|
|
|
dsm gRMQ bfry pRO[ drsLn isMG dIaF jwblLIaF
mhfn sfihqkfr,kvIaF dy vI mhfn kvI dusLt dmn sfihb sRI gurU goibMd isMG jI mhfrfj dI ikrpfn dI qrF AunHF dI klm dI ipCfn aQvf jfnkfrI dy BydF nUM jfnx qy smJx leI bVI cfqr,iekfgr qy qIKx buDI dI loV hY ijs kfrn sMq jrnYl isMG jI iBMzrF vfilaF dy gurU goibMd isMG jI dI dsm gRMQ ivwc drj bfxI bfry khy hoey ieh sLbd inrol scfeI nUM pRgt krdy hn ik “ sRI dsm gRMQ dI bfxI df pfT qy arQ smJxy qF driknfr ,bujLidl ies nUM sux vI nhIN skdf,ieh kfierF df gRMQ nhIN hY . ies gRMQ dy iek iek aMg ivwcoN hfQIaF dIaF icMgfrF,ikrpfnF dIaF tuxkfrF,qy GoiVaF dIaF rkfbF dIaF afvfjLF suxdIaF hn .“(sMq jrnYl isMG jI iBMzrF vfly ) sMq jrnYl isMG jI iBMzrFvfilaF dy Auprokq kQn dI scfeI df Aus smy spsLt rUp ivwc pRgtfvf akfl qKq sfihb jI dy sfbk aYkitMg(km clfAU) jQydfr pR: drsLn rfgI ny afpxI aigafnqf df pRgtfvf kridaF rOcYstr dy gurduafry ivwc kIrqn smy ivafiKaf krdy hoey ieh sLbd khy dsy jFdy hn ik “ ieh lPjL gurU goibMd isMG jI dy sbMD ivwc ny .awDI rfq nUM BulyKy ivwc afey gurU goibMd isMG iksy vysvf dy Gr jFdy ny ,colf lfh ky, Aus dI syj qy bYT jFdy ny . Auh afpxf afp pysL krdI hY . Auh kihMdI ik jy qUM myrI gl mn ky myry nfl srIrk sMbMD nhIN joVdf qy mY cor-cor afK ky qYnUM PVf idaF gI .gurU goibMd isMG sfihb socI pY jFdy ny ik jy mY iehdy nfl srIrk sMbMD joVdf qF iehdy qoN jo pYdf hoey gf Auh BVUaf aKvfey gf qy jy mY nhIN joVdf qF cor-cor afK ky mYnUM PVf dyvy gI . jdoN nhIN mndy qF AudoN cor-cor df rOlf pfAuNdI ey .jdoN Auh cor-cor df rOlf pfAUNdI ey ,gurU goibMd isMG sfihb Gbrf jFdy ny ik afpxf colf qy juwqI AuQy Cwz ky nMgy pYrIN dOV pYNdy ny . cor-cor dI afvfjL sux ky kuJ lok qy Auhdf Brf vI iewkTy huMdy ny ,PVn leI ,ipwCy dOV dy ny . awgoN jf ky lPjL ilKy ny ik koeI af ky pwg lfh lYNdf hY . koeI dfhVf PV lYNdf ey .koeI joVf lfh lYNdf ey . AuQy lPjL vrqy ny ik AuQy juwqIaF dI vrqoN vI hoeI” .( sLyry-ey pMjfb imqI akqUbr 30,2009) jd ies bfry rOcYstr gurduaf sfihb dy pRDfn s[ aYm :aYs:cfnf nfl Pon rfhIN gl kIqI qF AunHF ikhf ik ienHF sLbdF leI drsn isMG jLumyvfr hY ikAuNik ieh Aus dy afpxy sLbd hn . sfzf ies nfl koeI sbMD nhIN hY . rfgI drsLn isMG dy ies kuPr Bry prcfr df Aus smy spsLt rUp ivwc prgtfvf ho jFdf hY jd ik dsm gRMQ dy `cirqRopfiKafn’ dy cirqR 21,22 qy 23 df bVI sMjIdgdI nfl aiDan krIey . hux qk dsm gRMQ sfihb dy do pMjfbI qy iek ihMdI ivwc tIkf zf:joD isMG df iliKaf imldf hy . ienHF ivwc iksy vI tIkf- kfr ny drsLn isMG dI khfxI nhIN ilKI pr pqf nhIN ik drsLn isMG ny afpxy afp hI ikAuN gurU goibMd isMG jI dI inMidaf df bIVf cuikaf hoieaf ey ? ienHF iqnF cirqRF ivwc gurU goibMd isMG jI iek bVy sulJY qy mhfn khfxIkfr hox df dirsL pys krdy hn ijs kfrn ies khfxI nNUM sMKyp rUp ivwc jfnxf jrUrI ey ik iek klpq ngrI icqRvqI hY qy Aus df klpq rfjf icqR isMG hY .Aus rfjy dI klpq rfxI icqRmqI hY ijs ny afpxy mwqrY puqr hnUvMq qy JUTy dosL lgf ky rfjy koloN Aus nUM imrqU dI sjLf suxvf dyNdI hY jd ik rfjy dy isafxy mMqRI jo ies Byd nUM jfnx vfly sn rfjy nUM vwK vwK khfxIaF suxf ky smJfAuNdy hn . ies qrF iek klpq khfxI ivwc gurU goibMd isMG jI mhfrfj bVy klf meI ZMg nfl qkrIbn 405 cirqR ilKdy hn ijnHF dIaF khfxIaF df ibafn sMsfr dIaF vwK vwK bolIaF ivwc ibafinaf gurU goibMd isMG jI dI ilKq qoN pihlF hI vwK vwK rUp ivwc imldf hY ijs kfrn ienHF df nfm Aup-pfiKafn riKaf igaf hY ijs df Bfv hI iehI hY ik ieh sB khfxIaF pihlF ibafnIaF geIaF hn . ies leI ieh sfrIaF hI mnoklpq khfxIaF mnuKI acrn nUM Aucf sucf bxfAun leI mhfrfj ny ilKIaF hn .ienHF nUM iksy ieqhfs nfl joVx vflf ivakqI rfgI drsLn isMG dI qrF BulyKy df isLkfr ho ky tplf Kf jFdf hY .ijs khfxI df ijLkr rfgI jI ny rOcYstr dy gurduafry kIqf hY Auh sMKyp rUp ivwc ies qrF hY ik iek ngr anMd pur dy nfm df hY ijQy iek rfjf rfj kr irhf huMdf hY . Aus rfjy dI jvfnI qy suMdrqf qy iek amIr ivakqI dI iesqrI mohq ho jFdI hY qy DoKy nfl rfjy nUM afpxy pfs afpxIaF kfimk vfsLnfvF dI pUrqI leI sd lYNdI hY qy mnfAux df insPl Xqn krdI hY . aKIr qy afpxf afKrI hiQafr Aus rfjy dI byiejLqI krn leI vrqdI hoeI cor-cor df jd rOlf pfAuNdI hY qF rfjf AuQoN ns jFdf hY pr rOlf sux ky Aus iesqrI df Brf qy bhuq sfry lok jfg pYNdy hn qy rfjy nUM PVx vfsqy Gyrf pf lYNdy hn . rfjf bVI clfkI nfl Aus iesqrI dy Brf nUM PVky kutx mfrn lg pYN df ey jd Aus iesqrI df Brf jLmIn qy izwg pYNdf ey qF sfry lok Aus nUM PV ky kutdy mfrdy hn jd ik rfjf AuQON inkl jFdf hY . ies Byd nUM Aus smy AuQy koeI vI jfx nhIN sikaf BfvyN Auh iesqRI ieh rOlf pfAux lg jFdI ey ik ieh Aus df BfeI hY jd ik lok ieh smJdy hn ik Brf ny hI BYx dy Gr corI krn df Xqn kIqf hY . bMdI bxfey gey Aus iesqRI dy Brf qy Aus iesqrI nUM juwqI qy cfdr corI krn dy dosL ivwc rfjy dy drbfr ivwc pysL kIqf jFdf hY . iesqrI qy Aus df Brf sfrI khfxI dI scfeI Aus rfjy dy drbfr ivwc dsky iKmF mMgdy hn qy rfjf AunHF nUM iKmf kr ky AunHF dy gujLfry leI 20 hjLfr twky iCmfhI bnH (jfgIr) dyNdf hY . ies khfxI df iksy ieqhfsk Gtnf nfl sbMD nhIN hY jd ik drsLn isMG rfgI tplf Kf ky ies nUM sRI gurU goibMd isMG jI nfl joV ky jfx buJ ky jF afpxI aigafnqf aDIn sMgqF ivwc BulyKy pYdf krn df Xqn kr irhf hY .ies bfry dmdmI tksfl vloN sLhId BfeI amrIk isMG , pRDfn afl ieMizaf iswK stUzYNt PYdrysLn,ijhVy sfkf nIlf qfrf smy sMq jrnYl isMG iBMzrFvfilaf nfl sLhIdI jfmf pI gey sn qy spuqr sMq krqfr isMG jI iBMzrF vfilaF vloN jfrI kIqy gey mfsk pwqr “sLmsLIr-ey-dsq dy aprYl--meI 2008 dy aMk ivwc sMpfdk jI drsLn isMG rfgI ivruD ilKdy hn ik “ pRoPYsr nUM pYNdy pfglpn dy dOry qoN qF mYN EdoN qoN hI jfxU ho igaf sI jdoN ies ny iek vfr ikhf sI ik rihq mrXfdf ivwc ieh Cot idqI jfxI cfhIdI hY ik jy iksy iswK dI dfhVI 40 sfl qoN pihlF icwtI ho jfvy qF Auh Aus nuM kflI kr skdf hovy ,qy dujy ies ny ikhf sI ik jy iksy bIbI dy mUMh vfl af jfx qF Aus nUM AunhF vflF nUM sfP krvfAUx dI Kuwl vI dy idwqI jfvy . EdoN mYnUM ligaf pRoPYsr df dIvflf inkl igaf hY .pr aj kl qF lgdf hY jyvyN pRoPYsr pUrf pfgl hI ho igaf hovy . afr[aYs[ ivruwD eynnf pRcfr krn vflf pRoPYsr hux AunHF ivruwD mUMh nhIN Koldf -----------hux qF ieh sLfml hI Aus lfxy ivwc hn ,ijhVy hwzI vyK ky lflF suwtx lwg pYNdy hn . ies nUM qy ienHF lfxy nUM agilaF kMm hI ieh idqf hY ik pMQ ivwc Puwt pfE, so ieh ivcfry qF afpxI zIAUtI inBf rhy hn” .(sLmsLIr-ey-dsq; pMnf 5) pRoPYsr drsLn isMG bfry ilKI Auprokq itpxI qoN sfnUM qkrIbn 23-24 sfl pUrfxI khfxI Xfd af geI jd ik rfgI sfihb sRI akfl qKq sfihb jI dy jQydfr jsbIr isMG dI QF qy kuJ smy leI aYkitMg jQydfr inXukq kIqy gey sn . ieh Auh vylf sI jd pMjfb ivwc mfr DfV dI aMDyrI Jul rhI sI . rfgI sfihb nUM jyl ivcoN kuJ sLrqF qy srkfr ny irhf kr ky sRI akfl qKq sfihb jI df jQydfr inXukq krvf idqf sI pr jQydfr drsLn isMG qy ieh pfbMDI kyNdRI srkfr vloN lfeI geI sI ik Auh pMjfb qy cMdIgVH qoN bfhr ikqy nhIN jf skdy . AuhnIN idnI pMQ rqn s[ gurcrn isMG tohrf sfihb dy jyl jfx kfrn qrn qfrn qoN cuxy gey sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mYNbr s[hrieMdr isMG nUM sLromxI kmytI df aYkitMg pRDfn Qfipaf igaf sI . s[ hrieMdr isMG ny afpxy Gr qrn qfrn ivKy aKMz pfT krvfieaf ijs dy Bog AuprMq sRI akfl qKq sfihb jI dy jQydfr rfgI drsLn isMG jI ny kIrqn krnf sI . ies avsr qy qrn qfrn ngrpflkf dy iek kONslr s[ mnjIq isMG jo afpxy afp nUM Aus smy sRI akfl qKq sfihb jI dy jQydfr dy pI :ey :aKvfieaf krdy sn sfzy pfs afey ik jQydfr sfihb sfnUM Xfd krdy hn qy AunHF ny sfzy nfl koeI Kfs gl krnI hY . jd asI rfgI drsLn isMG jI nUM imly qF AunHf ny qkrIbn pMj swq imMt gl bfq dI BUmkf vjoN bfbf ivrsf isMG jI dI bVI Aupmf kridaF hoieaF AunHF nfl mulfkfq krn dI iewCf prgtfeI . AunHf ny afpxy vloN bfbf jI nfl gl bfq krn leI s[ mnjIq isMG jI dI hI zIAUtI sfzy nfl lgf idqI qy s[ mnjIq isMG nUM sfzy nfl goibMd sdn idwlI bfbf jI nUM sdwf pwqr dyx leI Gl idqf . sfzy XqnF nfl ienHF dI mulfkfq pihlF cMdIgVH ivKy s[ aYm[aYs [ brfV dy Gr hoeI . s[ brfV Aus smy pMjfb srkfr dy tIAUbvYl ivBfg dy cIP ieMjIinar sn . Ausy idn hI pRo drsLn isMG dy swdy qy Aus dy Gr jLIrk pur vI bfbf jI qy pRoPYsr sfihb ivckfr gl bfq hoeI . ies qoN agly hPqy sfnUM iPr pRoPYsr sfihb df sunyhf imilaf ik asIN bfbf jI nUM byNnqI kr ky Bfrq srkfr dy Aus smy dy gRihmMqRI s[ bUtf isMG nUM afK ky Aus qy lgIaf pfbMDI htvf deIey . ies dy ievjL pRoPYsr sfihb Bfrq srkfr dy gRih ivBfg dIaF hdfieqF qy hI pRcfr krdy smy afpxI mfieaf df pRbMD iswK sMgqF rfhI afp hI kr ilaf krn gy . jd asF ny ies bfry bfbf jI nfl gl kIqI qF bfbf ivrsf isMG jI ny sfnUM ieh hdfieq kIqI ik ieh iek beImfn iksm df ivakqI hY ijs df Drm pYsy kmfAUxf hI hY ijs kfrn sfnUM ies qoN dUr hI rihxf cfhIdf hY . Aus idn qoN awj qk bfbf jI dy hukmF dI pflxf krdy hoey asI ies nUM kdy vI nhIN imly .ies ny ieh pfbMDI iks qrF qy iknHF sLrqF qy htvfeI ieh iewk vKrI dfsqF hY . dsm gRMQ dI bfxI bfry iswK pMQ dy pMjF hI qKqF ny keI vfr ieh pusLtI kIqI hoeI hY ik inrsMDyh ieh smucI bfxI dy krqf sfihb-ey-kmfl gurU goibMd isMG jI mhfrfj jI hI hn .hr iswK afpxy qKq sfihbfn df pUrf pUrf siqkfr krdf hY . ieqhfs ivwc ieh ijLkr vI iml jFdf hY ik sn 1944 eI: ivwc jd jQydfr mohx isMG nfgo ky sRI akfl qkq sfihb jI dy jQydfr dI syvf inBf rhy sn qF sRI akfl qKq sfihb qy dsm gRMQ sfihb jI df aKMz pfT krvfieaf igaf sI .ies bfry sRI akfl qKq sfihb qy hornF qKq sfihbfn vloN vyly vyly isr hukm nfmy vI jfrI huMdy rhy hn ik klgIDr ipqf dI bfxI qy ikMqU pRMqU nhIN krnf cfhIdf . ijnHF ivakqIaF ny ies bfxI dI ivroDqf kIqI AunHf ivruD sRI akfl qKq sfihb qy dujy qKqF vloN hukmnfmy vI jhfrI huMdy rhy hn . ijvyN 1977 ivKy ig Bfg isMG ivruD sRI akfl qKq sfihb qoN hukm nfmf jfrI hoieaf sI . iesy qrF dujy qKq sfihbfn qoN vI keIaf hornF dy ivruD vI hukm nfmy jfrI huMdy af rhy hn ijs qrF ik sn 2008 nUM qKq sRI jnm asQfn ptnf sfihb qoN rfgI drsLn isMG sfbkf aYkitMg jQydfr sRI akfl qKq sfihb ivruD vI hukm nfmf jfrI hoieaf sI .ies hukm nfmy dIaF afKrI swqrF ies prkfr hn ik “sfry sMsfr dIaF guriswK sMgqF nUM Kflsf pMQ dy pMQk mrXfdf dy srvAuwc qKq sRI hirmMdr jI ptnf sfihb jI dy pMj ipafry isMG sfihbfn vloN afdysL idwqf jFdf hY ik drsLn isMG rfgI nUM mUMh nf lfAux ieh sRI gurU goibMd isMG jI mhfrfj jI vloN iPtkfiraf igaf hY .,jo gurduafrf pRbMDk kmytIaF jF sMsQfvF ies nUM bolx df smf dyx gy Auh vI pMQ doKI qy iswK kOm dy gdfr hI hox gy , guriswK sMgqF ies qrF dy pRbMDkF qoN vI sucyq rihx .“ (imqI aprYl 10,2008 nUM jfrI hoey hukm nfmf qKq sRI jnm asQfn ptnf sfihb ivcoN )M gurbcn isMG, cyarmYn, goibMd sdn ,XU:aYs:ey, 134 gryvjL roz,sYNtRl sukyar,nIAU Xfrk-13036 Pon :-(315) 668-9155
