www.khabarnama.com  {Punjabi Newspaper Khabarnama Toronto} email: editor@khabarnama.com 

***** afpxI mF bolI 'pMjfbI' ilKx, pVHn aqy bolx ivwc iJjk mihsUs nf kro sgoN mfx aqy PKr nfl afpxy bwicaF nUM vI isKfE!!****


 

ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ  ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰ

 

 

Click here  to download Punjabi font to read Khabarnama

 

adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ vloN lfeIpisg vloN

cOQf sflfnf sfihqk joV-mylf aqy kOmFqrI kvI drbfr krvfieaf- kyhr sLrIP

 

hr sfl dI qrHF ies vfr vI aprYl dy mhIny jrmnI dy sLihr lfeIpisg ivKy adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ jrmnI vloN sfihqk joV-myly aqy kOmFqrI kvI drbfr df pRbMD kIqf igaf. ieh smfgm Kflsy dy sfjxf idvs Bfv ivsfKI nUM smripq kIqf igaf sI. ies smfgm ivc pMjfbI bolI-BfsLf, sfihq aqy swiBafcfr nUM ipafr krn vfly  pMjfbI ipafry XUrp dy vwKo vwK dysLF ivcoN vwzI igxqI ivc sLfml hoey. ies adfry vloN 2009 ivc krvfey gey pihly sfihqk joV myly / kvI drbfr ivc bVI Gwt igxqI ivc lok sLfml hoey sn pr ies cOQy kvI drbfr dI Kfs gwl sI ik lgBwg 300 qoN vI vwD mrd aqy bIbIaF ieMglYNz, bYljIam, hflYNz, ietlI, PrFs, nfrvy aqy jrmnI qoN hfjLr sn. smfgm ivc svyr dy ds bjy qoN rfq dy ds bjy qwk pMjfbI bolI, BfsLf, sfihq aqy swiBafcfrk msilaF bfry ivcfrF huMdIaF rhIaF qy smfgm lgfqfr cwldf irhf. isrP rotI Kfx vfsqy hI duiphry iek GMty df smF kwiZaf igaf.

smfgm ivc adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ vloN Kflsf dy sfjxf idvs nUM smripq Cfipaf igaf bhu-rMgf aqy lyKkF dIaF bhumuwlIaF sfihqk rcnfvF nfl BrpUr vwz afkfrI (68 sPy) sovInr lok arpx kIqf igaf. CpfeI dI  nvIN qknIk aqy bhuq vDIaf kfgjL jo lMby smyN qwk sFBxXog jF hMZxXog ikhf jf skdf hY nfl vrosfieaf ieh sovInr aqy ies ivc sbMDq ivsLy ’qy Cpy lyKF, kivqfvF qy ivcfrF dI hfjLr sroiqaF vloN BrpUr  qy rwjvIN sLlfGf kIqI geI. smfgm ivc sLfml bhuq sfry sroiqaF dy kihx muqfibk ies qrHF df sovInr AunHF ny pihlF kdy nhIN vyiKaf. ies krky ies sovInr nUM iqafr krn vfly sMpfdkI mMzl dy kfimaF bIbI gurdIsL pfl kOr bfjvf, bldyv isMG bfjvf, kulbIr isMG sYxI aqy kyhr sLrIPL dI bhuq sfry lokF vloN pRsMsf kIqI jf rhI sI.

ies smfgm ivc 17 sfl dI imhnq nfl lihMdy pMjfb dy Kojkfr jnfb jLfihd iekbfl vloN iqafr kIqI geI bhuq hI Koj BrpUr ‘hIr vfirs sLfh ivc imlfvtI isLarF df vyrvf’ nF dI Koj pusqk dysLoN bfhr pihlI vfr iksy sfihqk smfgm ivc lok arpx kIqI geI. ieh ikqfb mUÜ rUp ivc BfvyN sLfhmuKI ivc ilKI geI hY pr ‘XUrpI pMjfbI swQ’ vfilaF vloN ajmyr kvYNtrI horF qoN iesnUM grmuKI ilpI ivc krvfky qy Cfp ky vwzf kMm kIqf igaf hY. ies ikqfb nUM lokF dy snmuwK krn df mfx vI ‘XUrpI pMjfbI swQ’ vfilaF ny adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ vloN XUrp ivc kIqy jFdy vwz akfrI sfihqk joV myly aqy kOmFqrI kvI drbfr dy mOky nUM hI idwqf.

adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ vloN Cfpy sovInr qy bolidaF kyhr sLrIPL ny iesdI Cpx ikRaf aqy ies vfsqy kIqI sKq imhnq dy afsry ieMnf vDIaf bnfAux dy sfry sPr nUM ies smfgm ivc sLfml hoey sfry sroiqaF nfl sFJf kIqf aqy ies sovInr ivc Cpy afpxy ivrsy qy pMjfbI sfihq aqy klf nfl sbMDq dfinsLvrF bfry vI ivsQfr sihq jfxkfrI idwqI.

ipCly smyN qoN pMjfbI ivc jo bdlvyN isnmy dI koisLsL ho rhI hY ijs ivc rfjIv sLrmF nF df nOjvfn kfPI srgrm hY, Aus dIaF koisLsLF df ijLkr kridaF kyhr sLrIPL ny Aus vloN bxfeIaF iPlmF afpxf pfsL, nvF jIvn aqy afqU KojI vflI iPlm df ijLkr kridaF afpxy ivcfr pysL kridaF hfjr sroiqaF nUM lok pwKI klf nUM sihXog krn dI apIl vI kIqI.

‘XUrpI pMjfbI swQ’ vloN jLfihd iekbfl vflI Koj pusqk ‘hIr vfirs sLfh ivc imlfvtI isLarF df vyrvf’ nUM lok arpx krn dy mOky  ies bfry bolidaF ‘XUrpI pMjfbI swQ’ dy muwK sMcflk srdfr moqf isMG srfey ny iekwT ivc juVy pMjfbI ipafiraF nUM ies ikqfb bfry jfxkfrI idMidaF dwisaf ik ieh ikqfb pihlF sLfhmuKI ivc CpvfeI geI, Pyr iesdf gurmuKI rUp ajmyr kvYNtrI horF qoN iqafr krvf ky dovF hI ilwpIaF dy pihly pUr ivc pMj-pMj hjLfr kfpIaF CpvfeIaF geIaF, jo hux quhfzy snmuK hY. srdfr srfey horF ny iekwT nUM sMboDn huMidaF afpxI, bolI qy ivrsy bfry ivcfr pysL kridaF ies nfl juVy rihx qy afpxy pusLqYnI mulk aqy afpxy puriKaF dIaF AuWcIaF–suwcIaF kdrF kImqF nUM smyN anusfr sMBflx df swdf idwqf. iesy qrHF kyhr sLrIPL ny jLfihd iekbfl vloN lMbf smF Krc ky iqafr kIqI ies ikqfb leI jLfihd iekbfl dI pRsMsf kridaF AusdI afpxI mF bolI aqy afpxy ivrsy vfsqy kIqI imhnq nUM slfm kIqf. ‘mIzIaf pMjfb’ dI muwK sMpfdk bIbI gurdIsL pfl kOr bfjvf ny ies vI iesy qrHF dy BfvpUrq ivcfr pysL kIqy.

jrmn vfsI amrjIq isMG iswDU horF df khfxI sMgRih ‘rohIaF df rfhI’ aqy nfvl ‘vfirs’ vI ies smfgm ivc lok arpx kIqy gey. amrjIq isMG iswDU dy khfxI sMgRih ‘rohIaF df rfhI’ aqy nfvl ‘vfirs’ bfry kyhr sLrIPL ny ivcfr pysL kIqy. AunHF ny iswDU dI lyKxI ivclI lok pwKI soc aqy pMjfbI mfniskqf dI pysLkfrI bfry cfnxf pfAuNidaf iswDU nUM mubfrkvfd pysL kIqI.

ies sfihqk joV myly dy smyN pMjfb dI mhfn qy rvfieqI josLIlI gfiekI vfly XUrp dy dOry qy afey hoey pRiswD ZfzI jQy BfeI myjr isMG Kflsf, pRo: guribMdr isMG, BfeI qrlok isMG qohPf, BfeI qrlocn isMG qIr lohIaF dy jQy ny ZfzI klf dy jOhr ivKfAuNidaf Kflsf dy sfjxf idvs nfl sbMDq vwKo vwK pRsMg dIaF vfrF pysL krky sfihqk mhOl ivc afpxf ihwsf pfieaf. suxn vfilaF ny ies jQy vloN pysL kIqy iswK ieiqhfs dI sUrbIrqf BrI gfQf nUM slfihaf.

dUjf sMgIqk Dmfkf kIqf suwcf isMG bfjvf ny ijsny algojLy bjf ky sfry hI pMzfl nUM hYrfn kIqf. suwcf isMG bfjvf dy algoijLaF df sfQ idwqf ieMglYNz qoN afeI bIbI krm Buwlr ny, Ausny imrjLf pysL kIqf. ieh bhuq hI kfmXfb qy kmfl dI pysLkfrI sI, ieh pihlI pysLkfrI hox dy bfvjUd slfhuxXog sI  ijs vfsqy suwcf isMG nUM bhuq sfiraF swjxF ny sLfbfsL idwqI.

ies smfgm ivc sLfml huMidaF ieMglYNz qoN afey  ksLmIr isMG GuMmx horF ny adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ vloN pMjfbI pRqI kIqy jf rhy kfrjF dI sLlfGf afpxI kivqf rfhIN kIqI. Xfd rhy ijwQy ieMglYNz qoN ‘XUrpI pMjfbI swQ’ vfly vfly vwzy jQy nfl ies sfihqk joV-myly ivc sLfml sn nfl hI brYzPorz qoN pMjfbI leI lMby smyN qoN kMm kr rhy ‘bIkfs’ sMsQf vfly vI pihlI vfr sLfml hoey qy AunHF ny ‘mIzIaf pMjfb’ adfry vloN jrmnI ivc pMjfbI dy pRcfr aqy psfr vfsqy kIqy jf rhy kfrjF dI bhuq sLlfGf kIqI.

ieMglYNz qoN XUrpI pMjfbI swQ dy sMcflk moqf isMG srfey, hrijMdr isMG sMDU aqy inrml isMG kMDflvI aqy hor vI bhuq sfry pMjfbI ipafry ieMglYNz qoN phuMcy ijnHF ivc mihMdr kOr imwZf,  ksLmIr kOr, ryzIAu pysLkfr krm Buwlr, AuNkfr isMG, dmn mfihl, igafnI iqRvydI isMG, isLvcrn jwgI kuwsf, dyivMdr kwlHx sLfml sn. hr sfl hox vflf ieh sfihqk joV-mylf pMjfbI ipafiraF vfsqy sfry XUrp aqy dunIaf dy hor bhuq sfry mulkF dy pMjfbI sfihqk hlikaF ivc hux kfPI cricq hY. ‘XUrpI pMjfbI swQ’ vfly srdfr moqf isMG srfey horF dI agvfeI ivc hr vfr hI ies smfgm vyly bhuq sfrIaF ikqfbF lY ky afAuNdy hn jo ies sfihqk joV-myly ivc afAux vfilaf nUM ibnF koeI pYsf vsUilaF hI vMzIaF jFdIaF hn ik lok ieh pVHky afpxI mF bolI nfl juVy rihx. ies vfr vI ies rvfieq nUM kfiem rKidaF ‘XUrpI pMjfbI swQ’ vfilaF ny bhuq sfrIaF ikqfbF afey mihmfnF qwk phuMcfeIaF, jo lok afpxy nfl Gr lY gey.

ieMglYNz qoN cwlx vfly sMgq tYlvIjLn dI tIm PrFs qoN jQydfr guridafl isMG horF dI agvfeI hyT iewQy phuMcI, ijnHF ny kuwJ lyKkF nfl pMjfbI sfihq aqy swiBacfrk kfrjF bfry mulfkfqF vI kIqIaF aqy ies sfrf idn cwlx vfly sfihqk pRogrfm nUM rIkfrz vI kIqf. jQydfr guridafl isMG horF ny afpxy bhuq hI BfvpUrq ivcfr pysL kridaf sux rhy sroiqaF nUM PrFs ivc pMjfbI bolI aqy swiBafcfr  dy sbMDI kIqy jf rhy kfrjF sbMDI jfxkfrI idwqI, aqy pMjfbI ipCokV vfly bwicaF nUM pMjfbI jLubfn aqy pMjfbI ivrsy nfl joVn vfly agly  pRogrfmF bfry vI dwisaf. s[ rfjbIr isMG, suKbIr isMG sMDU, blivMdr isMG kQfvfck ny vI afpxy ivcfr pysL kIqy.. PrFs qoN hI afey rGbIr isMG kohfV ny Kflsy dy sfjxf idvs dI dI mhwqqf dwsidaF iswKI rvfieqF nUM kfiem rwKx aqy afpxI mF bolI nfl juVy rihx df swdf idwqf.

ies sfihqk joV-myly aqy kOmFqrI kvI drbfr ny nvIN iprq pfeI ik ijwQy ies smfgm vfly QF iqMn sO sroqy phuMcy nfl hI adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ vloN afn lfeIn tYlIvIjLn (ieMtrnYt rfhIN) rfhIN iesnUM dysLF-ivdysLF ivc ivKfieaf igaf, ijs nUM 3000 qoN vI vwD lokF ny kfPI sfry mulkF ivc Gr bYTy hI dyiKaf, pRogrfm cwldy smyN hI bhuq sfry lokF ny Pon krky ies smfgm dI sLlfGf kIqI aqy agly sfl hox vfly kvI drbfr dy mOky Kud sLfml hox df vfadf vI kIqf. ieh pRogrfm ‘mIzIaf pMjfb ryzIAu’ rfhIN vI pRsfirq kIqf igaf.

kihxf ieh hI bxdf hY ik adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ dy sMcflk bIbI gurdIsL pfl kOr bfjvf, bldyv isMG bfjvf AunHF dy bwicaF, jsmIn kOr bfjvf, jspRIq kOr bfjvf aqy jskrn isMG bfjvf jo sfiraF dy DMnvfd dy pfqr hn. iesdy nfl hI BfeI rivMdr isMG aflmgIr horF dI pRsLMsF krnI bxdI hY ijnHF ny hr kfrj ivc hwQ vtfieaf. anoK isMG GuMmx (bObI), gurivMdr isMG GuMmx aqy bIbI konI ny hor sfQIaF nfl rlky Kfx-pIx dy pfisAuN sB df iKafl rwiKaf. ienHF sfiraF ny hI  idn rfq iek krky ies vwzy iekwT nUM sFiBaf qy afey hr iksy dI loV df iKafl rwiKaf. iesdy nfl hI adfrf mIzIaf pMjfb dy pirvfr nfl juVy hr jIa df DMnvfd ik ijnHF ny ies kfrj nUM nypry cfVHn leI afpxI smrwQf anusfr Xogdfn pfieaf.ies sfry smfgm dI styj skwqrI 'mIzIaF pMjfb' dI muwK sMpfdk bIbI gurdIsL pfl kOr bfjvf ny bhuq hI AusfrU qy sucfrU ZMg nfl inBfeI.

 

    adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ jrmnI dy sflfnf sfihqk  smfgm/ kOmFqrI kvI drbfr mOky Kflsy dy     

    sfjxf idvs/ivsfKI nUM smripq ‘ivsLysL sonInr’ lok arpx kIqy jfx smyN dI qsvIr.

 

 

adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ jrmnI dy sflfnf  sfihqk  smfgm/ kOmFqrI kvI drbfr mOky Kflsy dy

sfjxf idvs/ivsfKI nUM smripq ‘ivsLysL sonInr’ lok arpx kIqy jfx smyN drsLkF dI  qsvIr.  

adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ jrmnI dy sflfnf sfihqk smfgm / kOmFqrI kvI drbfr mOky Kojkfr jLfihd iekbfl

vloN ‘hIr vfirs sLfh ivc imlfvtI isLarF df vyrvf’ nfmI Koj pusqk lok arpx krn smyN dI qsvIr.

  

adfrf ‘mIzIaf pMjfb’ jrmnI dy sflfnf sfihqk  smfgm/ kOmFqrI kvI drbfr mOky ‘mIzIaf pMjfb’ dI

muwK sMpfdk gurdIsL pfl kOr bfjvf aqy ‘XUrpI pMjfbI swQ’ dy mwuK sMcflk moqf isMG  srfey iekwT smyN

BfrI igxqI ivc juVy sfihq pRymIaF nUM sMboDn krdy hoey.

 


  Bfrq dI ajfdI dy sfry sLhIdF nUM sLrDFjlI

  sLhfdq dy supny df swc : sLhId-ie-afjLm Bgq isMG

 - kyhr sLrIPL

 

asIN afpxy sLhIdF nUM cyqy krn vflf idhfVf sfrI dunIaF dy imhnqksLF aqy ivcfrvfn lokF nfl sFJf krn df jqn kr rhy hF. sLhIdy afjLm Bgq isMG, rfjgurU qy suKdyv aqy hor hjfrF hI nOjvfnF ny ijnHF afpxI juafnI dysL ivc cwldI ajfdI lihr dy lyKy lfeI. afpxf hr supnf, afpxI hr KfihsL, hosL sMBflx qoN bfad afpxI ijLMdgI df hr pl afpxy vqn aqy afpxy lokF qoN kurbfn kr idwqf. isr idwqy pr isdk nf hfiraf. ajfdI dI lihr nUM hosL idwqf aqy josL idwqf, lokF dy mnF aMdr gulfmI pRqI nPrq pYdf krn vfsqy afpxI qrksLIl soc, afpxy dlIlF BrpUr iqwKy ivcfrF df pRXog kIqf. ajfdI lihr vfsqy cwldI lihr dI qor qy DVkx dohF nUM iqwiKaF kr idwqf. lok mnF aMdr ajfdI vfsqy afs pYdf krn ivwc shfeI hoey.

        

 sLhId Bgq isMG df jnm 28 sqMbr 1907 nUM bMgf ijlf lfielpur ivc ipqf srdfr iksLn isMG aqy mfqf ividaf vqI dy Gr hoieaf. dysL Bgq bfby arjn isMG ny nv jMmy bflk df nF Bgq isMG rwiKaf. Bgq isMG dy bfbf jI arjx isMG sUJvfn mnuwK sn, jo afrIaf smfj dy pRBfv hyT aMDivsLvfs, aqy CUq-Cfq qoN mukq ho gey sn.

