www.khabarnama.com  {Punjabi Newspaper Khabarnama Toronto} email: editor@khabarnama.com 

***** afpxI mF bolI 'pMjfbI' ilKx, pVHn aqy bolx ivwc iJjk mihsUs nf kro sgoN mfx aqy PKr nfl afpxy bwicaF nUM vI isKfE!!****


 

 

 

 

ienfmF-snmfnF’ dI isafsq df byVf hI grk igaf

- kyhr sLrIPL -

ipCly idnF qoN BfsLf ivBfg dy ‘sLRomxI ienfmF’ df crcf jorF ’qy hY. kI dys qy kI prdys pMjfbI dy sfihqk ienfmF dy hlikaF ivc ies vfr hoeIaF DFdlIaF qy by-eImfnIaF bfry hr koeI iek dUsry nUM svfl hI krI jf irhf hY. ies vfr ienHF ienfmF df byVf ieMnf grk igaf ik gwl glIaF, muhwilaF ivcoN huMdI hoeI adflqF qwk jf phuMcI. hux hr rfhy-gohry ienHF dI hI Kyh Auz rhI hY, jo smfj dy mwQy qy kflK mÜ rhI hY.

 

iksy vI ienfm dI pRfpqI dy ipwCy vwzI imhnq qy lMmI Gflxf huMdI hY. iksy vI qrFH dy ienfm vMzx vflIaF kmytIaF dy lok PYslf krn vyly dyKdy hn ik Xog ivakqI koeI rih nf jfvy qy iksy nUM irafieqI nMbrF nfl pfs nf kIqf jfvy. pr ies vfr qF irAuVIaF vMzx vfilaF ny afpixaF nUM hI vMzI jfx vflI khfvq vI sLrmsfr kr idwqI. aMinHaF ny irAuVIaF vMzidaF afpxIaF hI jybF Br leIaF. ienHF dy mUMhoN iek hI vfk inkilaf hoxY ik ‘afpy hI mYN rwjI puwjI afpy myry bwcy jIAUx’ ieh kihMdy hoieaF afpxy hI isr qy hwQ rwKky afpxy afp nUM sB qoN isafxy grdfn idwqf igaf. sLrm, hXf qy iensfP vrgy sLbd by-hXfeI df nMgf nfc dyKdy rhy, bws! dyKdy hI rhy. ienfm vMz kmytI dy mrIaF jLmIrF vfly mYNbrF ny iek dUjy nUM ‘vDfeIaF hox’ afK Cwizaf.

 

ieh Auh hI lyKk hn ijnHF ny sdf hI jfgdI jLmIr df hokf idwqf, pr afpxI vfrI afeI qF jLmIr nUM bolx qwk nf idwqf igaf. kI ienHF nUM jrf vI sLrm nf afeI ik asIN kI kr rhy hF qy lok kI kihxgy?  ienHF ny dyiKaf ik ienfm dI rkm nUM jwPf mfro, lok cfr idn BONkxgy qy cuwp kr jfxgy. hux hflq ieh hoeI peI aY ik ienHF ‘snmfnXog’ ivakqIaF nUM PuwlF dy hfrF dI QF lfanqF dy vwty pY rhy hn. ikDry vI mUMh lukfAux vfsqy ienHF nUM QF nhIN lwBdI. ieh swcmuwc afpxy hI hwQoN hfry hoey lok hn. ienHF ny iBRsLtfcfr ivc afpxy hwQ, mUMh sfrf kuwJ kflf kr ilaf. afpxIaF hI ilKqF ’qy lIk Pyr idwqI, cMd iCwlVF bdly. kI KVHf aYho jhy ienfmF KuxoN jIhdy ’c bMdy dI jLmIr hI mr jfvy, iewjq dI pwg hI ruÜ jfvy. ienHF dy ies aml nfl ienHF dy bMidaF vfly ‘lPfiPaF’ ivcoN iensfn ikr igaf.

 

suxn ivc bhuq sfrIaF gwlF afAuNdIaF hn ik vwzy lyKkF dy nF kwt/ktvf ky afpixaF dy nF puafey gey. ijnHF dy nF kwty gey suxn ivc af rhy hn Auh pMjfbI sfihq dy vwzy nF hn, luwty-puty jFdy lokF dI iDr nfl KVHn vfly. ienHF ienfm vMzx vflIaF kmytIaF dy bxfey jFdy mYNbrF nUM kfiedy-kfnUn vI dwsy jFdy hn. ieMj pihlI vfr nhIN hoieaf, pihlF vI cox kmytI ivc bYTy mNYbr afpxy ivroDIaF dy nF ktvF ky horF dy nF puafAux vflIaF krqUqF krdy rhy hn. kmytI dy iksy vI mYNbr leI ienfm lYxf jfiej nhIN. ieKlfkI qOr ’qy vI ieh TIk nhIN. ieh jo kuwJ vfpiraf hY ieh sfry hI smfjI ZFcy ivc PYly hoey iBRsLtfcfr df iek rUp hY. pr aPsos ies gwl df hY ieh iBRsLtfcfr jfigRq lokF vloN afpxIaF grjF dI gulfmI krn vfsqy kIqf igaf. ieho jhy gey gujLry lok (sfihqkfr, pwqrkfr afid) smfj nUM ikhVI nroeI syD dy skdy hn? ienHF ivkfAU iksm dy lokF qoN ikhVI nroeI syD dI afs rwKI jf skdI hY? ivcfry ‘ienfmIeyN’ . cMgf hovy ik jy ieh mYNbrI dI ‘bMdUk’ nfl luwty “ienfm” vfps kr dyx qy lokF qoN ies hoeI Buwl dI mfPI mMg lYx.

 

icr hoieaf ies msly bfry ilKdy hoey pMjfbI sfihqkfr gurbcn Buwlr ny kuwJ ies qrHF iliKaf sI ik isPfrsLF nfl ienfm lYx vfilaF nUM BivwK leI iksy vI ienfm dy aXog krfr dy dyxf cfhIdf hY. pr hux gwl (rog) ies qoN bhuq awgy clI geI hY ies krky ieh vI nfl joiVaf jfxf cfhIdf hY ik ‘isPfrsLF mMn ky ienfm dyx vfly cox kmytI dy iksy vI mYNbr nUM Aumr Br leI iksy vI qrHF dI PYslf krU kmytI df mYNbr bxn qy rok lf idwqI jfvy Bfv aijhy gMdy ansrF nUM ‘kflI sUcI’ (blYk ilst) ivc pf dyxf cfhIdf hY qF jo smfj ivc sfihqk pwDr qy iKlr rhy gMd nUM vDxoN roikaf jf sky, aqy Xog ivakqIaF nUM AunHF dy bxdy mfx-snmfn vfly hwk qoN vFJf nf kIqf jf sky. ies qrHF krky kuwJ cMgy pfsy moVf dyx df jqn kIqf jf skdf hY. BfvyN ik rog ies qoN bhuq vwzf hY.

 

aijhy vrqfiraF nUM rokxf iksdI juMmyvfrI hY? jdoN aijhf vfpiraf qF sbMDq mihkmyN dy aiDkfrI qy vjIr ikwQy suwqy pey sn? kI AunHF ny vI afpxy mihkmyN dy kfiedy-kfnUn (inXm) nhIN pVHy hoey? jy aijhf hY qF sB qoN phlF ienHF nUM afpxI nflfiekI qy pCqfvf krn leI afpxy ahuidaF qoN asqIPf dyxf cfhIdf sI. ies vfsqy ienHF juMmyvfr smJy jfx vfilaF nUM ieKlfkI pWDr qy afpxI juMmyvfrI kbUl krnI cfhIdI sI. Gwto-Gwt ies hoey-vrqy bfry jnqk qOr ’qy mfPI mMgxI cfhIdI sI. AuNj vI ieKlfk ivhUxy lokF nMU aijhy juMmyvfr ahudy soBdy nhIN. pr ies vfr hoieaf ieho kuwJ hY, qy hoeI jf irhf.

 

ies vrqfry ny pMjfbI smfj ivcly buwDIjIvIaF awgy iek svfl KVHf kr idwqf hY ik kI Auh isrP KwsI jhIaF bihsF krn df hI Jws pUrf krdy rihxgy jF Pyr bODk pwDr qy koeI gMBIr lihr pYdf krn vflI pihl kdmI krn df jqn krngy. ijs nfl smfj aMdr iek nroeI soc pYdf krn dy aml df sbwb bx skdf hovy. buwDIjIvIaF dI smfj pRqI ieh juMmyvfrI vI bxdI hY. isafsqdfnF qoN aijhI afs nhIN rwKI jf skdI ik Auh smfj nUM nroey ivcfr nfl joV skx, ijs nfl afm afdmI inwq dy vrqfry nUM smJ sky. Auh qF luwt aDfrq smfjI, afrQk aqy rfjsI pRbMD dy rfKy hI afKy jf skdy hn jF Pyr ajoky smyN ivsLvIkrn df JUTf CuxCuxf KVkf ky lokF nUM mUrK bxfAux vfly kfrj ivc lwgy hoey hn.

 

buwDIjIvIAu ! jfgo,  lok qy smfj quhfzy vwl dyK rhy hn, afpxy PrjL dI pUrqI vl ipwT krky qusIN surKrU nhIN ho skdy.

 

 

 


rwKVI - nvyN arQ isrjx dI loV

- kyhr sLrIPL

 

BfrqI smfj aMdr rwKVI purfxf iqAuhfr igixaf jFdf hY. ieh afpxI sLkl vtfAuNdf hoieaf afpxy aslI arQ guaf ky Byz-cfl df rUp Dfrn kr cuwkf hY. smyN dy qurn nfl vkq dy arQ bdldy hI rihMdy hn. iesy qrHF kdy bf-mksd khy jF smJy jFdy iqAuhfr df rUp vI by-mksd ho igaf hY. hux qF ieh vpfrk rUp Dfrn kr igaf hY. awj dy KpqkfrI Xuwg ny ies nfl sbMDq irsLqy dy asl nUM vI iBRsLt kr idwqf hY. ipafr / sFJ dI QF loB-lflc iesdf mksd ho igaf hY.

 

rwKVI nUM BYx-Brf dy ipafr df pRqIk mMinaF jFdf hY. ho skdf hY pCVy simaF ivc kdy ieh pRqIk swc vI irhf hovy. pr hux ies vfsqy kwcy DfigaF qoN lY ky kImqI rwKVIaF dI kI loV hY? kI cIjLF–vsqF BYx-Brf dy ipafr df mfp dMz bx skdIaF hn? socx dI gwl qF ieh hY BYx-Brf dy ipafr dI DVkx vfsqy rwKVI vrgy DfigaF dI kI loV hY? kI ieh idKfvf nhIN? pKMz nhIN? kI koeI pKMz ijLMdgI dy XQfrQ aMdr koeI arQ bx skdf hY? iblkuwl nhIN. ieh qF afpxy afp nfl vI DoKf hY.

 

kdy aOrq nUM ablf, inqfxI, kmjLor qy dUijaF ’qy inrBr hI smiJaf jFdf sI. iesy qrHF dI GtIaf soc ny hI ies nfks iksm dy ‘iqAuhfr’ nUM jnm idwqf hovygf. ijhVf iKafl aOrqF dy iKlfP hovy aOrqF hI AusnUM cfa nfl mnfAux iehnUM qF afpxy iKlfP rcI sfijsL dy isLkfr ho jfxf hI afiKaf jf skdf hY. kI aOrq nUM mrd qoN kmjLor smJxf TIk hY? iblkuwl nhIN, ieh asloN hI rwd krn Xog ivcfr hY. ieiqhfs imsflF nfl Biraf ipaf hY ik lohy vrgy ijgry vflIaF aOrqF ny mrdF qoN ikqy vwD hOsly BrpUr krm kIqy. kI hY koeI aijhf iensfn jo mfeI Bfgo dy krm nUM mrdF qoN AUxF-pOxF dws skdf hovy? jdoN gurU dy isMG afpxI kmjLorI kfrn gurU dy nF bydfvf ilK afey sn qF iks ny lfanq pfeI sI AunHF “sUrimaF” nUM? kIhny qfhnF mfridaF vMgfiraf sI AunHF nUM ik qusIN cUVIaF pf ky Gr bYTo asIN jMg lVFgIaF? ieh bhfdr, sUrbIr aOrqF hI sn ijnHF dI axKI llkfr ny AunHF Bwj afey mrdF nUM muV mrdfngI vwl qoiraf sI. kOx nhIN jfxdf rfxI JFsI df nF ijs ny dysL BgqI df JMzf bulMd kIqf. kI AusnUM inqfxI, kmjLor qy ablf ikhf jf skdf hY?  kdIN vI nhIN. kOx nhIN jfxU PlorYNs nfeIitMgyl dy nF qoN aqy Auhdy vloN kIqI mnuwKqf dI syvf qoN? pihly qy ajoky smyN aMdr vI hor bhuq sfrIaF aOrqF hoeIaF jo BfvyN BfrqI smfj df aMg nf vI rhIaF hox pr mnuwKqf dI syvf ivc AunHF df nF mrdF qoN ikqy vwD suinhry awKrF ivc rihMdI dunIaF qwk cmkdf rhygf. kI hY koeI nf-vfikP rojLf lksmbrg aqy sImon dy bYvUafr dy nF qoN ijnHF ny mnuwKI smfj aMdr aOrq–mrd dI brfbrI qy smfnqf df sunyhf idMidaF ies Kfqr Gol kIqf aqy aOrqF dy mnF aMdr svY-ivsLvfs dI DfrnF nUM pwikaF kIqf. svY-ivsLvfs, sPlqf sihq jIAUx df mfrg vI afiKaf jFdf hY.