aËfdI df shI arQ zf[ hrisLMdr kOr (bwicaF dI mfihr, pitaflf) Pon nM : 0175-2216783 mYƒ hfly qk ds bfrF POjI vIrF dIaF icwTIaF af cuwkIaF hn ik sfzy bfry vI ilKo. mYN AunHF bfry hfly ilKx dI ivhl kwZ nhIN skI sI pr iek aKIrlI afeI icwTI ny mYƒ ilKx AuWqy mjbUr kr idwqf. Auh igafrF siPaF dI icwTI sI qy bhuq brIk awKrF nfl BrI peI sI. Aus ivc jo iliKaf sI Auh kfPI JMjoVn vflf sI ijs krky mYN ieh lyK ilK rhI hF. Aus ny afpxI iËMdgI bfry jo dwisaf Ausdf sfr mYN sfiraF ƒ dwsxf cfhuMdI hF. Aus vIr ny iliKaf ik jdoN sfry imwTI nINdr lY rhy huMdy hn qF asIN rfqF ƒ ibnHF avfË kIiqaF jMglF ivwcoN lMGidaF swpF nfl lVdy iBVdy ipwT AuWqy smfn cuwkI hnHyry ivc awKF pfV pfV ky duÈmn ƒ lBdy rihMdy hF qF jo sfzy dys AuWqy iksy dI mfVI nËr nf pY jfey. svyry AuWT ky kI koeI iÉafl krdf hY ik rfq ƒ ryigsqfn ivc Dwky KFidaF sfzy ivwcoN iksy dI lwq mfeIn nfl AuWz geI jF kOx duÈmn dI golI df iÈkfr ho igaf? iek sPy AuWqy Aus vIr ny iliKaf sI, “mYƒ awj vI Xfd hY ik Aus idn dIvflI dI rfq sI. sfrf dys lfeItF aqy mombqIaF bfl ky anMd lY irhf sI. sB ptfikaF aqy miTafeIaF dy mËy lut rhy sn. asIN do jxy svyry afpxI cOkI ivc rfq vyly kuwJ mombwqIaF bflx leI KrId ilafey. sfzI rfq dI izAUtI sI. Èfm ku vyly kmry aMdrlf iewko iek ËIro pfvr df blb iPAUË ho igaf qy bËfr jfx df koeI sfDn nhIN sI. asIN ÉYr mnfeI ik mombwqIaF qF hn. hfly mombwqIaF bflIaF vI nhIN sI ik suxyhf phuMc igaf lfeIt nf bfilE duÈmn Èfied hmlf boly. PtfPt bMkr ivc phuMco. mombwqIaF ibnF bfilaF qy ibnHF kuwJ KfDy pIqy asIN bMkr vl Bwj AuWTy. Aus rfq myrf dosq duÈmn dI golI nfl ÈhId ho igaf qy mYN sfrI rfq BuwKy pyt hnHyry ivc golIaF clfAuNdf afpxy dosq dI lfÈ nfl bYTf irhf. mYN iksy AuWqy koeI aihsfn nhIN sI kr irhf blik afpxy vqn AuWqy iksy dI burI awK pYNdI nhIN sI vyK skdf qF jo quhfzy vrgy sfry afpxI ÉuÈI mnfAuNdy rih skx. armfn qF sfzy aMdr vI huMdy hn pr afpxy dysvfsIaF leI kurbfn ho jfx df jËbf sfzy aMdr kuwt kuwt ky Biraf huMdf hY. eysy leI pqf nhIN ikMnIaF hnHyrIaF dIvflIaF mnfAuNdy rihMdy hF pr ksk aMdr dwb Czdy hF.” Aus awgy iliKaf sI, “myrI mF sihkdI mr geI pr DrqI mF ƒ myrI loV sI, iesy leI mYN afpxI jnm dyx vflI mF ƒ afKrI sfh Cwzx qoN bfad hI iml sikaf. sfzI ËmIn ipMz dy qkVy Gr vfilaF ny Dwky nfl mwl leI pr AudoN mYƒ CuwtI nhIN sI iml skI. CuwtI imlx AuWqy mYN jf ky kort ivc kys kIqf qy hux ds sflF qoN kys adflq ivc hY pr myrf PYslf nhIN hoieaf. myrI iewko iek BYx hY ijsƒ shuiraF hwQoN lgfqfr qMg hoxf pY irhf hY. AunHF ƒ pqf hY ik iewk bËurg ipE bhuqf kuwJ nhIN kr skdf qy Brf POj ivwcoN roË CuwtI lY ky af nhIN skdf, iesy leI Ausƒ mfrdy kutdy rihMdy hn. Auh ivcfrI vI kuskdI nhIN ik srhwd`qy bYTf Brf ikqy afpxy PrË ƒ Buwl ky myry bfry socx nf bYT jfvy. muÈklF hr iksy dI iËMdgI ivc afAuNdIaF hn pr asIN GroN dUr hox kfrx aqy kuwJ nf kr skx dI hflq ivc bYTy keI vfr zfZy duKI ho jFdy hF aqy sfry POjI Brf rl ky iek dUjy df duK vMz lYNdy hF. kuwJ vI hovy pr mYN afpxy dysvfsIaF vfsqy jfn kurbfn krn ƒ mfx dI gwl smJdf hF ik myrI iËMdgI iksy kMm af geI. isvl ivc lok mrdy rihMdy hn pr CyqI Bulf idwqy jFdy hn ik koeI mr igaf. Gwto Gwt asIN mrn qoN bfad “ÈhId” qF aKvfAuNdy hF. ieh socdy hI PÉr nfl myrf isr AuWcf ho jFdf hY. lVfeI ivc qF XkIn mMno keI keI vfr bhwqr GMty ibnHF kuwJ Kfey pIey lMGfAuxf pYNdf hY qy kVfky dfr TMz ivc nMgy pYr qk vI qurnf ipaf hY pr duÈmn nUM afpxI DrqI AuWqoN KdfV ky hI hty hF. ieh qklIPF Jwlx dI qfkq sfƒ qF hI imldI rihMdI hY aqy asIN golI CfqI AuWqy Kf ky mrn ƒ hI locdy rihMdy hF ikAuNik sfƒ afpxy dys aqy dysvfsIaF nfl aQfh ipafr hY aqy Aus vfsqy jfn kurbfn krn df Jws.” icwTI qF hor vI bhuq vwzI sI ijs ivc Aus vIr ny bhuq vfr ikhf sI ik POjIaF bfry ilK ky lokF ƒ dwso ikAuNik ipClI icwTI ivc Ausdy bwcy ny Ausƒ ilK Byijaf sI ik Ausdy ipMz ivc rihMdy dosq 15 agsq ƒ iek CuwtI mMndy hoey sfrf idn huVdMg mcfAuNdy rhy pr iksy vI bwcy ny ÈhIdF bfry jF aËfdI bfry koeI gwl nhIN kIqI. Ausdy bwcy ny iliKaf sI, “pfpf jI myry dosq mYƒ CyVdy rihMdy ny ik qyrf ipE qF kdy kdfeIN hI idsdf hY. mYƒ bhuq duK huMdf hY ik myry dosq dys ipafr dI Bfvnf nhIN pfl rhy. AunHF ƒ mYN bhuq vfr smJfAuNdf hF ik quhfzy ipqf jI quhfzy kol rihx aqy quhfzf Gr vsdf rhy, iesy leI myry pfpf kurbfnI krn leI sfƒ Cwz ky srhwd`qy bYTy ny. pfpf, qusIN ihMdusqfn dI sfrI ËmIn dI rfKI kr skdy ho pr afpxI ËmIn df inwkf ijhf totf vI nhIN bcf sky ijhVf ipMz ivc tonI dy Bfpy ny dwb ilaf hY?” Aus vIr ny aMq ivc iPr bynqI kIqI sI ik mYƒ koeI iglf nhIN blik ÌÉr hY ik mYN dysL vfsqy kMm kr irhf hF aqy cfhFgf ik myrIaF sfrIaF puÈqF dys leI kurbfn ho jfx pr lokF ƒ dwso ik Gwto Gwt sfƒ sfl ivc iek idn Xfd krn df smF qF kwZ lYx. ies idn ƒ isrP CuwtI df idn smJ ky nf guËfrn. myrf idl scmuc duKI ho igaf sI ik ienHF vIrF ƒ jo sfzy suK vfsqy jfn vfrn ƒ rfqF jfg ky srhwdF AuWqy pihrf idMdy bYTy hn, vI ieh kihxf pvy ik asIN AunHF ƒ sfl ivc iek idn hI isrP Xfd kr leIey! isrP kuwJ ‘Érfb’ bMidaF kfrx asIN afpxy dys bfry Pwt kih idMdy hF, “iewQy qF isstm TIk ho hI nhIN skdf. ZFcf hI ivgiVaf ipaf hY.” dys df `isstm` ikho ijhf vI hovy, ieh vIr sfzy leI jfn vfr rhy hn. iesy leI sfzf vI AunHF pRqI PrË bxdf hY ik asIN dys dy aMdr bYTy ‘duÈmnF’ df sPfieaf krIey. ijvyN Auh vIr srhwdF AuWqy bYTy Gfq lfAux vfilaF ƒ mfr mukfAux lwgy hn, asIN ienHF vIrF dy Gr vfilaF ƒ qMg pRyÈfn krn vfilaF ƒ sbk isKfeIey. irÈvq KorI vrgy dYNqF qy iBRÈt lokF ivruwD jMg CyVIey. dfj dI lfanq Éqm krIey. aOrqF AuWqy burI nËr rwKx vfilaF df nfs mfrIey. ieh sfry srhwd dy aMdrly duÈmnF dy bfvjUd ijhVIaF mfvF afpxy puwqrF ƒ dys AuWqy ÈhId hox leI Byjx df ijgrf rKdIaF hn, qF jo asIN isr AuWcf cuwk ky jIa skIey, sfzf PrË bxdf hY ik aijhIaF mfvF qy AunHF dy bfkI Gr dy jIaF df asIN iÉafl rwKIey. jy AunHF ivwcoN iksy dI ËmIn hwVp kIqI jFdI hY qF bfkI ipMz dy lok mUk drÈk ikAuN bx jFdy hn? Ërf soco jy ieh vIr mUk drÈk bx jfx qF duÈmnF dIaF golIaF sfƒ kIVy mkOVy vFg BuMn jfxgIaF. asIN hmyÈf kihMdy hF ik srkfr ieh kry, Auh kry. pr asIN ieh ikAuN Buwl jFdy hF ik sfzf vI dys pRqI PrË bxdf hY. Auh asIN kdoN pUrf krnf hY ? mYN kuwJ dyr zfktr dy qOr`qy POj ivc kMm kIqf hY. AunHF vIrF dy dys ipafr df jËbf vyK ky ijwQoN Auh lMGdy sn, AuQoN dI DrqI ƒ cuMmx df jIa krdf hY.afE afpxy duwKF df roxf Cwz ky, aËfdI dI KuÈI mnfAux qoN pihlF afpxIaF awKF KolH ky vyKIey ik ijhVy vqn vfsqy ihwk`qy golIaF Kfx jFdy hn, AunHF dIaF mfvF vI sihkdIaF hn AunHF ƒ CfqI nfl lfAux leI, AunHF dIaF BYxf vI qrsdIaF ny guwt AuWqy rKVI sjfAux leI, AunHF dIaF vhutIaF vI sihlfAuNdIaF ny sKxIaF syjF aqy AunHF dy bwcy vI AuzIkdy ny imwTI ipafrI god leI aqy GoVf GoVf ipE dI ipwT`qy Kyzx leI. hux asIN ieh Xfd rKxf hY ik sfzf ivhVf vsfAux leI Auh afpxf ivhVf swKxf krdy hn. afE PYslf krIey ik asIN rl ky jMg CyVnI hY AunHF ivruwD jo grIbF df lhU incoV ky bdysI bYMkF dy gwly Brdy pey hn qy dUjy dysF ƒ afbfd kr rhy hn pr sfzy bwicaF dI mfsUmIaq ƒ grIbI cwb jFdI hY. ieh afËfdI df jÈn iblkul nhIyN hY ik isrP iek vfr sfl ivc ÈhIdF ƒ slfmI dy dyxI hY blik ÈhIdF dIaF icqfvF qy hr sfl lgx vfly myly`qy asIN dfj dy loBIaF ƒ, vqn dy dlflF ƒ, irÈvqKorF ƒ aqy AuDfly krn vfilaF nUM sfVnf hY. byruËgfrI aqy grIbI Éqm krnI hY. afpxy idlF ƒ aqy mnF ƒ jfq pfq qy Drm dy sMglF qoN aËfd kr ky ipafr aqy imlvrqx dI vrKf krnI hY. iehI aslI slfm hovygf vqn `qy ÈhId hox vfilaF ƒ.
sfvx dIaF XfdF lyiKkf: bRijMdr gulftI ies julfeI dy ÈurU ivwc ijs idn torONto ivwc ÉUb qyË brsfq hoeI qF bcpn ivwc pVHI hoeI khfxI ivwc vriqaf igaf Èbd 'mUslfDfr vrKf` bolx dy sfrI klfs dy aMdfË ƒ Xfd kr afp muhfry hI hfsf inkl igaf qy sfvx mhIny dIaF XfdF qfËf ho geIaF. sfvx df mhInf jdoN afAuNdf hY qF koeI vI sfvx bfry jfxn vflf mINh `c iBwjy Xf nf, pr aMdroN Ausdf mn ies mhIny nfl juVy hoey BfvF qoN axiBwj nhIN rih skdf. sfvx pRqIk hY imlfp df vI aqy ibrhf df vI, aqIq dIaF XfdF df aqy imlx dy cfa leI qVp df.
gurbfxI ivwc vI sfvx dy mhIny dy BfvF df iËkr gurU sfihb ny kIqf hY. pqnI rUp ivwc afqmf dI pqI rUp pRmfqmf ƒ imlx dI qFG bfry bfrhf mfh `c PrmfAuNdy hn - hir imlxY ƒ mnu locdf krim imlfvxhfru" ijnI sKIey pRBu pfieaf hMAu iqn kY sd bilhfr" nfnk hir jI mieaf kir sbid svfrxhfru" sfvxu iqnf suhfgxI ijn rfmnfmu Auir hfr"
sfzyy vqn, ieMzIaf ivwc mOnsUn dIaF hvfvF pUry Ëor qy huMdIaF hn aqy bwdl, bfirÈ aqy hiraflI kudrq dIaF keI krfmfqF huMdIaF hn. jyT hfV Xf kih lE meI-jUn dI kVfky dI grmI nfl JulsI ËmIn dy ijsm `qy iewk mnohr rMgq ibKyrdf hY ieh mhInf sfvx df. iensfn qF kI, ËmIn `qy rihMdy sB pMCI, jfnvr, kIt-pqMgy vI cihk AuWTdy hn. mor ÉUb pYlF pfAuNdf hY aqy Ausdy rMgIn KMB nfc vyly hirafeI DrqI AuWpr afpxy suhxy rMgF df jfdU kr idMdy hn. koiel dI kU-kU pihlF hI kMnF ivwc hlkf ijhf imwTf sur CyV rhI huMdI hY.
sfvx ruwqy qIaF ƒ kOx Buwl skdf hY? kuVIaF afpxIaF rMg ibrMgIaF cuMnIaF lY pINGF JUtx leI pRogRfm bxf pUrI iqafrI `c huMdIaF hn aqy ivafhIaF hoeIaF Éfs qOr qy nv-ivafhIaF ƒ pyky af ky afpxIaF bcpn aqy jvfnI dIaF XfdF ƒ qfËf krn df mOkf imldf hY. EdoN jIa krdf hY ik rfq afvy hI nf, aqy idn rfq ƒ ieh kih ky mnf lvy ik hfly qF myrIaF lfzlIaF ny igwDy pfAuxy ny aqy awj dI Xfd ƒ afAux vfly smyN leI pwikaF krnf ey.
AumV AumV ky bwdl afieaf, kxI kxI vws jfxf Biraf iqRMjx zfr kUMjF dI, sBnF ny AuWz jfxf
aMimRqf pRIqm dIaF iehnF sqrF vFg qIaF vyly iekwTIaF hoeI kuVIaF bfad ivwc kI pqf kdoN imlx. pMjfb, hirafxf df qF mYƒ pqf hY ik srkfrI qOr qy vI qIaF mnfeIaF jFdIaF hn aqy cMzIgVH dy rOk gfrzn ivwc myly df suhxf nËfrf dyKx ƒ imldf hY. ienHF myilaF ivwc Kfx pIx dy nfl hI keI qrHF dy hox vfly mukfbiÜaF ivwc ihwsf lYx vfilaF ƒ qF afnMd afAuNdf eI hY, dyKx vfly vI ÉuÈI `c KIvy hoeI iPrdy hn. purfxy vkq dy myly Xfd af jFdy hn.
sfvx dI iewk hor Xfd hY qkrIbn hr iewk dy bcpn dI, kfgË dIaF CotIaF CotIaF ikÈqIaF bxf ky pfxI ivwc clf ky bwcy bhuq hI ÉuÈ huMdy hn. iesy Bfv ƒ qF jgjIq isMG dI gfeI ÊËl ivwc suxdy hF -
…mÊr muJ ko lOtf do, bcpn kf sfvn [[voh kfÊË kI kÈqI, voh bfirÈ kf pfxI
ijs vyly suwkI DrqI qy pfxI dy iCwty pYNdy hn, imwtI dI Auh 'sONDI ÉuÈbU` Èfied AuhI smJ skdf hY ijs ny Auh qpdI grmI sihx kIqI hY aqy kfly bwdl dyK ÉuÈ hoieaf hY. ÉIr pUiVaF dI ÉuÈbU Aus vyly bwicaF ƒ bdo bdI Gr aMdr bulfAuNdI hY. sfzy ieMzIaf dy pYnkyks, hux vI ijvyN mUMh `c suafd af igaf hovy. sFJy pMjfb ivwc iewk kQn pRcwilq sI -
sfvx KIr nf KfDIaf, ikAuN jMimAuN aprfDIaf?
ikMnI mhwqqf idwqI hY ies suafdI Kfxy ƒ. pUVy guV dy hox Xf cInI dy, qvy `qy PYlfAux leI pihlF plfsitk Xf lwkV dy plitaF dI QF ipwpl dy pwqy vrqy jFdy sn. ies irvfj ƒ kfiem rwKidaF sfƒ Coty Coty bwicaF ƒ Byijaf jFdf sI ipwpl dy kUly kUly pwqy ilafAux vfsqy aqy asIN bwdlF ƒ vyK gfAuNdy jFdy sF - kflIaF iewtF kfly roV mINh vrHf dy Ëoro Ëor
ieMny Ëor dI boldy huMdy sF ik jdoN swcIEN hI Ëor dI bwdl gwjdf qF sfzy ivcoN hI koeI nf koeI kih AuWTdf - dyIKaf! ieMnI AuWcI boldy E nf, qFhIEN bwdl guwsy hox lwg ipaf- beI, rwb ƒ afrfm nhIN krn dyxf?