        

qyeI mfrc nUM ihMdusqfn dy vfsI sUrmqfeI dy idhfVy vjoN mnfAuNdy hn. jdoN Bfrq dy sUrmy spUqF  ny afpxy josL nUM hosL nfl rlf ky mulk dy pYrIN peIaF gulfmI daF jMjIrF kwtx leI afpxy jIvn nUM kOmI axK dI rfKI kridaF insLfvr kr idwqf sI.

         

 asMblI hfl ’c aprYl 1929 nUM asMblI hfl ivc bMb suwtx vyly Bgq isMG qy Auhdy sfQIaF ny nfarf lfieaf sI “ienklfb- ijLMdfbfd” qy iesdI ivafiKaf kridaF AunHF ikhf sI “ienklfb qoN sfzf Bfv mOjUdf pRbMD qy smfj nUM jVoN AuKfV suwtxf hY. ies krky rfj sLkqI AuWqy kbjLf krnf jLrUrI hY. ies vyly rfj pRbMD dI msLIn ivsLysL ihqF dy hwQ ivc hY. jnqf dy ihqF dI rwiKaf vfsqy arQfq smfj nUM nvyN isry qoN kfrl mfrks dy isDFqF anusfr jQybMd krn leI sfnUM srkfr dI msLIn nUM afpxy hwQF ivc lYxf pvygf. asIN ies AudysL vfsqy lV rhy hF.” Auh afpxy swcy-suwcy BfvF nUM pRcfrdy hoey afKdy ik “ ienklfb qoN sfzf Bfv isrP ieh hY ik mOjUdf injLfm ijhVf asloN hI byiensfPI qy aDfrq hY nUM bdl idwqf jfvy, luwt-Ksuwt Kqm kr idwqI jfvy, kfsLqkfr qy mjLdUr BuwKy nf mrn [[[[[[[ ienHF KrfbIaF kfrn hI iensfnIaq qbfh ho rhI hY ienHF nUM Kqm krnf hr iensfn df PLrjL hY. ienklfb df mqlb ieh hY ik susfietI dy pRbMD nUM ies mjbUqI nfl kfiem krIey ik ies ivc sB iksm dy ivqkry Kqm ho jfx aqy hr iksy nUM pUrI ajfdI qy loV anusfr cIjL imly, ieh sfzf rfh hY.”

          

klkwqf qoN Cpdy ‘mfzrn rIvIAU’ dy aYzItr rfmfnMd cYtrjI ny dsMdr 1929 dy prcy ivc “ienklfb-ijLMdfbfd” dy nfary df mKOl AuzFidaF ies nUM arQhIx ikhf aqy ienklfbIaF nUM Ausny isriPry bMb bfjL afiKaf sI. Pyr 22 dsMbr nUM Bgq isMG aqy dwq ny “mfzrn rIvIAU” dy nF KLq ilK ky  Auhdy ieqrfjF  df jvfb idwqf sI. AunHF iliKaf “bMb kys ivc sfzf ibafn pVHo qy Pyr vyKo asIN kI afiKaf sI. asIN ienklfb nUM hr mOky hiQafrbMd ienklfb dy arQF nfl nhIN joVdy. ienklfb isrP bMbF qy psqOlF nfl ipafr rwKxf nhIN, sgoN bMb qy psqOl kdI kdfeIN ies dy vwKo vwK pVfvF ’qy phuMcx df vsIlf bx jFdy hn, pr ieh afp ienklfb nhIN aKvf skdy”.

          

Bgq isMG df sfrf pirvfr hI dysL Bgq sI. Auhdf ipqf sR: iksLn isMG ajfdI GulftIaF sI. Auhdf cfcf sR: ajIq isMG 1906-07 dI iksfn lihr dy afgUaF ivcoN sI. ijhVI lihr ny klonI (klonfeIjysLn) aYkt dy ivruwD jLordfr sMGrsL kIqf sI. ieh aYkt abfdkfr iksfnF dy ivruwD byhUdf iksm dIaF pfbMdIaF lfAuNdf sI. iesy lihr aDIn iksfnF ny aMgryjLF dy iKlfP bgfvq kIqI sI. pgVI sMBfl jwtf[[[[[[[ dI lihr ny sfry dysL ’c qrQwlI mcf idwqI sI. ijs dy kfrn sR: ajIq isMG nUM hor afgUaF dy nfl jlfvqn krky mFzly Byj idwqf igaf sI. Bgq isMG afpxy cfcy dI afpf vfrU kurbfnI qoN bhuq pRBfivq hoieaf sI aqy Auhdy vfsqy zUMGy idloN snyh rwKdf sI. Auh bcpn qoN hI bfgI suBfa kbULl kr igaf sI. iesy lgn nUM Ausny afpxI CotI jhI ijLMdgI  dy vwzy kfrnfimaF ivc bdilaf qy afpxy duafly dy lokF dI susq ijLMdgI ’c cmk qy ilsLk pYdf kr idwqI sI. Ausny afpxy pirvfrk ivrsy ivcoN dysL BgqI df jfm pIqf. ies krky hI Bgq isMG ny afpxy ipqf dy ivcfrF nUM gRihx krn bfry iliKaf sI “AunHF dIaF isiKafvF krky hI mYN afpxI ijLMdgI afjfdI dy afdrsL nUMU arpx kIqI”

          

Bgq isMG qy Ausdy sfQIaF nUM aMgryj sfmrfjI qy AunHF dy jotIdfr qrHF qrHF dy ivsLysLxF nfl bdnfm krn df jqn krdy sn. ijvyN ik ieh gwl msLhUr hY ik aMgryj Bgq isMG bfry hI nhIN AusqoN pihlF vfly dysL BgqF bfry vI ieMj hI kihMdy sn. iewQy Xfd krnf cfhIdf hY ik sLhId krqfr isMG srfBf jIhdy bfry Bgq isMG aksr kihMdf huMdf sI ik “Auh ienklfb vfsqy jIivaf aqy iesy vfsqy miraf.” pr aMgryjL jwj ny krqfr isMG srfBf dy kys dOrfn Auhdy bfry itwpxI kridaF Auhdy vfsqy “pUrI qrHF byikrk bdmfsL” dy sLbd vrqy sn. dysL BgqF nUM bdnfm krn df gorI srkfr df ieh vI iek qrIkf sI. iesy qrjL ’qy Bgq isMG  nUM dihsLq psMd afiKaf jFdf sI. ijs df KUn-Krfby ivc hI XkIn hovy. Bgq isMG ny ies ieljLfm df jvfb idMidaF ikhf “ieh gwl pRiswD hY ik mYN dihsLqpsMd irhF, pr mYN dihsLqpsMd nhIN hF. mYN iek ienklfbI hF ijs dy kuwJ inscq ivcfr qy afdrsL hn aqy ijs dy sfhmxy lMbf pRogrfm hY [[[[[[[[[[[[[ myrf pwkf ivsLvfs hY ik asIN bMbF qy psqOlF nfl lfB pRfpq nhIN krFgy. ieh gwl ihMdusqfn rIpbilk afrmI dy ieiqhfs qoN spsLt hY. inrf bMb suwtxf nf isrP by Pfiedf hY sgoN keI vfr nuksfndyh vI hY. iesdI jLrUrq iksy Kfs hflq ivwc pY skdI hY qy sfzf muwK mksd mjdUrF qy iksfnF nUM jQybMd krnf hoxf cfhIdf hY[[[[[[[.

          

Bgq isMG qy Ausdy sfQIaF ny kdy vI gYrjLrUrI sfDn nhIN vrqy . AunHF ny jrUr hI kfrl mfrks dy ivcfrF nUM afpxf agvfnUM mMinaF hovygf, mfrks ny iliKaf sI “ijs AudysL vfsqy axAuicwq sfDnF dI loV hY Auh Auicwq AudysL nhIN”.

          

Bgq isMG qy Ausdy sfQI ijLMdgI nUM ipafr krn vfly sn. Auh qF dysLvfsIaF nUM glvwkVI pf ky hwsdf Kyzdf dyKxf cfhuMdy sn. pr sfmrfjI sLYqfn Bfrq dy lokF dy hfwsy, KyVy qy KusLIaF smuMdroN pfr lY jFdf sI. aMgryjL Bfrq dy lokF dI iksy gwl nUM suxn qoN ienkfrI sn. jdoN ies dYNqsLfhI ny kuwJ hor dbfAU kdmF nUM awgy vDfAux leI pbilk syPtI ibwl aqy AudXoigk ivvfd ibwl (tryz izsipAUts ibwl) asMblI ivcww ilafAux df jqn afrMiBaf qF 8 aprYl 1929 ivc Bgq isMG aqy buktysLvr dwq ny pihlF hI bxfey pRogrfm anusfr sYNtrl asMblI ivc  bMb suwitaf. AunHF ny ikhf ‘boÜy nUM suxfAux vfsqy AuWcI avfjL dI loV pYNdI hY. bMb suwtdy smyN vI ijwQy AunHF ny “ienklfb –ijLMdfbfd”,  “sfmrfj- murdfbfd” dy nfary lfey nfl hI AuWQy suwty gey pYNPiltF ivc ikhf “asIN mnuwKI ijLMdgI nUM bhuq pivwqr smJdy hF. asIN aijhy suinhrI BivwK df supnf vyKdy hF ijs ivc mnuwK pUry qOr ’qy amn aqy asloN ajfdI mfx irhf hovgf[[[[[ ”

          

Bgq isMG amn df afsLk sI Auh qy Ausdy sfQI jfxdy sn ik amn qoN ibnF ijLMdgI df ivkfs bhuq aOKf hY. jMg bhuq hI qbfhkuMn huMdI hY.

          

Bgq isMG ny dUsrI sMsfr jMg qoN bhuq pihlF afpxy dosq lflf rfm srn dfs dI ikqfb ‘zrImlYNz’ (supndysL) dI Buimkf ivwc  iliKaf sI ‘kimAUist smfj ivc sMsQfeI rUp vflI jMg dI QF ivsLvkosL dy kuwJ pMinaF ivc hI rih jfvygI aqy AudoN jMgI smfn ajfiebGrF dI sLfn hovygf ikAuNik Aus smfj ivc ivroDI jF tkrfvyN ihwq hoxgy hI nhIN ijhVy ik jMg dI buinafd huMdy hn.”

          

hux sfnUM vrqmfn avsQf vwl Bgq isMG qy Auhdy sfQIaF dy ivcfrF vwl Jfq mfr lYxI cfhIdI hY. keI vfr Drm nUM ivkfs qy dlIl dy rfh ivc roVf bxf ky KVHf kr idwqf jFdf hY. ies sbMDI Bgq isMG ny afpxy ivcfr bhuq hI spsLt rUp ivc ‘mYN nfsiqk ikAuN hF?’ nF dy Coty jhy pYNPilt ivc ilKy hn. bVI dyr pihlF dunIaF dy mhfn icMqk kfrl mfrks ny vI iliKaf sI. “Drm pIVq jIv df hEkf hY, byidl dunIaf df idl hY ijvyN ik ieh byjfn hflq dI jfn vI huMdf hY[[[[[[[[[[ ” qy awgy ikhf ‘Dfrmk PlsPf mnuwKI kmjLorI jF sImq igafn df iswtf hY’  Drm aqy Drm dy aml bfry Bgq isMG ny iliKaf sI ik ‘hux qwk sfry DrmF ny mnuwKF nUM iewk-dUjy koloN judf kIqf qy lVfieaf hY. dunIaF ivc ijMnf KUn-Krfbf Drm dy TykydfrF ny kIqf hY sLfied hI hor iksy ny kIqf hovy. swcfeI qF ieh hY ik DrqI dy svrg nUM Drm dI Et lY ky AujfiVaf igaf hY. ijhVf Drm mnuwK qoN mnuwK nUM judf kry , muhwbq dI QF nPrq vDfvy, aMD ivsLvfs df hOslf vDf ky bOiDk ivkfs ivc rukfvt bxy, idmfgF nUM KuMZHf kr dyvy, Auh myrf Drm kdIN vI nhIN ho skdf. hr Auh kdm jo mnuwKqf nUM suKdfeI bxf sky, brfbrI, BfeIcfry  dy rfh ’qy iek pulFG hor  puwt sky,  myrf Drm hY. myry leI ieh DrqI myrf Bfrq myry leI svrg hY [[[[[[[[[ myry svrg nUM nrk bxfAux vflI hr qfkq df sPfieaf krky  mnuwK nUM jmfq rihq smfj vwl vDfAux vflf hr kdm myrf Drm hY. Bgq isMG ny nfsiqkqf dy svfl nUM dlIl nfl pysL kIqf “mYN nfsiqk ikAuN hF?” vfly pYNPilt df afpxf ipCokV hY ies nUM ilKx leI iksy jyl sfQI ny hI Auksfieaf sI. jdoN gdr pfrtI vloN jyl BugqidaF AunHF Bgq isMG nUM ies krky imlx qoN nFh kr idwqI sI ik Ausny kys kwty hoey hn pr bfad ivc ieh mulfkfq ho geI ies mulfkfq qoN bfad Bgq isMG ny ‘mYN nfsiqk ikAuN hF’ nF df pYNPilt iliKaf sI. ies qrF dy ivcfr vwl vDx vfsqy AuhnUM bfkUinn dI ikqfb gOz aYNz styt (rwb qy irafsq) aqy inrlMB svfmI dI pusqk d kOmn sYNs (sfDfrn igafn) ny vI pRBfivq kIqf.

          

Bgq isMG qy Auhdy sfQIaF ny afpxy lokF Kfqr bygrjI nfl sOVIaF socF qoN AuWpr AuWT ky jmfqF aqy pfiVaf vfly luwt-Ksuwt qy aDfrq rfj nUM Kqm krky jmfq rihq smfjvfdI smfj dI sQfpnf df supnf ilaf sI. Bgq isMG dI sLhfdq nUM cyqy kridaF ieh vI cyqy rwKxf pvygf ik AunHF nOjvfnF nUM sunyhf idMidaF ikhf sI “nOjvfnF ny ienklfb df sunyhf kfrKfinaF ivc kMm krdy lwKF mjdUrF kol JuwgIaF qy pyNzU JONpVIaF ivc aQvf dysL dy kony kony ivc phuMcfAuxf hY. ieh ienklfb ajfdI ilafvygf. mnuwK hwQoN mnuwK dI luwt-Ksuwt  asMBv bxf dyvygf.”

          

sLhIdy afjLm qy Ausdy sfQIaF ny gorf sLfhI vloN ihMd dI axK nUM pfeI BfjI kbUl kIqI sI. qd hI qF AunHF ny sFzrs nUM Auhdy Gurny qy jf ky mfiraf sI. BfvyN ik puafVy dI aslI jVH puils aPsr skft sI, pr aMdroN bfhr sFzrs afieaf qy mfiraf igaf.

          

jdoN Bgq isMG qy Auhdy sfQIaF nUM mOq dIaF sjfvF hoeIaF qF mulk aMdr iPkr qy icMqf dI lihr dOV geI. ieh ienklfbI afpxy kMmF krky lokF dy idlF ivc Gr kr gey sn. Auh kFgrs qy AusdI smJOqfvfdI nIqI dy ivroDI sn . ieh vI iek ieiqhfsk scfeI hY ik mhfqmF gFDI ienklfbIaF df ivroDI sI. ies krky hI Ausny ienHF ienklfbIaF dIaF jfnF bcfAux df koeI hIlf nf kIqf. sohx isMG josL ny afpxI pusqk ‘Bgq isMG nfl myrIaF mulfkfqF’ ivc iliKaf hY ik “ieh afs sI ik mhfqmF gFDI AunHF dIaF mOq dIaF sjfvF nUM GtfAux bfry iervn nfl gwl-bfq krngy, pr gFDI-iervn gwlbfq ivc mhfqmF gFDI ny ienHF dIaF jfnF bcfAux leI iewk lPLjL qwk vI mUMhoN nf kwiZaf” iesy qrHF dy ivcfr Bgq isMG ny afpxy ipqf nfl gwlbfq kridaF ikhf ik “gFDI df aihMsk ZMg ajfdI pRfpqI leI kfrj nf krn df iek bhfnf mfqr hY, ieh kfierqf nUM lukfAux df iek mKOtf hY”. ieh sI sLhIdf pRqI kFgrs dy muKI lIzrF df vqIrf.

          

hr sfl vFg hI asIN Pyr Bgq isMG nUM Xfd kr rhy hF. AuhdI qy Auhdy sfQIaF dI sLhfdq nUM awT dhfikaF qoN vwD sfl bIq gey hn pr socx-ivcfrn dI gwl hY ik asIN afpxy sLhIdF dy supinaF nUM lY ky ikwQy ku phuMcy hF. kI asIN pOxI sdI qoN vI vwD sflF dI vft ivc Auh rfh, Auh smfijk afriQk pRbMD kfiem kr sky ijs Kfqr sfzy sUrbIrF ny afpxIaF jfnF vfrIaF sn. dunIaF aYtm dy Zyr ’qy bYTI hY. ijLMdgI dfa qy lwgI peI aY. sfmrfjI lutyry afpxy hwQToky pYdf krky afpxI qUqI bulvfeI cfhuMdy hn. awj ivsLvIkrn dy nF hyT nv-bsqIvfd AunHF dI nIqI df asl hY. kOmFqrI srmfieaf iekWTf ho ky grIb, axivksq aqy ivkfssLIl dysLF dI hr pwKoN luwt kr rhy hn. ieh vrqfrf lgfqfr awgy vwDdf jf irhf hY. grIb qy sfDnhIx mnuwK ies ivc npIiVaf jf irhf hY. mnuwK dI hoNd qy hoxI vfsqy Kqry pYdf kIqy jf rhy hn. mnuwKqf vMzI jf rhI hY.

          

Bfrq awj vI aijhI siQqI ivcoN lMG irhf hY ijwQy Dfrimk nv-surjIqI dIaF lihrF imhnqI lokF nUM iekmuwT hox ivc roVF atkf idMdIaF hn. bhuq sfrIaF sLhIdIaF nfl imlI ajfdI dIaF brkqF vwizaF dy ihwsy hI afeIaF hn. Bgq isMG qy Ausdy sfQIaF ny TIk hI ikhf sI ik ‘lfrz hfrizMg jF iervn dI QF qyj bhfdr jF pRsLoqm dfs dy hwQ rfj af jfx nfl koeI Prk nhIN pvygf.’ bhuq lMbf smF bIq jfx qoN bfad ieh BivwKbfxI hor vI iGnfAuxI sLkl Dfrn kr geI hY. ienHF dysI ‘qyj bhfdrF dy lfxy’ ny mulk dy lokF nUM nUV ky mulk dy srmfeydfrF mUhry suwt idwqf hY. ies pRbMD ny srmfeydfrF vloN imhnqksLF nUM hlfl krn jF JtkfAux dy kfnUmnI hwk idwqy hoey hn.

