQy ieh vrnxXog hY ik BfeI amrIk isMG qy s[hirimMdr isMG sMDU jnrl skwqr afl ieMizaf iswK stUzYNt PYzrysLn myry lVky s [hrieMdrjIq isMG imMtU skwqr afl ieMizaf iswK stUzYNt PYzrysn,aMimRqsr df iek juwt sI ijs df sfzy Gr afm afAuxf jfxf bixaf rihMdf sI qy ieh iek iksm dy sfzy prIvfr dy mYNbrF dI qrF sn .ieh iqnMy hI nOjvfn sfnUM sdIvI ivCoVf dy cuky hn ijs kfrn AunHF dIaF drd BrpUr XfdF jF kuJ XfdgfrI vsqUaF hI pUrfxy idMnF nUM Xfd krvfky drdy idl pYdf krky gLm nUM pYdf kr dyNdIaF hn . pMjfb ivc akflI dl dy lIzrF dy mukfbly leI sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaF dI cox ieMdRf gFDI ny bVy soc ivcfr ky kIqI dsI jFdI hY . akflI lIzrF dy mukfbly iksy ieho jhy kFgrs pwKI ivakqI dI loV sI jo ik akflIaF nfl lV vI sky qy iswK sMgqf ivc Auh iswK lIzr dy rUp ivc pRvfn vI kIqf jf sky . disaf jFdf hY ik ies mMqv leI ieMdRf gFDI ny afpxy puqr sMjY gFDI dI izAutI lfeI ijs ny igafnI jLYl isMG qy s[ drbfrf isMG nfl msLvrf kr ky sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaf dI cox kIqI . ies bfry Bfrq srkfr dI sB qoN suprIm pflsI GVnI cOksI kmytI dy iswK mYNbr zf:sMgq isMG afpxI pusqk “dI iswKs ien ihstrI” ivc ilKdy hn ik “Indra’s objective in cooping a Sikh savant to outsmart Akalis were more sinister than simply embarrassing the Akali leadership,Giani Zail Singh and Darbara Singh who were entrusted to do the preliminary selection,chose two of them and left it to Sanjay to do the final selection. Kamal Nath,M.P. and Sanjay’s friend told Kuldip Nayar that one did not look a `courageous type’and that Bhindranwale looked bold enough and was selected.”(The Sikhs in History page 314) ies mMqv leI keI pwK ivcfry gey hox gy . sMq Piqh isMG,sMq cnx isMG aqy sMq hrcMd isMG lONgovfl dy akflI isafsq ivc bVf pRBfvsLflI asr pYx kfrn akflI lIzrF dy mukfbly leI iksy sMq nUM hI agy ilaf ky hI kFgrs pMjfb ivc afpxy rfjsI mMqv dI pUrqI kr skdI sI .ies mMqv leI sMq jrnYl isMG jI iBMzrF vfly qoN vDyry Xogqf vflf hor koeI kFgrs pwKI iswK pMQk lIzr lBxf kFgrsI iswKF leI asMBv sI . ies dy keI kfrn dsy jFdy hn ik ipCly keI dhfikaF qoN sLromxI gurduafrf pRbMDk kmytI kmIAUinsLt kfrz holzr s[gurcrn isMG tohVf dI agvfeI ivc iswKI pRcfr vl bhuq Gt iDafn dy rhI sI . jd ik sMq iBMzrFvfly afm iswKF nUM aMimRqpfx krvf rhy sn qy iswKI mrXfdf qy clx df iswKF ivc pRcfr kr rhy sn .afm lokF qy Kfs kr nOjvfnF nUM sLrfb qy hor nsLy Czvf rhy sn . Auh iswKF ivc ieQoN qk pivqrqf ilafAux df Xqn kr rhy sn ik jo