grmIaF dIaF CuwtIaF mnfAux ÈihrF ivcoNN bwcy afpxy ipMzF ƒ jFdy sn. asIN vI keI vfr, sfzy ipMz nfl vgdI ndI ƒ vyKx jFdy sF. ndI iknfry dI igwlI ryq dy lwzU bxf vwzy bwcy Coty bwicaF ƒ PVfAuNdy, keI Coty bwcy Auh lwzU mUMh `c pf bfad ivwc QU QU krdy rihMdy. pINGF pfeIaF huMdIaF aqy iehI hoV lwgI rihMdI ik kOx dUijaF qoN AuWcI pING cVHfAuNdf hY. ijhVy icwkV nfl ilwbVy hoey bUt lY aMdr afAuNdy AunHF dI cMgI JfV-JMb huMdI, iksy dI cwpl icwkV ivwc hI rih jFdI qF sB zry hoey GrF `c vVdy.
brsfq vyly TMZI TMZI hvf df nÈf Gwt qF nhIN huMdf pr Èrfb pIx vfilaF leI Èrfb dy nfm qoN ibnF ijvyN nÈy df koeI mukfbÜf eI nhIN. imrËf ÊfiÜb ies mOsm bfry ilKdy hn - Xy brsfq vo mOsm, ik ajb ikaf hY? aÊr mOjy hsqI ko kry ÌYËy hvf, mOjy Èrfb XfnI brsfq df mOsm hI aYsf huMdf hY ik jy ieh hvf aYsI qfËgI aqy nvInqf bÉÈ jIvn dIaF lihrF ƒ Èrfb dIaF lihrF dy asr vrgf bxf dyvy qF koeI hYrfnI dI gwl nhIN. joÈ mlIhfbfdI df afpxf hI aMdfË hY ies mOsm dy ibafn df, kihMdy hn - byloN py Jlk rhIN hYN bUMdyN, sfkI ÉoÈoN sy tpk rhIN hYN bUMdyN, sfkI dy jfm ik brÊnfey sbËo qr pr rih rih ky Énk rhI hYN bUMdyN, sfkI
pr ies brsfq dy mOsm nfl pryÈnIaF vI qF juVIaF hoeIaF hn. grmI bhuq hox kfrn lok koiTaF qy mMjy cVHf lYNdy sn sOx leI, pr jdoN brsfq ÈurU huMdI qF dOV-Bwj pY jFdI. mMjy Auqfro, suwqy pey bwicaF ƒ AuTfE qF roNidaF bwicaF dI pryÈfnI; hyTF kmiraF `c ÉUb grmI. koeI ibjlI nhIN, koeI pwKf nhIN aqy AuproN dI mwCrF dI Brmfr, qObf! keI vfr qF sfrI rfq hnyrf Zox vflI gwl ho jFdI. ies df bVf TIk aqy suhxf iËkr imldf hY sMqoK isMG DIr dI khfxI 'svyr hox qwk` ivwc. jy biTMzy dIaF sVkF qy KVHf pfxI CotIaF CotIaF ndIaF vFg vihMdf hY qF jlMDr dy do-morIaf pul dI Xfd vI af jFdI hY, ijwQy rylvy lfeIn dy hyTF pUrf pfxI Biraf huMdf aqy keIO vwzy Coty bwcy pfxI `c qfrIaF lfAuNdy, tuwBIaF mfrdy idsdy huMdy sn. aMimRqsr dI vyrky vflI ndI hovy Xf sulqfnpur-kpUrQly vflI kflI vyNeI; BfvyN mfrkMzf ndI hovy aqy BfvyN Auh ibafs hovy Xf Gwgr diraf - sB iewk vfr qF hVH df zr pf hI idMdy hn. suxdy rhy hF ik pitafly ivwc pitaflI rfE ndI ƒ pUjx leI mhfrfjf pitaflf vI jFdf sI qF jo ndI pitafly Èihr ƒ afpxI lpyt ivwc nf lvy. huiÈafrpur aqy ropV dy coa XfnI mOsmI ndIaF brsfq ivwc afpxI mrËI nfl lokF ƒ iewDr AuWDr jfx idMdy rhy ny. keI vfr qF ieMj vI huMdf sI ik ijhVy pYdl hI ndI `coN lMGx dI ihMmq kr lYNdy, bwsF iewk pfsy hI AunHF musfiPrF ƒ Auqfr idMdIaF aqy bfkI Ausy bws ivwc vfps muV pYNdy. phfVF ivwc keI vfr ctfnF sVkF qy izwg ky rsqy rok idMdIaF hn. rfjsQfn ivwc sokf qy smJ afAuNdf hY pr keI jgHf qy hVH df afAuxf smJ qoN bfhr ho jFdf hY. AuWQy vrgf hI hfl keI vfr huMdf hY aYrIËonf (XU[aYs[ey[) ivwc mwD-jUn qoN mwD-isqMbr qwk, imwtI hI ies qrHF dI hY jo pfxI ƒ cUsdI nhIN aqy PIinks vrgy eyrIey ivwc vI hVH af jFdy hn. bMbeI dI brsfq bfry qF sB jfxdy hn aqy bhuq iPlmF ivwc ies dy nËfry vI dyKx ƒ imldy hn. brsfq dy sIn qoN ibnF ijvyN iPlm pUrI hI nhIN ho skdI.
hm sy imly qum sjn, qum sy imly hm, brsfq myN pr ijMnf mrËI qMg ho jfeIey brsfq qoN, grmI qoN qMg afieaf iensfn afpxy leI aqy afpxI Ìsl leI hr vyly sfvx dI AuzIk ivwc rihMdf hY. aMbF dy mOsm vkq ipkink dy pRogRfm vI ndIaF dy kMiZaF qy bxdy rihMdy hn. gwl kI, hr koeI ÉUb afnMd mfxdf hY ies mOsm df. iehnF hI kfly bwdlF ivwcoN bwcy Cwz vwzy vI keI qrHF dIaF ÈklF lwBx lwg pYNdy hn aqy ieho hI bwdl sn ijnHF rfhIN kvI kflIdfs Audfs bYTy afpxI pRyimkf leI sunyhy Byjdy sn aqy rfg myG-mlhfr hoNd ivwc afieaf sI. sMn: 1991 qoN nihrU sYNtr idwlI ivKy myG-mlhfr df mylf lwgdf hY aqy Bfrq dy AuWGy aqy AuBrdy klfkfr sB myly dI rOxk ivwc vfDf krdy hn. sfvx dI Xfd df aihsfs kuJ ies qrHF dy Bfv drsfAuNdf hY ik hr mOsm ivwc jd mn ÉuÈ hovy qF lwgdf hY -sfvn afey Xf nf afey, jIaf jb JUmy sfvn hY.
kI ieh sRI gurU gRMQ sfihb dI byadbI nhIN? -mlkIq kOr bIqy aYqvfr nUM ivafnf dy iek gurUGr ivwc jo kuJ vfpiraf, Aus dI crcf awj hr pfsy hY aqy ies Gtnf ny hr iek swcy Dfrimk ivakqI nUM hlUixaf hY. Aukq afrtIkl rfhIN mYN gurbfxI nUM afDfr mMn ky kuJ svfl afpxy BfeIcfry nUM krnf cfhFgI ik kI asIN swcy arQF ivwc Dfrimk hF? jF kI sfnUM Drm dI rfKI df kfrx dws ky iksy dI jfn lYx df hwk hY?- Auh vI AunHF lokF vwloN ijhVy afpxy afp nUM sLRI guru grMQ sfihb jI dy swcy AupfsLk dsdy hn aqy guru grMQ sfihb jI dI hjLUrI ivwc hI AunHF ny golIaF aqy ikrpfnF clf ky ies sMq mhfpursL dI jfn leI. ies afrtIkl rfhIN myrf iksy vI Drm jF iksy Kfs ivakqI dIaF BfvnfvF nUM Tys phuMcfAux df AudysL hrigjL nhIN hY. prMqU ieh gwl qYa hY ik ies Gtnf kfrx myrf idl nUM bhuq zMUGf swdmf puwjf hY aqy myrIaF BfvnfvF nUM vI bhuq ijLafdf Tys lwgI hY. afE! gurbfxI nUM ivcfridaF ies Gtnf dI crcf krIey:
pMnf nMbr 720 Gr pihlf mhwlf pMjvF ÃÄ siqgurU pRsfid sMq jnf imil hir js gfieE] kot jnm ky dUK gvfieE]rhfE] jo cfhq soeI min pfieE] kir ikrpf hir nfmu idvfieE] srb sUK hir nfim vzfeI] gurU pRsfid nfnk miq pfeI]
ivafiKaf: sRI gurU gRMQ sfihb ivc drj gurbfxI ijs ivc gurU jI PurmfAuNdy hn ik sMq mhFpursLF dI sMgq krn nfl pRmfqmf dI Ausqiq kIqI jf skdI hY. ies nfm ismrn duafrf hI jnmF-jnmF dy duwK dUr huMdy hn. pRfxI jo kuJ vI cfhy pRmfqmf AuhnF dI mn dI murfd pUrI krdy hn. sMqF mhFpursLF dI ikrpf duafrf hI prmfqmf df nfm iDaf skdy hF, ismrn kr skdy hF, nfm ismrn krky asIN dunIaF dy sfry suwK pRfpq kr skdy hF. gurU sfihb PurmfAuNdy hn ik siqgurU dI ikrpf nfl hI pRmfqmf df ismrn krn dI soJI afAuNdI hY.
pMnf nMbr 783 sUhI mhlf 5 ÃÄ siqgur pRsfid sMqf ky kfrj afp Kloieaf] hir kMmu krfvix afieaf rfm] Drq suhfvI qfl suhfvf] ivic aMimRq jl Cfieaf rfm] aMimRq jl Cfieaf pUrn kfj krfieaf] sgl mnorQ pUry]
ivafiKaf: sRI gurU gRMQ sfihb ivc drj bfxI ijs ivc pRmfqmf dI mihmf kIqI geI hY aqy dwisaf igaf hY ik ikvyN pRmfqmf sMqF mhFpursLF dy sfry kfrjF ivc afp af KloNdf hY. iehnF swcy mhFpursLF dy dwsy hoey mfrg qy cl ky nfm rUpI aMimRq jl pRfpq huMdf hY aqy ieh DrqI akfsL Bfv isRsLtI dI hr vsqU suMdr njLr afAuNdI hY. nfm ismrn duafrf hI sfrIaF mnokfmnfvF pUrIaF huMdIaF hn. Bfv pRfmqmf sMqF mhFpursLF ivc afp ivrfjmfn huMdy hn.
suKmnI sfihb sfD ky sMig sunhu hir nfAu] sfD ky sMig hir ky gun gfAu] sfD ky sMig n mn qy ibsrY] sfD sMig sr pr insqrY] sfD ky sMig lfgY pRBu mITf] sfDu ky sMig Git Git zITf] sfD sMig Bey afigafkfrI] sfD sMig giq BeI hmfrI] sfD ky sMig imty siB rog] nfnk sfD Byty sMXog]
ivafiKaf: suKmnI sfihb ivc drj iehnF gurbfxI dIaF sqrF ivc gurU jI PurmfAuNdy hn sMqF mhFpursLF dI sMgq ivcoN hI pRmfqmf df nfm suxn ƒ imldf hY. sMq mhFpursLF dI sMgq ivc hI pRmfqmf dI mihmf Aus dy gux gfey jFdy hn. sMqF mhFpursLF dI sMgq qoN vFJy nhIN rihxf cfhIdf sMq-sMg ivc bYTky nfm ismrn krky Bvsfgr qoN pfr ho skdy hF. sfDU dI sMgq nfl hI pRmfqmf df nfm cMgf lgdf hY. sMqF mhFpursLF dI sMgq ivc bYTky hI mn nIvF kr ky qy gurU dy afigafkfrI bx skdy hF. cMgy krmF krky qy sMqF mhFpursLF dI ikrpf krky hI ieho ijhf smF imldf hY jo asIN sMqF mhFpursLF dI sMgq krdy hF. ijs sdkf sfzy sfry duK qklIP dUr ho jFdy hn. aijhI KusLI asIN cMgy krmF krky qy sMqF mhFpursLF dI sMgq nfl hI sMBv hY.
sMq smfj dI srv sRysLT sLRyxI hY. afid jugfid jdoN qoN DrqI dI hoNd bxI hY. sMqF mhFpursLF ny sMsfrI jIvF ƒ inrgux inrMkfr eIsLvr dy nfl joiVaf hY. sMq dy sLbdI arQ hn swq Bfv ijnF ny swq ƒ jfx ilaf AuhnF ƒ sMq ikhf igaf. sRI gurU gRMQ sfihb sMqF mhFpursLF df Xogdfn qy sMqF mhFpursLF df siqkfr dIaF hjLfrF AudfhrnF imldIaF hn. gurU gRMQ sfihb ivc keI QfeIN sMq dI qulxf pRmfqmf nfl vI kIqI geI hY. suKmnI sfihb ivc sMqF dI mihmf sbMDI gurU arjn dyv jI ny sMqF dy siqkfr sMbMDI pUrI astpdI ilKI hY. sMq srn jo jn prY so jnu Audrix hfir] sMq kI inMdf nfnkf bhuir bhur avqfr]
gurU arjn dyv jI PurmfAuNdy hn: pwKf PyrI pfxI Zovf jo dyvy so Kfie] koeI afx imlfie myrf pRIqm ipafrf]
ieh sfrI Dfrimk iswiKaf jo sfƒ sRI gurU gRMQ sfihb ivc imldI hY. ies ƒ asIN mMndy vI hF qy smJdy vI hF. gurbfxI pVHn qy ivcfrn qy ieh gwl spwsLt ho igeI ik sRI gurU gRMQ sfih ivc sMq mhFpursLF df siqkfrXog sQfn hY. ies sB ƒ mwdynjLr rwKdy hoey jo Gtnf ivafnf ivc vfprI iek Dfrimk sQfn qy ijQy gurU mhfrfj dI hjULrI ivc juVI sMgq jo pRmfqmf df nfm ismrn kr rhI sI. kuJ kwtV-pMQIaF vwloN kIqf igaf hmlf ijs ivc zyrf swcKMz bwlF dy sMq mhFpursL sMq inrMjn dfs aqy sMq rfmfnMd aqy bhuq sfrIaF sMgq smyq jKLmI hoey qy sMq rfmfnMd jI mhfrfj dI mOq hoeI. ijnF vwloN ieh hmlf kIqf igaf jF ijhnF lokF ny ieh hmlf krvfieaf jF jo lok ieh kihMdy hn ik ies gurduafry ivc sRI gurU gRMQ sfihb dI byadbI hoeI hY, kI Auh lok sMq dI pirBfsLf jfxdy hn? jF gurU gRMQ sfihb ƒ mMndy hn? jy mMndy hn qF Auh sRI gurU gRMQ sfihb dI hjUrI ivc iksy qy hmlf nhIN kr skdy hn. kI ieh byadbI nhIN sRI gurU gRMQ sfihb dI? sMq inrMjn dfs jI jF sMq rfmfnMd jI mhfrfj jI horF ny kdy nhIN ikhf ik sMgqF AuhnF ƒ mwQf tykx. ieh sMgq dI afpxI sLrDf hY. iksy ƒ koeI hwk nhIN, jy asIN sRI gurU gRMQ sfihb ƒ mMndy hF qF asIN iksy qy hmlf krIey. jo hwQ sMq mhFpursLF leI sLrDf dy Puwl ByNt krn ƒ hn, AuhnF hwQF ivc hiQafr dy ky dUsiraF qy ibnF ksUr qoN hiQafr clfAux df aiDkfr iks ny idwqf? kI ieh sRI gurU gRMQ sfihb dI byadbI nhIN? email: msandy1@live.ca KLbrnfmf #508, jUn 03-2009
KusLhflI qy amIrI rojLI isMG amIr hoxf jF KusLhfl hoxf BfvyN ky sLbdfvlI pwKoN ieko ijhy lgdy ny, jF kih lvo ik iehnF dovF sLbdF df aihsfs ieko ijhf suKfvF lgdY pr KusLhfl hoxf iewk vwKrI gwl hY qy amIr hoxf iewk alwg pihlU. KusLhflI mn dI KusLI, KyVy, hfsy, aqy ishqXfbI df imsLrx hY . isrP EhI lok KusLhfl huMdy ny ijnHF kol imhnq nfl kmfey Dn aqy inroeI ishq dy nfl nfl inroeI soc dI Gft nhIN huMdI. ijvyN dIvf dIvf bfl ky dIvflI bx jFdI hY, ievyN hI inwkIaF inwkIaF KusLIaF vwzI KusLhflI df svwb bx jFdIaF hn. KusLhfl mnuwK Auh huMdY ijs kol hfisaF df KjLfnf hovy. rUh df kMgfl hoxf sB qoN vwzI grIbI hY . KusLhflI leI ijMdgI ivwc AudysL aqy afdrsL isrjny pYNdy ny jd ky AudysLF,inXmF aqy afdrsLF nUM iqlFjlI idwqy ibnHF bMdf amIr nhIN ho skdf. pYsy dI BuwK bMdy nUM iensfn qoN sLYqfn bxf idMdI hY. KusLhfl ivakqI hmysLF afpxy afs pfs dy ivrfny nUM afbfd krn dI hr sMBv koisLsL krdf hY. hXfq dIaF musLkl qoN musLkl pirsiQqIaF ivwc vI afqm ivsLvfsL, svY kfbU aqy afpxy afp nUM hlfqF dy anukUl bxf ky AuhnF qy kfbU pfAuxf sfhsI aqy KusLhfl ivakqI df hI kfrj hY. ijhVI sLYa sfnUM ibnHF musLwkq kIiqaF sOKy hI pRfpq ho jFdI hY, Aus Auqy kdI mfx nhI kIqf jf skdf. mfx hmysLF AuhnF ijwqF qy huMdY ijhVIaF imhnq isdk aqy isrV dy nfl pRfpq huMdIaF ny. nvIaF socF, nvIaF KojF dy aiDafey sfzy sfhmxy rwKdIaF ny. inrMqr kfrjsLIlqf, imhnq, iemfndfrI aqy sLukrfnf KusLhfl jIvn dI aDfrisLlf hn. iesdy Ault amIrI isrP Dn iekwTf krn aqy Ausdy blbUqy qy avfrf ijhI aYsL krn df nfm hY. amIrI ivwc azMbr aqy GumMz dy lwCxF df hoxf lfjmI huMdY, jdky sfdgI df aMsL mnPI idsdY. amIr lok kMjUs qy kMmidl huMdy ny jd ky KusLhfl ivakqI Kulidly huMdy hn. amIr lokF kol pYsy qoN isvf hor kuJ nhIN huMdf. hwd qoN ijafdf dOlq vI icMqf df kfrn ho inbVdI hY. amIr lokF nUM afpxy DMn dy Gt jfx jF corI hox df zr sqfAuNdf rihMdY. ivhfirk igafn aqy inXmF dI Gft kfrn amIrI ivwc vI mn asLFq aqy bycYn hoieaf Btkdf iPrdY. acfnk imilaf pYsf bMdy df ivvhfr ivgfVn ivwc bhuq vwzf ihwsf pfAudY. afpxy afp nUM amIr sfbq krn vfsqy lok keIN qrHF dy hQkMzy apxfAuNdy ny. amIr bxn leI bhuqy lok imhnq, ikrq aqy siqkfrXog kMm krn dI bjfey asfn rsqy Bfldy iPrdy ny. ijnHF lokF nUM afpxf nfm ilst ivwc sB qoN Aupr ilKvfAuNx dI lflsf huMdI hY, Auh hmysLF GtIaF soc afpxy idmfg ivwc pfl lYNdy hn aqy ijs ivakqI df nfm shI arQF ivwc sB qoN Aupr hoxf cfhIdf huMdY Aus nUM byeImfnI nfl hrf idMdy hn. drasl amIrI ivwc asIN jo mukfm iewk vfr hfisl kr lYNdy hF Aus nUM brkrfr rwKx leI sfnUM muafsLry ivwc ivwcrn leI keIN qrHF dy JUTy mKOty ichry `qy pfAuxy pYNdy hn. amIrI ivwc asIN afpxy afp qwk sImq ho ky rih jFdy hF aqy mn dI KusLhflI sfzy qoN dUr ho jFdI hY. amIrI ivwc isrPL afriQk ajLfdI hI huMdI hY. sdfcfr aqy rvfieqI kdrF kImqF dI jgHf bhuq hI mfmUlI huMdI hY jF iPr huMdI hI nhIN. amIrI ivwc JUTy rMgF df shfrf lYxf pYNdf jdky sfdf aqy siBak hoxf hI swcI amIrI hY. KusLhflI KusLI df pRqIk hY. KusLhfl ivakqI ivwc sfVf aqy eIrKf nfm dI koeI sLYa nhIN huMdI. Auh hmysLF sFJy ivkfs aqy rvfieqI kdrF kImqF dI hfmI Brdf hY. mOky aqy smyN dy afAux qy KusLhfl lok dysL dI qrwkI ivwc vwzf Xogdfn pfAuNdy hn. XfdgfrF hmysLF imhnqksL aqy isrVI lokF dIaF bxdIaF hn aqy myly vI hmysLF kuJ cMgf krky gey lokF dIaF kbrF `qy lgdy ny. ivkisq mulkF dI afpxI amIrI hY, jy asIN ieh smJdy hF ky amrIkf, knyzf afid amIr dysF ivwc vwsdy lok KusLhfl ijMdgI jIa rhy ny qF sfzf aMdfjLf glq hogyvf. ikAuNjo aijhy mulkF ivwc pirvfrk JgVy, nsLy, aOlfd dI byruKI, afsmfijk ivvhfr, vwzy aprfD afid AuQy vwsdy lokF dI ijMdgI nUM afsuKfvF bxfeI jf rhy hn. Auh ijnyH vwzy mulk ivwc rih rhy ny AuhnF dIaF icMqfvF EnIaF hI vwzIaF hn. KusLhflI df rfj kudrq dIaF asIm vsqF ivwc vI abfd huMdY. phfVF dI afpxI alwg amIrI huMdI hY, rfh `c imldy JrinaF dI afpxI vwKrI amIrI hY, sUrj, cMn, qfiraF dI afpxI amIrI hY. smuMdrF, hvfvF qy ruwqF dI afpxI amIrI hY. gwl isrP iehnF sB nUM mfnx dI hY. KusLhfl ijMdgI leI amIr hoxf lfjLmI nhIN sgoN amIr hox leI KusLhfl hoxf lfjLmI hY. KusLhflI mn dI sLFqI hY, rUh df KyVf hY, mn dI rosLnI hY. hnyrf ijnF mrjI hovy rosLnI dI iewk ikrn hI kfPI huMdI hY cfnx leI. afE mnF dy hnyry dUr krIey qy KusLI KusLI nfl KusLhfl jIvn dI sLurUafq df muwZ bMnHIey .