 

mjLdUrF, ikrqI kfimaF dIaF jQybMdk lihrF ny jdoN vI kIqIaf jFdIaF byiensfPIaF df ivroD kIqf qF srkfrI qMqr ny golI, lfTI dI jbrI vrqoN kIqI aqy hr iGnfAuxf hIlf vriqaf. lokF nUM idwqy sMivDfnk hwkF dy cIQVy Auzfey gey. ‘dysI qyj bhfdrF’ dy lfxy vloN sMiVDfn nUM hmysLF hI itwc jfixaf igaf. hfkm jmfq vloN grIbF dy ZfiraF nUM Zfhux qy amIrF dy mihlF nUM ilsLkfAux df hI sdf kMm kIqf igaf. ajfdI qoN bfad luwt vfly kfiem hoey Zfcy qy swt nf vwjI. lok ajfd huMidaF vI Bgq isMG qy hor ienklfbIaF dI soc vflI ajfdI df pUrf inwG nf mfx sky, lok suwK df sfh nf lY sky. rfj krn vfilaF dI cmVI hI bdlI mfniskqf Auho hI rhI, ijs qoN Bgq isMG qy Ausdy sfQIaF ny pihlF hI qfVnf kIqI sI.

         

 ieh dysI srkfr hI hY ijsny mulk dy aslI inrmfqfvF nUM BuwK, kMgflI aqy iBafnkqf nfl ijLMdgI bsr krn leI mjbUr kIqf. ajfdI Kfqr afpf vfrn vfly, jylF, kflkoTVIaF qy jlfvqnIaF dy qsIhy  Jwlx vfly vyKdy hI rih gey ik ikMny hI mulk nfl gwdfrIaF krn vfly, aMgryjLF dy bUt cwtx vfly, dysL BgqF nUM Pfhy luafAux vfly, ajfdI qoN POrn bfad ‘dysL BgqI dy qurly’ Cwzky rfj gwdIaF ’qy ibrfjmfn ho gey. awj dy hfkmF vwl ingfh mfrnI cfhIdI hY ik ikMinaF ku df vfh ipaf sI ajfdI dI lihr nfl? ikMinaF dy bfp-dfdy lflc vws dysL BgqF dy vYrI sn. ienHF dI lflcI ibrqI nf bdlI ijs nfl Gftf mulk nUM ipaf. ajfdI Kfqr lVn vfilaF nUM bhuq sLhIdIaF dyxIaF peIaF.

          

ijhVy vI sUrbIr lok ajfdI dy Gol ivc sLfml hoey hr iksy ny hI isr qlI qy Drky mYdfny pYr Diraf, iek imsfl hY dysL Bgq rfm pRsfd ibsiml dI  jdoN AuhnUM PFsI dy qKqy vwl lY ky gey qF Ausny ‘bMdy mfqrm’ aqy ‘Bfrq mfqf dI jY’ dy nfary lfey aqy PFsI dy qKqy qy KVH ky afp ny ikhf :

 

“ I wish the down fall of the British Empire”

 

“mYN ibRitsL sfmrfj dy qbfh hox dI KfhsL krdf hF.”

Pyr iek sLyar piVHaf :

 

ab nf agly vlvly hY

       aOr nf armfnoN kI BIV

eyk imt jfny kI hsrq

        ab idly ibsiml myN hY.

 

Bgq isMG ivcfrvfn mnuwK sI afpxy ividafrQI jIvn ivc Auhny pMjfb dI BfsLf aqy ilwpI sbMDI msly bfry mjmUn ilKidaF iliKaf sI “iksy smfj qy dysL nUM pihcfnx dy leI Aus smfj jF dysL dy sfihq nfl jfx pCfx hox dI sB qoN vwD jLrUrq huMdI hY ikAuNik smfj dy pRfxF dI cyqnf Aus smfj dy sfihq ivc hI jLfihr hoieaf krdI hY”. ikqfbF pVHn df AusnUM bhuq sLOk sI.  Bgq isMG ny afpxy jyl jIvn smyN “ Bfrq ivwc ienklfbI lihr df ieiqhfs”, “smfjvfd df afdrsL” , “afqm kQf” qy “mOq dy bUhy ’qy’ cfr pusqkF vI ilKIaF. ies qoN ibnF jyl ivc ilKI zfierI vI hY. Bgq isMG dI ieh jyl zfierI ieMtrnYt ’qy aMgryjLI qy pMjfbI ivc pVHI jf skdI hY.

           

dysL BgqI dy rMg ivc rMgy bhfdr lok sdf hI idl ivc jfnF vfrn dI qFG rwKdy sn. iesdf iek sbUq hY ik jyl ivc afKrI vfr jdoN bI[ ky[ dwq Bgq isMG nUM imilaf qF kihx lwgf “awj myry leI mMdBfgf idn hY jd ik Bfrq mfqf dIaF jMjLIrF qoVn arQfq afpxy dysL nUM ajfd krvfAux dy jurm ivwc  Bgq isMG nUM qF PFsI df hukm iml igaf, pr mYnUM Aumr kYd hI kIqI geI” ieh jjLbf dysL BgqI nfl rMgy hoey idlF ivc hI ho skdf hY. afpxI jfn nfloN vwD afpxy dysL aqy afpxy lokF nfl ipafr krn vfilaF dy drd Bry idl ivwc hI pYdf ho skdf hY.

bI[ ky[ dwq dI ieh gwl sux ky Bgq isMG dIaF awKF ivc awQrU af gey qy Auh boilaf,  “mYnUM ies gwl df AuWkf hI zr nhIN ik hux mYN jIAUNdf nhIN rhFgf, pr mYnUM mfx pRpq hY ik mYN vI Aus dysL dI Kfqr PFsI ’qy ltkFgf ijs dysL (ihMdusqfn) dI Kfqr 1907 ivc KudI rfm bos, 1914-15 ivc gdr pfrtI dy hIro krqfr isMG srfBf qy AunHF dy hor sfQI, 1926 ivc bbr akflI vIr aqy 1929 ivc kfkorI kys dy sLhId rfm pRsfd ibsiml, Tfkr rOsLn isMG, asLPfk AuWlf qy rfijMdr lihrI ijhy PFsI dy qKqy ’qy JUl gey [[[[”

           

ieh sfrI ivwiQaf pVHn leI kfmryz arjn isMG gVgwj dI pusqk ‘myrI smuwcI rcnf’ pVHnI pvygI. jo Aus smyN jyl ivc sn aqy Bgq isMG dy swdy qy AusnUM jf ky imly.

          

23 mfrc 1931 nUM Bgq isMG, rfjgurU qy suKdyv nUM PFsI lf idwqI geI. “ienklfb ijLMdfbfd” df amr pYgfm Czdy hoey afpxIaF juafnIaF lokF dy lyKy lf gey . AudoN aMgryjL sLfhI dy iKlfP lokF dy mnF ivc guwsf qy nPrq afpxI isKr vwl viDaf sI. lokF dy jjLbfq BVk pey sn. ienHF jjLbfqF dI qrjLmfnI dyKx leI Aus ibafn ’qy gOr krnf cfhIdf hY jo myrT sfijsL dy kYdIaF vloN kfmryz sohx isMG josL ny 24 mfrc 1931 nUM idwqf sI :

         

myrT sfijsL dy kYdIaF ny ieh ihrdyvydk Kbr pVHI, (sohx isMG josL dI ikqfb ‘Bgq isMG nfl myrIaF mulfkfqF’ ivc ieh drj hY) mYN AunHF sBnF vwloN 24 mfrc 1931 nUM adflq ivwc KVHf hoieaf aqy AunHF nUM PFsI lfey jfx dI inKyDI kIqI. BfvyN jwj mYnUM DmkIaF idMdf irhf ik myry ivruwD kfrvfeI kIqI jfvygI mYN AuWQy ieh ibafn idwqf :                                                                                                                                                                                         

 

“asIN awj vihsLIafnf PFsI dy sogI pRCfvyN hyT adflq ivc hfjLr hoey hF – sfQI Bgq isMG, sfQI rfjgurU aqy sfQI suKdyv nUM PFsI asl ivc byrihmI nfl kIqf igaf kql hY. ieh sfmrfjvfdI iensfP df iek aiqaMq vihsLIafnf nmUnf hY. ieh icwtI dihsLq dI iek bujLidlfnf kfrvfeI hY jIhdy ivruwD bgfvq krn df ienHF ny jyrf qy hOslf ivKfieaf.

“asIN AunHF df Bfrq dy kOmI ienklfb dy kfjL dy sLhIdF vjoN siqkfr krdy hF”

“asIN AunHF dI bhfdrI qy kurbfnI dI sLlfGf krdy hF.”

 

Auprokq sLrDFjlI sLhIdF aqy AunHF dy isrV nUM pRxfm sI. awj loV hY sLhIdF dy ivcfrF nUM Gr Gr phuMcfieaf jfvy. kuwJ ivky hoey ieKlfk ivhUxy isafsI lIzr cODr dI BfÜ ’c sfzy sLhIdF vloN isrjy lokF dy eyky nUM qoVnf cfhuMdy hn. Auh Bgq isMG , rfjgurU qy suKdyv dI sFJ qoVn dy jqn krdy hn. hwk mMgdy lokF qy golIaF dfg ky sLhIdF df inwq idn apmfn krdy hn. awj ivcfrDfrk qy jnqk GolF dI loV hY. sFJ qoVn dIaF sfijsLF krn vfly gwdfrF nUM nMigaF krnf, AunHF dy JUT nUM vMgfrnf, sdf hI swc qy pihrf dyxf Bgq isMG aqy hor dysL BgqF dy vfrsF df kMm hY. iehdy vfsqy afpxf kfrj Kyqr mwl ky ztxf, aqy afpxy lokF nUM jfgRiq krnf lokF nUM jQybMd krky sMGrsLF rfhI smfjvfdI smfj vwl vDxf sfzf insLfnf hY. sLhId-ie-afjLm Bgq isMG dy vfrs mnuwKvfd dy JMzy nUM awgy qoN awgy vDfAuNdy hoey bdI nUM hfr dyxgy. jdoN sLhIdF dy supny sfkfr hoey , ikrq aqy ikrqI dI srdfrI hoeI- Pyr sB pfVy qy vMzIaF muwk jfxgIaF. nyirHaF nUM hfr dyxI pvygI Pyr hr pfsy cfnx hovygf. ies cfnx dI pRfpqI qwk lVnf hI sLhIdF nUM swcI sLrDFjlI hovygI. qF hI asIN kihx dy Xog hovFgy, --  ienklfb-ijLMdfbfd.

 


dIvflI df sunyhf - mwiQaF nUM cfnxF krIey-kyhr sLrIPL

 

dIvflI BfrqI swiBafcfr ivwc sdIaF qoN mnfey jFdy iqAuhfrF df ainwKVvF aMg cilaf af irhf hY. ieh afid kfl qoN mOsm bdlI df iqAuhfr huMdf sI, jF Pyr iek nvIN Psl dy afAux qy dUjI Psl dIaF sLurUafqI iqafrIaF dy mOky lok iekwTy ho ky KusLIaF mnfAuNdy sn.  ipwCoN BfvyN ies nfl hor GtnfvF juVn krky asIN afid kfl  dy kfrj nUM ipwCy pf idwqf. pr hux qF ies dy mnfAux dy do hI kfrn ibafny jFdy hn iek qF ieiqhfs vjoN pysL kIqI jFdI imiQhfsk Gtnf  aXuwiDaf dy rfjy dsLrQ dy puwqr rfm nfl joVI jFdI hY dUsrI Gtnf iswKF dy CyvyN gurU sRI gurU hrgoibMd jI dI gvflIar dy ikly ivwcoN 52 rfijaF smyq irhfeI. ieh GtnfvF hI smF bIqx nfl lokF awgy vfr vfr duhrfeIaF jf rhIaF hn. bdI qy nykI dI ijwq dIaf duhfeIaf pfeIaF jFdIaF hn, pr bdI qF inwq idhfVy pihlF nfloN vI vDI jf rhI hY. qkVy lok afpxy vrgy hor mnuwKF nfl inwq idhfVy vDIkIaF krdy hn. rfj Bfg dy mflk qy AunHF vloN clfeI jFdI inaF ivvsQf qkVy df hI pwK pUrdI hY. mfVf qF ijvyN iensfn hI nf hovy.

 

hux dy smyN dIvflI df asl mksd qF guafc cuwkf hY ivAupfrk mhwqv vD igaf hY. lwCmI hux vwizaF dy Gry hI vVdI hY, TwgF, corf, irsLvqKorF, iBRsLtfcfrF df hI jIvn suafrdI hY. kfly DMn dy mflk vwzy srmfeydfr, AudXogpqI, isafsqdfnF aqy aPsrsLfhF  dI juMzlI afps ivwc krMgVI pf ky hr imhnqksL df jIAUx aOKf kr rhI hY. ieho kflKF dy vxjfry AusLtMzI lok awj dy smyN afpxy afp nUM Aujly krky pysL krdy hn. pqf nhIN aijhI siQqI huMidaF ieh idn Pyr vI ikAuN sMsfr ivwc ijwQy vI BfrqI BfeIcfrf vsdf hY ies nUM bhuq hI AuhsLfh nfl mnfAuNdf hY. pr ikMny ku lok hn jo nykI vfly pfsy KVHdy hn. ikMny ku lok hn jo bdI nUM hrfAux vfly srgrm kfPilaF nfl juVdy hn? kI ieh awj smyN dI mMg qy loV nhIN?

 

GrF dy aMdr qy GrF dy bnyiraF qy rosLnIaF krn vfsqy sfzy lokF dy hnyry mn bVy Auqfvly ho jFdy hn. pihilaF ivwc dIvflI dy mOky isrP dIvy hI jgfey jFdy sn pr ipCly kfPI sflF qoN afiqsLbfjI qy ptfkfbfjI df vI ies mOky vpfr kroVF qwk df hY. kroVF PUk ky vfqfvrx nUM plIq kIqf jFdf hY. ieh kfhdI KusLI ijs nfl lokF df sfh lYxf vI aOKf kr idwqf jfvy? kI iksy iksm dI KusLI nUM mnfAux vfsqy pRdUsLx pYdf krnf jrUrI hY? ies bfry lok ikAuN nhIN socdy ik ptfkybfjI dI TUh-Tfh df ies iqAuhfr nfl kI sbMD hY. bhuq sfry ishq pwKoN kmjLor lok ies avfj pRdUsLx nfl asihj ho jFdy hn. Pyr ies nfl hvf ivwc PYlI gMD nfl sfh lYxf hI bhuq aOKf huMdf hY. Aus bfrUdI mfdy dy afsry cmVI dy aqy hor keI srIrk rog vI lokF nUM cMbVdy hn. rIs dI GVIs krky bhuq sfry ibnF socy hI ies rfhy qurI jf rhy hn. ies nUM bMd krn bfry Pyr ikAuN nhIN socdy?

 

iewQy ieh vI gwl Xfd rhy iekwly dIvflI dy mOky hI nhIN hor Dfrimk mOikaF qy Kfs krky gurUaF dy gurpurb mnfAuNidaF ‘pvx gurU pfxI ipqf mfqf Drq mhwq’ dy mhwqv nUM BulfAuNdy hoey  ies ptfjkybfjI nfl vfqfvrx nUM gMDlf kIqf jFdf hY. hux svfl pYdf huMdf hY ik KusLI mnfAux df ieh ikhVf qrIkf hY ijs nfl asIN afpxI byaklI df mujLfhrf krdy hF. ieh vI nhIN Buwlxf cfhIdf ik aimRqsr hirmMdr sfihb dy duafly lwgy sony dy pwqry GsmYly hoey pey hn, iesdf kfrn ies sLihr ivwc snaqI iekfeIaF vloN Cwizaf jFdf DUaF vI hY aqy mOky mOky sLihr dy bhuq ihwisaF ivwc huMdI afiqsLbfjI df vI afpxf ihwsf hY. ies bfry socxf bxdf hY. ies soc nUM bdly ibnF asIN vfqfvrx dI sLuwDI nhIN kr skdy. lokF dI mfniskqf / soc aqy soc Dfrf nUM bdlxf smyN dI vwzI loV hY.

 

GrF dy bnyiraF qy jgfey jFdy dIivaF nfl GrF dy aMdrly kmiraF ivwc cfnx nhIN hoxf ies vfsqy aMdr df vI socxf pvygf. ies ibnF dIvflI aDUrI hI nhIN byarQI ho ky rih jfvygI. iesy qrHF aijhy idhfVy iek dUjy vDfeIaF hI kfPI nhIN huMdIaF. loV hY sfrI dunIaF ivwc dIvy jgfeIey amn, BfeIcfrk Brwpx dy , igafn dy,  sUJ dy, afpsI muhwbqF dy. ies qoN ibnF jwg cfnx nhIN hoxf, qy jwg nUM cfnx kIqy ibnF srnf nhIN.

 

ies iqAuhfr mOky iek dUjy pRqI moh dwsidaF kfPI lok qohPy vI idMdy hn, ieh afm krky bMnHoigrI df ivhfr hI huMdf hY. koisLsL krnI cfhIdI hY qohPy  ivwc iksy nUM hfsy df qohPf idwqf jfvy, bImfr nUM AuhdI qMdrusqI dI kfmnf krdy bolF dI tkor kIqI jfvy. afpxy imwqrF dosqF qy bwicaF nUM jLihr rÜIaF miTafeIaF dI QF igafn df qohPf idwqf jfvy Bfv ik AunHF nUM ikqfbF dy qohPy idwqy jfx ijnHf nfl hr mnuwK afpxI ijLMdgI nUM sPl bnfAux leI ienHF qoN agvfeI lY skdf hY. ienHF nfl pRdUsLx vI nhIN PYldf sgoN ikqfbF afpxy pfTkF df mn AuWjl krdIaF hn. jwg nUM cfnxf krn dy supny lYx vfilaF nUM awj dy idhfVy dI purjLor apIl hY ik, afAu ! afpF sfry rl ky bodIaF rsmF nUM iqafgidaF dIvflI nMU nvIN qrHF mnfAux df jqn krIey.