guriswK AunHF dy jQy pfsON aMimRq pfx kry gf Auh mfsf hfrI nhIN rih sky gf . afp vI Auh afpxf injI jIvn bVf svC rKx vfly smJy jFdy sn .Auh ijQy jFdy sn afm qOr qy suwkI rsd hI afpxy sLrDflLUaF qo lY ky afpxy jQy dy Brosy Xog ivakqIaF rfhIN afpxf lMgr iqafr krvfieaf krdy sn . pMjfb dy ipMzF ivc Auh sMgqF dy iekwT krky gurU gRMQ sfihb jI aqy dsm gRMQ sfihb jI dI kQf duafrf iswKI df pRcfr kIqf krdy sn . pMjfb dy ipMz ipMz ivc iswKI pRcfr krn leI ies pRMprf nUM AunHF qoN pihlF sMq gurbcn isMG jI iBMzrFvfilaF qy iPr sMq krqfr isMG jI arMB kr gey sn ijs kfrn afm iswK sMgqF ivc AunHF dy iswKI ivsLvfs bfry koeI ikMqU nhIN kr skdf sI . Auh iek pRkfr dy bhuq kwtrvfDI iswK sn . guurU gRMQ sfihb qy dsm gRMQ dI iswiKaf AunHF ny sMq gurbcn isMG jI iBMzrFvfilaF qoN pRfpq kIqI hoeI sI .ies bfry sfzy nfl iek vfr glbfq kridaF AunHF ny ikhf ik vzy sMqF( sMq gurbcn isMG jI iBMzrFvfly) dI ikrpf duafrf Auh jpujI sfihb dy 51 pFT hr rojL AunHF dI syvf ivc rih ky kIqf krdy sn ijs df Pl ieh qUM(asIN) hux vyK hI irhF eyN .anBv igafn bfry AunHF nfl ivcfr kridaF asF ieh anBv kIqf ik AunHF nUM anBv igafn nhIN hY .anBv nUM iksy nf iksy rUp ivc hr mnuK anBv krdf rihMdf hY pr anBv igafn mnuK nUM qRYdirsLtI df mflk bxf dyNdf hY . anBv iganI,sMq aQvf sfD dy lCx gurbfxI ies qrF Cy prkfr dy dsdI hY ik “mMqMR rfm rfm nfmM DfnM srbqR pUrnh ] gfnM sm duK suKM jugiq inrml inrvYrxh] dXflM srbqR jIaf pMc doK ibvrijqh] BojnM gopfl kIrqnM alp mfXf jl kvl rhqh] AupdysM sm imqR sqRh BgvMq Bgiq BfvnI ] pr inMdf nh sRoiq sRvxM afpu iqfig sgl ryxukh ] Kt lKHx pUrnM purKh nfnk nfm sfD svjnh ] (gurU gRMQ sfihb aMg 1357) arQ:- jo pRfxI pUrn rUp ivc srbqr asQfnF qy rmy hoey rfm nfm dy mMqr df iDafn Drdf hY; jo suK qy duK nUM smfn jFxdf hoieaF inrml qy inrvYrqf dI jugqI df DfrnI hY ; jo pRfxI sfry jIvF qy dXf krdf hoieaf pMc doKF(kfm,kroD,loB,moh qy aMhkfr) qy kfbU pf lYNdf hY; jo pRmfqmf dy jws nUM afpxf Bojn bxf ky sMsfrk mfXf ivc ies qrF ivcrdf hY jyvyN jl dy ivc kMvl Puwl rihMdf hY ; jo imqR qy sLwqrU nUM iek smfn iswKmq dyNdf hoieaf akflpurK dI BgqI dI hI Bfvnf krdf hY ; jo kMnF duafrf iksy dI inMdf nhIN suxdf qy afpf iqafgdf hoieaf sBnF dI DUVI locdf hY . ieh Cy lCx ijs purK ivc huMdy hn Aus nUM guru nfnk sfihb(pMcm rUp ivc) dsdy hn ik Aus nUM imwqr,sMq,sfD qy pUrn purK ikhf jFdf hY . iesy qrF Auh sfnUM rfjnIqI nUM anBv krn vfly qF anBv hoey pr rfjnIqk cflF qy Kfs kr ky rfjsI kUt nIqI qoN kory idKfeI idqy sn hF AunHF ivc afpxy injI