rojLI isMG PiqhgVH cUVIaF gurdfspur 9988964633
ijMdgI dIaF jugqF rojLI isMG ieh gwl qy pwkI vy ky sMsfr iewk rMg mMc ey qy hr bisLMdf pfqr. hr koeI afpxy ihwsy df ikrdfr inBf ky ies dunIaF qoN ruksq ho jFdY. hux ieh pfqr dy hwQ ivwc huMdY beI Auh afpxy ikrdfr nUM ikMnI isLwdq qy lgn nfl inBfAudY. jo cMgI qrHF sLIsLy muhry KloN ky aiBafs krky mMc `qy af ky afpxI BUimkf inBfAudY Auh kfmXfb ho jFdY. dunIaF rMg brMgI ey. ieQy swc vI hY, qy JUT vI mfjUd hY. hr JUT swc nfloN ijafdf idlcsp lgdY qy hr swc jLihr qo kOVf, ies sB dy cwldy dunIaF cwldI rihMdI ey cMgI vI mfVI vI . loV isrP ividafrQI bxn dI huMdI hY. cMgy ividafrQIaF nUM cMgy aiDafpk afpxy afp iml jFdy ny ijhVy iensfn nUM ijMdgI dIaF rfhF sOKIaF bxfAux dI jugq isKf idMdy ny. cMgy aiDafpk hox leI vI pihlF cMgy ividafrQI bxnf pYNdf hY. pOVI df sB qoN hyTlf zMzf cVn qoN ibnHF isKr `qy phuMcxf sMBv nhIN . kuJ lok jugfVU iksm dy huMdy ny. hr sLYa nUM qoV mroV ky kuJ icr mgj mfrI krn qoN bfad koeI nf koeI jugfV lf hI lYNdy ny. jugfV BfvyN ky kuJ smyN leI sfzf sfQ idMdf hY, pr sdIvI nhIN huMdf, bs kuJ idnF leI zMg twp jFdY. bhuqy lok qorI Pulkf clfeI rwKx leI jugfV lf lf kMm sfrdy rihMdy hn. kuJ lok afpxI afriQkqf dI gwzI nUM lIhy pfeI rwKx leI jugfV lfAudy hn. ijvyN GVuwkf jF mrUqf vI iewk iksm df jugfV sI ijhVf awj vI keIN lokF leI rujgfr df sfDn hY, pr ijafdf qr Aus df koeI nf koeI aMg sVk qy iKliraf hI huMdY, kdI tfier qy kdI ieMjx. jugfVU lokF ivwc bhuqy lok TwgI TorI, cfplUsI, qy qIr quwkf lfAux dy afdI huMdy hn. iksy vI kMm leI Gwt imhnq krn ivwc ivsLvfs rwKx vfly lok iemfndfrI df JUTf ivKfvf krky ijMdgI nUM qorI rwKdy hn. drasl jdoN smF afAuNdf hY qF hr kMm asfn lwgx lwg jFdf, pr jdoN asIN smyN qoN pihlF iksy kMm leI twkrF mfrdy hF qF AusnUM isrP qIr quwkf hI ikhf jf skdf hY. jy lwg igaf qF qIr nhI qF quwkf hI shI. ijMdgI ivwc hr sLYa df shI smF insicq huMdY. iksmq nUM roxf asl ivwc iksy kMm pRqI afpxy afp nUM smripq nf krn df bhfnf hY. ieiqhfs isrjxy hox qF sLhIdF dI loV vI qF pvygI hI, qy sLhId hox leI pihl krn vfly hI hmysLF ieiqhfs dy pfqr bxdy ny. sVdI DrqI `qy aripq hox vflIaF pihlIaF kuJ ku kxIaF hI huMdIaF ny ijhVIaF Bsm ho jFdIaF ny bfkI qF iPr brsfq huMdI ey. puTIaF jF sfrtkwt rsqy apxfAux dIaF skImF jIvn ivwc sImq soc dIaF pRqIk hn. soc df Cotf vwzf hoxf iensfn dy afpxy hwQ vws huMdY. AusfrU soc rfhF dy cfnx bxdI hY jd ky GtIaf qy nIvIN soc hnyry df Klfa. jugqF GVnf jF skImF lfAuxf asl ivwc AuproN hyTF nUM sLurU krn vFg hY, pr isKrF Cuhx leI rOsLn rfhF dI jrUrq pYNdI ey qy rfhF qF hI rOsLn huMdIaF ny jykr sfzf mn rOsLn hovy. jd sfzy duafrf kIqy jf rhy iksy kfrj df Ault asr hfvI ho jfvy qF ibnHF iksy dyrI Auh kMm Cwz dyxf cfhIdf hY. bhuqIaF skImF df sfrQk asr Gwt aqy Ault asr ijafdf huMdY. jo sLYa ibnHF ivAuqbMdI aqy ibnHF soc ivcfr nfl bxfeI jFdI ey Auh drasl EQy skIm vrqI geI huMdI ey, qy aijhI iksy vI sLYa df Ault asr kudrq hI huMdY. bhuqI kfhl vI musIbqF dI jnm dfqI huMdI ey, qy keIN vfr bhuqI kfhl ivwc stysLn hI Cuwt jFdY. jugfVI bMdy dy idmfg ivwc puTIaF isDIaF skImF df afAuNxf jfxf lwgf hI rihMdf hY. Ausdy mn dI kfhl AusnUM ibhbl kr idMdI ey. Auh ryl `c bYTf jldI awpVx dI kfhl aqy idmfg ivwc cwldI AuQl puQl ivwc afpxy stysLn `qy Auqrnf hI Buwl jFdY, qy ‘awgf dOV ipCf cOV’ vflI khfvq vflf hfl ho jFdY. jhfn ivwc ijMdgI nUM KubsUrq bxfAux leI inKrI sLKsLIaq df hoxf vI lfjmI hY. inKrI qy pfrdrsLI sLKsLIaq quhfzy ivcfrF df afienF huMdI hY. bhuqI Bwj nws df koeI ijafdf lfB nhIN huMdf. isrP hOsLlf qy isrV lfhyvMd hY. jy iksy QF vkq isr awpVnf hovy qF GVI pMj imMt awgy rwKo, iPr nf qF bws KuMJygI qy nf hI kfhl krn dI loV pvygI. dunIaF qurI rihxI hY, skImF df Pyl pfs hoxf vI lwgf rhygf. sUrj df afAuxf jfxf, DuwpF CfvF, grmIaF srdIaF, duwK suwK sB kuJ cldf rihMdf hY. loV hY qF isrP inwkIaF inwkIaF KusLIaF nUM iekwTf krky iewk vwzf BMzfr iekwTf krn dI. notF dIaF jrbF qksImF nflo ijMdgI ivwc afAux vflIaF KusLIaF df hFisl ijafdf mhwqvpUrn hY. mjf ies gwl ivwc nhIN ik ikMnI lMbI ijMdgI jIxI hY, sgoN ies gwl ivwc hY ik ikMnI vDIaf ijMdgI jIxI hY. ijMdgI nUM rwj hMzfAux dI jugq jrUr iswKo bfkI jugqF qF[[[[[[[[[?
rojLI isMG so Pfien kMipAutr ieMstIicAut PiqhV cUVIaF gurdfspur 9988964633
cfnx dIaF lkIrF rojLI isMG sfzIaF vD rhIaF lflsfvF sfnUM hnyry vwl Dwk rhIaF ny, swDrF gvfc rhIaF ny, armfn[[[[[[? idn dy supiaF ny rfq afAuxf Cwz idwqf hY . supny Auh jo rMgIn sn, supny Auh jo hXfqI nUM rwj hMZfAuNx leI sMjoey sn. hr koeI mry supinaF df mfqm mnf irhY. hkIkqF nUM hkIkqF ingl rhIaF hn . koeI hnyrf BfldY qy koeI rosLnI, mn dI Btkx qoN Cutkfrf ikqy vI nhIN imldf. sB kuJ AuNJ hI rihMdf hY. isrP Auh nhIN huMdf jo sfzI ijhnI qmMnf huMdI hY. mfnisk hnyry df Klfa sfzy aMdr zUMGf lih igaf hY . drasl asIN rfqo rfq Auh bx jfxf cfhuMdy hF, ijsdy hfly asIN kfbl nhIN huMdy, jF kih lE ky asIN afpxI Xogqf qoN vDyry dI afs rwKdy hF aqy afpxy BivwK nUM svfrdy svfrdy afpxy vrqmfn df glHf dbf idMdy hF. jIvn hnyry aqy cfnx df sumyl hY. jdoN sUrj cVdf hY qF isrP cfnx hI nhIN huMdf, iewk nvyN idn df vI agfjL huMdY, sUrj pRIqk hY ijMdgI nUM iewk nvyN sPLr `qy qorI rwKx df, qy sPLr vI qF hI KusLgvfr huMdY jykr rsiqaF dy kMZy afbfd hox . hXfqI nUM pRsMn rwKx vfsqy Aucy suwcy AudysLF df hoxf bhuq jrUrI hY. qrwkI EhI kOmF krdIaF ny ijnHF kol jfgdIaF ihMmqF qy swcIaF socF huMdIaF ny. afpxy bfry shI rfey bxfAuNxI, AusfrU idRstIkox qy imhnq nfl mMijlF nUM sr krnf hI afdrsL jIvn hY. jykr ieh soc ky bYT jfeIey ky pfr nhIN lMiGaf jf skdf qF asIN vfikaf hI pfr nhIN lMG skFgy. sPlqf qF hI imldI hY jykr hnyry rsiqaF ivcoN zr aqy hfr dy BYa nUM ipCfV ky rosLx glIaF dI qlfsL arMBI jfvy. jykr agly pfr jfxf hY qF pfxI ivwc qF Auqrnf hI pvygf. asIN iksy aidRsL zr dy zroN ijMdgI nUM vI hwQoN gvfeI jFdyy hF. mOq shI arQF ivwc iewk jIvn qoN mukq ho ky iewk nvyN jIvn ivwc pRvysL krn df nfm hY. ihMmq, svY ivkfs, svY kfbU , imhnq, lgn qy AusfrU soc nfl cwldy rihx nfl ijMdgIaF dIaF rfhF rOsLn ho jFdIaF hn. jykr pRmfqmF srb sLkqImfn hY qF Ausdy sYqfn vI iksy qoN Gwt nhIN, nykI qy sLYqfnI df sLurU qoN hI mukfblf irhf hY. BfvyN ky iesdy njIqy hmysLF nykI dy hI hwk ivwc rhy hn. drasl kudrq ny hr sLYa df qoV bxf rwiKaf hY. ijvyN nPrq df hwl ipafr hMdY, jMg qoN bfad sLFqI ny afAuxf hI afAuxf hMudY, hr rfq nvyN svyry dIaF sMBfvnfvF lY ky afAuNdI hY, hr duK afAuNx vfly suwK df sunyhf huMdY, qy hr idn df aMq rfq dI JolI ivwc jf ky huMdf hY. BfvyN ky rwb iewk buJfrq hI shI pr sfnUM ieh bujfrq buwJx leI lwKF jnm vI Gt jfpdy hn. gwl afsqk jF nfsqk hox dI nhIN, drasl jo nfsqk huMdf hY EhI asl ivwc afsqk huMdY. gwl isrP afsLfvfdI hox dI hY. afs dI iewk ikrn hI aMdkfr Bry jIvn ivwc cfnx ilaf idMdI hY. iDafn ivwc jfvogy qF bMd awKF rfhIN vI rosLnI njLr afvygI. avfrf Btkx lwg jfvogy qF cfnx ivwc vI hnyrf Cf jfvygf. gwl bs mn nUM kfbU krn dI hY. asIN mhfn bxdy bxdy mUrK bxdy jFdy hF . sfzy ivwc idKfvy Biraf qy bnfvtI jIvn jIx dI rucI vD geI hY. dOlq, sohrq dI aMnI dOV ivwc bMdf[[[[[[[? ijAuN ijAN iensfn dIaF loVF vD rhIaF hn iensfn[[[[[[[? afpxI ies BuwK dI pUrqI leI awj bMdf kI kI nhI kr irhf[[? drsl asIN sYNkVy kImqI kwpiVaF ivcoN vI nMgy ho rhy huMdy hF afpxIaF njrF ivwc nMgy[[[[[[[[! mor jdoN KMb iKlfrdf hY qF asl ivwc Auh nMgf ho irhf huMdf hY. asIN vI dunIaF nUM luBfANx vfsqy hwdoN vwD KMb iKlfr rhy hF qy[[[[[[[[[! mOq nfl bMdy df srIr Kqm huMdf afqmf nhIN, pr iksy dIaF njLrF ivwc igiraf bMdf rUh qoN mr jFdY. isrP kwD lMbf hox nfl koeI Aucf nhIN huMdf afdrsLF aqy ivcfrF dI AucfeI hI iensfn nUM sPlqf dy bUhy `qy lY jFdI hY. Aupr dyK ky cwlFgy qF izwgx dI sMBfvnf sO PIsdI hovygI, Qwly vyK ky cwlFgy qF rsqy afsfn bxy rihxgy. asl svfd ijMdgI nUM mfnx ivwc hY, ijAux ivwc nhIN. ijAuNdy qF jfnvr vI hn qy afpxI hXfq hMzf ky cly vI jFdy ny. jIvn nUM mfnxf isrP iensfn dy ihwsy afieaf hY, pr iPr vI asIN hr sfl isrPL jnm idn mnf ky afpxI ijMdgI dy idn lMGf rhy huMdy hF. mombwqI afpxf sfrf vjUd smripq krky afpxy afly duafly dy hnyry nUM dUr krn ivwc koeI ksr nhIN CwzdI. kihx nUM qF jugnUM vI iewk kIVf eI hY,pr AusdI ivlwKxqf ieh hY ik Auh Cotf hox dy bfvjUd vI hnyry df mukfblf krdf hY. jykr asIN cfhuMdy hF ik jIvn ivwc KusLIaF qy KyiVaF dI BIV rhy qF jIvn nUM smrpn dI Bfvnf nfl jIx dy ZMg iswKxy pYxgy. jdoN quhfnUM afpxy msqk ivwc hjfrF mobwqIaF jgdIaF njLr afAuxgIaF, jdoN quhfnUM mMn dy hnyry ivwc keIN jugnUM cmkdy njLr afAuxgy jdoN bMd awKF rfhIN vI cfnx dIaF lkIrF idsx lwg jfx qF ieh sMkyq hY ik ijMdgI ivwc rihmqF dI rosLnI PYl rhI hY. mukqI dy mfrg df duvfr KuwlH irhY qy iPr quhfnUM jIvn dy sPl hox df aihsfs vI afp muhfry hox lwg jfvygf.