 

awj dy idhfVy qyl vfly dIivaF dy nfl hI mn df hnyrf dUr krn vfsqy igafn, sUJ, nykI aqy swc dy swcfeI Bry dIvy bflIey

 


 BfeI mMnF isaF, asIN qYnUM Xfd krdy hF         

 ienklfb df suwcf gIq – Bfa jI gursLrn isMG

- kyhr sLrIPL

 

dunIaF AuWqy bhuq sfry lok afAuNdy hn ijMdgI pUrI hox qoN bfad qur jFdy hn. dosq imwqr smyN bfad Buwl-Bulf jFdy hn. pr kuwJ lok aijhy huMdy hn jo afpxI sUJ, isafxp aqy lokF leI jIAUx dI lgn krky lokF vfsqy kIqy  afpxy kfrjF nfl smyN dI ihwk AuWqy afpxf nfm ilK jFdy hn, Auh virHaF qwk nhIN, sdIaF qwk jIAUNdy hn, Auh kdy vI nhIN mrdy. ieh Auh lok huMdy hn jo afpxI soc, sUJ qy isDFqk pikafeI krky swcfeI, iemfndfrI aqy kurbfnI Biraf hwT pfldy hn, swc vwl pUry mn nfl KVyH ho ky mnuwK hox df PLrjL pfldy hn. dunIaF dy hr BfeI lflo dI bFh PVHn df jqn krdy hn. mjLlUm vwl KVHy ho ky hr jLulm qy jLflm dohF nUM llkfrdy hn. afpxy lokF nUM jQybMd hox df swdf idMdy hn, qF jo afpxI suwcI ikrq dI luwt rokI jf sky aqy ijLMdgI nUM jIAUxjog qy mfnxXog bxfieaf jf sky. hoxgy hor vI pr  ivrly tFvy hI huMdy hn jo gursLrn isMG vFg lok nfiek bxdy hn.

 

pMjfbI rMg mMc dy Kyqr ivwc bhuq nF hn ijnHF dI ies Kyqr ivwc lfsfnI dyx hY, awj  klf dy Kyqr dy ijs sUrmy klfkfr  df ijLkr kIqf jf irhf hY Auh hY Bfa jI gursLrn isMG. ijnHF afpxI klf rfhIN afpxy lokF dy duwK drd jLmfny awgy pysL kIqy. afpxy nftkF rfhIN lok doKI aqy axmnuwKI isafsI, smfjI pRbMD dI BrpUr aflocnf kIqI. BfeI mMnf isMG dy ikrdfr rfhIN lokF dIaF smwisafvF aqy lotU rfj pRbMD dI eynI isLwdq nfl gwl kIqI aqy smfijk brfbrI vfly pRbMD df hokf idwqf. ieh ikrdfr lok mnF ivwc ies kdr rc igaf ik AudoN qoN hI lok AunHF nUM gursLrn isMG AurP BfeI mMnf isMG dy nF qoN jfxdy hn. BfeI mMnf isMG jo sfzf lok nfiek hY, hwk-swc vfsqy lVn vflf. sfzI mMijLl dI insLfndhI krn vflf sfzf rfh idsyrf.

 

ienklfb vfsqy klf dy Kyqr ivwc avfjL nUM AuWcI krnf hI Ausdf krm sI, hFa pwKI qbdIlI leI lVnf Ausdf Drm sI. Auh iekwlf hI quiraf sI jfx lwgf afpxy Kyqr ivwc vwzy kfPly Cwz igaf hY. hwk-swc dI pRfpqI vflI lihr df, smfijk brfbrI vfly smfj dI sQfpqI df Gol bhuq lMbf hY, hux ieh gursLrn isMG dy vfrsF ny lVnf hY, AudoN qwk jdoN qwk Auh mMijLl ’qy nhIN phuMc jFdy.

 

BfKVf zYm ’qy kMm kridaF jdoN ieptf (ieMzIan pIpljL QIeytr) dI qrPoN AuWQy joigMdr bfhrlf vloN nftk kIqy gey qF gursLrn isMG Aus qoN bVy pRBfivq hoey. ieh smF sI ik gursLrn isMG horIN ies Kyqr ivwc kuwd pey qy muV kdy ipwCy nf dyiKaf, afpxI sfrI ijLMdgI lok pwKI nftk nUM smripq kr idwqI. ies lgn krky qy lok pwK dI gwl krn krky AunHF nUM afpxI vwzI nOkrI vI guafAuxI peI qy jyl dIaf dusLvfrIaF vI JwlxIaF peIaF. pr ieh lohy dy ijgry vflf mnuwK kdy nf hfiraf ijs krky hI lok nfiek hox df ruqbf pRfpq kr igaf. lok nfiek lok mfniskqf dI pRyrnf huMdy hn.

 

gursLrn isMG jo pMjfbI nftk df sLfhsvfr sI ny smfj dy duwKF nUM afpxy  nftkF rfhIN pysL kIqf. Dmk ngfry dI, cFdnI cOk qoN srhMd qwk, bfbf boldf hY, kMmIaF df ivhVf, buwq bol ipaf, bygmoN dI DI, kursI, toaf aqy drjxF hI hor nftkF nUM styj kIqf. nfl dI nfl AunHF lok pwKI nftk mMzlIaF nUM AqusLfihq kIqf jo afpxy lokF dy duwKF-drdF dI pIV nUM hrn df hokf idMdIaF. pMjfbI df awj df sB qoN mkbULl nftkkfr kyvl DflIvfl aYvY qF nhIN lok mnF ivwc eyzI vwzI jgHf bxf igaf, AuhnUM mfx rhygf ik Auh BfeI mMnf isMG df sfQI irhf qy hux vI hY. awj nftk dy  Kyqr ivwc kMm kr rhy kyvl DflIvfl, ajmyr aOlK, zfktr sfihb isMG, zfktr afqmjIq, divMdr dmn, pflI BuipMdr, sMjIvn, sLbdIsL aqy anIqf sLbdIsL ienHF sfiraF isr juMmyvfrI hY ik Auh ies lok pwK dI lihr nUM awgy lY ky jfx. ivsLvfs krnf cfhIdf hY ik Auh aijhf hI krngy.

 

nftk qF pMjfb ivwc gursLrn isMG qoN pihlF vI huMdf sI pr Aus smyN Auh nftk lok smUhF dy bhuq hI Coty ihwsy qwk phuMc irhf sI. gursLrn isMG ny nuwkV nftk dI sLurUafq krky ies nUM lokF dy ivsLfl smUhF qwk phuMcfieaf. Auh ipMzf ivwc, kfljF,  XUnIvristIaf aqy dysL dy dujy ihwisaF ivwc  aqy pRdys vsdy afpxy pMjfbIaF kol vI igaf qy kRFqI df sunyhf idwqf idwqf. Auh gwzy, ryVIHaF vflI styj qoN qur ky afDuink qknIk vflI styj qwk vI phuMicaf. Aus dy nftkF df afm ivsLf sI lok qy lokF dIaF dusLvfrIaF. hkUmqF kr rhy gMdI qy ivsfhGfq soc vfly mujrm ibrqI vfly isafsI nyqf. hr iksm dy jbr nUM llkfridaF ieh ‘bfbf’ mMnf isMG  AuWcI afvfjL ivwc lokF nUM AunHF dI sLkqI df aihsfs krvfAuNdf. Auh afpxy ivrsy ivwcoN hF pwkIN GtnfvF pysL krdf lokF dy juwisaF nUM srgrmI vwl qordf. Auh hr iksm dI dihsLqgrdI nUM BMzdf ik ieh mnuwKqf ivroDI hY. Auh grjvIN afvfjL ivwc lokF nUM llkfrdf ik AuWTo qy quro kwlH df sUrj quhfzf hY.

 

gursLrn isMG sfihq dy mhwqv nUM jfxdy sn ies krky pls mMc vloN kwZy jFdy ‘smqf’ dI sMpfdnF df kfrj vI AunHF ny hI kIqf. ikqfb AunHF vfsqy bhuq hI mhwqvpUrn sI ies krky hI blrfj sfhnI vloN imly afriQk sihXog nfl ‘blrfj sfhnI XfdgfrI pRkfsLn’ rfhIN lok pwKI AusfrU sfihq df pRkfsLn sLurU kIqf.  ijwQy vI Auh nftk Kyzdy AWwQy afpxy pRkfsLn vloN CfpIaF ikqfbF vI lfgq muwl qy vycdy ies qrHF AunHF ny Gr Gr ikqfb phuMcfAux df kfrj kIqf. lokF ny ssqy muwl ikqfbF lY ky pVHIaF.

 

Bfa jI gursLrn isMG ikDry nhIN igaf. ieho jhy lok nfiek kdy vI mrdy nhIN huMdy. Auh sfzy supinaF ivwc vs igaf hY. ijgrf krky supinaF nUM swc huMdy dyKIey.

 

afAu! AusdI afvfjL nUM suxIeyN qy qurIey, hux vfrI sfzI hY. kwlH dy sUrj nUM PVHn vfsqy kuwJ qF krnf hI pvygf. afpxy afp nfl qurn df aihd krIey.

 


ilKxf ieMnF sOKf qF nhIN

kyhr sLrIP

 

 ilKxf bhuq hI aOKI sfDnf hY. iesnUM ijhVy lok afm jF khIey sfDfrn jhy smfijk vrqfiraF vrgf smJdy hn, Auh bhuq vwzI Buwl krdy hn. ilKx sfDnf lMbI qpwisaf vrgI hY. bhuq lMby aiBafs qoN bafd hI ilKx ikRaf ivc pRpwkqf afAuNdI hY. ieh ijLMdgI jIAUNidaF, inwq-idhfVI dy qjLrby ivcoN lMGidaF hI pRfpq kIqI jf skdI hY. igafn vDfAux vflIaF dvfeIaF jF tIky qF ikDirAuN imldy nhIN iehdy vfsqy imhnq krnI pYNdI hY. ijLMdgI df anuBv hMZfAuidaF nfl hI bhuq kuwJ pVHn dI loV pYNdI hY. ijs GVy ivc pfxI hovygf qd hI Aus ivcoN kuwJ kwiZaf jf skdf hY, KflI GVy nMU lwK vfr ivMgf, tyZHf krIey ivcoN kuwJ inkl hI nhIN skdf.

          ilKx vfsqy vwKo vwK ivDfvF hn. hr koeI afpxI sUJ-smJ, suBfa jF psMd dy anusfr hI ilKdf hY. pr iksy vI ilKq ivcoN aihsfs dI isLwdq mnPI nhIN kIqI jf skdI. iesdI jy ivigafnk aDfr ’qy ivafiKaf krnI hovy qF ieh ikhf jf skdf hY ik ijvyN koeI zfktrI dI pVHfeI krdf hY qF pVHfeI pUrI hox ’qy Auh  zfktr bx jFdf hY Pyr vfrI afAuNdI hY ik Auh ikhVy Kyqr df mfihr bxnf cfhuMdf hY. aglI pVHfeI Aus Kyqr dI muhfrq pYdf krn vfsqy kIqI jFdI hY. iesy qrHF hI hY sfihq dI sfDnf. pihlF sfihq dI smJ pYdf hovy Pyr Kyqr jF ivDf cuxI jfvy lyK, khfxI, nfvl, nftk, kivqf, gIq jF gLjLl afid kI ilKxf hY? Aus ivDf bfry jfixaF jfvy, Aus dI BfsLf qy Ausdy suBfa bfry. iewQy isrP ieh hI ikhf jf skdf hY ik afm bMdf ilKx df afgfjL kivqf qoN sLurU krdf hY. Pyr ieh vI Aus vfsqy jfxnf jLrUrI huMdf hY ik kivqf hY kI? sLbdF df joV jF kuwJ hor vI?

          gIq ilKx vfly afm krky sLbdF nUM sfDfrnqf dI pwDr qy ilaf ky Aus dI lYa nfl, irdm nfl mfVf ivhfr krdy hn. gIq ivcly ivcfr  dy arQF nUM anrQF ivc bdl idMdy hn, ieh nhIN hoxf cfhIdf. ikAuNik gIq df sMgIq nfl sbMD hY ies krky gIq ilKx vfilaF nUM sMgIqk sUJ-smJ qoN vfikP hoxf cfhIdf hY. awj dy gIqkfrF leI smfj dy hr pwK dI smJ/soJI hoxI cfhIdI hY. ikAuNik lwcr gfiekI ny sfzy smfj nUM bImfr soc dy lV lfAux df rfh PiVaf hoieaf hY, ies nUM qwjidaF ishqmMd kdrF-kImqF vflI gIqkfrI hoxI cfhIdI hY, jo lokF dy suhj-svfd dI pUrqI vI krdI hovy qy lokF nUM iksy cMgy ivcfr dy lV vI lfAuNdI hovy. gIq nfl KuwlHI kivqf vrgf ivhfr vI nhI krnf cfhIdf. ieh sfihq nfl Dwkf krn dy brfbr hI hY. rfhoN kurfhy pYx vflI gwl vI.

          kivqf ilKx dy iksy vI aiBafsI vfsqy kuwJ sqrF pysL kIqIaF jf rhIaF hn jo pMjfbI dy bhuq hI sUJvfn lyKk suKbIr dIaF ilKIaF hoeIaF hn. suKbIr ilKdf hY, “KulHI kivqf ilKx leI pihlF CMd bwD kivqf dI smJ hoxI cfhIdI hY, vwK vwK CMdF ivc ilKx df BrvF aiBafs hoxf cfhIdf hY. ijhVf kvI CMd bwD kivqf nhIN ilK skdf, Aus leI KuwlHI kivqf ilKxI asMBv hY. ijs nUM vwK vwK lYaF ivc ilKxf nhIN afAuNdf Auh KwulHI kivqf ivc lYa ikvyN vrq skygf? lYa qoN ibnF KuwlHI kivqf inrI vfrqk hY. vfrqk dIaF sqrF vwzIaF CotIaF krky iek dUjy dy Qwly ilKx nfl KuwlHI kivqf nhIN bx jFdI[[[[[[[[[[[[[ lYa qoN Cuwt KuwlHI kivqf dI afpxI qknIk  hY ik ikwQy sqr CotI rwKxI hY ikwQy lMbI krnI hY, ikwQy AunHF qoN jfx buwJ ky bcxf hY. kivqf dy Coty Coty bMd ikAuN qy ikvyN bxfAuxy hn [[[[[[[ ijs kvI nUM KuwlHI kivqf dI qknIk df hI pqf nhIN, Auh Aus ivc klf ikvyN pYdf kr skygf, Aus nUM klf ikRq df rUp ikvyN dy skygf?”

          ies qrHF dIaF bhuq sfrIaF gwlF kIqIaF jf skdIaF hn jo kivqf nUM hr pwKoN jfnx vfly krdy hn. ijvyN cfrljL hfrtmYn kihMdf hY ik “KuwlHI kivqf df CMd ivDfn sMiKafvfdI (mfqrF/ awKrF dI igxqI) dy bjfey Aus dy qol pRbMD ivcoN AuBfiraf jFdf hY.” hux svfl ieh pYdf huMdf hY ik isKFdrU lok kI krn ? jvfb bhuq hI iswDf qy sfdf hY ik ijs ivDf ivc ilKxf hY Aus bfry igafn pRfpq krn. Aus Kyqr dy isafixaF qoN slfh leI jfvy. huMdI aflocnf nUM iKVy mwQy svIkfrn aqy AusqoN iswKx df jqn krn. hoeIaF jF afpy kih ky krvfeIaF isPqF nfl hI lokF nUM mUrK bxfAux df kfrj nf krn. afpxI afpy jF imwqrF-dosqF nUM kih ky vizafeI krn, krvfAux vflf bMdf ijLhnI mrIjL huMdf hY. ijLhnI mrIjL bxnoN bicaf jfvy. iesdI QfvyHN igafn pRpqI dy rfhy ipaf jfvy. klfisk rcnfvF df aiDan aqy vrqmfn ivc rcy jf rhy sfihq nfl vfsqf rwiKaf jfvy.

          gwl bVI hI iswDI jhI hY ies nUM smJx vfsqy mnuwK sB qoN pihlF afpxy afp pRqI aqy kIqI jf rhI rcnf bfry jLuMmyvfrI vflf ivhfr apxfvy. gIq ilKx vfly nUM gIq dy muwKVy qy aMqry ivcly Prk df pqf hoyvy, iesy qrHF gjLl dy ilKfrI nUM gjLl dy ivDI-ivDfn ipMgl qy arUjL df igafn hovy afid. bfkI dIaF ivDfvF bfry vI ievyN hI ikhf jf skdf hY. ijhVf ieh nhIN jfxnF jF iswKxf cfhuMdf AuhnUM sfihq dI iksy vI ivDf nfl Dwkf nhIN krnf cfhIdf. hr ivDf dy ilKx leI BfsLf df pRXog vwKrf huMdf hY. sMboDnI ivhfr ivc vI Prk huMdf hY.

          keI lyKk inrpwK hox df bVf ZkONj krdy hn, dUijaF nUM imhxy vjoN afKxgy ik Plfxf , PlfxI ivcfrDfrf dy aDIn ho ky ilKdf hY. cyqy rwKx vflI gwl hY ik koeI vI aijhf nhIN ho skdf jo iksy ivcfrDfrf qoN bgYr ilKdf hovy. ilKx vfly dI ivcfrDfrf rcnf df aMg bxy, klfqimk AucfeIaF nUM Cuhx df jqn, aiBafs qy imhnq kry. pr bhuiqaF kol iesdf rfh nhIN, gur nhIN, klf nhIN. ies bfry CotI jhI imsfl hY ik asIN sfry hI rotI KFdy hF. afty nUM pfxI nfl guMinHaF jFdf hY, pr jdoN asIN afty qy pfxI nfl bxI rotI KFdy hF qF kdy vI iksy ny rotI ivwcoN pfxI coNdf nhIN dyiKaf hoxf. bs! ieh hI hY Auh nusKf ik ijvyN rotI ivwc pfxI njLr nhIN afAuNdf ieMj hI rcnf ivcly ivcfrF ivwc ivcfrDfrf hovy pr rcnf dy bfhr nf ltkdI hovy qF hI Auh klf BrpUr rcnf bx skdI hY. ies rfhy quridaF hI koeI klfisk rcnf rcx qwk df sPr qYa kr skdf hY.  nhIN qF klf dy nF qy bwkry bulfAux vflI gwl ho ky rih jfvygI. ijs rfhIN sfihq aMdr koJH qF pYdf kIqf jf skdf hY pr suhj pYdf nhIN kIqf jf skdf, jo sfihq df vI mIrI gux hY.