 

kI kfrn hY ik bhfdrF, sUrbIrF aqy gurUaF dI DrqI dIaF DIaF/BYxF nUM dunIaF dIaF sB qoN kmjLor BYxF smiJaf jfvy aqy ies soc nUM hor pwikaF krn vfsqy rwKVI vrgIaF JUTIaF ‘dlIlF’ nfl pwikaF vI kIqf jfvy? ikAuN Dfgy dI zor dy afsry BrfvF qoN afpxI rfKI df vcn ilaf jfvy ? kI KUn dy irsLqy ivc ieMnI vI iKwc nhIN huMdI ik drd afpxy afp jfgy? kI sfry Brf, BYxF qoN jorfvr, sUrbIr qy bhfdr hI huMdy hn? kI sfrIaF hI BYxF kmjLor huMdIaF hn? ieh iblkuwl swc nhIN, Pyr JUT nUM Byzcfl dI kUcI nfl klI krky AusnUM swc df nfm ikAuN idwqf jfvy? ieh iksy glq ivcfr nUM vfr vfr pRcfr ky pwikaF krky smfj dy mwQy qy klMk lfAux df jqn hY. aPsos! ik ieh lgfqfr ho irhf hY.

 

ieiqhfs dy jfxkfr ieh jfxdy hn ik kbIlf pRbMD vyly BfrqI smfj aMdr aOrq kbIly dI afgU/muKI rhI hY. pirvfr dI mohrI vI Auh hI huMdI sI. aijhy suinhry smyN hI mF nUM DrqI dy brfbr smiJaf igaf aqy DrqI nUM DrqI mF df drjf idwqf igaf. kIhny, kdoN ikhVI sfijsL rcI aqy kI kfrn sn ik aOrq jo smfj dI agvfeI kr rhI sI AusnUM ablf, kmjLor qy hIxI afid dy ivsLysLxF ivc bMinHaF igaf aqy Dwky nfl hI AusnUM mrdF qoN kmjLor hox df aihsfs krvfieaf igaf. afKr ikAuN? kI kfrn sn ies ivcfr dy ipwCy? ikhf ieh hI jf skdf hY ik mrdF df DfVvI rvweIaf ies df kfrn bixaF hovygf. dUjf BfrqI smfj aMdr ihMdU-mwq dy bhuq sfry dwikafnUsI ivcfrF ny aOrq nUM dUjy drjy df (GtIaf) iensfn hox df aihsfs krvfAux vwl Dwkx vfsqy afpxf iGnfAuxf ihwsf pfAuNdy hoey koeI sLrm mihsUs nhIN kIqI. aOrq dy pytoN jMm ky Ausy nUM hI GtIaf, inkMmI qy kmjLor smJx df iKafl pYdf krky AusnUM pRcfrn aqy pwikaF krn vfsqy bysLrmI BrI kmIngI nfl pUrf jLor lfieaf. ieho kmIngI hI AunHF kmIinaF dI ‘mrdfngI’ sI.

 

ieh ‘iqAuhfr’ isrP BfrqI iqAuhfr hY. kI dunIaF aMdr sB qoN kmjLor BYxF isrP Bfrq aMdr hI vsdIaF hn? (BfrqI smfj nfl sbMDq bfhr vsdy vI ies ivc hI sLfml hn). kI ienHF BfrqI BYxF nUM hI BrfvF vloN rfKI dI loV hY? dunIaF dIaF bfkI BYxF nUM BrfvF dI koeI loV nhIN? jF Pyr BfrqI lokF dI soc anusfr Auh afpxy BrfvF nUM ipafr hI nhIN krdIaF? ipafr qF iek jjLbf hY. ieh BYx-Brf hI nhIN hr iensfn aMdr huMdf hY. ieh qF aihsfs df bMDn hY. ieh KUn dy irsLqy df jF hT nfl isrjy iksy vI suwcy irsLqy df swc hY. aijhy pivwqr aqy idlI moh dy irsLiqaF nUM iksy rwKVI vrgy Dfgy dI JUTI vkflq dI koeI loV nhIN. loV hY qF isdkI swc aqy smyN nUM prKx vflI inrml pfxI vrgI inwKrI soc/sUJ dI. loB-lflc qoN ibnf ivcrdy siqkfr qy ipafr Bry afpsI sbMDF dI. BYx-Brf vloN awj dy KpqkfrI Xuwg qoN vwKry ho ky scfeI Biraf loB rihq ‘Drm’ pflx dI.

 

Bfrq dI gwl krnI hovy qF BrfvF qoN isafxIaF BYxF df ijLkr krnf vI bxdf hY. aOiKaF simaF ivc aOrqF nUM AunHF dy hwkF qoN jfgrUk krky sMgiTq krn df kfrj krn aqy ajfdI leI Gol krn vflI AuWGI dysL Bgq aruxf afisP alI qy pMjfb dI vwzy nfmxy qy duijaF leI kurbfnI krn vflI ivmlf zFg afid Aumr Br lVIaF aOrqF dy kfjL vfsqy. grIb-gurby dI mwdd leI inwqrI qy lgfqr Gol krn vflI myGf pftykr ny afpxf jIvn hI dUijaf dy lyKy lfieaf, iesy qrFH hI vwzy nfmxy vflI lyKkf qoN smfj suDfr dy rsqy qurI arunDqI rOey df nF ilaf jf skdf hY. afDuink smyN qknIkI Xuwg ivc inqrn vflIaF klpnf cfvlf aqy sunIqf ivlIamjL vI BrfvF qoN jorfvr BYxF afKIaF jf skdIaF hn. ienHF nUM inqfxIaF kihxF mfvF, BYxF qy DIaF df apmfn hY. DIaF-BYxF vfilAu ieh apmfn nf kro.

 

ieh vI smJx vflI gwl hY ik dunIaF dy pwDr ’qy inqfxI qy kmjLor smJI jfx vflI aOrq ny bhuq hI sfhs aqy sPlqf BrpUr sPr qYa kIqf hY. pOxI sdI hox vflI hY jdoN nfarf lwgf sI ik “aOrq ablf nhIN sLkqI hY”. BfrqI smfj aMdr jmhUrIaq, iensfP aqy amn psMd lokF vloN aqy mnuwKI aiDkfrF df dm Brn vfilaF vloN aOrq dy mfx, svYmfn ivc AuTdIaF aijhIaF hosLmMd avfjLF qy ivcfrF nUM qkiVaF ho ky pRcfrn qy pRsfrn dI loV hY qF ik BfrqI nfrI afpxy AuWqy Dwky-DONs nfl mwlojLorI lwdy gey JUT, dMB qy pKMz nUM pCfVidaF swc vwl qurn df dlyrI Biraf hOslf kr sky.

 

awj dy BfrqI smfj nUM ibnf socy smJy lkIr dy PkIr bxn vflI puwTI mwq qoN bcfAux vfsqy loV hY ik kwcy, pwky (ssqy-mihMgy) DfigaF dI qor bdl ky ijLMdgI ivc swc qy sUJ Bry arQ pYdf kIqy jfx. afs kIqI jfxI cfhIdI hY ik afAux vflf smF ies byarQI Byz-cfl qoN jrUr Cutkfrf pfvygf. ieh ivsLvfs smyN dI qor aMdr sfrQkqf pYdf kr skdf hY. nvyN rfhF AuWqy nvIaF pYVF nfl qurn vfly hI ijLMdgI aMdr nvIN DVkx pYdf kr skdy hn.

 


svflF dI dihlIjL:munsLI pRym cMd dI  sLKsIaq aqy  ilKqF

 (aimRq rfey aqy kml gupq ivckfr hoeI bhupwKI gwlbfq)

  pMjfbI rUp - kyhr sLrIPL

 

pRym cMd dy vwKo-vwKry pwKF nfl juVIaF gwlF df mhwqv AuBrdf jf irhf sI. mYN aimRq rfey dI njLr ’c munsLI pRym cMd dI sLKsIaq qy ilKqF aqy AunHF dIaF pRyrnfvF bfry jfnx dI KfihsL nfl puwiCaf :-

 

?     awCf ieh dwso ik pRym cMd dI sLKsIaq aqy ilKqF ivcoN qusIN iks qoN vwD pRBfivq ho? iksdf pRBfv quhfzy mn ’qy gihrf hY? KusLiksmqI nfl qusIN iek dUjy dy bhuq hI nyVy rhy ho?

 

-    mYN dohF nUM vwKrf krky dyK hI nhIN skdf. ies krky ies qrHF afK skxf myry leI bhuq musLkl hY. bhuq lokF ’c aijhf huMdf hY ik AunHF dI sLKsIaq aqy ilKqF ivc Prk huMdf hY pr iewQy aijhf nhIN hY. iewQy qF dovyN iml ky iek iekfeI bxdy hn. ies krky mYN iewQy ieh nhIN kih skdf ikhVf myry bhuq nyVy irhf hY.

 

?      qusIN TIk kihMdy ho Aus afdmI dI sLKsIaq vI rcnfvF vFg hI pfrdrsLI hY. aMdroN bfhroN iewko ijhf. jy ilKqF ivc afdrsLvfdI hY qF jIvn ivc vI aijhf hI hY. rcnfvF ’c jy gFDIvfd df pRBfv hY qF jIvn vI Aus qoN vwKrf nhIN irhf.

 

-     iblkuwl aijhf hI. jdoN smfjvfdI ivcfrDfrf vwl qbdIlI hoeI qF jIvn ivc vI aijhf hI hoieaf. Aus afdmI kol koeI bnfvt nhIN. Auh hI sfdgI, insicMqqf. ies krky hI ieh kihxf musLkl hY ik dohF ivcoN ikhVf pwK bhuqf mhwqvpUrn hY.

 

?      hux iek hor gwl jo pRym cMd dy pUry sfihq qy jIvn Xfqrf nUM dyKdy hoey svfl vjoN AuWBrdI hY  ik Auh ikhVy hflfq hF pRyrk sLkqIaF sn ijnHF ny pRym cMd nUM ieh rsqf apnfAux leI mjLbUr kr idwqf.

 

-      ikhVf rsqf?

 

?     ilKx df rsqf. dysL dI ajfdI dI lVfeI nUM iek ivcfrDfrk sLkl-sUrq dyx leI AunHF ny klm hI PV leI. afKr ies dy ipwCy ikhVI pRyrnf sI.

 

-      mYN nhIN smJdf ik iesdy ipwCy koeI bfhrlI pRyrnf sI. hr afdmI df ivkfs afpxy ZMg nfl huMdf hY, AunHF df ivkfs ies ZMg df sI ijs krky ies pfsy vl AunHF dy ilKx dI aMdrlI pRyrnf jfgI hovygI.

 

?      jF Pyr ieh gwl hoeI ik afly-duafly dy iksfnF dI duwKF BrpUr ijLMdgI, AunHF ’qy ho rhy juLlm aqy sosLx nUM AunHF ny dyiKaf. Dfrmk aMD-ivsLvfs qy smfijk kurIqIaF ny AunHF nUM duKI kIqf qy JMjoiVaf aqy AunHF ny ies sB kfsy dy iKlfP klm cuwk leI.