rojLI isMG PiqhgV cUVIaF gurdfspur 9988964633
myrI ijMdgI df aBuwl idwn suKvIr isMG sMDU pYirs
dsMbr mhIny dy aKIrly hPqy dI sLfm nMU gihrI DuMd ny idny hI lokI aMny kIqy pey sn. jIp ivwc bYiTaF nMU bwdlF ivwc dI lMG rhy hvfeI jhfjL vFg lwg irhf sI. sfQo zyZ mItr dy Pfsly qy awgy ipCy kuJ vI nhI sI idwsdf. rwb nyVy ky GsuMn vflI khfvq mYnMU vfr vfr Xfd af rhI sI. ipClI sIt qy bYTf mYN kdy zrfievr (kfkU) vwl qy kdy sfhmxy ijvyN bwdlF ivwc Gus irhf hovF,iewk twk vyK irhf sI. sMGxI DuMd ivwc agr koeI mfr kuwt ky vI suwt jfdf qF aMny dy imwtI ivwcoN pYsy lwBx vflI gwl sI. awj mYnMU afpxI jfn rwb nfloN kfkU zrfievr dy hwQ ijafdf lwgdI sI. qfhiE qF mYN sIt qoN vfr vfr AuT ky gwzI dy sfhmxy nMU vyK irhf sI. mn ivwc huxy vwjI jF lwgI df KOP sI. mYnMU bycYn ijhf vyK ik kfkU boilaf. qusI aMkl jI GbrfE nf,sfzf qF DuMd nfl roj df hI vfh vfsqf rihMdf. eynI gUhVI DMud ivwc hPqy dy idwlI cfr gyVy lfky afAuny af. Qozy argIaf bfhro iqMn cfr pfrtIaF afeIaF hoeIaF ny. hfly mY rfq hI eyqo vI ijafdf gUhVI DuMd ivwc aMbrsr qoN svfrIaf lYky afieaf, Auh vI bfhroN afey sI. quhfzy aFgU bhuq GbrfAudy sI. kfkU ny kuJ ieDro AuDro AudfhrxF ijhIaF dy ky myrf hOslf vDfAux dI BrpUr koisLs kIqI. ijs df myry Aupr koeI Kfs asr nf hoieaf. ikAu ik sdIk dy gfxy vFg myrf bok dy isMgf nMU hwQ lfieaf lwgdf sI. mOq nMU mfsI kihx leI qF mYN afp sLfm nMU jlMDr qoN luiDafxy leI quiraf sI. sLfm dy Cy vjy dy hnyry ny DuMd nMU hor sMGxf kr idwqf sI. cINa krdIaF gwzI dIaF brykF ny ipClI sIt qy bYTy nMU iewk igwT cuwk ky iPr sIt qy suwt idwqf. mUhry sLVk dy ivckfr ibnF koeI isgnl bwqI qoN bulzojLr KVf kIqf hoieaf sI. lgdf sI kfmy sLVk dI mruMmq df kMm bMd krky GrF nMU cly gey sn. isrP iewk mItr dy Pfsly qoN sfzI gwzI ny kwt mfiraf sI. Pyry dyixaF ny ikQy KVf kIqf, QQlfAudI avfj ivwc kfkU boilaf. hfly myry idwl dI DVkx DImI nhI sI hoeI, ieqny myry mobfeIl dI GMtI vwj peI. afVI ikQy gey hoeyE awj ? ieh Pon myry Coty BfeI suKjIq alkVf df sI,jo nfmvr pwqrkfr qy pRYs PotogRfPr hn. luiDafxy pwkI rhfiesL hY qy awj kwl dysL ivdysL tfeImjL nfl juVy hoey hn. asI BfeI iewk dUjy nMU ipafr nfl afVI kihMdy hF. QoVf ijhf sMBl ky mYN boilaf jlMDroN ipMz nMU jf rhy hF. qyry sLihr dy iblkul nyVy hI hF. pr qyry kol ruwk nhI skdy iswDy ipMz hI (alkVy) jfvfgy. qYnMU pqf Gry svyry mhfrfjL pRkfsL krfAuxf hY. ipMz jfxf bhuq jrUrI hY. afVI rfq nMU DuMd hor vwD jU gI,ieh Qozf pYirs nhI aYNvy irsk nhI leIdf Bfvy Auh mYQoN Cotf hY pr Aus dI nsIaq ivwc kuJ scfeI sI.
afVI qYnMU pqf keI kMm jrUrI krny huMdy af. cMgf iPr qusI Bfrq ngr cOk ivwc dI qF lMGo gy hI. mYN quhfzI AuQy AuzIk krFgf. hF nfly myry nfl rivMdr dIvfnf jI jo bhuq hI purfxy isMgr qy gIqkfr vI ny awj kwl Auh srivs qoN rtfier ho ik pwqrkfrI kr rhy hn. Auh vI quhfnMU imlxf cfhuMdy hn. mYN ikhf asI qyry kol QoVI dyr leI rukFgy. sfnMU hfly rsqy ivwc koeI awDf GMtf hor lwgy gf. ieqnf kih ik Pon bMd kr idwqf, rsqy ivwc ruwk ruwk ik gwzI dy sIsLy sLfP krdf kfkU sfnMU Bfrq ngr cOk lY afieaf. iewk kony qy jUs dI dukfn qy BfeI ny pihlF hI igwT Aucy pMj glfsF df afrzr idwqf hoieaf sI. Aus nMU ieh nhI sI pqf ik gwzI ivwc ikMny jfxy af. jdo gwzI ivwco mYN iewklf hI Auqiraf qF Aus ny ikhf mYN qF pMj glfs mMgvfey ny hux qF afpf nMU pIxy hI pYxy af. do glfs pIky myrf vI iZwz lwsI pIqy vfly kqUry vrgf ho igaf. sUKjIq alkVf qy rfivMdr dIvfnf jI ny ikhf ik Gr jfx df qF qyry kol tfeIm nhI hY. sfzy dPqr(dysL ivdysL tfeImsL) jrUr ho ik jfxf ijhVf ik ieQo kuJ mItr dI dUrI qy hY. asI pYdl hI cwl ik pihlI mMjLl qy dPqr ivwc jf vVy imlfpVf ,hsmuK qy imwT bolVf stfP sI. sfry mYzIkl dy ho rhy pyprF vFg ruwJy hoey sn. iewk KUMJy ivwc s[rfivMdr dIvfnf jI ny cfh dI ipaflI dy nfl nfl kfgjL ipMn cuwk ik prsnl, siBafcfrk,smfijk aqy pMjfb qy PrFs dI asmfnqf BrpUr suaflf dI lVI sLurU kr idwqI. ieQoN myry ipMz df sPr koeI zyZ GMty df sI . mYnMU rivMdr dIvfnf jI dy suaflF nfloN rfq dy DMudly sPr vwl ijafdf iKafl sI. awDy GMty bfad AuhnF kolo mY jfx dI iejLfjLq leI. qurdy vkq suKjIq qy dIvfnf jI ny ikhf sfzIaF sMsQfvF vloN ijvyN ik sFeI mIaF mIr ieMtrnYsLnl PfAuzYNsLn ,pMjfb PrYNzisLp klwb qy siBafcfrk ivMg pMjfb vloN qhfnUM snmfnq krn df ivcfr hY . mYN siqkfr sihq AuhnF df DMnvfd kIqf qy iqMn jnvrI dI qrIk nMU afAux df vfadf krky asI afpxf rfq dI DuMd df sPr iPr sLurU kr idwqf. hux hor vI gUhVI DuMd hox krn kfkU sLVk dI sfeIz vflI sPyd lfeIn vyK ik hI gwzI clfAudf sI. Auh vI msF hI idws dI sI hor sLVk qy kuJ vI nhI sI idwsdf. asI muwlFpur qoN Kwby rfiekot vflI sLVk muVnf sI. sfnMU ieqnI cOVI sLVk df mOV vI nf lwiBaf. iswDy hI lMG gey. kfkU boilaf koeI nhI jgrfvF qoN muV lvF gy. rfq dy nO ds vwj gey sn. asI gwzI ivwcoN Auqr Auqr ik muVn leI sLVk vyKdy rhy. aKIr ipMz vflf rsqf lwB hI ilaf. zyZ GMty df sPr cfr GMty ivwc qih krky awDI rfq nMU ipMz phuMc gey. jfn bcI qF lfKo pfey kih ik sxy jurfbF rjfeI ivwc jf viVaf. ikAu ik svyry jldI AuTxf sI. pqf hI nhI kdoN idwn cV igaf. agly idwn aKbfr ivwc myrI mulfkfq dy nfl rITy ijwzI Poto vI lwgI hoeI sI. kuJ idwn byty dI sLfdI ivwc msLrUP hox kfrn do qrIk nMU suKjIq alkVf df Pon af igaf iPr iqMn qrIk luiDafxy af rhy ho nf. asI quhfzy leI mihPl hotl buwk kr ilaf hY. mYN Aus nMU nvyN irsLqy dy ruJyivaF dI aVcx dws ik iZwly ijhy bolF nfl muafPI mMgI,qy Cy jnvrI nMU afAux df vfadf kIqf. vYsy mYN tfeIm df pfbMD hF. pr Bfrq ivwc jf ky tfeIm dI kdr Gwt irsLiqaF dI ijafdf ho jfdI af. iKafl rwKxf mIzIaf nMU vI tfeIm idwqf huMdf, qy hotl vI buwk huMdf. Cy jnvrI pwkI gwl hoeI. nfly dIvfnf jI kihMdy sI afpxy dovyN lVky nfl lYky afAuxy ijhVy pYirs ivwc sLfn pMjfb dI BMgVf gruwp dy moZI hn. pUry Xorp ivwc iewko iewk BMgVf gruwp hY ijs sfrI tIm pYirs dI pihlI jMm pl pIVHI dI hY. ijhnF dy bfp ny kdy pwg qy cfdry nhI bMny. Auh ieh bMn ik BMgVy pfAudy ny. ieh PrFs dy ieiqhfs ivwc pihlf gruwp hY,ijs ny aYm 6 tI vI cYnl dy kfblIaq BrpUr nF dy msLhUr mukfblf pRogRfm ivwc ihwsf ilaf sI,qy PfeInl ivwc jf ky hfr gey sn. AuhnF nMU nfl lYky nf Buwlxf dI qfkId kIqI. asI Cy jnvrI nMU smyq donoN bwcy siqMdr isMG 20 sfl qy nvqyjL isMG 25 sfl duiphr dy iqMn vjy dy krIb mihPl hotl phuMc gey. ijQy pihlF hI suKjIq alkVf,divMdr dIvfnf qy hor pRisD klfkfr ky[dIp[,pRisD gfiekf jsbIr kOr,s[pRIqm isMG kory(ijlf BlfeI aPsr),suKdyv slympurI styt avfrzI, zf[ gurdIp isMG, zf[mMgl isMG,zf[ lKivMdr kOr sMDU,qy suKjIq kOr, gurdIp isMG nIlU, jgjIq isMG mfn(sosLl vrkr)hrdyv isMG Zolx, qy pRsLoqm isMG qy vwK vwK aKbfrF dy pwqrkfr qy tI vI vfly afid pDfry hoey sn. pwqrkfrF ny vwK vwK suaflF dI JVI lf rwKI sI. keI pwqrkfrF nMU ies gwl qy hYrfnI hoeI jdoN pqf lwigaf ik PrFs ivwc pwg skulF, kfljLF, XunIivrstIaF jF srkfrI adfiraF ivwc bMnx dI mnfhI hY. afm ivcrx ivwc nhI. bfad ivwc sfnMU sFeI mIaF mIr ieMtrnYNsLnl PfAuzYNsLn aqy pMjfb EvrsIj PrYizsLp klwb vloN snmfnq kIqf igaf. KusLgvfr mhOl ivwc cfh pfrtI qoN bfad vdfiegI leI. asI afey sfry mihmfnF qy pwqrkfrF df hwQ joV ik DMnvfd kIqf qy bfhr af gey. awj vI pYirs ivwc Xfd kridaf AuhnF sLKsLIaqF awgy myrf isr afdr siqkfr leI Juwk jfdF hY. ijhnNf ny ies inmfxy nMU ieqnf mfn bKisLaf. ieh aihm idwn myrI ijMdgI dy pMny Auqy iewk Cfp Cwz igaf.
BrUx hwiqaf – hwiqaf jF ???? -irsLI gulftI
bVy hI duwK qy aPsos vflI gwl hY ik awj 21vIN sdI ivwc DIaF nMU afpxy vjUd nMU bcfeI rwKx leI afpxy jnm dfiqaF, afpxy vzyiraF awgy sYmInfrF ivwc qrk dyxy pY rhy hn | ivcfr krn vflI gwl hY ik iewk axjMmI bytI hwQ joV ky afpxy jIvn dI BIK mMgx leI mjLbUr ikAuN ho geI ? jykr sfzy qoN koeI ivakqI koeI cIjL Koh lvy qF sfnMU bVI qklIPL huMdI hY qy iewQy iewk axjMmI DI qoN jIvn df afnMd lYx df aiDkfr hI Koihaf jf irhf hY, ijs dI iksy nMU koeI qklIPL nhIN mihsUs ho rhI | asl ivwc awj aOrq hI aOrq dI dusLmx bxI bYTI hY | ieh AuhI sws huMdI hY jo afpxI nMUh nfl BYVf vqIrf krdI hY pr jd afpxI DI dI gwl afAuNdI hY qF AusdI sfrI soc bdl jFdI hY | nMUh qy DI ivcly Prk df pYNzf kd muwkygf ? Auh ikAuN Buwl jFdI hY ik Auh vI kdI iksy dI nUMh sI | awj afDuink jLmfny ivwc ivcridaF jd nMUh iksy PMksLn jF iksy hor ivcfrDfrf ivwc sLfml huMdI hY qF aksr sws vwloN ieh gwl sunx nMU imldI hY ik “asIN qF ieMJ kdy nhIN sI krdIaF huMdIaF” | ies smfj dIaF sfrIaF swsF nMU iDafn dyxf cfhIdf hY ik awj df Xuwg AuhnF dy ibqfey smyN nfloN bhuq agFhvDU qy afDuink ho cuwkf hY | awj smyN dI ieh mMg hY ik quhfzIaF nMUhF, quhfzy puwqrF dy kdmF nfl kdm imlfky quhfzy pirvfr nMU clfAux | ies kMpItIsLn dy Xuwg ivwc quhfzy puwqrF kol afpxy kMm-kfr qoN ikwQy ivhl hY ik Auh quhfzy poiqaF-poqIaF dy skUlF ivwc jf ky AuhnF dI pVHfeI ilKfeI bfry pqf krn | bjLfr jf ky iklo-iklo sbjLI KrIdx | jykr quhfzIaF nMUhF afpxy pirvfr nMU clfAux leI ieh ijMmyvfrI sMBfl rhIaF hn qF ies ivwc koeI burfeI nhIN hY | asIN afpxy ivrsy qy bhuq mfx mihsUs krdy hF, afpxy gurUaF pIrF dy awgy isr JukfAuNdy hF, sfzy ipafry Bfrq nMU afjLfdI idvfAux leI sLhId hoey afjLfdI dy prvfinaF nMU Xfd krdy hF | pr kI AuhnF mhfn lokF ny iksy koK qoN jnm nhIN sI ilaf ? kI AuhnF nMU afpxI CfqI df aMimRq iplf ky vwzf krn vflI mF iewk aOrq nhIN sI ? Auh aOrq vI qF kdy bwcI sI | jykr Aus bwcI dy mF-bfp ny ajoky smfj ivwc pnp rhI byhwd sLrmnfk lfhxq “BrUx hwiqaf” df shfrf ilaf huMdf qF ikQoN aijhy mhfn lok sfzf mhfn ivrsf bx skdy sI ? jy sLhId Bgq isMG, sLhId AUDm isMG, lflf lfjpq rfey jF hor sLhIdF dIaF mfvF vI ies lfhxq df isLkfr ho jFdIaF qF Bfrq mfqf nMU ieh lfl ikwQoN lwBxy sn ? ies smfj dIaF nMUhF jF muitafrF ijnF ny awj jF kwl nMU iksy dI nMUh bnxf hY, AuhnF nMU “BrUx hwiqaf” pRqI jfgrUk ho jfxf cfhIdf hY ik lVkf jF lVkI dy cwkr nMU Cwz ky ishqmMd soc apxfE | quhfnMU abfrsLn krvfAux leI koeI vI mjLbUr nhIN kr skdf, cfhy Auh quhfzy pirvfr df koeI vI mYNbr ikAuN nF hovy | keI pirvfrF ivwc lVky dy cwkr ivwc cfr-cfr, pMj-pMj vfr abfrsLn krvfieaf jFdf hY | ijnF muitafrF nMU vfr-vfr abfrsLn dI drdnfk hflq ivwcoN inklxf pYNdf hY, AuhnF dy srIr imwtI ho jFdy hn qy bfad ivwc anykF ibmfrIaF dy Gr bx jFdy hn | keI pirvfrF ivwc lVky dy ieMqjLfr ivwc cfr-cfr, pMj-pMj lVkIaF nMU jnm idwqf jFdf hY | jnm lYx vflIaF byksUr lVkIaF nfl mqryieaF vrgf slUk kIqf jFdf hY | afiKr kI ksUr hY AuhnF mfsUm bwcIaF df | suxo bydrd mfipE suxo, AuhnF bwcIaF nMU qusIN afpxy mqlb leI ies dunIaF ivwc lY ky afey ho | AuhnF df pflx-posLx, pVHfeI qy ijMdgI ivwc cMgf mukfm hfsl krnf AuhnF df aiDkfr hY | jykr qusIN AuhnF nMU iehnF aiDkfrF qoN vfiJaF rwKdy ho qF qusIN byiensfPLI kr rhy ho | muMzy dy hwQ ivwc cfklyt qy kuVI dIaF cIjLI lYx nMU qrsdIaF ingfhF, muMzy KVf aMgryjLI skUl dI bws jF vYn df ieMqjLfr kr irhf huMdf hY qy inwkI ijhI bwcI qwpVF vfly skUl jf rhI huMdI hY | ikAuN hY ieh PLrk ? jLrf gOr nfl afpxy cfr cuPyry dyKo, rojL aKbfrF ivwc pVHdy ho ik PlfxI pRIiKaf ivwc lVkI ny pihlf sQfn pRfpq kIqf, Plfxy skUl dIaF lVkIaF ny rfj pwDr qy pihlIaF pujIsLnF qy kbjLf kIqf | AudoN qF bVy cfa nflL sfrf pirvfr aKLbfr leI muskrfAuNdy hoey ichiraF nflL Poto iKcvfAuNdf hY | iPr jd Ausy lVkI dy awgy do bytIaF jnm lY lYNdIaF hn qF Aus AuWpr mfx krn vfly ichry hI murJf jFdy hn | pqf nhIN ies dysL ivwc ikMnIaF lqf mMgysLkr, ikMnIaF klpnF cfvlf jnm lYx qoN pihlF hI smfj dI sOVI soc df insLfnf bx jFdIaF hn | sfzy dysL dI abfdI ivsPotk qrIky nfl vD rhI hY | dysL df nOjvfn qbkf rojLgfr dI qlfsL ivwc Btk irhf hY | byrojLgfrI, pirvfr nMU clfAux qy BivwK dI icMqf ivwc nisLaF ivwc gRsq hox df ruJfn idn-b-idn vD irhf hY | by-lgfm mihMgfeI, KyqI-bfVI leI GtdI jLmIn, Gtdy kudrqI somy qy hor vI bhuq kuJ jo cMgf nhIN ho irhf qy mnuwKqf leI Kqrf pYdf kr irhf hY, iehnF sB alfmqF leI vDdI hoeI abfdI bVI hwd qwk ijMmyvfr hY | jykr ies qy jykr kfbU nF pfieaf igaf qF Auh idn dUr nhIN jd ik afAux vflIaF pIVHIaF buinafdI shUlqF nMU qrsxgIaF | sfieMs ny iewk bhuq vDIaf qohPf mnuwKqf nMU idwqf sI ik bwcy dy jnm qoN pihlF hI AusdI qMdrusqI afid bfry mfpy jfx lYNdy sn | jykr hox vflf bwcf apMg afid huMdf qF AusnMU jnm dy ky sfrI Aumr df duwK Bogx dI bjfey, abfrsLn krvf ky jnm nF dyx df PYslf koeI glq PYslf nhIN sI pr sfzIaF sOVIaF socF ny sfieMs dy ies vrdfn nMU srfp bxf ky pysL kr idwqf | jo grB tYst bwcy dI qMdrusqI prKx leI bxfey gey sn, AusnMU muMzy jF kuVI dy tYst dy rUp ivwc pRcwilq krky lokF ny zfktrF dy Gr Brny sLurU kr idwqy | jo KojF apMg bwicaF dI ijMdgI nrk bnx qoN bcfAux leI kIqIaF geIaF sn, Ah mfsUm ijMdF nMU rolx leI vrqIaF jfx lgIaF | jykr sfieMs dI ies Koj nMU kuVIaF dy jnm qy rok lfAux dI bjfey afbfdI qy kMtrOl leI vriqaf jfey qF sLfied ies ivwc koeI burfeI vI nhIN hovygI | ikAuNik mYzIkl sfieMs swq mhIny qoN pihlF dy BrUx nMU bybI nhIN mMndI, kyvl srIr df iewk ihwsf hI mMndI hY | ies hflq ivwc iesnMU hwiqaf nF kih ky kyvl PYmlI plfinMg df iewk ihwsf hI mMinaf jfxf cfhIdf hY | awj loV hY sfieMs dy iehnF vrdfnF dI shI jLrUrq qy vrqoN smJx dI | ieh sB sMBv qF hI ho skdf hY jykr sfzI nOjvfn pIVHI Kud jfgrUk hovy qy vD ky bwcIaF dI rfKI leI awgy afvy | dysL ivwc pnp rhI iewk hor lfhxq dhyj vI BrUx hwiqaf df iewk vwzf kfrn hY | lwKF rupey lVkI dy ivafh qy lgfAux qoN bcx leI mfpy awT-ds hjLfr rupey Krc krky afpxf BivwK suriKwaq krnf cfhuMdy hn | lwKF rupey lgf ky vI ikhVf lVkIaF df BivwK surwiKaq hY ? hr rojL aKbfrF ivwc, tYlIvIjLn ivwc aijhIaF KbrF iml jFdIaF hn, ijnF ivwc muitafrF dhyj dI blI cV jFdIaF hn | inwky inwky mfsUm bfl rul jFdy hn, jd AuhnF dI mF nhIN rihMdI | AuhnF bwicaF dy ipqf qy dfdf-dfdI df iDafn hor sfmIaF itkfAux vwl huMdf hY | iPr mqryeI mF dy Gr ivwc af jfx qy rhI shI ksr vI pUrI ho jFdI hY | so incoV ieh hY ik jykr asIN BrUx hwiqaf vrgI lfhxq qoN Cutkfrf pfAuxf cfhuMdy hF qF sB qoN pihlF sfnMU iesdy kfrxF vwl Jfq mfrnI pvygI | “BrUx hwiqaf burI lfhxq hY” dy nfary lgf ky, BfsLx dy ky, sYmInfr krvf ky, srkfrI qMqr jF Ausdf pYsf vrqky jF zfktrF nMU ijMmyvfr Tihrf ky iesqoN Cutkfrf nhIN pfieaf jf skdf | ies lfhxq nMU AuqsLfh dyx leI mfpy vI brfbr dy juMmyvfr hn | so jykr sfzf smfj iesqoN mukqI cfhuMdf hY qF pihlF sfnMU iesdy kfrxF nUM nwQ pfAuxI pvygI |