pRsMsfpurvk pRcfr dI bVI prbl iewCf asF ny mihsUs kIqI sI . lflf jgq nrfiex df kql qy iBMzrFvfly lflf jgq nrfiex iek ktr afrIaf smfjI ihMdU smJy jFdy sn . Auh pihlF pMjfb prdys kFgrs dy jnrl skwqr qy kFgrsI mMqRI mMzl ivc pMjfb dy iswiKaf mMqRI vI rih cuky sn .igafnI jLYl isMG nfl AunHF dI isafsI dusLmxI bVI pUrfxI cldI af rhI sI .igafnI jI jd pMjfb dy muK mMqRI sn qF AunHF ny lflf jI dIaF jlMDr qoN Cp rhIaF aKbfrf vI bMd krvfAux df Xqn kIqf sI . lflf jI nUM 9 sqMbr 1981 nUM lfzovfl rylvy Pftk dy nyVy kql kr idqf igaf sI . ieh guwQI nhIN sulJ skI ik lflf jI df aslI kfql kOx sI pr ies kql qoN lfB hr isafsI pfrtI ny lYx df Xqn kIqf .pulIs ny Ausy idn hI ipMz rozy dy iek ivakqI nCwqr isMG nUM mOky qy igRPqfr kr lYx df dfavf kIqf sI . ipMz rozy sMq iBMzrFvfilaF df ipMz disaf jFdf hY . Bfrq srkfr vlON pRkfsLq vfeIt pypr anusfr lflf jI dy kql dI jLuMmyvfrI dl Kflsf qy bwbr Kflsf ny lIqI sI (vfeIt pypr pMnf27 qy 29.igRPqfr kIqy gey ivakqI nwCqr isMG, rozy ipMz dy hox kfrn ies kql nfl sMq jI df sbMD vI joV idqf igaf. ies qoN ibnf sMq jI dy BqIjy s[svrn isMG df sMbD ies kql nfl jOV idqf igaf . Aus smy ieh afm crcf sI ik sMq iBMzrFvfilaF nUM iksy smy vI pMjfb pulIs igRPqfr kr skdI hY . sMq jI jd bMbeI nUM Dfrmuk prcfr krn jf rhy sn qF Auh hfly hirafxf dy ipMz cMdUklF ivc sn ik pMjfb dy Aus smy dy muK mMqRI s[drbfrf isMG ny ies bfry hirafxf srkfr qoN shfieqf lYx df Xqn kIqf qy pMjfb pulIs dI iek pfrtI sMq jI nUM igRPqfr krn leI 14 sqMbr 1981 nUM cMdUklF Byj idqI .sMq iBMzrFvfilaF nUM afpxy igRPqfrI vfrMtF bfry sUcnf akfsLbfxI duafrf imlI dsI jFdI hY . ies dI crcf sfry pMjfb ivc Xkdm PYl geI .sfnUM ieh idn bVI cMgI qrF Xfd hY ik asIN akflI pqrkf ivc qkrIbn sfrf stfP hI icMqk sI . keI Pon cOk mihqf kIqy pr kuJ Kbr nhIN iml skI .ieh aPvfhF PYl rhIaF sn ik sMq jI df pulIs nfl mukfblf ho irhf hY .ies bfry Bfrq srkfr vloN jfrI kIqy gey vfeIt pypr ivc disaf igaf hY ik ‘lflf jgq nrfiex dI hiqaf dy mfmly ivc sRI iBMzrFvfly nUM igrPqfr krn leI pulIs cMdUklF geI pr iBMzrFvfly pihlF hI AuQoN jf cuky sn .bfd ivc AuQy ihMsk Gtnf hoeI jd ik iBMzrFvfly dy kuJ smrQkF ny pulIs pfrtI qy golI clfeI . AuQy iek dUjy qy golI clI qy awg lfx dIaF GtnfvF hoeIaF’(vfeIt pypr pMnf 82) . sLfm vyly sfnUM BfeI amrIk isMG jI df Pon cOk mihqy qoN af igaf ik Auh qy sMq jI TIk Tfk cMdUklF qoN afpxy zyry cOk mihqf sfihb puj gey hn .ipCoN ieh pqf lwgf ik ig:jLYl isMG jI dy XqnF kfrn sMq jI nUM cMdUklF qoN hirafxf srkfr dI srkfrI gwzI