 

-       nhIN, aijhI gwl nhIN. ieh sB kuwJ qF dunIaF ivc kroVF lok dyKdy hn pr Pyr vI nhIN ilKdy. iesdf Bfv ieh ik ilKx sLkqI jF ilKx cyqnf Ausdy aMdr jdoN qwk nf hovy AudoN qwk AusdI pRqIikiraf df ieh rUp nhIN ho skdf. ieh rUp qF ies krky bixaF ik Aus afdmI dy aMdr iek qVp sI, ijs smfj ivc Auh jIivaf, ijsnUM Auhny dyiKaf, smiJaf aqy afpxy ZMg nfl priKaf Pyr afpxI ilKq ivc AusnUM Auqfr idwqf. ieh hI gwl hY. rhI iksy hor dI gwl, qusIN iksy nMU lwK pRyrnfvF idMdy rho Auh hMJU bhf Cwzygf ilK QoVy skdY.

 

?      munsLI jI ny hMJU qF nhIN bhfey nhI qF Auh vI ‘ivXogI hogf pihlf kvI’ dI qrjL vfly kvI hI bxy rihMdy.

 

-     ieh qF AunHF pihlF hI mnHF kr idwqf sI jdoN ieh svfl puwiCaf igaf ik bMgflI sfihq dy sMdrB ’c sLrq cMdr bfry qusIN kI socdy ho, AudoN AunHF ny sfP afK idwqf sI ik Auh rsqf qF myry leI nhIN hY Auh qF bhuq hI simRqIjIvI aqy nYstYlijk iksm dI ilKq hY. ies krky Aus ivc qrlqf af jFdI hY. pr Auh rsqf myrf rsqf nhIN. myrI ilKq qF hfrz iksm dI ilKq hY.

 

?     pr ieh gwl qF nhIN. pRym cMd dI ilKq qF sfPt iksm dI ilKq hY. iewQoN qwk ik jdoN gFDIvfd vloN AunHF df moh tuwtdf hY aqy Auh smfjvfdI ivcfrDfrf dI pRqIikRaf qoN pRBfivq huMdy hn qF AudoN vI AunHF dI ilKq bfrUdI iksm dI hfrznYWs qoN prHF rihMdI hY

 

-    hfrz Aus Bfv ’c nhIN, hfrz qoN Bfv ik scfeI qy Aus nfl iek sucyq afdmI df tkrfAu. ieh hY AunHF dI khfxI dI ijMd-jfn, pRym cMd dIaF khfxIaF ’qy AunHF dI qor aqy hor qrHF dIaF sfrIaF gwlF qoN Auh prHy hI rhy.

 

?      ieh qF sfP hI hY ik AunHF nUM nf ies gwl dI lflsf sI nf hI qmMnf.

 

-      Auh cfhuMdy vI qF vI nhIN ilK skdy sn.

 

?    iblkuwl! ikAuNik Auh iesLk dy drd nfl nhIN sgoN iensfn dy duwKiVaF qoN pIVq sn. Auh idl ’qy swt Kfx vfilaF ivcoN nhIN sgoN sosLx-qMqr dy sqfey hoey sn. ies krky AunHf dI sfrI ilKq iek Kfs idRsLtI df sbUq hY.

 

-      qF hI qF AunHF dI ilKq vI dUsry ZMg dI hY.

 

gwlF dy nfl nfl cfh dIaF GuwtF vI BrIaF jf rhIaF sn. Bfvk jhIaF gwlF dy dOr ivc kdy cfh TMZI ho jFdI Pyr grm cfh afAuNdI aqy gwlF Pyr nvyN sMdrB ivc juVn lgdIaF. gwl-bfq nUM awgy qoridaF mY puwiCaf-

 

?     ajfdI dI lVfeI dy nfl nfl pRym cMd pyNzU sosLx dy iKlfP vI sMGrsL krdy rhy. Auh sMGrsL awj vI jfrI rwKx dI loV hY ikAuNik ieh qF gwl nhIN ik prym cMd ny ieh lVfeI pUrI qrHF lV leI hY. pr aPsos ies gwl df ik Auh lVfeI awj pUrI qrHF Cwz idwqI geI hY. qusIN ies dy ipwCy kI kfrn smJdy ho; ikAuNik smwisafvF qF Kqm hoeIaF nhIN Pyr Cwz ikAuN idwqI geI ieh lVfeI?

 

-      iksny Cwz idwqI?

 

?      awj dy lyKkF ny.

 

-      Auh jo lyKkF qoN inwKiVaf hoieaf hY AuhnUM qusIN vwKrf ikAuN dyKdy ho. AuNj vwKiraf ky vI gwl kIqI jf skdI hY. pr iehdy leI jLrUrI hY ik pUrf ipCokV priKaf jfvy qF qusIN dyKogy ik cfry pfsy[[[[[[[

 

?       pihlF qoN vI iBafnk siQqIaF hn.

 

-     iBafnk siQqIaF qF afpxy QfvyN ies qoN vI awgy jo mYN dyK irhF ik iksy pfsy koeI sMgiTq, sucyq qy juJfrU aMdoln ienHF sB siQqIaF dy iKlfP huMdf qusIN nhIN dyK rhy. aijhy smyN inGfr dIaF hflqF ho vI qyjL ho geIaF hn.

 

?      hF, smwisafvF ijLafdf ’qy hwl ltikaf hoieaf.

 

-     drusq, ies krky lyKk vI AunHF hflqF df ihwsf bx igaf hY qy Aus df isLkfr ho igaf. ieh hI qF ieKLlfkI inGfr hY, igrfvt hY. ies df isLkfr Auh vI hY. Aus nUM ies qrHF isLkfr bnfAux ivc AusdI ies mnoBfvnf ny mwdd kIqI ik sfihq ny asl ’c smfj qoN kuwJ nhIN lYxf-dyxf. isrP ieh hI nhIN sgoN ieh vI mMinaf jfx lwgf ik ijhVI qrk pUrn rcnf huMdI hY, AudysL nfl bwJI rcnf huMdI hY Auh GtIaF ilKq huMdI hY. Auh sfihq suDfrvfdI ho jFdf hY- ivcfr pMQI ho jFdf hY.

 

?      ieh qF pRym cMd dy rsqy qoN iblkuwl dUr ho jfx vflI gwl ho geI. pRym cMd df rsqf qF iswDf spsLt sI ik sfihq smfj df sLIsLf hI nhIN,  syD vI hY. ies df Bfv qF ieh hY ik pRqIbwDqf vflf sfihq hI sfihq hY aqy dwikafnUsI sfihq, sfihq rih hI kdoN jFdf hY? ies sMdrB ’c kI qusIN ieh kihxf cfhuMdy ho ik awj df sfihq,  sfihq hY hI nhIN ikAuNik ieh syDhIx hY?

 

-     ieh qF hY hI. syD-rihq hox krky awj df sfihq , sfihq rih hI kdoN igaY. Aus sfihq df smfj nfl BlF kI lYx dyx?

 

?      aqy asIN vI kI kwZxF-pOxF aijhy sfihq ’coN? pr soco qF shI ikMnI duwK BrI siQqI hY.

 

-      bhuq hI dwuK BrI hflq hY.

 

 

?     dyKo, asl ivc ieh sfrIaF gwlF buinafdI qOr ’qy ies nukqy qoN pYdf huMdIaF hn ik ijhVy pRym cMd dI dlIl BrpUr ilKq dy sfhmxy afpxI ilKq nUM jstIPfeI nhIN kr sky Auh pRym cMd nUM nkfrn dI morcfbMdI krn lwg pey. ieh afpxI kmjLorI nUM lukfAux df iek ZMg vI hoieaf.

 

-     mYnUM vI aijhf hI mihsUs huMdf hY. hux jy qusIN vI ieh hI gwl kih rhy ho qF bhuq cMgI gwl hY.

 

?      qusIN kI smJdy ho ik AudysL rihq ilKq df dOr Kqm ho igaf hY jF Pyr ajy cwl irhf hY?

 

-      ieh kihxf qF bhuq musLkl hY ik koeI dOr kdoN sLurU huMdf hY, kdoN qy ikwQy Kqm huMdf hY. aijhy dOr qF afAuNdy hI rihMdy hn, nvIN khfxI dy smyN vI afey qy Aus qoN bfad vI.

 

?      qusIN jdoN suBfvk hI khfxI dI gwl khI sI qF  kI ies dy ipwCy pRqIbwDqf vflI gwl vI sI?

 

-       nhIN Ausdy ipwCy koeI dUjI gwl sI aqy Auh sI[[[[[[[[[

 

?      kI a-khfxI dy ivruwD?

 

-      hF, ieh hI a-khfxI dy iKlfP Aus qoN myrf Bfv ieh sI ik khfxI ’c kQf-rs hoxf cfhIdf, khfxI BfvyN nf vI hovy. ikAuNik jdoN kQf-rs nhIN hovygf qF koeI pVHygf hI nhIN. mYN ieh mMn ky cwldf hF ik gIq qF iekwilaF vI guxguxfieaf jf skdf hY qy aksr gfieaf jFdf hY pr khfxI ’c suxn qy sunfAux vflf vI huMdf hY. ies krky suxn vfly nUM kIlx vfsqy kQf rOickqf vflI sLkqI qF hoxI hI cfhIdI hY. sihj khfxI qoN myrf iesLfrf iewDr hI sI aqy Auh jo dMgf-gRsq, iekYhrIaF, nIrs aqy akfAux vflIaF khfxIaF hn – AunHF dy iKlfP ieh gwl sI.

 

?      ieh sB qF ivakqIvfdI khfxIaF sn?

 

-     hF, ienHF hI khfxIaF dy iKlfP mYN sihj khfxI dI gwl kIqI sI ikAuNik jdoN qusIN kQf-rs vflI vflI khfxI nUM lY ky cwlogy qF smfn-aMqr pwK qoN smyN-sQfn nfl qusIN juVogy vI Aus khfxI nfl jo ik quhfzy aFZ-guaFZ dI, Gr-pirvfr dI hI gwl hovy. Auho jhy pRsMg ’c hI sfrIaF gwlF hn ies qrFH smfjkqf df krIbI boD khfxI nfl juVygf.

 

?      pRym cMd dIaF khfxIaF dI ieh hI ivsLysLqf qF AunHF nUM ieMnF hrmn ipafrf bxfAuNdI hY. ikAuNik AunHF ’c kQf-rs dy nfl kQfnk dI rOckqf vI nfl nfl cwldI hY.

 

-      ibnf sLwk ieh hI gwl sI.

 

? awCf qusIN ieh dwso ik pRym cMd ny BfrqI aqy bdysLI sfihq df zUMGf aiDan kIqf sI. ijMnf iliKaf Aus qoN bhuq ijLafdf piVHaf vI, ies krky ieh puwCxF cfhfgF ik qusI iks-iks lyKk df AunHF ’qy pRBfv smJdy ho?

 

-       ieh dwsxf qF bhuq musLkl hY.

 

?      myrf mqlb ijwQoN AunHF ny kuwJ iswiKaf hovy. gwl gRihx kIqI hovy. jLmIn afpxI hI rwKI hovy sLYlI leI hovy jF Pyr kihx ZMg hI ilaf hovy.

 

-      kihx ZMg qF iswDf AurdU qoN afieaf aqy Aus kihx ZMg qoN mYN smJdf hF ‘iqlsmyN hosLrubf’ df vI afpxf Xogdfn hY. BfvyN AunHF ny qilsm dI glI Cwz idwqI hovy aqy AuhnUM lY afey smfjkqf dy rsqy vl, pr ieh qF bVI cMgI ilKI qy guMdI hoeI khfxI hY. gwl ’coN gwl inkl rhI hY, Gtnf ’coN Gtnf inkl rhI hY aqy byhwd rOckqf nfl khfxI awgy vD rhI hY. ieh hI ZMg qF ‘cMdr kFqf’ ’c sI aqy AunHF ny AuWQoN ieh ZMg ilaf, Pyr ‘imstRIjL afP dI kort afP lMzn’ vrgIaF jfsUsI iksm dIaF cIjLF AunHF ny Aus jLmfny ’c hI pVIHaF sn. pr ieh sfry qwQ AunHF ny Cwz idwqy ik Auh kI piVHaf krdy sn. khfxI df rUpk pwK qF AunHF ny AuWQoN PiVaf pr khfxI dI afqmf nMU AunHF ny AuWQoN nhIN PiVaf. khfxI df ZFcf qF AunHF ny AuWQoN ilaf pr gwl afpxI pfeI. hor AunHF ’qy pRBfv ipaf rqn lfl srsLfr df. bdysLI lyKkF ivcoN dfsqovskI, cYKov aqy tflstfey df pRBfv vI AunHF ’qy sI .