irsLI gulftI akfAUNitMg puafieMt njLdIk agrvfl DrmsLflf, purfxI jylH roz, PrIdkot (pMjfb) mobfiel : 98722-22722 eI-myl : rishi22722@yahoo.com
When Guru Nanak came to this world, paths to enlightenment were devoid of divinity; they were completely distorted towards unholy goals of the exploiters of people. A class of religious leaders routinely concocted religious practices to thrust on people to serve many unholy interests. These interests were mutually supportive and were successful in designing a variety of concealed tricks to fool people who were seeking salvations.
The religious institutions had devised beauty shows with religious practices that were intended to attract innocent minds. For example, they invented deities with accompanying stories, idols with descriptions of their powers, recitations to invoke imaginary deities, and rituals that buttressed each other. They asked people to erect stunning buildings to house god and promised accessibility to gods at precise times and places opened only through expense of wealth, time, and inner energy. Altruism was perverted so that it only benefited clerics and clergy.
Many other tricks were implemented to speed a religion’s institutional agenda. For example, miracles were invented to convert people and influence human behaviors. The religious myths were invented to answer real questions and then safeguarded those miracles and myths by un-testable threats and promises.
Religious institutions built cults of external marks and body wrappings to encourage murders and wars against those who did not tow the line, or who were members of competing religions. People were asked to invest massive amount of money, time, and mind in ritualistic illusions and also in corrupted beliefs such as, either converting others or serving clergy with wealth or flesh would guarantee heavens no one had ever seen. Above all, they used horrific fears to ensure compliance of all their tricks.
Guru Nanak came out of his enlightening meditation at the Veeni River with fervent zeal to spread what he said was inspiration from the ONE Creator. He then taught that human life was a result of the millions of years of history and the experience from numerous life cycles of birth and death.
This history manifested in the human mind and body as the warehouse of primitive and corrupted instincts all inherited from plant and animal life. They become the basis of five inner evils (lust, resentment, insatiability, attachment, and ego). Upon birth into the human form the animalistic instincts are reinforced by illusions created by self-serving materialistic cultures on one hand and the ethnic religiosity promoted by selfish clerics on the other hand. As a result the human life is mislead.
The mislead life in the human form continues to endure pains and sufferings, but at the same time its divine inner self longs for a salvation and unity with Cosmos.
Guru Nanak taught that suffering comes from enslavement of five inner evils. Conquering them with the sword of knowledge, and seeking of enlightenment through contemplation of the Divine, brings freedom from suffering. It will lead to achievement of a timeless bliss.
Nanak’s first pronouncement is enshrined in the first verse of the Sikh scripture. In Roman alphabet, it reads: “Ik Onkar satnam karta purakh nirbhau nirvair akal murat ajuni saibhang gurprasad.” It may be explained in nutshell as follows.
There is one eternal reality that manifests in the creation, embodying the Infinite Wisdom in the universe to give it the format of One Spirit One World. One spirit and one unified world form the basis of unity among all humans; we may experience God by experiencing that unity in the blue-print of His creation.
In God alone can we transcend the divisions inherent in our separatist attitudes of “mine” and “yours,” “us” and “them”, “we” and “others.”
The God permeating in its creation may be seen as the soul within all of us and it gives us an identity of eternal truth which liberates any human from the transient identities given for worldly chores.
Guru Nanak urged humanity to meditate on God’s attributes of creativity, fearlessness, devoid of animosity or negativity towards others, freedom from time cycles, and a mind of grace.
The idea is that if we meditate towards emulating divine attributes in our mind and behaviors, we would become god-like, awakened, liberated and productive.
Guru Nanak claimed that there was no religion that God would patronize. Each disciple of spirituality may seek guidance from the enlightened messengers and work out his/her own patterns of religious practices to calm down the mind and insure suitable paths of salvation.
In Nanak’s religion, the company of enlightened people will facilitate the journey to salvation. No deities, mythical stories, hidden powers, or other misleading tricks of organized religions would be desired for spiritual attainments.
Guru Nanak advocated the institution of spirituality in earthly practices, all seeking the divinity in daily practices (naam) and leading a life that shared one’s possessions with others (daan). He felicitated experience of divinity at every moment and in every act of life in order to inculcate cleansing acts that purify the heart (isnaan).
(Bhai) Harbans Lal
Harbans Lal, PhD., D.Litt(hons) Emeritus Professor and Chair, Pharmacology & Neuroscience, U. North Texas Health Science Center 817-446-8757, Mob. 817-846-8630 6415 Amicable Drive, Arlington, 76016
grYNz pyrYNts Bfv sfzy ipqf jI aqy mfqf jI dy jfey . dusry sLbdF vwc asIN ieh kih skdy hF ik dfdf jI aqy dfdI jI aqy nfnf jI aqy nfnI jI . ieh iewk hkIkq hY ik mnuwK afpxy mfqf aqy ipqf dy ipafr aqy srIrk sbMDF krky hI ies sMsfr ivwc jnm lNYdf hY . iPr mfqf ipqf suwKxf suwK suwK ky ies sugfq dy rUp iwvc prmfqmf vloN imlI dfq nUM qih idloN ipafr krdy hoey afpxy sIny nfl lgf ky rwKdy hn aqy afpxy hr svfs nfl AunHF dI suwK mMgdy hoey vfihgurU dy crnF ivwc afpxy bwcy dI lMbI Aumr qy ishqXfbI dI kfmnf krdy hn .
ijAuN ijAuN bwcf afpxf afp sMBflx lwg pYNdf hY aqy afpxy mfqf ipqf dI kMm kfr ivwc mdd krn lwg pYNdf hY .ijs nUM dyK ky mfqf ipqf vI pRsMn icwq ho jFdy hn .ieh bhuq hI suBfvk hY ik bwcf vI vwzf ho ky afpxy mfqf dI qih idloN tihl syvf krdf hY aqy afpxy bfp dy bfp dfdf jI aqy bfp dI mF dfdI jI aquy dUsrI qrP mfqf jI dy ipqf nfnf jI aqy mfqf jI dI mqf nfnI jI dI syvf krn ivwc rwqI Br vI kmIN nhIN rihx idMdf . ienHFH hI irsLiqaF nUM grYNz pyrNYts afKdy hn .
aksr ieh ikhf jFdf hY ik mUl nfloN ivafjL vwD ipafrf huMdf hY iesy qrFH ieh kfnUn iewQy dfdf dfdI aqy nfnf nfnI dy irsLqy qy vI lfgU huMdf hY .jy ikqy cfr idn bwcf nfnikaF dy Gr kwt afvy qF bwcy dy dfdky kihxgy ik sfzf bwcf ivgfV ky rwK idwqf aqy ievyN hI nfnkf pirvfr vI afpxy dohqry qy afpxf ijafdf hwk ijqfAuNdy hoey aksr suxy jFdy hn ik ikvyN sfAU bwcf sI lyikn dfdikaF dy Gr dy mfhOl ny muMzf ivgfV ky rwK idwqf afid afid .
ieh qF gwl sI duhqry aqy poqry dy lfz-ipafr, pRvirsL aqy dyK ryK dI . hux svfl ieh pYdf huMdf hY ik dfdikaF aqy nfnikaF ny qF afpxf afpxf bxdf PrjL adf kr idwqf kI bwcy poqy poqIaF aqy duhqy duhqrIaF afpxf grYNz pyrYNts pRqI kI PrjL adf krdy hn ?
iewk aMgryjLI dI khfvq hY ik, “Children learn what they live,” Bfv bwcf afpxy afly duafly qoN hI iswKdf hY . jd asIN bwcy sI qF sfnUM mfipaF dI aQfh loV sI aqy jdoN AuzfrU ho ky afpxf afp sMBflx jogy ho gey qF AuhI mfpy sfnUM boJ mihsUs hox lg pey . ieh gwl sfnUM smfj ny isKfeI hY .
jy iewk bwcf hI afpxy jfieaF nUM boJ smJx lwg pey qF AunHFH nUM buZypy ivwc Drvfs kOx dAU ? AunHFH bwuZy aqy byshfrf mfqf dI zMgorI kOx bxUM ? AunHF df qF Pyr Auh hfl hoieaf nf Auh Gr dy rhy qy nf hI Gft dy . Gr vfly AunHF nUM isafxdy nhIN qy bfhr vflf kOx AunHF nUM afpxf bxf ky gl nfl lgfAU ? ieh iewk bhuq hI gMBIr mwudf hY ijs vwl iDafn dyxf bhuq hI lfjLmI hY .
kI mF bfp bwicaF nUM ies krky jnm dyNdy hn ik jd AunHF nUM bwicaF qy AunHF dy shfry dI loV pvy qF Auh muwK moV lYx ? jF bjLUrgF nUM AunHF dy hI Gr ivwc rwKxf boJ smJx lwg pYx ? ieh pwCmIN mulkF dy rIqI irvfjL ipCly kuJ duhfikaF qoN kfPI qyjLI nfl sfzy mulkF qwk vI mfr krn lwg pey hn . sInIar istIjn hom bx ky hoN ivwc afAuxy iesy hI kxI dy mxky khy jf skdy hn .
purfxy jLmfny ivwc Joint Family System huMdf sI . Gr ivwc ikMny bwcy hn aqy iks dy hn iksy koeI lYx dyx nhIN sI huMdf . AunHF sBnF leI qF irsLqy df iewk hI mqlb huMdf sI ik sfzy afpxy . nF kdy iksy nUM iksy dI rojI rotI dI icMqf huMdI sI aqy nf hI pihnx dI . sB leI sFJf cuwlf aqy sFJf aqy sMXukq pirvfr hI sB qoN aihm huMdf sI . iPr iks dI burI njLr ies nUM afx lwgI ? afpxy bfl bwicaF nUM bjLurgF kol Cwz ky insicMq ho ky kMm kfj leI GroN cly jFdy sn .sfrf idn kMm krky jd Gr vfps muVdy sn qF Auh afpxy bwicaF nUM afpxy mfipaF nfl iewk imwk iGE iKcVI ho ky Kyzdy, mOjF krdy qy ijLMdgI dy hr pwl df luwqP lYNdy dyK ky KusL ho jfieaf krdy sn . juafkF nUM afpxI dunIaF ivwc msq mOly hoey dyK ky sfrf idn Br kIqy kMm AuprMq hlkf Pulkf mihsUs krdy sn .
svfl pYdf huMdf hY ik kI awj asIN ienhF sfrIaF gwlF df iDafn rwK rhy hF ? afpxy mfipaF nUM jF qF GrF ivwc hI nOkrF vFG rwK ky ivgfinaF vflf slUk krdy hF qy jF AunHF nUM afpxy `qy bixaF boJ smJ ky AunHF nUM nOkrI krn leI mjLbUr kr rhy hF .jy aijhf krn ivwc asmrwQ hoeIey qF AunHHF nUM sInIar istIjn homjL ivwc Cwz ky hPqf Br leI suK df sfh ilaf mihsUs krdy hF . Auh ivcfry bjLurg svyr qoN sLfm aqy iPr sLfm qoN svyr hox dI iewk iewk pwl GVI dIaf sueIaF vl dyK ky bhuq hI bysbrI aqy lfcfrI nfl AuzIk krdy hn aqy rwb dy dr qoN suKxf suK suK ky pRfpq kIqI aOlfd nUM vIk aYNz qy af ky jF qF AunHF nUM sInIar istIjn homjL qoN CwutI duaf ky afpxy nfl Gr lY jfxgy qy afpxy gRYNz iclzrn nUM iml ky afpxI ijLMdgI `coN idnoN idn Gt rhy sfhF ivwcoN kuJ pl AunHF nfl sFJf krky Auh KusLI mihsUs krngy jF iPr afpxI ijLMdgI dy aihm plF ivwcoN kuJ iCx AunHF qy Krc kr ky AunHF nUM mflf mfl kr dyxgy . pr aijhf kuJ nhIN huMdf . vIkaYNz vI hPqy df bfkI idn vFG af ky qur jFdy hn qy Auh ivcfry iPr agly vIkaYNz dI AuzIk krn lwg jFdy hn .
bwcy qF afpxy gYRNz pyarYts nfl rihx leI qrly krdy hn . Auh qF socdy hn ik AunHF df vI koeI afpxf hovy jo AunhF nMU ijLMdgI dy shI arQ isKf ky afpxy ipCokV nfl joVn aqy afpixaF aqy bygfinaF ivwc Prk smJf skx . iesy hI islisly ivwc mYnUM kuJ aijhy bwicaF dy ivcfr jfxn df mOkf imilaf jo ik Auh afpxy gRYNz pyarYNts ijnhF nUM AuhnF jF qF kdy dyiKaf nhI jF imly qwk nhI qy afpxy idmfg ivwc iks qrFH dy iKafl pflI bYTy hn jo ieh iKafl AunHF dy mnF ivwc iksy hornF ny nhIN nhIN sgoN AunHF dy afpixaF ny vI vsfeI rwKy hn jo bwicaF dy mnF aMdr nfsUr vFG vD rhy hn iewQy drjL krnf cfhFgf .