          hr pfsy hI asULl hn jdoN koeI kwpVy dI imxqI krdf hY qF gjL jF mItr dI vrqoN krdf hY,  pr jLmIn dI imxqI vfsqy jrIb dI vrqoN kIqI jFdI hY, aflU-gMZy qolx vfsqy iklogrfm vfly vwty vrqy jFdy hn. nf qF kwpVf imxn vfsqy vwty vrqy jf skdy hn  aqy nf hI aflU-gMiZaF df Bfr mItr nfl imixaf jf skdf hY. ijs nUM vI ies gwl dI smJ af geI Auh TIk lIh PV skdf hY. ieh asUl sfihq ivc vI cwldy hn. ienHF nUM smJx dI loV hY. cMgf hovy jy ies gwl nUM pwly bMnH ilaf jfvy ik ilKq nUM klfqimkqf qoN rihq qy rs ivhUxI nf kIqf jfvy Aus dy imafr df iKafl rwiKaf jfvy, Aus dy imafr ivc nvyN vfDy kIqy jfx.Cpx qoN pihlF rcnfvF ivcly sLbdjoV, vfk bxqr afid nUM soD ky ikDry vI Byijaf jfvy. iek, do jF cfr vfr soD ky glqIaF dUr kr leIaF jfx, ieh  iksy hor dI hI nhIN sgoN afpxI suDfeI df rfh hY. kuwJ nvF iswKx df vI.

          qyjI nfl hoey qknIkI ivkfs ny lokF awgy acMBy vrgf kuwJ pRgt kr idwqf hY, ijs dI ckfcOND nfl lok cuMiDafey gey hn. ies krky cuPyry cfnx qF njLr afieaf ies dy ipCokV vfly vrqfry dyKx vyly asIN awKF mIt leIaF. jy awKF KuwlHIaF rwK ky quiraf jfvy qF smuwcy vrqfry dI smJ pY skdI hY. qury jFdy vkq ivwcoN bhuq kuwJ kMm df PiVaf jf skdf hY.

          sUcnf qknIkI Xuwg ny ies nUM sMsfr nUM bhuq Cotf kr idwqf hY. awj dy Xuwg df muwK sMcfr sfDn kMipAUtr hY. ies nfl rOsLnI qy afvfjL ijMnI qyjI nfl dunIaF ivc phuMicaf jf skdf hY. ies sfDn dy afsry kwJ sLbd vI ilKo ieMtrnYt rfhIN kuwl dunIaF qwk phuMc jFdy hn. ieMtrnYWt ivc bhuq sfrI jfxkfrI peI hY. Aus jfxkfrI nUM vrqidaF ieh iKafl rwKxf cfhIdf hY ik jdoN kuwJ vI iksy pfisAuN corI krky koeI CpvfAux df jqn krygf qF bhuq sfry hor lok vI jfx jFdy hn ik ieh ikwQoN corI kIqI geI hY. pMjfbI ivc CpdIaF rcnfvF ( afm krky vYb sfeItF qy blfgjL AuWqy) ivc vI ieh dyiKaf jFdf hY, aYDroN-EDroN cuwk ky afpxy nF Qwly CpvfAux vfly vI bhuq hn. ies qoN bcxf bhuq jLrUrI hY. corI krn vflf ieh hI smJdf hY ik ieh qF iksy nUM pqf hI nhIN lwgf. pr Aus nf pqf lwgx dI socx vfly vihmI qoN ibnF sB nUM ies bfry pqf huMdf hY.

           rojLfnf GtnfvF jfxn vfilaF ny dyiKaf hI hoxf hY ik ipCly idnIN jrmnI dy iek kyNdrI mMqrI dI pI[ aYc[ zI (zfktr tfeItl) dI izgrI vfps lY leI geI ikAuNik Aus ny ikDirAuN iksy df tYkst afpxy Koj pwqr ivc sLfml kr ilaf sI, jdoN ies df pqf lwigaf qF kIqI imhnq aYvyN hI geI, jo qoey qoey hoeI Auh vwKrI. ies krky hI AuhnUM vjLIr dy ahudy qoN vI asqIPf dyxf ipaf. ieh dyKidaF qy ies qoN sbk lYNidaF aijhy kfrjF ivc ruwJy lokF nUM ies qoN bcxf cfhIdf hY.

          rcnfkfr ny isrjxf krnI huMdI hY. ieh bhuq aOKf kfrj hY. cyqy rwKx vflI gwl hY ik koeI vI rcnf aYvyN nhIN huMdI. hr kMm imhnq dI mMg krdf hY. ilKx kfrj ivc juty lok ijnHF ny sMsfr nUM nvyN ivcfr dy lV lfAuxf huMdf hY Auh imhnq qoN mUMh ikAuN moVn? ilKx vfsqy imhnq kIqI jfvy, qF Pyr swcmuc hI lyKk vizafeI df hwkdfr bx jFdf hY.

 


afpxy bfry ’c- jfvyd aKLqr

anuvfd  - kyhr sLrIPL

 

lok jdoN afpxy bfry ’c ilKdy hn qF sB qoN pihlF ieh dwsdy hn ik Auh ikhVy sLihr dy rihx vfly hn [[. mYN iks sLihr nUM afpxf khF?[[[[[  pYdf hox df jLurm gvflIar ’c kIqf, hosL sMBfilaf lKnAU ’c, pihlI vfr hosL guafieaf alIgVH ’c. Pyr Bopfl ivc rih ky kuwJ huisLafr hoieaf, pr bMbeI af ky keI dyr qwk hosL itkfxy rhy, qF afAu ieMj krdy hF ik mYN afpxI ijLMdgI df Cotf ijhf PlYsL bYk bxf lYNdf hF. ies qrHF quhfzf kMm Bfv pVHnf vI sOKf ho jfvygf aqy myrf kMm vI Bfv ilKxf.

          

sLihr lKnAU [[[[ ikrdfr – myry nfnf, nfnI hor Gr vfly aqy mYN [[[[[[ myrI Aumr awT sfl hY. ipqf bMbeI ivc hY, mF kbr ivc. idn Br Gr dy ivhVy ivc afpxy Coty Brf nfl ikRkt Kyzdf hF. sLfm nUM itAUsLn pVHfAux vfsqy iek zrfAuxy jhy mfstr sfihb afAuNdy hn. AunHF nUM pMdrF rupey mhInf idwqf jFdf hY ( ieh gwl bhuq cMgI qrHF Xfd hY ies krky ik ieh hr rojL dwsI jFdI hY). svyry Krc krn vfsqy awDf afnf aqy sLfm nUM iek afnf idwqf jFdf hY. ies krky pYisaF dI koeI smwisaf nhIN hY. svyry rfm jI lfl bfxIeyN dI dukfn qoN rMgdfr goÜIaF KrIddf hF aqy sLfm nUM sfhmxy PuwtpfQ ’qy ryhVI lfAux vfly BfgvqI dI cft ’qy afnf Krc krdf hF. aYsL hI aYsL hY. skUl Kuwl gey hn. myrf dfKlf bMbeI dy pRiswD skULl kfilan qfalukydfr kflj aMdr CyvIN jmfq ivc krvf idwqf jFdf hY. pihlF iewQy isrP jgIrdfrF (aPsrsLfhF) dy puwqr pVH skdy sn. hux myry vrgy kmjfqF nUM vI dfKlf iml jFdf hY. hux vI bhuq mihMgf skUl hY [[[[[[ myrI PIs sqfrF rupey mhInf hY (ieh gwl bhuq cMgI qrHF Xfd hY ies krky ik hr rojL [[[[ Cwzo pry). myrI jmfq ivc keI bwcy GVI bMnHdy hn. Auh sB amIr GrF qoN hn. AunHF kol ikMny vDIaf vDIaf svYtr hn. iek dy kol qF PfAuNntyn pYWn vI hn. ieh bwcy awDI CuwtI vyly skUl dI kYntIn qoN awT afny vflI cfklyt KrIddy hn (hux BfgvqI dI cft cMgI nhIN lgdI). kwlH klfs ivc rfkysL kih irhf sI Auhdy zYzI ny ikhf hY ik Auh AuhnUM pVHn leI ieMglYNz Byjxgy. kwlH myrf nfnf kih irhf sI  [[[[[[Eh kMmbKqf! mYitRk pfs kr lY qF iksy zfkKfny ivc mohrF lfAux dI nOkrI qF iml jfvygI. ies Aumr ivc jdoN bwcy ieMjx zrfeIvr bxn dy supny dyKdy hn, mYN PYslf kIqf hY ik mYN vwzf ho ky amIr bxFgf [[[[[[[[[[[[[[

 

jfvyd aKqr dy vwK vwK aMdfjL aqy swjy sLbfnf afjLmI nfl

          

sLihr alIgVH [[[[ ikrdfr – myrI mfsI, dUjy Gr vfly aqy mYN [[[[[[[ myry Coty Brf nUM lKnAU ivc nfny dy Gr hI rwK ilaf igaf hY aqy mYN afpxI mfsI dy ihwsy afieaf hF jo hux alIgVH af geI hY. TIk hI qF hY. do anfQ bwicaF nUM koeI iek pirvfr ivc qF nhIN rwK skdf. myrI mfsI dy Gr sfhmxy ijwQoN qwk njLr jFdI hY, mYdfn hY. Aus mYdfn qoN awgy myrf skUl hY[[[[[[[ nOvIN jmfq ivc hF, Aumr cOdF sfl hY. alIgVH ivc jdoN srdI huMdI hY qF JUT mUT dI nhIN huMdI. pihlf GMtf swq vjy huMdf hY. mYN skUl jf irhf hF. sfhmxy qoN cfkU dI Dfr vrgI iqwKI qy TMZHI hvf af rhI hY. hwQ lf ky vI pqf nhIN lgdf ik ichrf afpxI jgHf hY jF hvf ny nwk, kMnH kwt idwqy hn. AuNj pVHfeI ivc qF nwk kwtdI hI rihMdI hY. pqf nhIN ikvyN. bs! pfs ho jFdf hF. ies skUl ivc ijs df nF imMto srkl hY, myrf dfKlf krvfAuNdy hoey myry mfsV ny tIcr nUM ikhf [[[[[[ iehdf iKafl rwiKAu, idl pVHfeI ivc Gwt pr iPlmI gfixaF ivc vwD lgdf hY. dlIp kumfr dI AuVn Ktolf, rfj kpUr dI sRI cfr sO bIs dyK cuwkf hF. bhuq sfry iPlmI gfxy Xfd hn. pr, Gr ivc ieh iPlmI gIq gfAuxy qF kI suxn dI vI mnfhI hY. ies krky skUl qoN vfps afAuNdy hoey rsqy ivc AuWcI AuWcI gfAuNdf hF (mfP krnf jfx vyly qF ieMnI TMZ huMdI sI ik isrP pwky rfg hI gfey jf skdy sn). myrf skUl XUnIvristI eyrIey ivc hI hY. myrI dosqI skUl dy do cfr muMizaF qoN ibnF bhuqI XUnIvristI dy muMizaF nfl hI hY. mYnUM vwzy muMizaF vFg hotlF ivc bYTxF cMgf lgdf hY. aksr skUl qoN Bwj jFdf hF. skUl qoN isLkfieqF afAuNdIaF hn. keI vfr Gr vfilaF vloN kfPI mfr peI, pr koeI Prk nhIN ipaf. kors dIaF ikqfbF ivc idl nhIN lwigaf qF nhIN lwigaf. pr nfvl bhuq pVHdf hF. iJVkF bhuq pYNdIaF hn pr Pyr vI pVHdf hF. mYnUM isLar bhuq Xfd hn. XUnIvristI ivc jdoN vI AurdU isLarF df mukfblf huMdf hY mYN afpxy skUl vloN jFdf hF aqy hr vfr mYnUM bhuq sfry ienfm imldy hn. XUnIvristI dy sfry muMzy-kuVIaF mYnUM jfxdy hn. muMzy mYnUM jfxdy hn mYnUM ies gwl dI KusLI hY, lVkIaF jfxdIaF hn ies gwl dI bhuqI KusLI hY. [[[[[[[[[[[[[[[[[

 

          

[[[[[[[[[[[[[[[ hux mYN kuwJ vwzf ho igaf hF [[[[[[ mYN pMdrf sfl df hF aqy ijLMdgI ivc pihlI vfr iek lVkI nUM KLq ilK irhF. myrf dosq ibwlU myrI mwdd krdf hY. asIN dovyN iml ky ieh KLq ilKdy hF. dUjy idn iek KflI bYzimMtn kort ivc Auh lVkI mYnUM imldI hY aqy hOslf krky ieh KLq mYN AuhnUM dy idMdf hF. ieh myrI ijLMdgI df pihlf qy afKrI pRym pwqr hY. (Aus Kq ivc kI iliKaf sI Auh qF Buwl igaf pr Auh lVkI awj qwk Xfd hY). mYitRk qoN bfad alIgVH Cwz irhf hF. myrI mfsI bhuq ro rhI hY aqy myrf mfsV AuhnUM cuwp krvfAux vfsqy AuhnUM kih irhf hY ik quM qF ievyN ro rhI eyN ijvyN ieh Bopfl nhIN vfr PrMt (War Front) ’qy jf irhf hovy. Aus smyN nf Auh jfxdy sn nf mYN ik mYN swc muwc vfr PrMt ’qy hI jf irhf sI.

          

sLihr Bopfl [[[[[[ ikrdfr[[[[[ axigxq imhrbfn, bhuq sfry dosq aqy mYN [[[[[[ alIgVH qoN bMbeI jFdy hoey myry bfp ny mYnUM Bopfl jF ieAuN kho awD-vfty hI Cwz idwqf. kuwJ idn afpxI mqryeI mF dy Gr ivc irhf. Pyr Auh vI jFdf irhf. sYPIaf kflj ivc pVHdf hF aqy dosqF dy shfry rihMdf hF. dosq, ijnHF dI ilst bnfAux bYTF qF tYlIPon zfierYktrI qoN motI ikqfb bx jfvygI. hux bI[ey dy dUjy sfl ivc hF. afpxy dosq eyjfjL dy nfl rihMdf hF. ikrfieaf Auh idMdf hY, mYN qF bws rihMdf hF. Auh pVHdf hY qy itAUsLn pVHf ky gujLfrf krdf hY. sfry dosq AuhnUM mfstr kihMdy hn [[[[[[[ mfstr nfl myrf iksy gwloN JgVf ho igaf hY. gwl-bfq bMd hY ies krky aj kl mYN Aus qoN pYsy nhIN mMgdf. sfhmxy dIvfr nfl tMgI hoeI AusdI pYNt ivcoN kwZ lYNdf hF jF Auh ibnf myry nfl gwl kIiqaF myry srhfxy iek-do rupey rwKky clf jFdf hY.

         

mYN bI[ey PfeInl ivc hF. ieh ies kflj ivc myrf cOQf sfl hY. kdy PIs nhIN idwqI [[[[[[ kflj vfilaF ny mMgI vI nhIN. ieh sLfied isrP Bopfl ivc hI ho skdf hY.

          

kflj dy kMpfAUz ivc iek KflI kmrf, Auh vI mYnUM muPq ivc dy idwqf igaf hY. jdoN klfs Kqm ho jFdI hY qF mYN iksy klfs rUm ivcoN do bYNc cuwk ky ies kmry ivc rwK lYNdf hF aqy AunHF ’qy afpxf ibsqrf ivCf lYNdf hF. bfkI qF sB TIk hY pr bYNcF ivc Ktml bhuq hn. ijs hotl ivcoN AuDfr KFdf sF Auh myry vrgy muPqKorF nUM AuDfr Kuaf Kuaf ky bMd ho igaf hY. Aus dI QF juwqIaF dI dukfn KuwlH geI hY. hux kI KfvF. bImfr hF, iekwlf hF, qyj buKfr hY, BuwK Aus qoN vI ijLafdf hY. kflj dy do lVky ijnHF nfl myrI mfmUlI hI jfx-pihcfx hY myry vfsqy itPn ivc Kfxf lY ky afAuNdy hn [[[[[[[[[[ myrI dohF nfl koeI dosqI nhIN hY, Pyr vI [[[[[[[ ajIb byvkUP hn. pr mYN bhuq clfk hF AunHF nUM pqf vI nhIN lwgx idMdf ik AunHF dohF dy jfx qoN bfad mYN rovFgf. mYN TIk ho jFdf hF. Auh dovyN myry bhuq cMgy dosq bx jFdy hn [[[[[[[ mYnUM kflj ivc zIbyt ivc ihwsf lYx df sLOk ho igaf hY. ipCly iqMn sfl qoN Bopfl dy rotrI klwb dy ienfm ijwq irhf hF. ieMtr kflj zIbyt ivc bhuq sfrIaF sLIlzF mYN ijwqIaF hn. ivkrm XUnIvristI vloN idwlI ivc hoey nYsLnl XUQ PYstIvl ivc vI ihwsf ilaf hY. kflj ivc do pfrtIaF hn aqy coxF vyly dovyN pfrtIaF mYnUM afpxy vloN bolx leI kihMdIaF hn [[[[[[[ mYnUM coxF nfl nhIN isrP bolx nfl mqlb hYN ies krky mYN dovF pfisaF vloN BfsLx kr idMdf hF.

         

kflj df ieh kmrf vI jFdf irhf. hux mYN musLqfk isMG nfl hF. musLqfk isMG nOkrI krdf qy pVHdf hY. Auh kflj dI AurdU asOsIeysLn df pRDfn hY. mYN bhuq cMgI AurdU jfxdf hF, Auh myQoN vI ibhqr jfxdf hY. mYnUM axigxq isLar Xfd hn , AuhnUM myQoN vI vwD Xfd hn. mYN afpxy Gr vfilaF qoN alwg hF . Auhdy Gr vfly hY hI nhIN. [[[[[[ dyKo hr kMm ivc Auh myQoN awgy hY. sfl Br qoN Auh myry nfl dosqI Kfxy aqy kwpVy ’qy hI inBf irhf hY Bfv Kfxf vI KvfAuNdf hY aqy kwpVy vI Auh hI svfAuNdf hY. pwkf srdfr hY pr myry vfsqy isgrtF KrIdxIaF AusdI jLuMmyvfrI hY.

          

hux mYN kdy-kdfeIN sLrfb vI pIx lwigaf hF. asIN dovyN rfq nUM bYTy sLrfb pI rhy hF. Auh mYnUM pfrtIsLn (vMz) aqy Aus jLmfny dy dMigaF dy ikwsy suxf irhf hY. Auh bhuq Cotf sI pr Aus nUM Xfd hY ik ikvyN idwlI dy krol bfg ivc do muslmfn lVkIaF nUM jldy hoey luwk dy zrMm ivc suwt idwqf igaf aqy ikvyN iek muslmfn muMzy nUM [[[[[[ mYN AuhnUM ikhf [[[[[ “musLqfk isMG ! qUM kI cfhuMdf aYN ik iek GMty qoN aijhy ikwsy suxf ky musilm lIgI bnfAux dI koisLsL kr irhYN. jLulm dI ieh qfVI qF dovF hwQF nfl bwjI sI – hux Pyr dUjy pfsy dI vI koeI vfrdfq suxf.”