 

?     awCf! ieh AurdU ivcoN ihMdI ’c afAux df ivcfr ikAuN qy ikvyN pYdf ho igaf? afpxy qOr qy hI jF iksy dy kihx qy?

 

-      pqf nhIN ikvyN pYdf hoieaf. koeI nf koeI gwl qF hoeI hoxI aYN, qd AunHF ny mihsUs kIqf hovygf ik ihMdI ’c jfxf cMgf rhygf.

 

?    hF jo AunHF df mksd sI smfj aMdr ivcfrDfrk qbdIlI aqy ivvhfrk suDfr ilafAux df, dysL dI ajfdI df Ausdy vfsqy AunHF nUM ihMdI df Kyqr ijLafdf vwzf lwgf hovygf ikAuNik Ausdy pfTk vwD sn, ieh hI smJ ky Auh ihMdI ivc af gey hoxgy. kihMdy hn ik ies mfmly ’c dXfnfrfiex ny vI koeI Kfs pihl kIqI sI.

 

-       nhIN aijhI koeI gwl nhIN sI mYN qF smJdf sMBv hY ik Auh vI iPrfk vFg AunHF lokF ’coN hox ijhVy ieh kihMdy hn ik AunHF (pRym cMd) ny ijLMdgI ivc iek hI glqI kIqI ik Auh AurdU qoN ihMdI vl cly afey.

 

?     ieh ajIb jhI gwl aY. lgdf hY AunHF df AurdU ’coN ihMdI ’c afAuxf bhuq sfry AurdU vfilaF nUM jLKLm vFg duwK dy irhf hY qy sYlysL jLYdI df qmfsLf qF qusIN dyiKaf hI hovygf?

 

-     hF dyiKaf sI pr ihMdI vfly ieh vI qF nhIN krdy ik jLrf ZMg nfl Auhdf jvfb dyx.

 

?     jvfb qF AuhnUM idwqf hI jf irhf pr mYN jfxnf cfhFgf ik quhfzy ijLhn ’c iehdy jvfb ivc kI iKafl aY?

 

-     mYN qF AusdI pUrI ikqfb vI pVHnI psMd nhIN kIqI

 

?    ikAuN! aijhf ikAuN. ieqrfjLXog gwl qF Aus ivc sLKsIaq nUM sfhmxy rwK ky ilKI geI hY bfkI ijwQoN qwk ilKx pwK df mulFkx  hY Auh qF TIk aY- ZMg nfl iliKaf igaf hY Pyr pqy dI gwl qF ieh hY ik Auhny sfrIaF gwlF ‘klm kf ispfhI’  qoN ‘pRym cMd icwTI-pwqr’ jF ‘pRym cMd Gr myN’ vrgIaF ikqfbF qoN hI not kIqIaF qy AunHF df hvflf idwqf hY. hF, pr Aus dI pysLkfrI bhuq hI ieqrfjLXog aqy apmfnjnk hY ijsnUM pVHky koeI vI afdmI ieh kih skdf hY ik ieh sfry df sfrf dosL pihlF qoN hI imwiQaf hoieaf sI.

 

-      hF dunIaF ’c koeI cIjL aijhI nhIN ijsnUM Aus dy sMdrB qoN kwtky Aus df kuwJ qoN kuwJ nf bxf idwqf jfvy.

 

?      hux Pyr Ausdf mYN quhfnUM iek vfk suxfvF Auh ilKdf hY ‘AuNj qF pRym cMd JUT bolx dy mfihr sn- pr ieh mYN dfavy nfl kih skdf hF ik Auh iewQy JUT nhIN bol rhy’

 

-    iewQy mYN quhfnUM iek smIiKaf df hvflf dyxf cfhFgf iek swjx hn gopfl nF dy[[[[[[[[[[[

 

?      mdn gopfl qF nhIN?

 

-      nhIN, Auh gopfl hn- gopfl rfey, ijnHF ny sLYlysL jYdI dI ikqfb dI smIiKaf kIqI hY. AunHF dy kuwJ gwlF df qF KYr ivroD vI kIqf hY pr ieh gwl kihxI vI nhIN Buwly ik jLYdI ny bhuq vDIaf sMgRih idwqf hY awgy iliKaf hY amk kIqf, Zmk kIqf[[[[

 

?      dyKo hor ijhVI pihly mulFkx dI gwl Auhdy ivc ilKI geI hY  Auh qF TIk hY.

 

-      kI iliKaf hY- ijwQoN qwk mYN piVHaf/dyiKaf , Aus qoN bfad myrI pqnI ny mYnUM pVHn hI nhIN idwqf sI. Aus Brf ny qF cfihaf sI ik Auh ikqfb myry hwQoN rlIjL hovy ies bfry Auhny Gwto Gwt mYnUM iqMn icwTIaF ilKIaF. pr, Aus ikqfb nUM pVHn qoN bfad mYN AuhdIaF icwTIaF df jvfb hI nhIN idwqf. Pyr myry kol ivhl vI nhIN sI. mYN afpxf kMm kr irhf sI- soicaf, Cwzo pry[[[[[[

 

?      pr aijhf krnf qF Auhdf TIk jvfb nf hoieaf? quhfnUM QoVHf ijhf awgy vDky jvfb dyxf hI cfhIdf sI.

 

-      dyKo, iewQy myrI hflq QoVI zYlIkyt (pqlI) ho jFdI hY iewQy myry krn df koeI kMm nhIN.

 

?      TIk aY- pr quhfnUM iewQy qF kuwJ nf kuwJ kihxf hI pvygf iewQy jo kuwJ quhfzy hvfly nfl Aus ny ikhf hY jykr ieh swc hY ik jo kuwJ qusIN iliKaf hY Auh iek bfieAugrfPr ( jIvnI ilKx vflf) dI eImfndfrI qy spsLtqf dy krky hI iliKaf hY pr ijs qrHF Aus nUM qoV-mroV ky pysL kIqf igaf hY Aus bfry qF quhfnUM kuwJ kihxf cfhIdf- dyKxf cfhIdf.

 

-     Auh qF quhfzy dyKx dI gwl hY ik mYN kI ikhf qy sLYlysL jLYdI ny iewQy ikvyN awgV-duwgV kr idwqf hY[[[[Auhdy bfry mYN kI khFgf[[[[[[[ mYN qF jo kihxf sI Auh pihlF hI ikqfb ivc kih idwqf hY.

 

?      Aus smyN quhfzI pihlI pRqIikRaf ikho jhI hoeI?

 

-       jo quhfzI hoeI Auh hI myrI hoeI

 

                          ----------

                     pRym cMd DrqI df lyKk

                                 - goibMd pRsfd  kyjrIvflf

 

mYN EhnIN–idnIN pRym cMd Xfdgfr df pRbMDk sI. Bfrq dy pihly rfsLtrpqI zf: rfijMdr pRsfd ny lwmhI af ky Ausdf nINh pwQr rwKx dI hfmI Br idwqI sI. Aus smfgm dI pRDfngI mYN iksy gYr ihMdI lyKk qoN krvfAuxf cfhuMdf sF. mYnUM vfrqk lyKk qfrfsLMkr bMDopfiDafey dI Xfd afeI. ivcfrF ivc kfPI aMqr hox qy vI Auh myry nfl snyh rwKdy sn. bMgflI dy Aus prmuwK lyKk dy sfhmxy jdoN mYN afpxf suJfa pysL kIqf qF Auh Jwt iqafr ho gey, kihx lwgy “jfxdy ho pRym cMd df myry leI kI mhwqv hY? suxo! dwsdf hF – mYN AudoN vfrqk lyKk dy qOr ’qy nvF hI sI. mYN pRym cMd dIaF do khfxIaF ‘kPn’ qy ‘pUs kI rfq’ pVHIaF. AunHF khfxIaF nUM pVHky mYnUM afpxI ilKq df AudysL spwsLt hox lwgf aqy mYN Dfr ilaf ik mYN vI pRym cMd dI qrHF DrqI df hI lyKk bxFgf” sfhmxy hY ik qfrfsLMkr bfbU dI ilKq iesy DrqI dI Aupj hY.


mnF dI mYÜ

- kyhr sLrIPL

 

ivakqI smfj ivwc ivcridaF supny isrjdf hY aqy AunHF dI pUrqI dI KfihsL krdf hY| kudrq dy vrqfry vI ies ivc shfeI huMdy hn| iewQoN bhuq kuJ iswiKaf qy smiJaf jf skdf hY, ijs nfl ibnF mn aMdr pRdUsLx pYdf kIiqaF awgy viDaf jf sky. pr aijhf huMdf bVf Gwt hY, ikAuNik mnuwKI jIvn nUM syD smfjk, afrQk qy rfjnIqk pRbMD idMdy hn| ijnHF dI isrjxf qy agvfeI afm krky iBRsLt rfjnIqkF dy hwQ hY| ieho ijhy mhOl ivwc awgy vDx leI ijhVf mnuwK nUM sYLqfn bnfAux ivc shfeI huMdf hY, ikMny ku rih jFdy hn jo ies sLYqfn ibrqI nUM apnfAux qoN ienkfrI hox ?

          afm suxn dIaF gwlf hn ik amIr koeI jurm vI kry qF sjf df BfgI huMidaF hoieaF vI afpxI QfvyN iksy grIb afdmI AuWqy nvF lybl lf ky afpxy kIqy jurm df Bfr Aus dy moZy Dr ky afpxy ihwsy dI sjf Bugqn leI KrId lYNdf hY| Ausy qrHF hI ijvyN pwCmI ‘swiBaf’ smfj aMdr amIr aOrqF zflrF dy roab nfl afpxy bFJpx nUM hrf krn vfsqy grIb aOrqF dI kuwK KrId lYNdIaF hn| Auh grIb aOrqF amIrF vfsqy BfVy AuWqy bwcy jMmdIaF hn| ieh sfrf kuJ AunHF dyÈF ivwc huMdf hY jo afpxy afp nUM amIr, swiBak qy dunIaF dy afgU vjoN pyÈ krdy nhIN Qwkdy| pr asl ivc ‘Kfx qy idKfAux dy dMd’ hor hn.