bwcy ijnhF nUM AunHF dy bjLurgF bfry jo kuJ dwisaf igaf hY Aus anusfr Auh afpxy gRYNz pyarYts bfry kI socdy hn afE jfxIey : ijs dy afpxy bwcy nhiI huMdy qy nf hI koeI afpxf Gr hovy aqy hor lokF dy bwicaF nUM dyK ky hI KusL huMdy rihx hn . AunH nUM koeI kMm nhI krnf pYNdf . Auh sfzy Gr ivwc nhIN rihMdy .pr mMmI qy zYzI kdy kihx qF asIN AunHF nUM dyKx aqy imlx jFdy hF . AuwQy bhuq lok iekwTy iewko Gr ivwc rihMdy hn qy AunHF nUM hwQIN koeI kMm nhIN krnf pYdf . sfnUM bhuq cMgf lwgy jy myry vI gRNz pyarYNts hox qy Auh sfzy nfl rihx aqy sfnUM svyry skUl Cwzx aqy sLfmIN vfps vI lY ky afAux . sfzy nfl stor qy jfx aqy sfnUM bhuq sfry iKzfAuxy aqy Zyr sfrIaF Kfx dIaF cIjF lY ky dyx . sfnUM afpxy nfl sYr qy lY ky jfx . gRYz pyarYNts kdy zFtdy nhIN aqy hmysLF ipafr hI krdy hn . sfzy sfry svflF dy jvfb vI bhuq cMgI qrFH dyNdy hn . sfnUM sOx qoN pihlF sfry qrFH dIaF Dfrimk aqy smfijk khfxIaF suxfAuNdy hn . aMkl jI sfiraf dI dfdI jI aqy dfdf jI aqy nfnf jI aqy nfnI jI hoxy cfhIdy hn jo ik hmysLF AunHF dy nfl rihx . sfzy mfqf ipqf sfzy leI bhuq iKzfAuxy qF ilafAuNdy hn aqy bhuq sfrIaF kfrtUn iPlmF vI ies dy nfl nfl Auh QoVFH bhuqf smF vI sfzy nfl gujLfrdy hn pr zFtdy bhuq hn . kfsL myry vI gRYz pyRrYNts huMdy qy Auh vI sfzy nfl rihMdy . mYN iewk hor bwcy nUM puwiCaf ik qyry gRYz pyRrYNts ikwQy rihMdy hn qF Auh boilaf ik Auh qF eyar port qy rihMdy hn qy jdoN sfnUM AunHF dI loV hovy qF mMmI zYzI AunHF nUM Gr lY afAuNdy hF . Pyr AuwQy hI Cwz afAuNdy hF .
iewk bwcf afKx lwgf mYN vwzf ho ky afpxy afpxy mMmI pfpf nUM kdy afpxy qoN dUr nhI rihx dyxf aqy nf hI koeI kMm krn dyxf .mYN bhuq pVH ilK ky Zyr sfrf pYsf kmfvFgf aqy AunHF nUM sB kuJ lY ky dyvfgf jo Auh kihxgy ikAuN ik AunHF ny hI mYnUM ies kfibl bxfieaf hY aqy mYN AunHF nUM kol rwK ky hwQIN AunHF dI bhuq sfrI syvf vI krnI hY ikAuN ik ieh myrf PrjL hY .pyr Auh bhuq KusL hoxgy mYnUM vI cMgf lwgygf . nfly myry mfqf ipqf myry qoN dUr jf ky nhIN rih skdy Auh mYNnMU bhuq ipafr krdy hn aqy Auh qF myry qoN dUr aqy alwg rih ky qF Auh mr hI jfxgy . mYN aijhf kdy nhIN krFgf . ieh sB suxdy kol bYTy mfipaF dIaf awKF ivwcoN hMJU bih qury aqy mYnuM iesLfry nfl blf ky iewk pfsy lY gey qy afKx lwgy bwcy dIaf gwlF sux ky sfnUM afpxI glqI df aihsfs ho igaf aqyasI ieh PYslF kr ilaf hY ik afpxy bwuZy mfqf ipqf nUM hor iewk pl vI afpxy qoN dUr sInIar istIjn hom ivwc qVPx leI nhIN rihx idaFgy .
mYnUM bhuq hI cMgf lwgf ik cloN dyr nfl hI shI bwcy dI ingr sog ny hI afpxy mfipaf nUM AunHF dI glqI df aihsfs krvf ky shI rsqy lY aFdf aqy Auh sinIar istIjn hom qoN afpixaF nUM AunHF dy hI Gr ilafAux leI rfjLI ho gey sn . afE asIN vI sfry awj gRYNz pyarYNts zy qy ieh PYslf krIey ik afpxy jxidaF nUM afpxy nfl rwK ky iewk hI Cwq hyT rih ky sdIaF qON clI af rhI sMXukq pirvfr dI pRQf nUM muV surjIq krky afpxy ipCokV nfl juV ky afpxf kImqI srmfieaf aqy siBafcfr dI sMBfl kr skIey .
ivsLvIkrn dI hnyHrI `c ruilaf cOQf QMm XfdivMdr kriPAU,
Bfrq vrgy alp-ivksq dysL dI afriQkqf `c jdoN "ivsLvIkrn" ijhy Bfry sLbd ny dsqk idwqI sI qF dysL dy vwzy ihwsy nMU iehnF nIqIaF bfry kuJ vI pqf nf lwigaf.pqf vI ikvyN lwgy ,ijhVy dysL `c lokqMqr dy 60 sflF bfad 77 % lok 20 rupey idhfVI `qy gujLfrf kr rhy hox,EQy jnqf dy cyqn smfijk ivkfs df aMdfjLf sihjy hI lgfieaf jf skdf hY.ivsLvIkrn dy eys sLbd qy nIqIaF df dysL dy vwzy ihwsy nMU BfvyN pqf nf lwigaf hovy,pr iehnF nIqIaF qoN lfhf lYx vfly dysL dy iek insLicq vrg ny nIqIaF dy pwK `c vwzI pRcfr muihMm ivwZI ,ijsdf sfQ lokqMqr dy cOQy QMm mIzIaf ny idwqf.iesy pRcfr df nqIjf sI ik Bfrq dI mWD vrgI jmfq vI aKLbfrF qy KLbrIaf cYnlF dI BfsLf bolx lwgI.dysL `c nv-bsqIvfd dy rUp `c afeIaF iehnF nIqIaF df dysL dy vwzy mIzIaf GrfixaF ny svfgq ikAuN kIqf? qy ikAuN ivsLvIkrn pwKI pRcfr lihr clfeI?iesdy leI QoVHf vyrvy qy ivsQfr `c jfxf pvygf.
1947 qoN bfad dI pwqrkfrI dy ieiqhfs `c 1990ivaF dy dhfky smyN BfrqI pwqrkfrI df cihrf aijhf bdlxf sLurU hoieaf,ik pCfxnf musLikl ho igaf.ivsLvIkrn dI pMUjI nfl hoey mIzIaf dy ies psfrvfd nMU mIzIaf GrfixaF qy srkfrF ny "sUcnf kRFqI" df nFa idwqf.ieh sUcnf kRFqI ivsLvIkrn dI pMUjI nfl hoeI sI ,ies leI ijLafdfqr mIzIaf sMsQfvF qoN ilmitz kfrporyt kMpnIaF bxy mIzIaf ny iehnF nMU Bfrq dy ivkfs dy rUp `c pRcfrnf sLurU kr idwqf. iehnF nIqIaF nfl afey "sUcnf ienklfb" nfl 70ivaF dy dhfky qwk Jolf ltkfeI,moty Prym dy sLIsLy dI aYnk vfly pwqrkfrF dI QF ,kot pYNt vfly hfeI PfeI pwqrkfr njLr afAux lwgy.pihrfvy dy ieh kItfxU ijsmfnI qOr qy hI nhIN, blik idmfgI qOr `qy vI Dur aMdr pRvysL kr gey.hmysLF smfijk srokfr nMU mwuK rwKx vfly pwqrkfrF `qy “pRoPYsLniljLm” eynf BfrU ho igaf ik smfijk ijMmyNvfrI qy pRqIbwDqf dI QF kfrporyt GrfixaF dy mflkF dI jvfbdyhI vwzI gwl jfpx lwgI hY .ivdysLI pMUjI dy Bfr hyT dwby mIzIey ny,smfijk srokfr nfl juVIaF KLbrF nMU Bulfky tI[afr[pI[ qy srkUlysLn dI dOV `c ivsLvIkrn dI loV leI PYsLnvfd,Kpqvfd qy snsnI nMU qF KUb hulfrf idwqf, pr jnqf dy dwuKF drdF nfl juVIaF KLbrF dy afkfsL `c hnyHrf ilaf idwqf.
ijhVI pwqrkfrI bsqIvfd dy iKlLfP lVidaF lMmy sMGrsLF dy ieiqhfs qoN lMGI sI,AusnMU dysL dy kuJ GrfixaF ny afpxy injI ihwqF leI nv-bsqIvfd dI gulfmI vwl Dwk idwqf. nv-bsqIvfdI dy rUp `c afeIaF iehnF nIqIaF df dysL dy keI swijaF-KwibaF ny ztky ivroD kIqf.iehnF nIqIaF df ivroD krdy hoey hI pRiswD amrIkI ivdvfn nOam cOmskI ny iliKaf "mIzIaf dy ivsLvIkrn df mqlb BYa mukq akfsL qy ivigafpn `c vfDf hovygf.Kfs qOr qy ivdysLI mfl qy ivigafpn `c vfDf.iehnF mIzIaf cYnlF rfhIN AuhnF df hI idRsLtIkox pYdf hovygf,ijnHF kol kOmFqrI mIzIaf nMU clfAux leI pMUjI hY.sUcnfvF `c kmI afAuNdI jfvygI qy ivafpk rUp `c vyiKaf jfvy qF iehnF df AudysL aijhy sroqy pYdf krnf hovygf,jo iek dUjy qoN alwg hovy qy ieh sroqy ijLhnI qOr `qy aYny vMzy hoey hox,ik rfjnIqI `c iksy sLkqI nMU pRysLfn nf kr skx".vyKxf hovy qF ivsLvIkrn dI pMUjI nfl sLurU hoey BfrqI aKLbfr qy cYnl vI lgBg aijhI hI BUimkf inBf rhy ny.smfijk srokfrF nfl juVI pwqrkfrI `qy BfrU pRoPYsLniljm ny aKLbfrF qy cYnlF dy sMpfdkF nMU mYnyjrF `c qbdIl kr idwqf hY qy KLbr hux pRozkt dy rUp `c qbdIl ho geI hY.cYnl qy aKLbfr df sfrf arQsLfsLqr iesLiqhfr nfl juiVaf hox dy kfrn cYnlF `qy aKbfrF `c lok-lBfvnIaF khfxIaF,BUq pRyq qy aDfirq sIrIal,arD ngn qsvIrF afid hor pqf nIN kI kI proisaf jFdf hY qy bfad `c iesy nMU “pRoPYsLniljLm” df nFa dyky ikhf jFdf hY ik “jo jnqf vyKxf cfhMudI hY,asIN AuhI ivKfAuNdy hF".swiBak smfj dy pihrydfr khfAux vfly cYnlF ny nYqikqf qy anYiqkqf nMU ieko qwkVI `c qol idwqf hY.keI KLbrIaf cYnl joiqsL jF gRihF nCwqrF nMU ies qrHF ivKfAuNdy ny,ijs qrHF Auh KLbrIaF nhIN ,aMDivsLvfsI cYnl hox.
jrmnI `c nfjLIvfd jdoN isKrF `qy sI qF ihtlr dy mIzIaf pRcfrk goiebljL ny ikhf sI "ik jy iek JUT nMU sO vfr bol idwqf jfvy qF ieh swc ho jFdf hY".ivsLvIkrn dIaF nIqIaF dy Bfr hyT dwibaf mIzIaf vI awjklH bhuqy JUTF nMU swc bxfAux dI kvfied `c juitaf hoieaf hY.dysL dI asl qsvIr dy,pwuTy pfsy nMU lokF sfhmxy pysL kIqy jf irhf hY.sLyar bjLfr df sUck aMk hovy jF iPr sfmrfjI mMzI dI loV leI afeI "hrI kRFqI" hovy,sB cIjLF nMU pUry Bfrq dy ivkfs nfl joVky vyKfieaf jFdf hY.sLyar bjLfr jdoN 20,000 df aMkVf pfr krdf hY qF mIzIaf iesnMU lokqMqr df pMjvF QMmH bxfky pRcfrdf hY,jdoN ik cYnl Ausy bjLfr dI gwl kr rhy hMudy ny ,jo kdy ikRkyt dy mYc qy kdy coxF dI ijwq hfr kfrn pRBfivq ho jFdf hY qy ijsnMU ivdysLI invysLk eyjMsIaF inrDfirq krdIaF hn. dysL dy iksy adfkfr nMU "sdI df nfiek " bxfky qy ikRkt dy ivsLv kwp nMU ivsLv XwuD df nF dyxf vI JUT nMU swc bxfAux vflI gwl hY.ikRkyt nMU 24 GMitaF `coN 16-16 GMty ivKfky kroVF drsLk nMU ikRkyt dy rfsLtrvfd nfl joVdy hoey cYnl iesLiqhfrbfjLI jLrIey bhurfsLtrI kMpnIaF leI vwzf bjLfr pYdf krn `c lwgy hoey hn.alocnf dy hux nvyN stYNzrz bx gey hn,mIzIaf rfKI- mIkf,isLlpf sYtI cMumx afid hfsohIxI mwidaF dI "ijMmyNvfr" mIzIaf aflocnf krdf njLr afAuNdf hY.smfj `c vfprdIaF dwby kucly lokF dIaF sUcnfvF nMU axgOilaF krky mIzIaf ivakqIgq GtnfvF nMU hmysLF AuBfrky pysL krdf hY. ijvyN iek ipRMs dy Kwzy `c izwgx dI Gtnf nMU mIzIaf vwzy pwDr `qy pysL krdf hY pr dysL dIaF sVkF `qy iPrdy hjLfrF BwuKy nMigaF bwicaF dI KLbr cYnl kdy pysL nhIN krdy .iesy qrHF mIzIaF dilqF,afidvfsIaF,iksfnF qy GwtigxqIaF dy sMGrsLF nMU pysL nhIN krdf,ijhVIaF KLbrF isstm dIaF ivroDqfeIaF nMU iqwKf krdIaF ny,AuhnF qoN mIzIaf prhyjL krdf hY ,ikAuNik mIzIey dI rfjnIiqk-afriQkqf AusnMU aijhf krn dI iejfjLq nhIN idMdI.mIzIaf nMU vwzy rUp `c iesLiqhfr bhurfsLtrI kMpnIaF hI idMdIaF hn,ies leI mIzIaf kMpnIaF dy afriQk qy rfjnIiqk ihwq pUrny afpxI ijMmyNvfrI smJdf hY.KLbrI cYnl kol awjkwlH hr Kyqr leI ivsLysL bIt dy pwqrkfr ny,pr dysL dy vwzy ihwsy mjLdUrF iksfnF leI koeI vI lybr jF aYgrIklcr bIt nhIN hY.dysL dy 75% ihwsy nMU Cwzky 25% ihwsy nMU kvr krn df vI iehI kfrn hY,ikAuNik 25% lokF iswDy qOr `qy bhurfsLtrI kMpnIaF dy bjLfr nfl juVy hoey hn.iesy leI cYnl aijhy pRogrfm pysL krdy hn,ijnHF nfl "KfE pIE aYsL kro" dy siBafcfr nMU pRPwulq kIqf jf sky. hux cYnl nfgirk nMU AupBogqf `c qbdIl krn `c lwgy hoey hn.gMBIrqf nF dI cIjL cYnlF qoN Kqm ho geI hY.iesy nMU ibafn krdy msLhUr mIzIaf aflock byn bYkyzIan kihMdy ny ik "gMBIr KLbrF qy pRogrfm pfTkF qy drsLkF nMU Xfd idvfAuNdy ny ik nvyN pfEzr,sfbx jF nvyN mobfiel nfl dunIaF mwuTI `c nhIN kIqI jf skdI,Bfv sfzIaF afriQk,smfijk qy rfjnIiqk smwisafvF dy hwl nhIN ho skdy,pr mwuK Dfrf dy mIzIey df pUrf arQsLfsLqr hI sfbxF,tUQpystF qy mobfielF qy itikaf hoieaf hY".
ijs qrHF vwzI mwCI,CotI mwCI nMU KFdI hY,Ausy qrHF ivsLvIkrn dy dOr `c vwzIaF mIzIaf kMpnIaF CotIaF nMU Kf ky eykfiDkfrI kfiem kr rhIaF hn.ies nfl sUcnf dy mrn df Kqrf ijLafdf pYdf hoieaf hY.aMqrrfsLtrI mIzIaf qy njLr mfrIey qF njLr afAuNdf hY qF pUrI dunIaF df Durf khfAuNdy amrIkf `c 1983 `c mIzIaf dy lgBg hr sfDn `qy 50 kfrporysLnF df kbjLf sI,1987 `c 29,1990'c 23 qy 1997 qwk afAuNidaF 10 hI kfrporysLnF pUry mIzIaf Zfcy `qy kfbjL sI.mOjUdf smyN inAUjL kfrporysLn,tfiem vfrnr,ey[E[aYWl izjLnI,btylsmYn,vfakfm qy tI[aYWs[afeI[ aijhIaF 6 kMpnIaF ny ,jo amrIkf dy ryizE,tI[vI qy aKLbfrF nMU kMtrol krdIaF ny.iehnF `coN "inAUjL kfporysLn" df stfr grwup qy tfeIm vfrnr df sI[aYWn[aYWn[ BfrqI mIzIey `qy afpxI pYNT lgfqfr vDf rhy hn.iesy qrHF BfrqI mIzIaf dy iesLiqhfr nfl sbMiDq ibjLns `qy vI cotI dIaF 5 kMpnIaF kbjLf hY,ijnHF sfrIaF nMU ivdysLI kMpnIaF kMtrol krdIaF hn.eykfiDkfr qy sLkqI jdoN vI vDdI hY qF iesdy gMBIr iswty smfj nMU Bugqxy pYNdy hn.Kfs kr Bfrq vrgy dysL `c ijwQy dysI pMUjI nhIN ,blik ivdysLI pMUjI afpxf eykfiDkfr kfiem kr rhI hY.dysL dy pRDfn mMqrI mnmohn isMG ny sI[aYn[bI[sI[ cYnl `qy ivcfr crcf `c ikhf ik"sfnMU afpxy sI[aYWn[aYWn[ qy bI[bI[sI[ dI jLrUrq hY,jo globl pwDr `qy globl njLrIey df sroqf pYdf kr skx",hF jLrUr hI dysL dI qrwkI qy ivkfs leI aijhy cYnlF dI jLrUrq hY,pr kI ivdysLI pMUjI dI nINh `qy itky hoey sI[aYn[aYn,bI[bI[sI[ qy "stfr" sMGrsLF BrI pwqrkfrI dy isDFqF, mwulF ,imafrF qy srokfrF `qy pihrf dy skxgy ?ieh gwl jLrf iDafndyxXog hY.hflq qF ieh hY ik sfbkf pRDfnmMqrI jvfhrlfl nihrU vloN KLbr eyjMsI pI[tI[afeI[ df eykfiDkfr qoVn leI nvIN iejLfd kIqI geI eyjMsI XU[aYWn[afeI[ nMU kbjLy `c lYx leI kuJ mIzIaf sMsQfvF vloN koisLsLF lgfqfr ho rhIaF hn.ies leI sfry vrqfry nMU smJdy hoey pwqrkfr BfeIcfry nMU zMUGfeI nfl socx smJx dI jLrUrq hY,nhIN qF ieiqhfs, sfzy simaF dy ies dOr vwl hmysLF svflIaf ingHf nfl vyKdf rhygf.