          

musLqfk isMG hwsx lgdf hY [[[[[ “ cl! suxf idMdf hF – jwg bIqI suxfvF jF afp bIqI” mYN ikhf “afp bIqI” aqy Auh jvfb idMdf hY “myrf igafrF jIaF df Kfndfn sI, ds myrIaF awKF dy sfhmxy kql kr idwqy gey sn [[[[[[[[[”

          

musLqfk isMG nUM AurdU dy bhuq sfry isLar Xfd hn. mYN musLqfk isMG dy kmry ivc iek sfl qoN rih irhf hF. bs! iek gwl smJ ivc nhIN afAuNdI “musLqfk isMG qYnUM AunHF lokF ny ikvyN Cwz idwqf? qyry vrgy Bly lok iksy jfq iksy mjHb ivc pYdf hox hmysLf sUlI ’qy cVHfey jFdy hn – qUM ikvyN bc igaf? [[[[[[ aj kl Auh glfsgo ivc hY. jdoN asIN iek dUjy qoN ivCV rhy sF qF mYN  Ausdf kVf AusqoN lY ky pihn ilaf sI aqy Auh awj qwk myrI bFh ivc hY aqy jdoN vI Auhdy bfry socdf hF qF aijhf lgdf hY ik Auh myry sfhmxy hY aqy kih irhf hY :

 

bhuq nfkfmIaoN pr afp apnI nfjL krqy hYN

aBI  dyKI  khF  hYN  afp  ny  nfkfmIaF myrI

 

sLihr bMbeI [[[[[[ ikrdfr – iPlmI ieMzstrI, dosq , dusLmx aqy mYN [[[[[[[[[[[[[[[[

          

4 akqUbr 1964 nUM mYN bMbeI sYNtrl stysLn ’qy Auqiraf hF. hux ies adflq ivc myrI ijLMdgI df PYslf hoxf hY. bMbeI afAux qoN Cy idn bfad ipAu df Gr Cwzxf pYNdf hY. jyb ivc 27 nvyN pYsy hn. mYN KusL hF ik ijLMdgI ivc kdy 28 nvyN pYsy vI jyb ivc af gey qF mYN Pfiedy ivc rvFHgf aqy dunIaF Gfty ’c.

          

bMbeI ivc do sfl lMGx nUM hn, nf rihx df itkfxf hY nf Kfx df. AuNj qF iek CotI jhI iPlm ivc 100 rupey mhIny ’qy zfielfg ilK cuwkf hF. kdIN ikDry aisstYNt bx jFdf hF, kdy koeI hor Cotf-motf kMm iml jFdf hY. aksr Auh vI nhIN imldf. dfdr iek pRoizAUsr dy dPqr afpxy  pYsy lYx afieaf hF ijsny myQoN afpxI iPlm dy kfmyzI sIn ilKvfey sn. ieh sIn Aus msLhUr lyKk dy nF ’qy hI iPlm ivc afAuxgy ijhVf ieh iPlm ilK irhf hY. dPqr bMd hY. vfps bFdrf jfxf hY, jo kfPI dUr hY. pYsy ieMny ku hI hn ik jF qF bws df itkt lY lvF jF kuwJ Kf lvF. pr Pyr pYdl jfxf pvygf. Coly KrId ky jyb ivc pfAuNdf hF aqy pYdl sPr sLurU krdf hF. koihnUr imljL dy gyt dy sfhmixAuN lMGdy hoey socdf hF ik sLfied sB bdl jfvy, pr ieh gyt qF rhygf. iek idn ies gyt dy sfhmxy qoN afpxI kfr ivc lMGFgf. iek iPlm ivc zfielfg ilKx df kMm imilaf hY. kuwJ sIn ilK ky zfierYktr dy Gr jFdf hF. Auh bYTf nfsLqy ivc anfnfs Kf irhf hY. sIn lY ky pVHdf hY aqy kfgjL myry mUh ’qy vgfh mfrdf hY aqy iPlm qoN bfhr kwZdf hoieaf kihMdf hY ik mYN ijMLdgI ivc kdy vI lyKk nhIN bx skdf. kVkdI Duwp ivc iek sVk qy qurdy hoey mYN afpxI awK dy iek kony ivc afieaf aQrU pUMJdf hF aqy socdf hF ik mYN iek idn ies zfierYktr nUM ivKfvFgf ik [[[[[[[ Pyr pqf nhIN ikAuN iKafl afAuNdf hY ik kI ieh zfierYktr nfsLqy ivc hr rojL hI anfnfs KFdf hovygf.

         

[[[[[[[[[[ rfq dy sLfied do bwjy hoxgy. bMbeI dI brsfq, lgdf hY ik asmfn qoN smuMdr brs irhf hY. mYN Kfr stysLn dy pYrtIko dIaF pOVIaF qy iek kmjLor jhy blb dI rOsLnI ivc bYTf hF. nyVy hI jLmIn ’qy ies ’nyrHI-qUPfn qoN byKbr iqMn afdmI sON rhy hn. dUr KUMjy ivc iBwijaf hoieaf iek kuwqf kMb irhf hY. lgdf hY mINh kdy nhIN htygf. dUr qwk KflI, hnyrIaF sVkF ’qy joLrdfr pfxI brs irhf hY. KfmosL iblizMgF dIaF rOsLnIaF kdoN dIaF buJ cuwkIaF hn. lok afpo-afpxy GrF ivc sON rhy hoxgy. iesy sLihr ivc myry bfp df vI Gr hY. bMbeI ikMnf vwzf sLihr hY qy mYN ikMnf Cotf hF, ijvyN kuwJ vI nf hovF. afdmI ikMnI vI ihMmq rwKy kdy kdy bhuq zr lgdf hY.

          

[[[[[[[[ mYN hux sfl Br qoN kmfl stUzIAu (jo hux ntrfj stUzIAu hY)  ivc rihMdf hF. kMpfAUz ivc ikDry vI sON jFdf hF. kdy iksy vrFzy ivc , kdy iksy drwKq dy Qwly, kdy iksy bYNc ’qy aqy kdy iksy kfrIzor ’c. iewQy myry vrgy hor keI by-Gr qy byrojLgfr iesy qrHF hI rihMdy hn. AunHF ivcoN hI iek jgdIsL hY, Auhdy nfl myrI cMgI dosqI ho jFdI hY. Auh rojL iek nvIN qrkIb socdf hY ik awj Kfxf ikwQoN qy ikvyN iml skdf hY. awj dfrU kOx qy ikvyN iplf skdf hY. jgdIsL ny mfVI hflq ivc jIAUNdy rihx nUM iek afrt bxf ilaf hY.

         

myrI jfx-pihcfx aMDyrI stysLn dy nyVy PuwtpfQ qy iek sYikMz hYNz ikqfbF vycx vfly nfl ho geI hY. ies krky ikqfbF dI koeI Gft nhIN. rfq-rfq Br kMpfAUNz ivc ijwQy vI QoVHI jhI rOsLnI huMdI hY, AuWQy hI bYT ky pVHdf rihMdf hF. dosq mjLfk krdy hn ik mYN ieMnI Gwt rOsLnI ivc ieMnf ijLafdf pVHdf irhf qF kuwJ idnF ivc aMnHF ho jfvFgf. [[[[[[[[[ aj kl iek kmry ivc sOx df mOkf iml igaf hY. stUzIAu dy ies kmry ivc cfry pfsy kMDF nfl lwgIaF vwzIaF vwzIaF almfrIaF hn ijnHF ivc iPlm pfkIjLf dy drjxf kfsitAUm rwKy hn. mInf kumfrI, kmfl sfihb qoN vwK ho geI hY ies krky ienHIN idnIN iPlm dI sLUitMg bMd hY. iek idn mYN iek almfrI nUM KolHdf hF ies ivc iPlm aMdr vrqy jfx vfly purfxI iksm dIaF juwqIaF, cplF aqy sYNzl pey hn aqy Aus ivc hI mInf kumfrI dy iPlm Pyar aYvfrz pey hn. mYN AunHF nUM JfV-pUMJ ky, sfP krky iek pfsy vwKry rwK idMdf hF. ijLMdgI ivc pihlI vfr mYN iksy iPlmI aYvfrz nUM Coihaf hY. hr rojL rfq nUM kmrf aMdr qoN bMd krky, Auh trfPI afpxy hwQ ivc lY ky sLIsLy dy sfhmxy KVHf huMdf hF aqy socdf hF ik jdoN ieh trfPI mYnUM imlygI qF qfVIaF nfl gUMjdy hoey hfl ivc bYTy hoey lokF vwl vyKidaF mYN iks qrHF muskrfvFgf aqy ikvyN hwQ ihlfvFgf. ies qoN pihlF ik ies bfry koeI PYslf kr skF, stUzIAu dy borz ’qy noits lwgf hoieaf hY ik ijhVy lok stUzIAu ivc kMm nhIN krdy Auh kMpfAUNz ivc nhIN sON skdy. jgdIsL Pyr mYnUM iek qrkIb dwsdf hY ik jdoN qwk koeI hor ieMqjLfm nhIN huMdf qF afpF mhFkflI dIaF guPfvF ivc rvFHgy. (mhFkflI aMDyrI qoN awgy iek ielfkf hY AuWQy hux sMGxI abfdI qy kmfilsqfn stUzIAu hY. Aus jLmfny ivc AuWQy isrP iek sVk sI, jMgl sI aqy CotIaF CotIaF phfVIaF ijnHF ivc boDI iBksLUaF dIaF bxfeIaF hoeIaF guPfvF sn, jo awj vI hn. AunHF idnF ivc AuWQy kuwJ crs-gFjf pIx vfly sfDU pey rihMdy sn) mhFkflI dIaF guPfvF ivc mwCr ieMny vwzy hn ik AunHF nUM lVn dI nhIN quhfzy ipMzy ’qy isrP bYT jfx qF awK KuwlH jFdI hY. iek hI rfq ivc ieh gwl smJ af geI ik iewQy crs pIqy ibnF koeI sON hI nhIN skdf. iqMn idn ijvyN ikvyN gujLfrdf hF. bFdrf qoN iek dosq kuwJ idnF vfsqy afpxy kol rihx leI swd lYNdf hY. mYN bFdrf jf irhf hF. jgdIsL kih irhf hY ik iek-do idnF ivc Auh vI ikDry clf jfvygf. (ieh jgdIsL nfl myrI afKrI mulfkfq sI. afAux vfly sflF ivc ijLMdgI mYnUM ikwQoN qoN ikwQy lY geI pr Auh igafrF sfl bfad AuWQy, AunHF hI guPfvF ivc crs aqy kwcI dfrU (lfhx) pI pI ky mr igaf. AuWQy rihx vfly sfDUaF aqy nyVy rihMdy JONpVIaF vfilaF ny cMdf iekwTf krky Ausdf sskfr kr idwqf- ikwsf Kqm. mYnUM qy Ausdy hor dosqF nUM Ausdy mrn dI Kbr vI bfad ivc imlI. mYN aksr socdf hF ik myry nfl ikhVy moqI lwgy hn aqy jgdIsL ivc aijhI kI KrfbI sI. ieh vI qF ho skdf sI ik iqMn idn bfad jgdIsL dy iksy dosq ny AuhnUM bFdrf swd ilaf huMdf aqy mYN ipwCy AunHF guPfvF ivc rih jFdf. kdy kdy ieh sB ieqPfk lgdf hY. asIN lok iks gwl ’qy GumMz krdy hF?

          

mYN bFdrf ivc ijs dosq kol af ky ijs kmry ivc irhf Auh pysLfvr juafrIaf hY. Auh qy Ausdy do sfQI jUey ivc pwqy lfAuxy jfxdy hn. mYnUM vI isKf idMdy hn. kuwJ idn Aus nfl qfsL dy pwiqaF ’qy gujLfrf huMdf hY. Pyr Auh lok bMbeI qoN cly jFdy hn aqy mYN Pyr AuWQy df AuWQy. hux agly mhIny ies kmry df ikrfieaf kOx dyvygf. iek msLhUr aqy kfmXfb lyKk mYnUM swd ky afPr idMdy hn ik jy mYN AunHF dy zielfg ilK idaf krF ( ijs qy pwkf hY ik myrf nhIN Ausdf hI nfm Cpygf) qF Auh mYnUM Cy sO rupey mhInf dyxgy. socdf hF ik ieh Cy sO rupey ies vkq myry vfsqy Cy kroV dy brfbr hn, ieh nOkrI kr lvF. Pyr socdf hF ik jy nOkrI kr leI qF kdy vI Cwzx dI ihMmq nhIN pYxI. ijLMdgI Br ieh hI kuwJ krdf rih jfvFgf, Pyr socdf hF ik agly mhIny df ikrfieaf dyxf hY. Pyr socdF- dyKI jfAU. iqMn idn socx qoN bfad ienkfr kr idMdf hF. idn, hPqy, mhIny aqy sfl lMGdy hn. bMbeI ivc pMj sfl lMG gey. rotI cMd bxI hoeI hY aqy hflfq bwdÜ. cMd kdy idKfeI idMdf hY qy kdy Cup jFdf hY. ieh pMj sfl myry leI bhuq aOKy sn, pr myrf isr nhIN Jukf sky. mYN nf-AumId nhIN hF. mYnUM ivsLvfs hY, pUrf ivsLvfs hY, kuwJ hovygf, jLrUr kuwJ hovygf. mYN AuNj hI qF mr jfx vfsqy pYdf nhIN hoieaf hF.- aqy nvMbr 1969 ivc mYnUM Auh kMm imldf hY ijsnUM iPlm vfilaF dI jLubfn ivc shI ‘bRyk’ ikhf jFdf hY.

          

kfmXfbI vI ijvyN alfdIn df icrfg hY. acfnk dyKdf hF ik dunIaF KubsUrq hY aqy lok imhrbfn. sfl, zyZH sfl ivc bhuq kuwJ iml igaf hY aqy bhuq kuwJ imlx vflf hY. hwQ lwgidaF hI imwtI sonf ho rhI hY aqy mYN dyK irhf hF – afpxf pihlf Gr, afpxI pihlI kfr. afsLfvF pUrIaF hox dy idn af gey hn. pr, ijLMdgI ivc iek qnhfeI qF ajy vI hY. ‘gIqf aOr sIqf’ dy sYWt ’qy myrI mulfkfq hnI ierfnI nfl huMdI hY . Auh iek Kuwly idl vflI, KrI jLubfn vflI pr bhuq hsmuwK suBfa dI lVkI hY. imlx qoN cfr mhIny bfad sfzI sLfdI ho jFdI hY. mYN sfLdI ivc afpxy bfp dy keI dosqF nUM bulfieaf hY pr afpxy bfp nUM nhIN (kuwJ jLKLmF nUM Brnf alfdIn dy icrfg vfly dyvqy dy vs dI vI gwl nhIN ieh kMm isrP vkq hI kr skdf hY) do sfl ivc iek DI aqy iek puwqr joXf qy Prhfn huMdy hn.

         

agly Cy sflF ivc iek qoN bfad iek ienfm, lgfqfr bfrF supr ihwt iPlmF, purskfr, isPqF, aKbfrF qy rsfilaF ivc ieNtrivAU, qsvIrF pYsf aqy pfrtIaF, dunIaF dy sPr, cmkdy hoey idn, jgmfAuNdIaF rfqF – ijLMdgI iek tYknIklr (bhrMgf) supnf hY. pr hr supny dI qrHF ieh supnf vI tuwtdf hY. pihlI vfr iek iPlm dI nfkfmI (iPlmF qF AusqoN bfad nfkfm vI hoeIaF qy kfmXfb vI. pr kfmXfbI dI Auh KusLI aqy KusLI dI mfsUmIaq jFdI rhI).

          

18 agsq 1976 nUM myry bfp dI mOq huMdI hY (mrn qoN 9 idn pihlF AunHF ny mYnUM afpxI ikqfb aftogRfP krky idwqI sI Aus ’qy iliKaf sI – ‘jb hm nf rhyNgy qo bhuq Xfd krogy’ AunHF ny TIk iliKaf sI. hux qwk qF mYN afpxy afp nUM bfgI aqy nrfjL byty dy rUp ivc pihcfxdf sI pr hux mYN kOx hF? mYN afpxy afp nUM aqy Pyr afpxy cfry pfsy, nvIaF njLrF nUM dyKdf hF ik bws kI ieh hI cfhIdf sI mYnUM ijLMdgI qoN. ies df pqf ajy dUijaF nUM nhIN hY pr Auh sfrIaF cIjF jo kwlH qwk mYnUM KusLI idMdIaF sn JUTIaF qy numfiesLI lwgx lwgIaF hn. hux myrf idl AunHF gwlF ivc ijLafdf lgdf hY ijs nUM dunIaF dI jLubfn ivc ikhf jfvy qF, koeI Pfiedf nhIN. sLfierI nfl myrf irsLqf pYdfiesLI aqy idlcspI hmysLf qoN hY. gBryt Aumr qoN hI jfxdf hF ik jy cfhvF qF sLfierI kr skdf hF, pr awj qwk kIqI nhIN hY. ieh vI myrI nrfjLgI qy bgfvq df iek pRqIk hY. 1979 ivc pihlI vfr isLar pVHdf hF aqy ieh isLar ilK ky mYN apxI ivrfsq aqy afpxy bfp nfl smJOqf (sulfh jF rfjLInfmf) kr ilaf hY. ies dOrfn myrI mulfkfq sLbfnf nfl huMdI hY. kYPLI afjLmI dI DI sLbfnf vI sLfied afpxIaF jVHF vwl muV rhI hY. AuhnUM vI aijhy hjLfrF svfl sqfAux lwgy hn ijnHF dy bfry Ausny kdy pihlF nhIN soicaf sI. koeI hYrfnI nhI ik asIN nyVy afAux lgdy hF. hOlI hOlI myry aMdr bhuq kuwJ bdl irhf hY. iPlmI dunIaF ivc jo myrI pfrtnrisLwp sI Auh tuwt jFdI hY. myry nyVly lok myry ivc hox vflIaF ienHF qbdIlIaF nUM pRysLfnI nfl dyK rhy hn. 1983 ivc mYN qy hnI vwK ho jFdy hF.(hnI nfl myrI sLfdI jLrUr tuwt geI hY pr qlfk vI sfzI dosqI df kuwJ nhIN ivgfV sikaf. jy kr mF-bfp dy alwg hox ’qy bwicaF ivc kVvfht nhIN afeI qF ies ivc myrf kmfl bhuq Gwt hY qy hnI dI isPq bhuq ijLafdf hY. hnI ajkl bhuq kfmXfb iPlm rfeItr hY aqy myrI bhuq vDIaf dosq. mYN dunIaF ivc bhuq Gwt lokF dI ieMnI iewjq krdf hF ijMnI myry mn ivc hnI vfsqy hY).