rfhIN cOk mihqy phuMcfieaf igaf sI .disaf jFdf hY ik Aus smy sMq jI dy srkl ivc ieh pRcfr bVI qyjLI nfl kIqf jf irhf sI ik cMdoklF ivc pulIs mukfbly ivc sMq jI nUM sLhId kIqf jfxf sI . ies pRcfr df sMq jI qy iek ieh asr hoieaf ik AunHF ny svYieCk qOr qy igRPqfrI dyx df inrxf lY lIqf ik Auh 20 sqMbr,1981 nUM cOk mihqf ivKy igRPqfrI dyx gy . dUsrf pRBfv AunHF qy ieh ipaf ik Auh pMjfb dy muK mMqRI s[drbfrf isMG dy nyVy afAux dIaF ivAuMqF socn lwg pey .iganI jLYl isMG vloN sMq jI nUM bcfAux dy XqnF df pMjfb dy muK mMqRI s[ drbfrf isMG qy vI bVf pRBfv ipaf . Auh pihlF sMq iBMzrFvfilaF dI ivroDqf krdy sn qy cMdoklF ivc Auh sMq jI nUM igRPqfr krnf cfhuMdy sn pr igafnI jI dy dKl kfrn muK mMqRI sfihb ny vI afpxI pflsI qbdIl kr ky sMq iBMzrFvfilaF nfl myl krn leI rfh lBxy arMB kr idqy . sMq jI dI igRPqfrI bfry prcfr mIzIey rfhIN KUb kIqf igaf ijs kfrn sMq jI Bfrq Br ivc iek AuBrvI sLKsIaq bx gey . dl Kflsf qy afl ieMizaF iswK stUzYNt PYzrysLn dy vrkr ies pRcfr ivc lwg gey ik vwD qoN vwD igxqI ivc 20 sqMbr nUM cOk mihqf iswK sMgqF pujx ijs kfrn lwKF dI igxqI ivc iswK sMgqF trkF trflIaF afid rfhIN cok mihqf puj geIaF . sLromxI gurdUafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn s[gurcrn isMG tohVf qy akflI dl dy pRDfn sMq hrcMd isMG lONgovfl vI pujy hoey sn . idlI qoN s[ sMqoK isMG vI afpxy sfQIaF qy bhuq sfry nOjvfnF nfl cOk mihqf af pujy sn . disaf jFdf hY ik s[ sMqOK isMG cOk mihqf leI rvfnf hox qoN pihlF pRDfn mMqRI ieMdrf gFDI nUM imly sn . AunHF dI ieMdrf gFDI nfl kI glbfq hoeI ies df iksy nUM koeI igafn nhIN pr cOk mihqf puj ky AunHF ny sMq jI nfl iek gupq mIitMg kIqI ijs bfry vI ikafsarFeIaF hI lfeIaF jf skdIaF hn ik s[sMqoK isMG ny jo kuJ sMq jI dI igRPqfrI qo pihlF iswK sMgqF nUM sMboDn kridaF ikhf Auh bhuq BVkfA,U jLosLIlf qy gumrfhkun sI ijs qoN hr koeI sUjvfn dfl ivc kuJ kflf hox bfry aMdfjLy lf skdf sI . ies smyN aWKI hflfq vyKx vfilaf df kQn hY ik s[ sMqoK isMG nfl jo iswK nOjvfn idlI qoN afey sn AunHF ny pulIs dy kYNp qy hmlf krky pulIs dy kuJ qMbUaF nUM awg lfeI qy pulIs murdfbfd dy nfary lfey qy pulIs nUM golI clfAUx leI mjLbUr kr idqf ijs kfrn Gto Gt do drjn qoN vwD iswK sLhId kr idqy gey qy jLKmIaF dI igxqI df iksy nUM koeI pqf nhIN ikAuik koeI vI ivakqI pulIs dy zr kfrn prfeIvyt hI afpxy jLKmF df ielfj krvfAux nUM pihl dyNdf sI . iek sUcnF anUsfr pulIs golI nfl sLhId hox vfilaF dIaF bhuq sfrIaF lfsLF ibafs ndI ivc rOhV idqIaF geIaF sn ijhnF dI iksy ny vI pulIs dy