          mnuwKI mnF aMdr vDdI mYÜ df ‘jlvf’ hr QfvNy dyiKaf jf skdf hY| kihMdy hn Drm sihxÈIlqf isKfAuNdy hn. pr, iehnF Drm dy mohrIaF qy lV lwigaF nfl gwl kIqI jfvy qF ienHF ivcly bhuiqaF dy mUMhoN qy nwkoN nPLrq dy TUMhy izgdy hn| sihxsLIlqf nyVy-qyVy vI nhIN idsdI. iewk dUjy dy Drm nUM afpxy qoN hIxF smJdy hn| ienHF dy BVfs Bry mn iesy Dfrnf aDIn dUijaF nUM sMboDn hox vyly nYiqkqf df pwlf Cwz jFdy hn aqy bolF nUM kubol bxf ky iswKF nUM isKVy, muslmfnf nUM musly qy ihMdUaF nUM bodI vflI lwlI CwlI aqy jfq qoN kujfq krky bulfAuNdy hn| kI ieh hI huMdI hY sihxsLIlqf aqy pRym dI zor, jo ienHF aMdr pldI hY? afpxy afp nUM rwb dy Bgq khfAx vfly dUjy Drm vfilaF dy Dfrimk sQfn (rwb dy Gr) nUM hI Zfh idMdy hn| ieh isrP Auh hI kr skdy hn ijnF dy mn mYÜy hox. inrml/swcy mn vflf sMvfd dy rfhy pYNdf hY| bdI dy lV nhIN lgdf, pr iewQy qF Drm dy nF AuWqy bdI df Zol ipitwaF jFdf hY, byÈrmI dy zgy nfl |

          gwl rwb dy cflU jhy BgqF dI krIey qF byVf grk ijhf hI hoieaf njLr afAuNdf hY | siqsMgF, jgrfiqaF afid rfhIN sMG pfV pfV ky twlIaF-CYixaF dy afsry pqf nhI ikhVIaF mfqf qy ikhiVaF bfibaF nUM afvfjF mfrdy hn? jo AunHF dy hwQ hI nhIN af rhy| kQf kIrqn krn vfly afpxy prcfr nfl lokF nUM cMgIaF mwqF, cMgf jIvn gujfrn, loB, moh mfieaf df hMkfr iqafgx df ApdyÈ idMdy hn, pr jdoN vfrI imwQI geI  PIs (dfn-dwCxf) vsUl krn dI afAuNdI hY qF ieh inrml icwq vflIaF ‘bIbIaF sUrqF’ mfieaf ipwCy jUq-pqfn huMdIaF njLr afAuNdIaF hn| kI AupdyÈ isrP dUijaF vfsqy hI huMdf hY? afpxy vloN kIqy hlImI dy pRcfr nUM ieh cOrfhy gwz idMdy hn| afp hAumY dy GoVy cVHky vwzy bxdy hn, dUijaF nUM afpxy afp qoN nIvF igxdy hn| pqf nhIN ikAuN Buwl jFdy hn AunHF nUM mhfpurÈF dy vfk ‘imwTuq nIvIN nfnkf[[[’| ieh mnF dI mYÜ df hI nqIjf hY ik Auh dUijaF nMU nfm dy lV lwgx df pRcfr krdy hn, aqy afpxI awK mfieaf dI gTVI qy DrI bYTy rihMdy hn, ivcfry loBI jIAUVy|

          ieho hfl rfjnIqkF df hY| AunHF dy mn dI mYÜ smfjF qy dyÈF aMdr ivroD KVHy krdI hY| afpxy lokF aMdr dUijaF pRqI nPrq, vwKo vwK BfeIcfiraF nUM iewk dUjy qo vMzxF qy rfj krnf, kOmI, kOmFqrI JgVy jo jMgF df rUp Dfr lNYdy hn iesy mnF dI mYÜ df iswtf huMdy hn| smfjk pwDr qy kMm krn vfly dyKdy hI rihMdy hn qy kdIN kdIN apIlF df pRÈfd vMzdy hn| ibafnF dy zUMinaF ivwc pf ky afpxI byihMmqI nUM drd Bry hMJUaF nfl Do lYNdy hn| AunHF dy ieh hMJUM DoKy jF byvsI qoN vwD kuwJ vI nhIN huMdy. lokF dI eykqf qoN ibnF ieh sMBv ho vI nhIN skdf.

          afm ijhI gwl hY ik bhuqy jIAUVy afpxy afp nUM AuWcf/vwzf sfbq krn vfsqy dUjy nUM nIvF krnF cfhuMdy hn| jdoN ik afp vwzf bxn vfsqy iksy nUM Cotf krnf jrUrI nhIN huMdf| afpxy afp nUM qmIjL/qihjLIb vflf dwsx Kfqr jLrUrI nhI iksy hor nUM bdqmIjL dwisaf jfvy| vwzf koeI afp hI afpxI PokI vizafeI krky hI nhIN bx jFdf ies vfsqy eImfndfrI, scfeI, loV vyly iksy dy kMm afAux aqy iksy dUjy dI pIV nUM hMZfa skx vflf aOKf rfh apnfAuxf pYNdf hY| iensfn nUM iensfn smJx vflI ibrqI apnfAxI pYNdI hY| mn nUM kfbU ivc rwKx qy mn dI mYÜ Dox vfsqy gurbfxI df AupdyÈ suxn dI hI nhIN ies nUM aml ivwc ilafAx dI loV huMdI hY :-

 

          ‘mn jIqY jgu jIq’

 

twlIaF bjfieaF aqy tokry, prfqF Br Br ky pRÈfd vMizaF iksy dI nIq nhIN bdlI jf skdI| AuWcf AuWTx vfsqy dUijaf qoN vwzf aqy cMgf kMm krnf pYNdf hY| iewQy iewk imsfl kuQFh nhI hovygI| iewk skUl dI jmfq ivwc aiDafpk ny af ky blYk borz AuWqy cfk nfl iewk lkIr iKwc idwqI aqy ividafrQIaF nUM ikhf ik Auh ies lkIr nUM CotI krky idKfAx. iewk ividafrQI kfhlI nfl AuWiTaf aqy Aus ny sUPf ijhf PV ky lkIr nuM Kwby pfisAuN QoVf ijhf imtf idwqf | iesy qrF dUjy ividafrQI ny Aus lkIr nUM dUjy pfisAuN QoVf ijhf imtfAx df Xqn kIqf| pr aiDafpk ny ikhf ik ies lkIr nUM mtyxf nhI Cotf krnf hY| jmfq aMdr bYTy ividafrQI cuwp df rUp Dfr gey| aMq ivwc iewk ividafrQI AuWiTaf blYk borz dy sfhmxy afieaf hwQ ivwc cfk lY ky aiDafpk vwloN vfhI lkIr dy brfbr  Aus qoN vwzI lkIr iKwc idwqI ijs nfl pihlF vfhI lkIr afpxy afp CotI ho geI| iesy qrHF iksy qoN vwzf jF cMgf bxn leI Aus qNo vwD cMgy qy vwzy kMm krny pNYdy hn| ieh rfh aOKf hY pr asMBv nhIN. imhnq kIiqaF Pl dI afs rwKxI hI cfhIdI hY|

          pRyrnf ibnF ieh kMm nhIN ho skdf| iesdy vfsqy smfj suDfrkF, rfjnIqkF, (jo iBRÈt nhIN, BfvNy ik Auh ivrly tfvyN hI hn) nUM mohrI rol adf krnf pvygf| qd hI lok pfeIaF nvIaF pYVF df rfh PV skdy hn| ihMsf, qÈwdd, JUT, nPrq, DoKf, luwt, byeImfnI, irsLvqKorI aqy iksy df hwk mfrnf afid ieh sB mn dI mYÜ (mn df pRdUÈx) hn | mnF dI mYÜ smfjF nUM gMdf aqy plIq kr idMdI hY | ies qoN Cutkfrf pfey ibnF iksy vI smfj dI ishqmMd AusfrI nhIN ho skdI|

 


bygmpurf shr kf nfAu   -kyhr sLrIPL

 

gurU rivdfs jI df afgmn Aus smyN hoieaf jdoN smfj dy smfjk, rfjnIqk  hflq bhuq BYVy sn. afpxy afp nUM Dfrmk qy smfjk aKvfAuNdy afgU cirqRhIxqf dIaF nIvfxF ivc vih gey sn. rfjsI sLkqI vwzy jgIrdfrF, BUmIpqIaF dy hwQF ivc sI, jo rfj-Bfg dy nsLy nfl guwt sn. aijhy smyN jdoN lok krm-kFzF ivc Ps ky aMD-ivsLvfsI ho cuwky sn. rfijaF qy amIrF vloN grIbF, inqfixaF AuWqy jo jLulm huMdy sn Auh ‘rwb dI rjLf’, ‘ipCly jnmF df Pl’ afK ky jrI jf rhy sn. ikAuNik cfnx dI axhoNd AunHF nUM hnyr ZoeI jfx leI mjbUr krI jf rhI sI. ies nUM mnuwKI ijLMdgI khI jfxf aYvyN idl nMU JUTf Drvfs dyx vflI gwl hI sI. Aus smyN dI dsLf ibafn kridaf isrI rfm arsL afpxI pusqk ‘qum cMdn’ ivc ilKdy hn :

 

vihmF BrmF ivc gRsy sn, eyQy kuwl nr nfrI

kUV qy ByKF dI  kfiem sI  QF  QF ’qy srdfrI

 

BgqI lihr df afrMB ainaF aqy mnuwKF dy drimafn pfeIaF vMzIaF dy iKlfP sI. ies lihr dy afgUaF vloN lokF aMdr afqm ivsLvfs pYdf krn df jqn kIqf igaf. sLurU ivc BfvyN qor mwTI hI sI pr bfad ivc kfPI lok ies lihr nfl juVdy gey. iesy lihr aDIn rfmfnuj vrgy buwDImfn vloN lokF dI aMqr afqmf nUM tuMbx df jqn afrMBxF aqy Aus jqn nUM lihr bnfAux vl vDfAuxf AunHF df jIvn afdrsL ho igaf sI. afm qOr qy rfmfnMd jI nUM hI rivdfs jI df gUrU mMinaf jFdf hY, keI lok hor gwlF vI ilKdy hn jo mMnxXog nhIN. BulyKf pfAU lok qF asloN hI nf mMnxXog rivdfs jI dy smkflI aqy gurBfeI kbIr jI nUM hI rivdfs jI df gurU ilK gey hn. jdoN ik kbIr jI rfmfnMd dy 12 pRmwK cyilaF ivcoN hI sn aqy gurU rivdfs jI qoN CotI Aumr dy sn. gurU rivdfs jI aijhy dfrsLink sn ijnHF ny nvIN soc qy nvyN PlsPy nUM jnm idwqf jo smyN dI AuNgl PVky smyN dI agvfeI krdI sI. JUTy krm-kFzF, pfKMzF qy aMD ivsLvfsF qoN dUr mnuwKI moh df pRcfr krnf Aus soc df mnorQ sI. mnuwK nUM AusdI jnm jfq, brfdrI  krky nhIN sgoN Ausdy kMmF krky cMgf jF burf, Krf jF Kotf imwQxf bxdf hY. aKOqI AuWcI jfq bRfhmx afpxy afp nUM rwb dy nyVy dwsdy sn. pr, gurU rivdfs jI ny ies nUM byhUdf dwsidaF rwd kIqf qy sfry mnuwKF dy brfbr hox dI gwl vfr vfr duhrfeI, aqy ikhf :-

 

eyky mftI ky siB BFzy, sBkf eykY isrjnhfrf.

 

ies krky hI aKOqI AuWc jfqIaF vfly kfPI sfry jo vwzIaF jfiedfdF dy mflk sn aqy nfl hI rfj Bfg ’qy vI kfbjL sn dy byhUdgI Bry guwsy df rivdfs jI nUM vfr vfr isLkfr hoxf ipaf. keI vfr krVIaF pRIiKafvF ivcoN gujLrnf ipaf pr AunHF ny kdy vI hOslf nf hfiraf qy swc df pwlf nf Cwizaf. sdf hI musIbqF df sfhs aqy dlyrI nfl mukfblf kIqf. hr vfr hI hor ijLafdf lokF df ivsLvfs ijwqdy rhy. mMnUM vloN “KojI” vrx vMz (mnuwKF ivckfr ivqkry aqy ivwQF vflI bFdr vMz ) dy afsry  jfq-pfq vrgf smfjI kohV pYdf hoieaf aqy iesdy sdkf bRfhmxvfd  vrgy BYV ny jnm ilaf. ijs bRfhmxvfd ny JUT dI guMzfgrdI BrI dihsLq dy shfry afm lokF nUM gDIgyV ’c pf ky afpxy qorI-Pulky nUM mihPUjL rwiKaf. pr, gurU sfihb dI iqwKI sUJ ny ienHF ‘guwJy BydF’ dI rmjL pCfxI qy ztvF ivroD kIqf. ies swc dy sdkf hI kuwJ smyN bfad gurU rivdfs jI nfl lokF dI vwD igxqI juVn lwg peI. rivdfs jI dy afgmn bfry BfeI gurdfs jI dsvIN vfr ivc ilKdy hn :-

 

Bgqu Bgqu jig vijaf chu  ckF dy ivic cimrytf ..

pfhxf gMZy  rfh ivc  kulf  Drm  Zoie Zyr smytf ..

ijAuN  kr   mYly   cIQVy  hIrf  lfl  amol  plytf ..

chuM vrnf Aupdys df igafn iDafn kr Bgq shytf ..