          

mYN iek kdm cuwk qF ilaf sI pr Gr qoN inkl ky keI sflF qwk myrI ijLMdgI “ktI Aumr hotloN myN, mry hspqfl jf kr” vrgI ho geI sI. sLrfb pihlF vI bhuq pINdf sF pr Pyr bhuq hI ijLafdf pIx lwgf. ieh myrI ijLMdgI df iek dOr hY ijs ’qy mYN sLrimMdf hF. ienHF QoVHy jhy sflF ivc jy dUsiraF ny mYnUM brdfsLq kr ilaf qF ieh AunHF df aihsfn hY. ieh suBfvk hI sI ik mYN ieMj hI sLrfb pINdf pINdf mr jFdf pr iek svyry iksy dI khI gwl ny aijhf PiVaf ik Aus idn qoN mYN sLrfb nUM hwQ nhIN lfieaf qy nf hI kdIN lfvFgf.

           

awj ieMny sflF bfad jd afpxI ijLMdgI nUM dyKdf hF qF lgdf hY ik phfVF qoN Jrny vFg AuqrdI, cwtfnF nfl tkrfAuNdI, pwQrF ivcoN afpxf rsqf ZUMzdI, PYldI, vÜ KFdI, axigxq GuMmxGyrIaF bxfAuNdI aqy afpxy hI iknfiraF nUM KordI hoeI ieh ndI hux mYdfnF ivc af ky sLFq aqy gihrI ho geI hY.

          

myry bwcy joXf qy Prhfn vwzy ho gey hn aqy bfhr vflI dunIaF ivc afpxy pihly kdm rwKx vfly hn. AunHF dIaF awKF ivc afAux vfly kwlH bfry husIn supny hn. slmfn, myrf Cotf Brf amrIkf ivc bhuq kfmXfb sfiekoienfilst,(mfnisk rogF df mfhr) bhuq sfrIaF ikqfbF df lyKk, bhuq vDIaf sLfier, iek muhwbq krn vflI bIvI df pqI aqy do bhuq hI hoxhfr bwicaF df bfp hY. ijLMdgI dy rsqy Auhdy vfsqy Gwt musLkl nhIN sn. pr Ausny afpxI axQwk imhnq aqy lgn nfl afpxI hr mMijLl pf leI hY aqy ajy vI awgy qoN awgy vD irhf hY. mYN KusL hF qy sLbfnf vI jo isrP myrI pqnI hI nhIN myrI mihbUbf vI hY. jo iek KubsUrq idl vI hY aqy kImqI ijLhn vI “mYN ijs dunIaF myN rihqf hUM voh Aus dunIaF kI aOrq hY” ieh sqr jy virHaF pihlF ‘mjLfjL’ ny iksy leI nf ilKI huMdI  qF mYN sLbfnf vfsqy ilKdf.

          

awj, AuNj qF ijLMdgI myry AuWpr hr pfisAuN imhrbfn hY pr bcpn df Auh iek idn 18 jnvrI 1953 hux vI Xfd afAuNdf hY. QF lKnAU – myry nfny df Gr – roNdI hoeI myrI mfsI, myry Coty Brf slmfn nUM, ijs dI Aumr sfZHy Cy sfl hY aqy mYnUM hwQ PV ky Gr dy Aus vwzy kmry ivc lY jFdI hY ijwQy PrsL ’qy bhuq sfrIaF aOrqF bYTIaF hn. qKq pr sPYd kPLn ivc lpytI myrI mF df ichrf nMgf hY. isrhfxy bYTI myrI buwZI nfnI QwkI jhI hOlI hOlI ro rhI hY. do aOrqF AuhnUM sMBfl rhIaF hn. myrI mfsI sfnUM dohF bwicaF nUM Aus qKq kol lY jFdI hY aqy kihMdI hY, afpxI mF nUM afKrI vfr dyK lAu. mYN kwlH hI awTF sflF df hoieaf sI. smJdfr hF. pqf hY mOq kI huMdI hY. mYN afpxI mF dy ichry nUM bhuq hI iDafn nfl dyKdf hF ik cMgI qrHF Xfd ho jfvy. myrI mfsI kih rhI hY – iehdy nfl vfadf kro ik qusIN ijLMdgI ivc kuwJ bxogy. iehdy nfl vfadf kro ik qusIN ijLMdgI ivc kuwJ krogy. myQoN kuwJ kih nhIN huMdf, bs! dyKdf rihMdf hF aqy Pyr koeI aOrq myrI mF dy ichry ’qy kwPLn pf idMdI hY.

         

aijhf qF nhIN ik mYN ijLMdgI ivc kuwJ kIqf hI nhIN pr Pyr ieh iKafl afAuNdf hY ik ijMnf kr skdf hF Ausdf qF cOQf ihwsf vI ajy qwk nhIN kIqf aqy ies iKafl dI idwqI hoeI bycYnI jFdI nhIN.


ikrqIaF dy KUn nfl isMijaf idhfVf – pihlI meIkyhr sLrIPL

 

pihlI meI dy kurbfnIaF Bry ieiqhfsk idhfVy nUM dunIaF Br dy ikrq krn vfly BfeI lflo hr vrHy hI pRx idvs vjoN mnfAuNdy hn. bhuq lMmy smyN qoN ieh ikrqIaF df kOmFqrI iqAuhfr bx cuwkf hY, ikAuNik ies dy ipwCy AunHF dy afpxy kIqy kMm dI rfKI  dy sMGrsLF df lMmf ieiqhfs hY jo lgfqfr ajy vI cwl irhf hY  aqy ieh Gol cwldf rhygf jdoN qwk kMm krn vfly afpxy hwkF nUM pRfpq krky suK dI rotI nf Kfx lwg pYx.

gwl bhuq purfxI nhIN svf ku sdI purfxI hY ik mjdUrF nUM isrP kMm krn jogy hI smiJaf jFdf sI. AunHF dy jIvn qy KfihsLF df iksy BVUey nUM koeI iPkr nhIN sI. aTfrHF-vIh GMty rojLfnf kMm krnf bhuq sfiraF df “nsIb” bx cuwkf sI. Kfx-pIx, sOx-pYx, arfm jF ijLMdgI jIAUx jogf smF hI kOx idMdf sI AunHF nUM. jdoN pfxI gÜoN AuWpr clf jfvy qF mnuwK jIAUx leI cfrf krdf hY. mjLdUrF dI aijhI siQqI dy sbMD ’c mfeIkl sLfad dy sLbd cyqy krny cfhIdy hn “lwKF mjLdUr BuwKy mr rhy hn qy Auh avfrfgrdF vrgf jIvn bqIq kr rhy hn. aijhI siQqI ivc sB qoN jLfihl AujrqI gulfm vI socxf sLurU kr idMdf hY. sFJI musIbq AunHF nUM spsLt kr idMdI hY ik Auh hr hIly iekwTy hox qy Auh ho jFdy hn”.

jdoN srmfeydfrF ny mjdUrF AuWqy asih aqy akih julm Zfhuxy jfrI rwKy qF kfimaF ny Coty Coty gruwpF rfhIN socxf sLurU kIqf ik aijhI jflm siQqI ivc jIAUx df sbwb ikvyN bxy, ikvyN Auh afpxy bfl-bwcy pflx afid. kudrqI hI AunHF ny afpxy kdm mjLdUr eyky vwl vDfey. 1881 vfly dhfky ivc mjLdUrF ny afpxy afp nUM 12 GMty dI kMm idhfVI nUM 8 GMty dI kMm idhfVI dI mMg duafÜy jQybMd krnf sLurU kr idwqf, AuNj BfvyN ieh mMg 1866 qoN AuWTI sI ijs df lgfqfr pRcfr huMdf irhf. 1885 qwk 8 GMty kMm dI kMm idhfVI vflI mMg hr iksy dI jLubfn ’qy cVH geI sI qy jnqk rUp Dfr geI sI. amrIkf dy sfry vwzy snaqI kyNdrF ’c mujLfhry hoey. Pyr 1886 dy sLurU qoN hI amrIkf dy iek isry qoN dUjy isry Bfv inAUXfrk qoN sfnPrFissko qwk afm mujLhry hoey pr Gol df kyNdr sLihr isLkfgo sI.

pihlI meI 1886 nUM isLkfgo dI hya mfrkIt dy duafly kfmy iekwTy hoey. ies idn 80 hjfr mjLdUrF ny afpxIaF mMgF dy nfairaF nfl sLihr dIaF sVkF gUMjx lf idwqIaF. ieh mujfhry agly do idn vI jfrI rhy pr iqMn meI nUM pulIs ny ibnf iksy BVkfht dy aqy ibnF iksy vfrinMg qoN hwk mMgdy inhwQy mjdUrF ’qy golI clf idwqI ijs nfl 6 mjLdUrF dI mOq ho geI aqy 50 qoN vwD jKLmI ho gey. 4 meI nUM pulIs vloN hoey ies vihsLI jbr dy iKlfP sLihr dy kyNdrI cOk ivc rYlI hoeI. ies rYlI ivc iksy hVqfl qoVn vfly srkfrI eyjMt ny BVkfht pYdf krn vfsqy bMb suwt idwqf. iek pulsIaf mfiraf igaf, pMj hor ivakqI jLKLmI ho gey. srkfr ny mOkf qfV ky mjdUr jmfq nUM KUb BMizaf. mjdUrF qy aMnHF qsLwdd kIqf aqy bhuq sfrIaF igRPqfrIaF kIqIaF geIaF. afKr JUT dy puwqr byeImfn srkfrI aiDkfrIaF ny kfly idlF vfly BfVy dy twtU pYsy nfl KrId ky JUT df jfl buixaF. khy jFdy “iensfP dy PirsLiqaF” awgy KrIdy hoey pulIs tfAUtF nUM gvfhF dy rUp ivc pysL krky GVy GVfey PqivaF rfhIN byksUr mjdUr afgUaF nUM PFsI dIaF sjfvF suxfeIaF. 11 nvMbr 1887 nUM albrt pfrsn, aOgsq spfeIs, jfrj eyNjl aqy azolP iPsLr nUM PFsI ’qy ltkf idwqf igaf. AunHF sUrimaF ny afpxIaF jfnF afpxy lokF aqy afpxy kfjL nUM Byt kr idwqIaF.

dUjI kOmFqrI dI kFgrs ny 1889 ivc pihlI meI nUM mjdUrF dy iekmuwTqf idvs   dy qOr ’qy mnfAux df PYslf ilaf. 1890 qoN pihlI meI df idhfVf sLhIdF dI Xfd vjoN sMsfr pwDr ’qy mnfieaf jFdf hY jo mjdUrF dI kOmFqrI sFJ nUM qkiVaf krdf hY. dunIaF Br ivc iek-do dysLF nUM Cwz ky ies idn srkfrI CuwtI huMdI hY. hr QfvyN lok sLhIdF nUM sLrDFjlI Byt krdy hn.

awj pihilaF simaF nfloN sMsfr siQqI hI nhIN mjdUrF dI hflq vI bdlI hY pr buinafdI svflF aMdr ikMMnI qbdIlI afeI hY. iewQy srmfeydfrI dy Kfsy bfry dunIaF dy mhfn icMqk kfrl mfrks dy ivcfr cyqy krny bhuq sfrQk hn Auhny iliKaf sI : 

 

“ srmfeydfrI ijwQy vI hoNd ivc afeI hY AuWQy hI ies ny jgIrU, ipqf-purKI aqy afdrsLk pyNzU irsLiqaF nUM qbfh kr idwqf hY. ies ny bVI byrihmI nfl mnuwK nUM afpxy kudrqI vzyiraF nfl joVn vflIaF jgIrU qMdF nUM qfr-qfr kr idwqf hY. ies ny mnuwK dy mnuwK nfl irsLqy nUM nMgy icwty suafrQ aqy pYsy dI kdy nf pUrI hox vflI BuwK AuWqy inrBr kr idwqf hY Bfv mnuwK nUM Gor suafrQI bxf idwqf hY aqy pYsy leI hVbf idwqf hY. ies ny mnuwKI nyk lgn, mnuwKI dlyrI, mnuwKI josL aqy afm mnuwKI BfvnfvF nUM inwjI suafrQ dy brPIly pfxIaF ivc zob idwqf hY. ies ny mnuwKI svYmfx nUM ivkfAU mfl bxf idwqf hY aqy bVI mihMgI kImq qfr ky pRfpq kIqIaF geIaF mnuwKI ajfdIaF nUM Kqm krky  ibnf sLwk ieko iek by-jLmIr ajfdI qwk sImq kr idwqf hY ieh hY ajfd vpfr. sMKyp ivc Dfrmk aqy rfjsI BulyiKaf dy prdy hyT kIqI jFdI luwt Ksuwt dI QF iesny nMgI, bysLrm, iswDI, vihsLI luwt-Ksuwt nUM dy idwqI hY. srmfeydfrI ny hux qwk nyk smJy jFdy anyk ikwiqaF dI pivwqrqf nUM Kqm kr idwqf hY. pujfrI, kvI (sfihqkfr), sfieMsdfn, zfktr, vkIl afid Dn kmfAux dIaF msLInF bx gey hn. srmfeydfrI ny mnuwKI irsLiqaF ’coN mnuwKI jjLibaF nUM Kqm krky ienHF irsLiqaF nUM isrP qy isrP mfiek irsLiqaF qwk sImq kr idwqf hY.”

                                                     kfrl mfrks (kimAUinst mYnIPYsto ’coN)

 

BfvyN pihlF qoN hux qwk bhuq qbdIlI afeI hY pr srmfeydfrI  aMdroN iksy qrHF vI vwD qoN vwD munfPy kmfAux dI hvs vflI psLU-ibrqI ajy mrI nhIN. ies hflq nUM bdlx leI jLrUrI hn iekmuwT mjdUrF dy sMGrsLmeI KfVkU Gol. ieh mjdUrF vloN jQybMd hoieaF hI ho skdy hn. mjdUrF aMdr ienHF dy ivroDIaF (srmfeydfrI dy dwilaF) vloN Brm BulyKy pYdf kIqy jFdy hn jo huMdy qF mfmUlI hn pr gYr-jQybMd aqy afm krky Gwt sUJ (rfjsI aqy smfjk) rwKdy mjdUrF dI kwc GrV smJ kurfhy pY qurdI hY ijs nfl mjdUr lihr nUM bhuq nuksfn huMdf hY. ies gwl ’qy jor idMidaf jUn 1927 dy “ikrqI” ivc iliKaf igaf sI, “lokF nUM afps ivc lVn qoN rokx leI jmfqI sUJ dI loV hY. grIbF, ikrqIaF aqy iksfnF nUM sfP smJf dyxf cfhIdf hY ik quhfzy aslI dusLmx srmfeydfr hn ies krky quhfnUM ienHF dy hwQkMizaF qoN bcky rihxf cfhIdf hY. sMsfr dy sfry grIbF dy  BfvyN Auh iksy jfq, nsl,  mjHb dy hox hwk iewko hI hn. quhfzf Blf ies ivc hY ik qusIN Drm, rMg, kOm, nsl qy dysFL dy iBMn-Byd imtf ky iekwTy ho jfAu aqy srkfr dI qfkq nUM afpxy hwQ ivc lYx df Xqn kro. ienHF XqnF nfl quhfzf koeI hrjL nhIN hovygf iksy idn quhfzy sMgl jrUr kwty jfxgy aqy quhfnUM afriQk suqMqrqf iml jfvygI.”

Bfrq dI mjdUr-iksfn jmfq (ikrqIaF) ny afpxI sKq imhnq nfl mulk nUM dunIaF ’c nfmxy jogf kIqf hY. jy ajy vI mulk ivc grIbI, bykfrI, anpVHqf, jhflq aqy iBRsLtfcfr  hY qF mulk dy kfmy-ikrqIaF krky nhIN sgoN mulk aMdr srmfeydfrI pRbMD dy BYV hn Bfv Joty nUM lwgIaF jUaF hn. loV hY ies aijhy byeImfnI Bry lok doKI pRbMD nUM BMn-qoV suwtx dI qF ik smfnqf-brfbrI Biraf smfj Ausr sky. socx vflI gwl ieh hY ik lok kdoN ku qwk ieMj brdfsLq krI jfxgy. dysL Bgq bfibaF ny bhuq vwzy dfeIey bMnHy sn. kI asIN AunHF supinaF dy nyVy-qyVy vI awpVy hF, jvfb nFh ivc hY.

AuWGy dysL Bgq bfbf ipRQvI isMG ajfd dysL dI ajfdI dy Gol ivc vwzf ihwsf pfAux vfilaF ivcoN sn. AunHF afpxy idl qy dysL df duwK afpxI svY-jIvnI ivc iliKaf hY, Auh ilKdy hn: “ajfdI qoN bfad shI syD ivc cwlxf bhuq jrUrI sI pr asIN ies ivc PylH ho gey hF. Dn-dOlq dy gyV ivc pY gey hF. mYN afpxI mF-BumI dy lokF nUM apIl krdf hF ik Auh ienHF svflF AuWqy ivcfr krn ik Bfrq ikwDr nUM jf irhf hY? ajfd Bfrq ivc grIbI ikAuN vD rhI hY? sfzy kOmI jIvn ivc iBRsLtfcfr ikvyN Ds igaf hY? idno-idn amIr qy grIb ivc pfVf ikAuN vD irhf hY? dysL dI ies hflq aqy inGfr leI kOx ijMmyvfr hY? jIvn dy sfry KyqrF ivc ieKlfkI kdrF dy Kurdy jfx nUM rokx qoN asIN ikAuN asmrQ hF?”[[[[[bfbf jI ny awgy afpxy ivcfr ivakq kridaF ikhf hY ik “ieh iBRsLtfcfrI pRbMD Kud dysL idaF hfkmF ny pYdf kIqf hY. sfzI AunqI qy KusLhflI nfmDrIk hY sB qoN vwzf svfl ieh hY ik sfzy vfhIkfr qy ikrqI lok ies srmfeydfr smfj awgy isr JukfeI rwKxgy jF ies nUM cYilMj krngy. Bfrq dy iksfnF qy mjdUrF ny afpxy rfhy jfx df PYslf krnf hY. sosLilst pRbMD hI injfq df rfh hY.”