zr kfrn jFc krn dI mMg nhIN kIqI .keIaF ny qF afpxy nOjvfn puqRF dI gumsLUdgI bfry vI suh nhIN inkln idqI sI qF ik pulIs AunHF nUM igRPqfr kr ky AunHF qy mukdmy nf bxf dyvy . ies idn nUM pMjfb ivc dihsLqvfd df arMBk idn ikhf jf skdf hY ikAuNik iesy idn hI jlMDr dI mfrkIt plys ivc iek motr sfiekl svfr nOjvfn ny PfieirMg kr ky cfr ihMdUaf nUM mfr idqf sI qy iek drjn dy krIb nUM jLKmI kr idqf sI . jd qk sMq iBMzrF vfly nUM 21 sqMbr,1981 qoN 15 akqUbr ,1981 qk igRPqfr riKaf igaf pMjfb ivc iksy nf iksy QF qy bMb Dmfky jF rylvy lfeIn nUM AuKyV dyx dIaF rojL hI GtnfvF vfpr rhIaF sn . ies bfry iek idn s[hrimMMMdr isMG sMDU jnrl skqr afl ieMizaf iswK stUzYNt PYzrysLn sfzy pfs jlMDr akflI pqrkf dy dPqr sfnUM imln vfsqy afey . AunHF ny ies bfry sfzy pfs ieh Byd Kohilaf ik qrnqfrn dy aYs: zI :aYm dy dPqr nyVy AunHF ny hI bMb Dmfmf kIqf sI qy Ausy rfq Auh jlMDr -aMimRqsr rylvy lfeIn dIaF ptrIaF AuKyVx vfsqy jlMDr afey hoey hn . AunHF ny sfnUM ieh vI disaf ik Auh sMq jI nUM vI iml ky afey hn . sMq jI nUM Aus smy iksy jyl ivc bMd nhIN sI riKaf hoieaf sgoN AunHF nUM iek rYst hfAUs ivc riKaf igaf sI . ies bfry Bfrq srkfr vlON bYn kIqI geI pusqk “aprysLn ien pMjfb” ijs dI Bumkf jsits vI :aYm : ny ilKI hY ,ivc ies qrF drj hY “(This realization got confirmed when in September 1981,after the murder of Lala Jagat Narain there was a mock arrest,and he was taken to the luxurious rest house in Ludhiana instead of to the prison;soon after in October he was ‘released’,and given a hero’s welcome”) sMq jI nUM AunHF dI irhfeI vfly idn hI iProjLpur jyl ivKy iljfey jfn dI afm crcf sI .akflI lIzrF dI ies smy pojLIsLn bVI anoKI sI .sMq jI dI igRPqfrI kfrn Auh idloN qF KusL sn pr sMgqF dy dbfE kfrn sMq jI dI irhfeI dI mMg kr rhy sn . igafnI jLYl isMG jI ijnHF df insLfnf gurdUafiraF qy kMtrol krnf sI,sMq jI nUM aMqrfsLtrI priswDI dy Kyqr ivc vyKxf cfhuMdy sn . ieh kfrj igafnI jI dy iek njLdIkI ivakqI s[ gijMdr isMG rfhIN ieMzIan eyarlfeIn df iek hvfeI jhfjL agvf krvf ky krvfey jfx dI afm crcf sI .ieh jhfjL agvf kr ky 29sqMbr nUM lfhOr (pfiksqfn) iljfieaf igaf sI .s[gijMdr isMG bfry ieh afm pRiswD sI ik Auh iganI jI dI koTI ivc hI irhf krdy dsy jFdy sn . dl Kflsf dy Auh bfnI pMc sn qy inkslbfVIaF nfl vI AunHF dy sbMD dsy jFdy sn . ies dy nfl hI mfPIaf grup qy ikwqfkfrI pRoPYsLnl jrfiem pysLf ivakqIaF leI Kuly afm rfjnIqk ivakqIaF dI sLrn lY ky pMjfb ivc mfV DfV df rfh Kul igaf sI . mfV DfV dI ieh guwQI idn -b-idn Aul |