 

BfeI kfhn isMG rivdfs jI bfry afpxy ‘mhfn kosL’ (ENCYCLOPEDIA OF  SIKH LITRATURE) ivc ilKdy hn, ‘kfsLI df vsnIk cmfr, jo rfmfnMd df cylf sI. ieh igafn dy bl krky prmhMs pdvI nUM pRfpq hoieaf. rivdfs kbIr df smkflI sI ies nUM bhuq pusqkF ivc rYdfs vI iliKaf hoieaf hY. rivdfs dI bfxI sRI gurU gRMQ sfihb ivc drj hY’

 

kbIr jI afpxy smkflI rivdfs jI bfry ieMj ilKdy hn :-

 

hir so hIrf Cfiz ky krih afn kI afs .

qy nr dojk  jfihgy  siq  BfKy rivdfs ..

 

kbIr jI ny afpxI bfxI ivc ieh vI PLrmfieaf hY :-

 

avil alh nUr Aupfieaf kudriq ky sBu bMdy

eyk nUr qy sB jg Aupijaf kAun Bly ko mMdy .

 

eysy nUM hI rivdfs jI dI bfxI ivcoN dyKidaf hyTF iliKaf ivcfr lwBdf hY :-

 

eyky mftI ky siB BFzy sBkf eykY isrjxhfrf .

 

Aus vyly dIaF aKOqI AuWcIaF jfqF ny afpxy afp nUM smfj df pivwqr qy supr aMg afKxf sLurU kr idwqf. afpxy afp nUM AuWcf hox df DoKy Biraf, JUTf bhfnf lf ky smfj dy kmjLor vrg Bfv grIbF (sLUdrF) nUM igafn BMzfrF qoN sdf hI dUr rwiKaf. pVHnf-ilKxf jF mhFpursLF dIaF pivwqr ilKqF sLUdrF leI vrijq kr idwqIaF geIaF. koeI vydF afid df pfT suxdf qF Ausdy kMnF ivc iswkf Zfilaf jFdf. AunHF nUM smfj df gMd afiKaf jfx lwgf. rihx vfsqy ipMzF sLihrF qoN bfhr vwKrIaF bsqIaF vl Dwky gey. shUlqF rihq, nPrqF Bry jIvn ny ies vrg aMdr sdf leI hIx Bfvnf pYdf kr idwqI. iesy AUc-nIc dy ivqkry Bry aml ny mnuwKF aMdr pfVy qy ivwQF pYdf kr idwqIaF, jo ajoky smfj aMdr vI vwKo-vwK rUpF ivc vyKy jf skdy hn.

 

rivdfs jI nPrq dI QF dosqI qy muhwbq df pRcfr krdy hoey kihMdy hn :

 

muslmfn   soN  dosqI,   ihMdU   sy  kr  pRIq

rivdfs joiq sB rfm kI, sB hY afpxy mIq

 

[[[[[[[[

 

mMidr msijd do eyk hYN

ien mih aMqr nfih .

rivdfs rfm rihmfn kf

JgVf  koAU  nfih .

rivdfs hmfro rfm joie

soeI   hY   rihmfn .

kfbf  kfsI  jfnIih

doAu   eyk   smfn ..

 

jfq-pfq dy bRfhmxI ivcfrF df BFzf AudoN Puwtdf hY jdoN rivdfs jI dy ieh ivcfr pVHdy hF :-

 

rivdfs jnm ky kfrnY, hoq nf koAU nIc

nr kUM nIc kr zfirhO, ECY krm kO kIc .

 

[[[[[[[

 

AUNcy  kul  ky  kfrny,  bRfhmx   koX   n  hoX

jAu jfnih bRhm afqmf, rivdfs bRfhmn soie .

 

Aus smyN dI siQqI nUM pysL kridaF pfKr isMG ny afpxI pusqk “mnuwKqf df cfnx munfrf- gurU rivdfs” ivc iliKaf hY ik ‘AunHF qoN vgfr leI jFdI sI qy ienkfr krn vfilaF AuWqy akih qy asih juLlm Zfey jFdy sn. smucy hflq df srvyKx krn qoN bfad gurU rivdfs jI ny jfq aiBmfnIaF nUM vMgfiraf aqy pIVq lokF leI jIvn Br sMGrsL krn df idRV inscf kIqf. vwK vwK DrmF, rMgF qy ijxsF dy mnuwKF nUM eykqf dI lVI ivc pro ky Fatherhood of God ‘iek rwb sB df ipqf’ aqy Brotherhood of Man ‘sfry mnuwK Brf Brf hn’ df sMdysL idwqf. gurU rivdfs dy smyN awiqafcfrF dI hwd ho geI sI jy kmjLor jF grIb afdmI qoN koeI glqI ho jFdI qF AusnUM vwD qoN vwD axmnuwKI sjLf idwqI jFdI. iksy bRfhmx dy nyiVAuN ho ky lMGxf jF bRfhmx nUM Drm sbMDI kuwJ kihxf jF aKOqI AuWcI jfq dy iksy vwzy jF Coty kMm qoN ienkfr krnf ieh glqIaF jF bdqmIjLIaF igxIaF jFdIaF sn. pr aKOqI jfqF nfl sbMDq Bfv bRfhmxF nUM vwzy qoN vwzf gunfh, glqI aqy pfp vI bKsL idwqf jFdf sI. ienHF hI byiensfPIaF ny gurU jI dy mn aMdr afpxy mfrg pRqI idRVqf pYdf kIqI. AunHF sMGrsLmeI jIvn qoN Bwjx df jqn nf kIqf sgoN Gr-bfr Cwzky qury iPrdy sfDF nUM jIvn qoN Auprfm ho cuwky ivakqI dwisaf aqy afp Kud igRhsQ df jIvn ibqfieaf. afpxy jIvn qjLrby nUM iPlfsPI ivc bdilaf aqy jIvy jf rhy ivdroh nUM afpxy lokF ’c rih ky bfxI rUp sLbdF ivc Zfilaf ijs ivc AunHF ny pRBU pRym dy nfl hI smfijk aqy rfjnIqk ivqkiraF dy iKlfP Gol df swdf idwqf, jo qkVy vloN mfVy ’qy kIqy jf rhy jbr, ainaF dy iKlfP ivdroh sI aqy afp ies dI agvfeI kIqI.

 

rivdfs jI dI bfxI ivc inmrqf Bry smrpx dI Bfvnf dy kfPI QfvyN drsLn huMdy hn, ies vfsqy AunHF dI bfxI hI pysL kIqI jf skdI hY :

 

qum cMdn hm ierMz bfpUry sMg qumfry vfsf.

nIc rUK qy Auc BeY hY gMD sugMD invfsf..

mfDAu sq sMgiq srin qumfrI..

hm   aAugn   qum   AupkfrI..

[[[[[[[[

 

jAu qum igirvr qAu hm morf ..

jAu qum cMd qAu  Bey ho ckorf..

[[[[[[[[[[[

 

jAu qum dIvrf qAu hm bfqI ..

jAu qum qIrQ  qAu hm jfqI ..

 

[[[[[[[[[

 

qohI mohI mohI qohI aMqru kYsf .

knk  kitk  jl  qrMg  jYsf .

 

gurU rivdfs jI ny bhuq sfrI bfxI dI rcnf kIqI pr Auh sfrI dI sfrI ajy qwk vI iekwTI nhIN kIqI jf skI, aqy nf hI KojI ivdvfnF ny ies nUM lwBx dy gMBIr jqn hI kIqy . hor BgqF aqy gurUaF dI bfxI dy nfl hI gurU rivdfs jI dI bfxI solHF rfgF isrI rfgu, rfgu gAuVI, afsf, gUjrI, soriT, DnfsrI, jYqsrI, rfgu sUhI, iblfblu, rfgu goNz, rfmklI, rfgu mfrU, rfgu kydfrf, ByrAu, bsMqu, mlfru ivc 40 pd  sRI gurU gRMQ sfihb ivc drj kIqy gey.

 

gurU rivdfs jI ny ikrq krn nUM bhuq mhwqv idwqf. Kud afpxy vzyiraF vloN kIqy jFdy juwqIaF gMZx dy ikwqy nUM apxf ky afpxf jIvn inrbfh krn lwgy. Auh kMm krn nUM mn dI sLFqI aqy srIr leI jLrUrI smJdy sn. ikrq krnI AunHF leI imhxf nhIN sI ijvyN ik aj kl dy “sMqF” leI hY ik Dfrmk sLrDf aDIn lokF vloN kIqy gey dfn dy pYisaF nfl aYsL df jIvn gujLfro qy afp zwkf BMn ky dUhrf nf kro. lokF dI dsF nOhF dI kIqI imhnq dy afsry pMj qfrf shUlqF vfly mhwlF vrgy Dfrmk sQfn Ausfr ky AuhnUM kutIaf afKI jfxf qy vDIaf jIvn jIAUxf. AuNj vI ajoky smyN ’c sMq sLbd dy arQF nUM asloN ivgfV idwqf igaf hY. hux qF dr dr tuwk mMgdy pKMzIaF nUM hI lok sMq afKI jf rhy hn. asIN gurbfxI rfhIN ‘sMq’ dy isrjy sMklp dy kdy vI shI arQ krky dyKx dy jqn nhIN kIqy.

 

gurU rivdfs jI ny afrqI ilKidaF koeI rvfieqI gwl nhIN kIqI sgoN iek nvF ivcfr pysL kIqf, swc dI Koj df nvF rfh. ieh vI sMBv hY ik bfad ivc gurU nfnk dyv jI vloN afrqI ilKx vyly Aus smyN dy hflq qoN ielfvf pihlF hI gurU rivdfs vloN ilKI geI afrqI qoN vI pRBfivq hoey hox. ikAuNik ‘soZI imhrbfn vflI poQI’ swc KMz (purfqn jnm sfKI dy nF hyT Kflsf kflj aimRqsr vloN CpI pusqk) anusfr gurU nfnk dyv jI afpxI bfxI dy nfl nfl nfmdyv, kbIr, iqRlocn, rivdfs, DMnf aqy byxI dI bfxI vI gfieaf krdy sn. aqy ies qrHF hI ‘jpu’ bfry vI afiKaf jf skdf hY. ies sbMDI zf: kulvMq kOr afpxI pusqk ‘bfxI Bgq rivdfs iek aiDan’ ivc ilKdy hn,-‘rivdfs bfxI ivcly hux qwk dy bRhm inrUpx qoN spsLt hY ik ijhVy ivcfr gurU nfnk dyv ny ‘jpu’ jI dy mUl mMqr rfhIN PLrmfn kIqy hn, Bgq rivdfs Auho jhy ivcfr AunHF qoN vI pihlF pRgtf cuwky sn. aMqr kyvl eynf hY ik ijwQy gurU nfnk ny iehnF nUM suinsLicq rUp ivc pysL kIqf hY AuWQy rivdfs bfxI ivc ieh ieDr AuWDr iKlry pey hn aqy iehnF nUM sujqn iekwiTaF krnf pYNdf hY’

 

rivdfs bfxI ivc mnuwKI mUÜ bfry iviKafn vI dyKx Xog hn :-

 

jl kI BIiq pvn kf QMBf

rkq bUMd kf  gfrf.

hfz mfs nfVI ko ipMjru

pMKI   bsY  ibcfrf .

 

mnuwK df hfl kI hY ikvyN AusnUM ivkfrF ny roilaf hoieaf hY :-

 

mftI  ko  puqrf  kYsy  ncuq  hY

dyKY dyKY suny bolY dAuirE iPrqu hY .rhfAu.

jb kCu pfvY qb grbu krqu hY.

mfieaf geI qb rovnu lgqu hY.

 

gurU rivdfs jI dy smyN (aqy bfad ivc vI) sLYqfn iksm dy bRfhmxF vloN bVIaF hI glq ilKqF CfpIaF geIaF hoxgIaF, ikAuNik bRfhmxvfd DoKy Biraf hnyrf aqy JUT dI DuMd sI. ijs DuMd ivcoN swc df cfnx hwQ ivc PV ky rivdfs jI ny pfr lMGx df jqn afrMiBaf. hux qwk vI rivdfs jI dy jnm qfrIK, svrg isDfrn df sQfn afid gwlF bfry GcOly pey hoey hn, mrn sQfn bfry vI aijhy ivcfr suxn nUM imldy hn- jo sLrfrq qoN vwD kuwJ nhIN. rivdfs jI sbMDI gurU jF Bgq hox dI crcf sdf hI clI rhI hY. pr ivdvfnF ny isr joV bYT ky glq inrixaF nUM rwd krn aqy TIk nUM pRcfrn dy jqn nhIN kIqy jo bVI dyr pihlF hI gMBIrqf nfl hoxy cfhIdy sn.