Bfrq Drm inrpwK dysL khfAuNdf hY. pr hfkm rfj gwdI qy bxy rihx leI iPrkfpRsqI df shfrf lYx ivc koeI rwqI Br vI sLrm mihsUs nhIN krdy sgoN “vot XuwD” dy mYdfn ivc Kud iPrkfpRsq ho jFdy hn pr bysLrmI dI hwd ik mUMhoN nfm Pyr vI Drm inrpwKqf df hI lYNdy hn. sfrf hI mulk sMqfp Bog irhf hY. lflcI lok ielfkfvfd, BfsLfvfd qy keI hor iksmF dI zwPlI bjf ky afpxy sOVy muPfdF Kfqr afm ikrqI lokF nUM pfV vI rhy hn qy mUrK vI bxf rhy hn. iksy vI gwl/msly nUM hkIkI hflqF anusfr hI ivcfiraf jfxf cfhIdf hY. Dfrimk ivsLvfs iksy dy ijhVy mrjI hox pr duwK-qklIPF sB dIaF sFJIaF hn ies krky ieh sFJI lVfeI iekwiTaF ho ky lVI jf skdI hY.

ikrqI lokF ny hmysLF hI mulk dy ivkfs ivc afpxI smrwQf qoN vwD Xogdfn pfieaf, pr munfPy AunHF ny Kwty jo ajfdI dI lihr vyly aMgryjF dy bUt cwtdy rhy ajfdI AuprMq kOmFqrI srmfeydfrF nfl rlky ‘sony dI icVI’ nUM dohIN hwQ luwtdy rhy, ajy vI luwtI jf rhy hn. Bfrq aMdr lok rfj dy huMidaF bhuq sfry kfly kfnUMn mOjUd hn. Auh sfry hI afpxIaF hwkI mMgf leI Gol krdy lokF dy iKlfP vrqy jFdy hn. iewQoN qwk ik ikrqI jmfq nfl sbMDq lok jdoN afpxy GolF ivc inwqry hVqflF kIqIaF qF AunHF dy iKlfP dihsLq grdI ivroDI kfnUMn vrqy gey. hflFik ieh jwg jfhr hY ik mjdUr jmfq byikrk ho ky dihsLqgrdI dy iKlfP lVI. zYmokRysI nUM vfr vfr zFgokRysI nfl hwikaf igaf. kI ieh hI hY BfrqI lok rfj? inaF ies rfj ivc awKF ’qy pwtI bMnHky, kMnF ivc rUMa dy ky bYTf rihMdf hY. bydoisLaF nUM BIVF qoN kql krvfAux vfly guMzy srkfrI surwiKaf df inwG mfxdy hn. AuWcy ahuidaF ’qy bYT ky rfj-Bfg clfAuNdy hn srkfrF kimsLn dr kimsLn kfiem krky lokF nUM mUrK bnfAux df kMm krdIaF hn. ijwQy iensfP nf imldf hovy AuhnUM kfnUMn df rfj jF lok rfj kihxf ikMnf ku TIk ho skdf hY? isafsq hux syvf nhIN DMdf bx geI hY, dwly ies dI kmfeI Kf rhy hn.

awj ivsLvIkrn df bhuq KOrU pY irhf hY. mIzIaf ’qy bhukOmI kMpnIaF dy kbjy hn jF vwzf pRBfv hY. ies krky hI glI-sVI aqy bOnI soc dy sfDfrn jhy ivakqIaF nUM pRBfvsLflI bnfAux ivc lwgy hoey hn. mIzIaf sony dy nF hyT kUVf vyc irhf hY. ies pfsy hr jfgRiq ivakqI nUM sucyq hox dI loV hY. hr cMgI qy mnuwKvfdI soc nUM jF qF axgOilaf jF irhf hY jF Pyr nkfrn df Xqn kIqf jf irhf hY. ies qoN bcx leI srgrmI Biraf dKl bhuq jrUrI hY. ies nklI ivsLvIkrn dy JUTy vxjfry sMsfr dy iek ipMz bx jfx dI duhfeI dy ky sfry ipMz nUM hI luwtx ’qy lwgy hoey hn. mnuwKI sFJf nUM ipCFh Dwkidaf mnuwK nUM smfj nfloN qoVn ivc lwgy hoey hn. sfzy amIr ivrsy ivc “sBY sFJIvfl[[[[” df hokf imldf hY aqy ‘bygmpury dI isrjxf’ df isDFq brfbrI aqy dIn duKI nfl KVHy hox dy bol AuWcy krdf hY. ikAuN ivsfrIey asIN ieho jhy mnuwKvfdI isDFq? iehnUM aml ivc ilafAux leI kdm awgy qurny cfhIdy hn, sfJF pYdf kridaf ienHF nUM qkVy krIey.

iPrkfpRsqI aqy rUVIvfdI soc nUM pRxfey keI mwkfr isafsqdfn jF AunHF dy hmfieqI Drm dy rfj dIaF vI duhfeIaF pfAuNdy dyKy jf skdy hn. Drm df nF qF KumYnI qy ijaf vrigaF ny vI bVf jipaf sI, kI inkilaf Auhdy ivcoN, aijhI soc ivcoN isrP kucwj jMmdy hn jo nMgy icwty imhnqksLF dy dusLmx huMdy hn. kI AunHf dy rfj DrmI rfj khy jf skdy hn? hr iksm dI iPrkfpRsqI PfsLIvfd nUM jnm dyx df kfrn bxdI hY. PfsLIvfd lokF df dusLmx huMdf hY. hr iksm dy iPkfpRsqF dy iKlfP Gol jmfqI sUJ nfl pRpwk ho ky hI liVaf jf skdf hY. ikrqIaF dy sFJy sMGrsL hI smfj nUM awgy vwl qor skdy hn. aijhI siQqI ivc buwDIjIvIaF dy ijMmyvfrI bhuq vD jFdI hY ik Auh hflfqF nUM BfpidaF, AunHF bfry TIk inrxy krn aqy afpxy lokF nUM shI syD dyx. Brwpx Bry smfj dI kfiemI vwl sFJI Xlgfr hI pihlI meI df sunyhf hY. ikrqIaF Kfqr jfnF vfr gey sLhIdF nUM Xfd krnf aqy AunHF vloN sLurU kIqy kfjL nUM pRxfm kridaF Aus soc df ihwsf bxnf sfzf PrjL hoxf cfhIdf hY. ieh hI pihlI meI dI Bfvnf hY.

 


  ivsfKI : sfzy lok jIvn df nvykÜf rMg

-         kyhr sLrIPL

 

hr dysL ivc myly AusdI swiBafcfrk pihcfx aqy qor dy AuBrdy aMg bxdy hn. ivsfKI pMjfbIaF vfsqy lok jIvn nfl juiVaf nyVvF swc hY. ieh sdIaF purfxI rIq hY, sFJ Bry jIvn dI Jlk hY, moh-muhwbq df pRqIk hY. ieh sfnUM nvIN jIvn jfc bKsLdf aijhf swc hY ijs nfl mnuwKI ijLMdgI muwlvfn vI huMdI hYaqy moh-vfn vI, ijs dy iswty vjoN mnuwKI mn ivc inmrqf qy inrmfxqf df ivkfs huMdf hY. ieho hI smfijk siQqIaF ivc qbdIlIaF dI sUck bx jFdI hY. afpsI sFJ df sB qoN vwzf sunyhf.

 

jdoN kory-kwkrF dy BMny lok KuwlHy mOsm ivc phuMcdy qF ies nUM KusLI vjoN mnfieaf jFdf. sFJy iekwT huMdy. lok nwcdy twpdy iek dUjy nfl KusLI sFJI krdy. pyNzU KyzF huMdIaF afm krky gBrUaF dy Gol hI pihly  simaF ivc muwK sn jF Pyr gBrUaF dy sLrIrF nUM prKx vfsqy mUMglI PyrnI, Bfr cuwkxf, dOVnf qy ipwCoN jf ky kbwzI ivc gBrUaF dI joLr ajmfeI hox lwgI. mn pRcfvy leI bolIaF pf pf ky nwicaF jFdf. ies qrHF awj vyKy jFdy nfc Aus smyN hI jnmy hoxgy. awj df BMgVf buinafdI qOr qy AunHF hI nfcF df iek rUp hY. iesy qrHF hI psLUaF dI jfn prKI jFdI afm krky bld gwzIaF dIaF dOVF huMdIaF. ienHF bld gwzIaF dIaF dOVF ivc ihwsf lYx dy cfhvfn lMmf smF pihlF iqafrI krdy. psLUaF df sfzy jIvn dy ivc sdf hI vwzf mhwqv irhf hY.

 

ieh vI Xfd rwKx vflI gwl hY ik pihilaF simaF ivc kuVIaF df KyzF ivc ihwsf lYxf bhuq burf smiJaf jFdf sI, ies krky sfnUM ies gwl dI koeI jfxkfrI nhIN imldI ik Aus vyly kuVIaF ikhVIaF KyyzF KyzdIaF sn. hF ieh jrUr hY ik mn dI KusLI dy nf sFBy jfx qy CotI qy vwzI Aumr dIaF sB kuVIaF smfijk jhy gIqF dI qfl nfl jrUr nwcdIaF sn, pr iekwlIaF igwDy dy rUp ivc . ieho jhIaF smfjk hflqF dy huMidaF awj qwk vI sfzy kol aOrqF–mrdF dy sFJy nfc nhIN hn, jo hor bhuq sfry smfjF ivc imldy hn. brfbrI df ‘rfg’ gfAux vfly ies pfsy vI iDafn mfrn qF bVf kuwJ socx nUM imlygf. iewQy hI sfzy smfj ivc aOrqF nfl huMdy ivqkry dy bIj pey hn.

 

ivsfKI df afrMB qF pqf nhIN kdoN qoN cwldf af irhf hY, pr hY sdIaF purfxf. pihl plwkiVaF ivc pyNzU jIvn bhuqf krky KyqI bfVI qy hI inrBr krdf sI. smfj df hr jIa, iksy vI ikwqy vflf ies nfl sbMDq sI. ies krky Psl bhuq hI mhwqvpUrn sI. PslF bIjIaF jFdIaF, pfÜIaf jFdIaF jdoN kxkF inwsrdIaF,pwkdIaf, iswty suinhrI hoey dyK ky mnuwKI mn nfl hI iKV AuTdf. ikAuNik Psl Gr afAux qy hI sfry kfrj kIqy jfxy huMdy sn, KyqI bfVI sfzI afriQkqf df muwK sRoq sI. jdoN kxkF vwZx leI dfqrI pYNdI qF lok mn JUm AuTdf, nwc pYNdf. ies qrHF lok iekwT hoxy sLurU hoey jo myly bx gey. lok ienHF myilaF ivc nwcdy qy gfAuNdy ijLMdgI nUM asl mfainaF ivc mfnx lwgy. ies smyN nfl sbMDq bhuq sfry lok gIq ies df hI pRgtfvf krdy hn. ivsfK mhIny hI kxkF dI vfZI sLurU hMudI. ies df afrMB lok jsLnF nfl krdy. vfZI sLurU hI Zol dy zgy nfl huMdI.

 

iewQy iek hor ivsyLsL gwl df ijLkr krnf bVf jLrUrI hY jo sfzy smfijk irsLiqaF ivcly moh df pRgtfvf krdI hY. kxk dIaF vfZIaF vyly afm hI afbHqF (iksy dUsry dy kMm ivc ibnF pYisaF dy mwdd krnI) pYNdIaF, lok iekwTy hoky iek df kfrj pUrf krdy Pyr agly idnIN Auh hI pihlF vfilaF dy hwQ vtfAux afAuNdy. ies qrHF sFJ vI vDdI qy kMm vI Jwby inwbV jFdf. vfZIaF vyly afbHqIaF dI syvf afm krky sLwkr iGAu (Gr df dysI iGAu) nfl hI huMdI sI. smyN bfad Gr dI kwZHI dysI dfrU (sLrfb) vI ienHF vyilaF ivc vrqI jfx lwgI. vfZHIaF qoN bfad PilHaF nfl kxkF gfhIaF jFdIaF, DVF lgdIaF, kxk qy qUVI vwK kIqy jFdy. ies qrHF Psl brsfq sLurU hox qoN pihlF hI suwKI-sfdIN Gr af jFdI.

 

pfxIaF dy nyVy vsx vfly lok nyVly dirafvF qy ivsfK dI sMgrFd nUM vwzI igxqI ivc nhfAux jFdy. duafby dy lok afm krky sqluj diraf dy kMiZaF qy nhfAuNdy. iewQy qwk phuMcx leI lok gwizaF, ryVHIaF dI svfrI df afsrf lYdy sn. ijs QfvyN vI iekwTy huMdy AuWQy vI myly vrgf hI jsLn huMdf.  iesLnfn krn vfsqy lok svyry suvKqy hI iewQy phuMcdy. ieh qF kuwJ dhfky pihlF vI afm clx sI. duafby ivc afm qOr qy ies nUM vsoaf nfHAuxf vI afiKaf jFdf sI. ieWQy nhfAux df kfrn sfP jl nfl iesLnfn krky afpxy afp nUM pivwqr krnf afiKaf jFdf sI . pr hux smyN bdl gey hn. Aus smyN dy pivwqr jl nUM awj dy mnuwK ny plIq kr idwqf hY. hux sLfied lok ies zroN iewQy nhIN nhfAuNdy ik Auh ies plIq/ gMdy ho gey pfxI nfl bImfrIaF nhIN luafeIaF cfhuMdy. ieh simaF df Prk hY ik Aus smyN dI pivwqr rIq awj mnuwKI qRfsdI bx geI hY.

 

nvyN mnuwK dI isrjxf leI iswK lihr ivc isPqI qbdIlI sRI gurU goibMd isMG jI ny aprYl 1699 nUM Kflsy dI isrjxf nfl kIqI. ieh ivsfK dI sMgrFd dy idhfVy anMdpur ivKy iekwT ivc isWKF dy smrpx dI Bfvnf df jlvf sI. ieWQy hoey iekWT ivc gurU sfihb vloN afpxy iswKF dI prK krn df anoKf ZMg apxfieaf igaf. AunHF iekwT ivc juVy lokF qoN isrF dI mMg kIqI, ieh suxidaF hI smfj ivc afpxy afp nUM vwzy aKvfAux vfly vwzIaF jfiedfdF, jgIrF dy mflk qyjI nfl AuWQoN iKsk gey sn. isr pysL krn vfly ikrqIaF ivcoN sn, BfeI dieaf rfm jI lhOr qoN, BfeI Drm dfs jI idwlI qoN, BfeI mohkm cMd jI dvfrkf qoN, BfeI sfihb cMd jI ibdr qoN, BfeI ihMmq rfey jI jgn nfQ qoN . gurU sfihb ny ienHF nUM afpxy pMj ipafry ikhf aqy aimRq Ckf ky isMG sjfieaf aqy sfry hI BfeI dieaf isMG, BfeI Drm isMG, BfeI mohkm isMG, BfeI sfihb isMG aqy BfeI ihMmq isMG bx gey. Pyr ienHF pMjF ipafiraF qoN afp aimRq Cikaf aqy afp vI goibMd rfey qoN goibMd isMG bxy. ies Gtnf kRm bfry BfeI gurdfs jI ny iliKaf :

 

vih pRgitE mrd agMmVf virafm iekylf ..

vfhu  vfhu   goibMd  isMG  afpy   gur  cylf ..

 

dysL dI ajfdI dI lihr smyN sMn 1919 dI ivsfKI nUM jwilaF vfly bfg aimRqsr ivc jo drdnfk qy KUnrwqf hfdsf jnrl Auzvfier ny inhwQy pMjfbIaF qy vrqfieaf Aus nfl sfry dysL vfsIaF dI rUh JMjoVI geI. ieh jwilafvflf bfg mulk dI ajfdI lihr ivc sLhId hoey pMjfbIaf df XfdgfrI sQfn hY, ijwQy hr idn hI lok sLhIdF dI Xfd ivc isr invfAux afAuNdy hn. ipCly smyN srkfr vloN jwilaFvfly bfg nUM lokF leI sYrgfh bnfAux dy Xqn kIqy gey, BfvyN lokF dy roh sfhmxy ieh hfr gey. puwTy isrF qy bOnI soc vfly aPsrsLfhF ny ieh vI nf soicaf ik ieh afpxy lokF qy mulk leI jfnF vfr igaF dI Xfdgfr hY, jo afAux vflIaF pIVHIaF nUM dysL BgqI df sbk dyx df muwK somf hY. ijhVy lok afpxy sLhIdF qy afpxy mfxmwqy ivrsy nUM Buwl jFdy hn Auh dysL BgqI vfly pfisAuN XqIm ho jFdy hn. AuNj vI sLhIdF df KUn ssqf krn qy smJx vfly sdf iPtkfrF dy lfiek hI huMdy hn. jy jwilaF vfly bfg dy mhwqv nUM smJxf hovy qF zf: jgqfr dy ieh isLar Xfd krnf kfPI hovygf ik :

 

KUn lokF df hY ieh pfxI nhIN

eys dI  surKI kdy  jfxI nhIN

 

dusLmxF hiQafr sfry vrqxy

ijLMdgI ny mfq pr KfxI nhIN

 

ivsfKI dy arQ bhuq vwzy qy ivsLfl hn Kud ijLMdgI vFg. ijLMdgI nUM ipafr krn vfilaF vfsqy cMgI syD df pRx lYx df idhfVf hY, afpsI BfeIcfry dI mjbUqI df hokf idMidaf hr iksy leI  smfnqf aqy vYr rihq, apxwq Bry smfj dI isrjxf vwl vDxf hI ivsfKI df sMdysL hoxf cfhIdf hY. ieh qd hI ho skdf hY jy asIN hr iksm dIaF nPrqF BrIaF dIvfrF Zfa ky afpxy ivrsy qoN sFJIvflqf dI iswiKaf lYNdy hoey vrqmfn dIaF nvIaF jugqF, nvIN jIvn jfc apxfAuNdy hoey ‘nIcF aMdr nIc jfq[[[[[[’ vflI Bfvnf lY ky qurIey.

 

 

 

hux qwk KLbrnfmf dI vYWb sfeIt nUM pfTk vyK cuwky hn

Click Here