 

hor mhFpursLF vFg hI rivdfs jI dy jIvn nfl vI bhuq sfrIaF byhUdf, mnGVq aqy BulyKfpfAU sfKIaF joV idwqIaF hoeIaF hn. ijnHF ivcoN bhuqIaF qrkhIx pr aMDivsLvfs AuWqy hI aDfrq hn ijnHF df dlIl jF swc nfl koeI vfsqf nhIN. gurU rivdfs jo Aumr Br jgq nUM suwcI soc nfl rusLnfAux df cfnx vMzdy rhy AunHf dy jIvn nfl aMD ivsLvfs nUM qkiVaF krn vflIaF JUTIaF khfxIaF joVnf Aus smyN dy bRfhmxvfdIaF dI sLrfrq sI jo ajy qwk vI kfiem hY, ijs dy iswty vjoN keI BulyKy kfiem hoey vwzI loV AunHF BulyiKaF nUM dUr krn dI hY, AunHF nUM nkfrn dI hY. ajy qwk sfzy ivdvfn ies ivc kfmXfb nhIN hoey.

 

gurU rivdfs jI dy ivcfrF aqy ivcfrDfrf qoN pRBfivq ho ky keI rfjy, rfxIaF aqy smfj ivcly AuWc vrgF dy kfPI lok AunHF dI agvfeI kbUl kridaF AunHF df mfx snmfn vI krn lwgy. ieh kdm Aus smyN bhuq hI dlyrI Biraf sI. iesy nUM dyKidaF gurU sfihb ny iliKaf :

 

aYsI   lfl    quJ   ibnu    kAunu   kry

grIb invfju guseIaf myry mfQy CqR Dry.

 

ijhVy lok rivdfs jI dI bfxI qoN vfikP hn AunHF nUM pqf hY ik rivdfs jI ny afpxy hr ivcfr nUM dlIl sihq pysL kIqf hY, Pyr ieh JUTIaF sfKIaF ikvyN AuWg peIaF? ikAuNik Aus smyN ieiqhfs aqy sfihq  dI ‘isrjxf’ (jF BMnqoV) krnI bRfhmxF dy hwQ-vs sI. AunHF ny afpxy afp nUM sUq bYTdIaF ’nyrH-gubfr gwlF pRclq kr idwqIaF. imsfl vjoN iek hI gwl krnI iewQy kfPI hY, ikhf jFdf hY ik rivdfs jI iksy nUM afpxf cylf bnfAux vyly jF afey mihmfnF dI syvf krn leI juwqIaF gMZx smyN vrqy jfx vfly kUMzy df gMdf pfxI hI pysL krdy sn jo AunHF dy Bgq aqy mihmfn KusLI nfl kbUl kr lYNdy sn. dlIl nfl prKIey qF ieh gwl swc nhIN, iksy arD pfgl df afpy GiVaf JUT hY. iksy sfDfrn ivakqI bfry vI socIey ik ijs dy Gr koeI mihmfn afvy qF afpxy ivq anusfr syvf krn df KfhsLmMd huMdf hY. iksy nUM pfxI pysL krn lwigaF glfs nUM cMgI qrHF sfP krky jl pysL kIqf jFdf hY. jy sfDfrn jhI buwDI vfly lok vI ieMj krdy hn qF rivdfs jI vrgy mhFpursL qoN mihmfnF jF afpxy BgqF dI juwqIaF iBAux vfly kUMzy dy gMdy pfxI nfl kIqI jFdI syvf vflI “sfKI” nUM ikvyN kbUl kIqf jf skdf hY? bRfmxvfdIaF vloN by hXfeI dIaF hwdf pfr kridaF kdy gurU rivdfs jI nUM ipCly jnm df srfipaf hoieaf bRfhmx hox df pRcfr vI kIqf jFdf hY. ipCly jnm dy nF ’qy JUT df guqfvf kIqf jFdf hY. ies qrHF dIaF hor bhuq sfrIaF JUTIaF qy by-isr pYr sfKIaF suxn nUM imldIaF hn.

 

 

smfj aMdr cODr dy bolbfly ny afm smfjk lihrF df ivrsf sFBx dI QF jF qF AunHF nU axgOilaF kr idwqf jF Pyr afpxy sOVy mnorQF Kfqr vrqx df hI jqn kIqf. ienHF mqlb pRsq ‘cODrIaF’ ny lokF nUM joVn vflIaF lihrF dy ivrsy nUM vrqidaf ienHF dI glq ivafiKaf krky lokF aMdr ivwQF pfeIaF. gurUaF, pIrF qy BgqF vloN idwqf mnuwKvfd df PlsPf asIN rumfilaF Qwly hI Zk idwqf. AunHF df sfrI mnuwKqf nUM klfvy ivc lYNdf ivcfr asIN ihwisaF ivc vMz Cwizaf. vMz ky kIqIaF PfVIaF nUM smuwcqf df nF dy ky idl nUM rfjLI krn lwgy. sfzIaF afpxy qwk sImq lflsfvF ny mhFpursLF dy ivcfrF nUM prKx, smJx-smJfAux, nfpx-qolx dI QfvyN AunHF qy kbjf kIqf. iesy kbjfvfdI rucI qoN duKI ho ky zf: Drm pfl isMgl ny afpxI pusqk ‘sMq isLromxI rivdfs’ ivc iliKaf hY ik “bflmIk mhfn kvI qy irsLI hoey hn pr AunHF df jnm idn mnfAux df kMm isrP sPfeI mjLdUr hI krdy hn. kbIr rwb rUp ho cuwky mhfn icMqk, dfrsLink qy sMq kvI hoey hn pr Auh isrP julfihaF dy jF kbIr pMQIaF dy, nfmdyv CINibaF dy, gurU nfk dyv iswKF dy sYn kyvl nfeIaF dy aqy gurU rivdfs  kyvl cmfrF dy gurU qy mhFpursL bx ky rih gey hn.” ienHF gwlF vl iDafn dyx dI sKq loV hY, ieh vMzIaF hI hn jo nPrq nUM jnm idMdIaF hn. ieh nPrq hI mnuwKF ivc ivwQF pYdf kr idMdI hY. asIN cwlIaF sFJIaF smfjk lihrF dy vfrs nf bx sky. hor qF hor asIN qF BgqI lihr df ivrsf vI nf sMBfl sky. smfj ivc smyN smyN vfprdy iPrkU duKFq (Psfd) ienHF sFJIaF lihrF dy vfrs bxn vl vrqI geI axgihlI df vI iswtf khy jf skdy hn.

 

gurU rivdfs dI bfxI ivc isrjy ‘bygmpury’ dy sMlkp df rfjnIqk mhwqv smJxf awj dI bVI vwzI loV hY. Auh qMgdsqIaF vfly BYVy rfj qoN prHF dI gwl krdy hn, ijwQy BYa, duwK qy icMqf df insLfn qwk nf hovy. lok iek dUjy nUM ipafr krn. sB rl iml ky, iek dUjy df ho ky hr iksy df duwK suK vMzfAux. ies gwl nUM vrqmfn ’c rwK ky socxf qy smJxf koeI aOKI gwl nhIN. asIN inwq duwKVy jr rhy hF. ieh iksy smfjI, rfjsI qy afrQk pRbMD dI hI dyx hY jo sfnUM sB nUM musIbqF BrI ijLMdgI dy gDI-gyV ’c pfeI iPrdf hY. inwq hMZfeIaF jf rhIaF ienHF musIbqF dy ipwCy kMm krdy kfrnF nUM lwBxF Pyr ienHF qoN Cutkfrf pfAux bfry socxf aqy mnuwKvfdI, duwKF-iPkrF qy musIbqF rihq muhwbq Bry ‘bygmpury’ dI isrjxf sfzf mnorQ hoxf cfhIdf hY.

 

bygmpurf  shr  kf  nfAu..

duwK aMdohu  nhIN iqih TfAu..

nf qsvIs  iKrfju  nf mflu..

KAuPu n Kqf n qrsu juvflu..

ab moih KUb vqn gh pfeI..

AuhF  KYir   sdf  myry  BfeI..

kfiemu dfiemu sdf pfiqsfhI..

dom  n   sym  eyk  so  afhI..

afbfdfn     sdf     mshUr..

AUhF   gnI    bsih   mfmUr..

iqAuN iqAu sYl krih ijAu BfvY..

mrhm  mhl  n  ko  atkfvy..

kih  rivdfs   Klfs  cmfrf..

jo  hm  sihrI so  mIqu hmfrf..

 

awj df iensfn ivKfvy df bhuq afdI ho igaf hY, Bfv ivKfvf sfzf awj df nvF PYsLn bx igaf hY. BgqI qy Dfrmk smfgm vI ivKfvy dI Byt ho jFdy hn. afpo afpxy QF isrP twlIaF, GiVaflF qy CYxy bjf ky, AuWcI AuWcI kIrqn, jgrfqy krky kuwJ nhIN bxnf srnf, gwl qF aml dI hY. mnorQ rihq PokI BgqI dI QF mnuwKqf dI duwKF, ksLtF qoN mukqI df pRgtfvf hoxf aqy ies vfsqy jrUrI hY. ieh sB kuwJ mnuwKqf dIaF hwdF dy aMdr rih ky hI hoxf cfhIdf hY. 

 

lok hr sfl hI iksy mhFpursL dI Xfd ivc isrP iek idn iekwTy huMdy hn, jnm purb mnfAux df jqn krdy hn. afm krky afpo afpxI gwl df rOlf pf ky Gro-GrI qur jFdy hn. iksy mhFprsL dI Xfd isrP iek idn? kI ieh kfPI hY? nhIN, ieh kuwJ kfPI nhIN. ieh kuwJ ivKfvf hY ijs dy gurU rivdfs jI ivroDI sn.

 

gurU rivdfs jI nUM shI qOr qy afpxI sLrDf dy Puwl Byt krn vfsqy AunHF vloN svf Cy sdIaF pihlF (pUry 631 sfl) isrjy bygmpury (gmF, duwKF qoN rihq) dy sMklp ijsnUM awj dI soc vflI BfsLf ivc smfjvfdI pRbMD ikhf jFdf hY nUM afpxI soc nfl bMnH ky, inwq idhfVI afpxy mwQy ’c rwK ky, iehdy ’qy aml krnf. bdI df rfj, kohJ dIaF sLkqIaF , BrmF qy aMDivsLvfs PYlfAux vflIaF qfkqF dy Kfqmy vl vDxf hI mnuwKqf dI sB qoN vwzI aqy cMgI syvf hY. ieh hI gurU rivdfs jI nUM Xfd krnf qy swcI sLrDFjlI ho skdI hY. asIN inwq cyqy  krIey qy sMsfr aMdr AunHF df idwqf sunyhf phuMcfeIey. AunHF df sunyhf ik:-

 

                             aYsf cfhUM rfj mYN jhF imly sBn ko aMn

                             bVy Coty sB sm bsy rivdfs rhy pRsMn.

 

                                            ________

 

 


                                  iensfn bxIey - kyhr sLrIPL

iewkIvI sdI dy sLurU hox vyly hr pfsy bhuq hI Èor Biraf rOÜf sI, AuqsLfh pUrvk rOÜf| ies mOky ’qy imlynIam pfrtIaF-myilaF aqy Zol-ZmwikaF dI afvfj AuWcI krn dy byloVy pr byQfa jqn kIqy gey sn| BfvyN ik ienHF dI bhuq loV nhIN sI. BuwKy awgy svfl pfieaF jvfb rotI hI hoxf huMdf hY| do zMg dI pyt Br ky rotI leI qrsdy lokF nUM imlynIam pfrtIaF nfl hor ÈrimMdf krn dy Xqn vI kIqy gey sn? mOkf ÈuB ies krky sI ik asIN iewkvI sdI dI ÈurUafq vyly mOky dy gvfh sF| ieh mOkf Èfied hr iensfnI pIVHI dy ihwsy nhIN afAuNdf |

         

ies mOky svfl AuWcy kIqy jfxy jrUrI sn aqy kIqy vI gey sn ik kI vIhvIN sdI dy bIqx qy iewkIvIN sdI dy ÈurU hox nfl kuJ cMgf vI vfprygf? sfzIaF BivwKI ÈuB iewCfvf nUM bUr pvygf? jF kI ieh ÈuB iewCfvF ÈuB ÈgnF vrgIaF bxngIaF? kI asIN ies Xog vI hF ik sdI dI pihlI qor nUM soD ky cMgy pfsy vl moV dy skIey? awj loVF dI loV mnuwKI sUJ dI sucwjI qy eImfndfr vrqoN aqy Aus dy iswitaF nUM hFa–pwKI moV dyxf hY| loV hY Brosy aqy hOsly vfly pfsy qurn dI aqy awgy vDx leI hoÈmMd kdmF dI| gMBIrqf ies vfsqy lfjmI Èrq hY| pr dyKxf ieh hY ik ikMny ku isafxy lok juVngy, jo aijhy jqnF vfsqy gMBIrqf BrI idlcspI nfl jqnÈIl hoxgy| apxy afp jF isrP cfhux nfl qF kuJ vI nhIN bdl skdf | ies vfsqy hrkq loVINdI hY |

         

bIq geI sdI bhuq hI hlcl BrBUr sI| cMgIaF mMdIaF bhuq sfrIaF GtnfvF ieiqhfs dy sPy qy qyj Duwp nfl cmkdy sUrj vFg cmkIaF aqy Pyr keI alop ho geIaF, pr Auh sdI dy ieiqhfs nfl juVIaF rihxgIaF| aijhy hFa-pwKI qy nFh-pwKI bIq gey vrqfry lokfeI dI bihs df ivÈf bxdy rhy hn awgy vI bxdy rihxgy|

         

AuNj vI BivwK nUM rOÈn krn vfsqy ieiqhfs nUM dlIl BrI hFa-pwKI jF khIey ik qrkÈIl soc rfhIN irVkdy rihxf cfhIdf hY qF jo ho geIaF BuwlF, rih geIaF GftF qoN sbk iswiKaf jf sky| afpxIaF glqIaF jF GftF nUM soD ky awgy qurn vfly hmyÈf hI mMijLlF qy phuMcx leI jqnÈIl rihMdy hn| jqnÈIl rihxf isrjxf vfsqy lfjmI Èrq huMdI hY| isrjxfqmk ÈkqI ies sMsfr dy phIey nUM awgy qordI hY | hr roÈn idmfg iensfn ies df ieCuwk hY |

         

bIq geI sdI hI sI, jdoN byksUr mnuwKF dI qbfhI vfsqy do sMsfr jMgF qy hjfrF hI hor CotIaF jMgF (aqy GrylU XuwDF) rfhIN mnuwKI mfniskqf nUM vfr vfr jKLmI kIqf igaf| jdoN DrmF vfilaF ny mnuwKI Brwpx, iensfnI dosqI aqy muhwbq dy arQF nUM kql krn vfly jhfd CyVy| isafsI DONs qy bdmfÈI rfhIN iksy df isr nvF krn vfsqy pÈUpuxy vflI ibrqI apxfeI aqy aYtm bMb suwt ky hIroÈImF qy nfgfskI vrgy bdnumf Dwby ieiqhfs dI ihwk qy dfg idwqy| jdoN vwKry Drm rfhIN afpxI vwKrI hoNd, pihcfx qy akIdf rwKx vfilaF nUM isafsI hvs nfl BrpUr sMsfr ijqwx dy Pukrypx vfly supny isrjx vfly nfjLIvfdIaF ny 65 lwK qoN vI ijLafdf igxqI ivwc XhUdI bwicaF, buwiZaF, jvfn DIaF, mFvF df ilhfj kIqy ibnF isry dI dirMdgI df nfc nwcidaF jIAUNidaF nUM gYs BwTIaF ivc suwt ky PUikaf sI qF AunHF sMsfr ieiqhfs dy sPy qy mnuwKI pÈUpuxy aqy dirMdgI df sog Biraf kflf Dwbf icpkf idwqf sI| kdy Pyr aijhy hI nPrq Bry gYr-iensfnI vrqfry ny ies hI sdI dy aKIrly pihrIN ijANUidaF dy gÜF ivc sVdy tfier pf ky iensfnF nUM mfr mukfieaf, mFvF, BYxF dIaF iewjqF rolIaF suhfg AujfVy, bwicaF nUM sdf vfsqy XqIm bxf idwqf igaf| kI kuwJ nhI vfpiraf? rwb dy Bgq hI rwb dy Gr ZfhuMdy rhy| afpxy hI ieÈt dI iejwq nfl Kyzdy rhy | ikhVf rwb qy iksdy ieh Bgq? kI koeI DrmI khfAux vflf vI ieho jhI krqUq kr skdf hY? kI ieho jhy lok vI iensfn khfAux dy hwkdfr ho skdy hn?

         

kdy mulkF dIaF vMzF, vMz-vMzfiraF, DrqI dy Coty Coty ihwisaF ’qy kbjy dI hvs ny mnuwK nUM mnuwK nf rihx idwqf| nvIaF vMzIaF ny mnuwKqf dy nvyN pYmfny kfiem kIqy| mnuwKF dy aMdr vsdI isafsI, afriQk BuwK ny AunHF nUM hfvVpuxy dy vws pf idwqf aqy Auh inwGrdf igaf, kfPI sfry mnuwKI srUp ivwc dYNq bx ky ivcrdy rhy | vfr vfr mnwuKI rUh kql kIqI jFdI rhI. nykI nUM bdI vwloN lqfiVaf jFdf irhf, pr ieh jrvfxy Buwldy rhy ik kdy nykI vI hfrI hY?

         

bIq geI sdI hI sI, jdo aswiBak sfmrfjIaF vwlo kUtnIqk cflF, Dwky qy guMzfgrdI nfl dUijaF mulkF nUM afpxIaF bxfeIaF bsqIaF dy hoÈmMd lok jfgy qy bhuiqaF ny afpxy gloN gulfmI df jUÜHf lfh suwitaf| afjfdI pRfpq krky afpxy cMgy mfVy rfj kfiem kIqy. ieho sdI hI sI, jdo isafsI pwDr ’qy aOrqF nUM mrdF dy brfbr smiJaf igaf| lMby sMGrsLF qoN bfad AunHF nUM vot df hwk imilaf| jdoN qkVy qoN kmjLor mulkF dI rfKI, aqy afpsI JgVy amn pUrvk inptfAux vfsqy sMXukq rfÈtr  qy hor bhuq sfry kOmFqrI adfry kfiem hoey |

         

ies sdI aMdr hI ies DrqI qy smfjvfdI smfj dI sQfpnf hoeI| hwQIN ikrq krn vfilaF df afpxf rfj kfiem hoieaf| pr, pOxI sdI bfad hI ies mnuwKI Bly vfly smfjvfdI pRbMD dy inGfr krky iesdy  aMq df vfpr jfxf KuÈI nUM sog ivwc bdl igaf| kuwl lokfeI df Blf krn vfly PlsPy/ivcfrDfrf dy pYrokfr afKr CotI mfniskqf dy mflk ikvNy bx bYTy? ikAuN AunHF dy aMdrooN nvyN qy sucwjy mnuwK dI isrjxf df supnf mr muwk, suwk igaf| ies soc dy pYrokfrF dy mnF aMdr Gor AudfsI df pRCfvF af igaf| Ah afpxy afp nUM hfiraF vrgy mihsUs krn lwgy|

         

hoeI qrwkI df afpxy QF ijkr krnf bxdf hY| mnuwK df cMd qwk df aqy Aus qoN vI awgy mMglgRih qwk df sPr ieh mnuwKI isrjxf dy AuWqm kfrnfmy hn. ieh qF jfrI hI rihxgy| awj qwk dI mnuwKI nyVqf vDfAuNdI qknIkI qrwkI ny ieMtrnYt dy Xuwg qy dunIaF nUM nyVy lY afAx vflf qknIkI ienklfb ilaFdf hY| mnuwKqf dy Bly vfsqy hoeIaF nvIaF KojF nUM qopF dy bMbf ivwcoN inkldf vihsLI DUMaF afpxI jLihr nfl zMgdf hY| munfPy dI hvs mnuwK nUM inGfr vl DwkI jf rhI hY. srbwq dy Bly vflI mfniskqf nUM jLKLmI krdI hY. ‘bygmpury’ dI isrjxF vfly rfh ivc kMzy ivCfAuNdI hY. mnuwKqf leI ieh sB qoN vwzf Kqrf hY|

         

‘DrmIaF’ qy gYr DrmIaF ny iewk  dUjy dy ivÈvfÈF/akIidaF nUM AujfiVaF, qbfh kIqf, jo gYr mnuwKI iksm df gunfh hY| ies df hI iswtf hY ik kOmF, Drm, dyÈ sB Èbd bOny huMdy gey qy mnuwK Kud vI bOnf huMdf igaf| awj ieMnf bOnf ho igaf hY ik afpxI aslI pihcfx gvfAux dy nyVy phuMc igaf hY| BlF ieh hor ikwQy ku qwk inwGrygf? ies svfl df jvfb qF BivwK dI kuwK ivc luikaf ipaf hY.

         

kI Drm, mulk, kOm ieh Èbd mnuwK qoN vI AuWpr hn? iensfn qoN AuWqm iewQy kuJ vI nhIN| ijs iensfn ny rwb dI isrjnf kIqI, Pyr Auh afpxy afpy isrjy rwb qoN ikAuN zrn lwgf? afpxy kIqy gunfh iksy dUsry dI mrjI kih ky mn nUM ikAuN rfjI rwKx lwgf? dlIl qy ieh ivcfr pUrf nhIN Auqrdf| ies nUM qrk nfl rwd kIqf jfxf cfhIdf hY| iksy dUsry dy ivÈvfÈ jF aivÈvfÈ nUM mMnxf jF nf mMnxf hr iksy dI afpxI mrjI hY, pr iksy vI hor nUM apmfnq krn df hwk iksy vI dUjy nUM nhI| pr iewQy qF vfr vfr vfprdf hI ieho kuwJ hY. afKr ikAuN? mnuwK ny bIqy qoN kI isWiKaf?

         

sdIaF qoN quiraf afAuNdf axmnuwKI ivhfr aqy ivcfr, ijs nUM afm krky BfrqI nslvfd (jfq–pfq df pRbMD axmnuwKI qy gYr hrIkI hY) vI ikhf jFdf hY| ies nvIN sdI ivc aYho jhy GtIaf ivcfrF nUM nkfrnf/BMzxF hI kfPI nhIN sgoN afpxI pUrI sLkqI nfl ies dy Kfqmy leI kMm krnf hr swcy iensfn df Prj hoxf cfhIdf hY qF ik ‘mhfn’ khy jFdy Bfrq dy mwQy qoN nslvfd df dfg Doqf jf sky| hr mnuwK nUM mnuwK hox df brfbr df hwk imly.

         

hux kI loVINdf hY? mnuwKI mn ipafr–muhwbqF df mujwsmf bxy| iksy kvI dI klpnf ik ‘hr iewk bMdf Èfh dunIaF df, hr iewk qIvIN rfxI’ swc hovy, sfkfr hovy| vwzf qy mhwqvpUrn supnf ik iKliraf mnuwK swcf-suwcf, sucwjf, dUjy df duwK-pIV jrn vflf smfjI jIv bxy, nPrqF df doKI aqy muhwbqF df sMgI-sfQI bxy. mnuwKI mn ivwc vMzIaF qy duÈmxIaF df mYl Biraf pldf rog KLqm hovy|

         

afAux vflf smF hor vI qyj rPqfr vflf hovygf| AupBogqfvfdI smfjI-isafsI ‘swiBafcfrk’ vrqfrf mnuwKI inGfr df sUck hY| mnuwKI sUJ nUM lfhyvMd kfrjF vfsqy vrqxf, inwGrdy jf rhy smfj nUM nvIN syD dyx df sbwb pYdf kr skdf hY| nvIN soc, nvIaF jugqF rfhIN hI nvyN smfj aqy nvyN mnuwK dI isrjxf qy AusfrI ho skdI hY| ies sdI df swcf sMdyÈ ik hwQIN ikrq krn vflf jhfn df pflk duwK Bry nrkI jIvn qoN mukq hovy. ieh sdI swc dy nF hovy, ieh sdI ikrq aqy ikrqI dy nF hovy| ieh sdI sfzI hovy| mnuwK jdoN vI cfhy qF iksy vI ivcfrDfrf df, aMg bx skdf hY,