XfdivMdr kriPAU, nvIN idwlI. e-mAil:mAil2mAlfA@gmAil[com mb: 9899436972
bhupWKI sLKsLIaq df mflk sI pRBjoq DflIvfl “jo afieaf so cWlsI sbko hI afeI bfrI hY”gurbfxI dy kQn anusfr,jo vI iensfn ies dunIaF qy afieaf hY, afiKr ieWk nf ieWk idn qF Aus ny ies dunIaF nUM CWz ky jfxf hI hY. kuJ iensfn afpxI Aumr Bog ky aqy afpxIaF pRvfirk jLuMmyvfrIaF nMU inptf ky jFdy hn. AuhnF dy jfx qy, ipWCy rih gey pRIvfr nUM duWK qF jLrUr huMdf hY, pr Aus, AuWpr vfly df Bfxf mMnxf hI pYNdf hY. pr jdoN koeI iensfn Br jvfnI dI Aumr ivWc ies dunIaF nMU CWz ky clf jfvy qF Aus dy pRIvfr nMU qF ieWk asih qy akih duWK huMdf hI hY.Aus dy nfl Aus iensfn dy dosqF imWqrF aqy jfnx pihcfnx vfilaF nMU vI Aus dy jfx df bhuq duWK huMdf hY. aYsf hI hoieaf pRBjoq isMG DflIvfl dy jfx nfl. jo ik isrPL 30 sfl qoN vI GWt Aumr Bog ky ,lgfqfr 4 sfl kYNsr vrgI nfmurfd bImfrI nfl sMGrsL krdf hoieaf, Aus sWcy ipqf vfihgurU dy crnF ivWc jf ibrfijaf. pRBjoq 3 BYxF df ieWko ieWk vIr sI. bjuLrg mfipaF df kmfAU puWq aqy afpxI ZfeI sflF dI bytI df ipqf aqy afpxI nOjvfn pqnI df pqI sI. pRBjoq ieWk ivakqI nhIN blik ieWk sMsQf df nfm sI.CotI Aumry lMbf pYNzf qYa kr igaf.bVy hI imlfpVy suBfa df mfilk sI.jo vI AusnMU ieWk vfrI imldf , Ausdf hI ho ky rih jFdf. dosqF imWqrF dy ivWc pRBU dy nfm nfl msLhUr, Auh hr kMm dy ivWc mohrI huMdf. aYWs,zI kflj brnflf dy ivWc pVHdy hoey Ausny ivWidak Kyqr dy ivWc qF mWlF mfrIaF hI,nfl hI KyzF dy ivWc vI mohrI sI.pMjfb nYWtbfl tIm dy mYNbr huMidaF Ausny anykF kIrqImfn sQfipq kIqy.pRBU dy tIm ivWc huMidaF ,pMjfb dI tIm ny lgfqfr cfr sfl rfsLtrI cYNpIanisLWp ijWqI. aYn sI sI dy hryk kMm ivWc Auh aWgy huMdf sI.aYn aYs aYs dy ivWc Auh kflj hI nhIN blik pUrI pMjfbI XUnIvristI ivWc mohrI sI aqy XUnIvristI ny AusnMU 1997 ivWc srvoqm vlMtIar aYlfinaf sI.ies dy nfl nfl Auh kivqfvF aqy gjLlF ilKx ivWc vI cMgI hWQ ajLmfeI krdf sI. aYs zI kflj brnflf dI mYgjLIn “dI strIm”ivWc sB qoN ijLafdf njLmF,kivqfvF aqy gjLlF pRBjoq dIaF hI huMdIaF sn. hr musLfiery ivWc kivqf Aucfrx mukfbly ivWc vI Auh mohrI hMudf. muWkdI gWl ik Auh ikqy vI ipWCy nhIN sI huMdf.ieQoN qWk ik rfsLtrI hfeIikMg trYikMg kYNpF ivWc vI Auh mohrI hMudf sI. sLfied afp jI nMU jfx ky hYrfnI hovygI ik AusnMU stamp collection df vI sLONk sI aqy Aus kol hjLfrF dI igxqI ivWc stamps sn, ijMnF dy ivWcoN ijLafdfqr durlWB sn. ryzIE df sONk vI AusnMU Coty hMidaF qoN hI sI. Bfrq ivWc Auh radio listeners club df ahudydfr sI. knyzf jfx qoN isrPL 2 idn pihlF Auh brnflf ivWc ies klWb dI rfj pWDrI imlxI vI krvf ky igaf sI. pRIvfirk sUqrF muqfibk pRBjoq 1998 ivWc kYnyzf afpxy pRIvfr dy nfl afieaf. sMn 2000 ivWc Auus ny ryzIE pRdysI duafrf afpxI jfx pihcfx krvfeI. Aus qoN bfd Ausny kdI ipWCy muV ky nhIN vyiKaf. ryzIE qF hor vI cWldy sn. pr Aus kuJ vWKrf krn dI Tfx leI sI. agFh vDU ivcfrF df sbUq dyNidaF hoieaF Aus ny sB qoN pihlF TWg bfibaF, Dfgy qvIq dyx vfilaF ,joqsLIaF,nmUjIaF dy hWQoN TWgy jFdy lokF nMU jfgrUk krnf sLurU kIqf. ies leI Aus ny ryzIE pRdysI qy qrksLIl ivcfr sunfAuxy suLrU kIqy ijs nMU sroiqaF vWloN byhWd psMd kIqf igaf. iPr Aus ny mhfrfjf rxjIq isMG dI jIvnI aqy isWK rfj AuWpr ieWk lVIvfr nftk pysL kIqf. dfj dI lfhnq,kuVIaF nMU grB dy ivWc hI mfr mukfAux vflf sfzy smfj nMU cMbiVaf hoieaf kohV,vrgy sMvydnsLIl msilaF AuWpr pRogrfm pysL krky Auh ieh ieWk ivlWKx ryzIE host ho inWbiVaf. vDIaf host hox dy nfl nfl Ausny smfj ivWc ivcrdy hoieaF afpxy afp nMU ieWk vDIaf iensfn vjoN vI sQfipq kIqf. sMn 2004 ivWc AusnMU zfktrI jFc qoN pqf lWgf ik AusnMU idmfgI kYNsr hY.zfktrF ny AusnMU ryzIE qy bolxoN mnHF kr idWqf. Aus qoN bfd qF Aus dI ijLMdgI hI bdl geI.Aus ny aMimRq pfn kr ilaf aqy gurU dy lV lwg igaf.hr vyly Aus dI juLbfn qy vfihgurU, vfihgurU hI rihMdf.iksy nMU afvfjL vI mfrnI huMdI qF vfihgurU jI hI kih ky bulfAuNdf. lWgdf sI ik ijvyN Ausny Aus AuWpr vfly df Bfxf mMn ilaf hovy,jo ik sB nfloN aOKf kMm huMdf hY. QoVHI dyr ielfj qoN bfd Auh vfips ryzIE qy afieaf qF sroiqaF ny Aus df KLYr mKLdm kIqf. iesy dOrfn Ausny afpxy sroiqaF dI mMnjULrI nfl pRdysI ryzIE nMU inrol Dfrimk hI kr idWqf.pr QoVHI dyr bfd hI zfktrF ny AusnMU Pyr ryzIE qy bolxoN mnHF kr idWqf.Aus dI gYrhfjLrI ivWc Aus dy dosq aWgy afey aqy ies pRogrfm nMU cWldf rWiKaf. 23 jUn 2008 dI svyr nMU ijAuN hI ryzIE pRdysI qy ieh sogmeI KLbr sunfeI geI ik pRBjoq isMG hurIN ies PLfnI dunIaF nMU alivdf khy gey hn.Aus dy sroiqaF aqy pRsMskF vwloN sfrf idn aPLsos krn leI PLon afAuNdy rhy.torFto dy sfry mIzIey ny ies df bhuq hI duWK mnfieaf.mIzIey dy suihrd sWjxF vWloN Ausy idn ieWk hMgfmI mIitMg sWd ky ies duWK dI GVHI ivWc pRBjoq dy pRIvfr dy nfl Klox df vfdf kIqf igaf. pRBjoq vWloN suLrU kIqf igaf,ieh ieWko ieWk Dfrimk pRogrfm hY jo ik isrP aqy isrP Drm dI hI gWl krdf hY.Dfrimk aqy Auh vI inrol Dfrimk pRogrfm clfAuxf ieWk bhuq hI kiTn kMm hY.ies ivlWKLx pRogrfm dy nfl bhuq sfry sroqy bhuq sflF qoN juVy hoey hn.cfhIdf ieh hY ik ies qrF dy inrol Dfrimk pRogrfm nMU cWldf rWiKaf jfvy. ies nMU cWldf rWKx leI vpfrI vIrF dy sihXog dI bhuq loV hY.afs krdy hF ik ies pRogrfm nMU pRBjoq dI Xfd ivWc Dfrimk hI rWiKaf jfvygf. sWcy ipqf vfihgurU dy crnF ivWc ardfs jodVHI hY ik pRBjoq isMG dI rUh nMU afpxy crnF kmlHF ivWc invfs bKLsLy aqy ipWCy rih gey pRIvfr nMU Bfxf mMnx df bl bKLsLy. rxjIq isMG pnysr
kI mksd hY Binafrf vfly dy gRMQ dIaF torFto ivwc pRdrsLnIaF lfAux df? KVHy pfxI ivwc sotf mfrn vFg ipCly idnIN Binafrf vfly df gRMQ torFto ilaFdf igaf. iek aKLbfr dy sflfnf smfgm ivwc iesdI ivsLysL pRdrsLnI lgfeI geI. iPr ies gRMQ nMU isMG sBf kYnyzf vwloN tI[ vI [Aupwr iljfky 'gurbfxI' pRogrfm rfhIN kYnyzf Br ivwc ivKfieaf igaf. hux svflF df svfl hY ik jd aYs vkq Binafrf vfly df ikDry koeI muWdf nhIN, koeI ivvfd nhIN, qF iPr ies gRMQ nMU pMjfb qoN bfhr dUr durfzy dy sLihr torFto ivwc ilafky vwzy pwDr qy pRdrisLq krn ipwCy mksd kI hY? Auh vI Aus vkq jd smuwcf iswK jgq guru gRMQ sfihb jI df gurgwdI vrHf mnfAux dIaF iqafrIaF kr irhf hovy. suBfivk hI hor svfl AuTdf hY ik afiKr ies gRMQ nUM iewQy ilafAux vfly lok kOx hn aqy hux ieh gRMQ ikwQy hY? asIN ieh jfnx leI jd pMjfb gfrzIan dy sMpfdk, gurbfxI tI[ vI[ dy host aqy isMG sBf kYnyzf dy kfrkunF qwk phuMc kIqI qF sB df iewko hI Auqwr sI ik AunF kol ies bfry koeI jfxkfrI nhIN hY. ies bfry isrPL gurcrn isMG ijAuxvflf hI jfxdy hn. Auh hI ies gRMQ nMU sB pfsy lY ky gey sn. sB dy kihx `qy jdoN asIN sR: gurcrn isMG hurF nMU puwiCaf qF AuhnF vI afK idwqf ik AuhnF kol vI kuwJ lok awgoN iksy hor qoN aqy Auh awgoN iksy hor koloN lY ky afey sn, aqy Auh lok kOx sn iesdf AuhnF nMU vI nhIN pqf. ies dy nfl hI AuhnF afK idwqf ik ieh ivvfd gRsq gRMQ hux AuhnF kol nhIN hY. hYrfnI dI gwl hY ik isMG sBf dy KojI sYNkVy sfl purfxIaF ilKqF df swc Aujfgr krn leI qF pwbF Bfr hoey iPrdy hn, hr gwl nMU qrk dI ksOtI qy prK ky swc aqy kwc df inKyVf krn df imsLn afrMBI bYTy hn, pr iehnF nMU Binafrf vfly df gRMQ kOx dy igaf aqy iPr kOx lY igaf, ies bfry kuwJ pqf nf hovy, ieh mMnxf aOKf hY. jykr vfikaf hI ies qrF hoieaf hY aqy gurcrn isMG hurF smyq ies gRMQ dy iewQy pRgt hox aqy iPr CfeIN mfeIN ho jfx dy smuwcy GtnfkRm dI jfxkfrI iksy kol vI nhIN hY qF mfmlf iblkul gMBIr hY aqy iDafn mMgdf hY. asIN hr msly ipwCy hI iksy eyjMsI jF afr[ aYs[ aYs[ vgYrf df hwQ hox dIaF gwlF krdy hF. hux dyKxf bxdf hY ik ieh vI iksy eyjMsI jF afr[ aYs[ aYs[ dI koeI cfl qF nhIN? ikqy lokF dy jjLbfqF nMU qIlI lfky koeI nvF ibKyVf KVf krn dy Xqn qF nhIN ho rhy? afpxy kfrkunF dI pCfx gupq rWKx leI ijs qrF KuPIaf eyjMsIaF krdIaF hn, Ausy hI qrF dy vlyvyNdfr KuPIaf ZMg rfhIN ies gRMQ nMU torFto ivwc pRgt kIqf igaf hY. gRMQ dI pRdrsLnI qoN bfad ies df iksy axdwsI QF phuMc jfxf aqy ies nMU iewQy ilafAux vfly dI BfP vI bfhr nf inklxI iewk sPl KuPIaf afpRysLn qoN Gwwt nhIN jfpdf. ies smuwcy GtnfkRm qy njLr mfiraF ieh kfrvfeI iksy lukvyN mnorQ dI kVI jfpdI hY. nhIN qF, JgiVaF df kfrn bx skx vfly ies gRMQ nMU iewQy puwjdf krn vfilaF dI pihcfx CupfAux ipwCy hor kI kfrn ho skdf hY? ies qoN awgy, pMjfb gfrzIan dy sMpfdk df ieh iesLfrf ik sLfied ieh gRMQ pMjfb dy iksy Qfxy ivwcoN afieaf hY aqy gurcrn isMG hurF df tI[ vI[ Aupwr ieh kihxf ik puils vwloN Binafrf vfly dy kfbU kIqy iqMn gRMQF ivwcoN do sfV idwqy gey sn aqy qIjf AuhnF kol puwjf hY, vI gMBIr svfl KVy krdf hY. kI idlcspI ho skdI hY pMjfb puils dI ies gRMQ nMU torFto phuMcfAux dI aqy Auh vI 'pMQk' aKbfr dy smfgm ivwc pRdrisLq krn leI? kI pMjfb puils dy QfixaF df isMG sBf kYnyzf nfl koeI isWDf sMprk hY? jF kI isMG sBf vfly iewk mohry vFg vrqy gey hn? jy ies sB df jvfb nFh ivwc hY qF isMG sBf vfly sB kuwJ jfxdy hoey mcly bxky mfmly nMU sLwkI ikAuN bxf rhy hn, aqy ies bckfnf sLosLybfjLI rfhIN kI mfarkf mfrnf cfhMudy hn? DMnvfd. asIN hF, suKijMdr isMG, jIvn isMG cfihl, aqy hjLfrf isMG Pon: (416) 822-5229 sMpfdkI not:- KLbrnfmf nMU Byjy gey ies pRYs not ivwc sbMDq swjxF ny kuJ aihm nukqy AuTfey hn aqy ies nMU hUbhU pRkfsLq kr idwqf hY. hor ivcfrF nMU vI ZukvIN jgfH idwqI jfvygI.
afstRylIaf ivwc pMjfbI BfsLf aqy siBafcfr dI hoNd aqy ivkfs
pRBjoq sMDU 0402138322, ssp123@gmail.com
dunIaF Br qoN afey pMjfbI ivdvfnF aqy snyhIaF nUM afstRylIaf dy smUMh pMjfbIaF vwloN inwGI siq sRI akfl.
myrI ividak Xogqf mYnUM ies lfiek nhIN bxfAuNdI ik mY ies mMc qy eyny vwzy ivdvfnF dy rUbrU hovF pr mY DMnvfdI hF zf[ DnvMq kOr jI aqy zf[ jsbIr kOr jI hurF df ijnHF ny myrf pMjfbI pRqI moh vyK ky mYnUM ieh mOkf idwqf hY. eyQy mY BYx DnvMq hurF nfl iewk inwkf ijhf iglHf vI krFgf. pMjfbI XUnIvristI qoN pMjfbI kfnPLRMs ivc sLfml hox leI mYnMU jdoN swdf pwqr aMgRyjLI ivwc imilaf qF lwgf ijvyN qusIN sfzy Auqy mF mihtr hox df AulFBf dy idwqf hovy. mY inmrqf sihq dwsxf cfhFgf ik asIN ivdysL jf ky vI afpxI mF bolI dI gurmuKI ilwpI nUM Enf hI ipafr krdy hF ijMnf qusI krdy ho aqy asIN pMjfbI ilwpI `c afey swdf pwqr nUM vD jI afieaF kihMdy hF. myry leI ieh pihlf mOkf hY jdo mY pMjfbI BfsLf sbMDI prcf pVH irhf hF. sLfied myrf prcf aijhI gosLtI dy sQfpq imafrF `qy Krf nF Auqry ies leI mY pMjfbI ivdvfnF qo agfAU muafPLI cfhuMdf hF. awj mYnUM apxI hoNd pMjfbI mF bolI dI AuNgl PLV ky mylf vyKx afey iewk bfl ijhI jfpdI hY ijs qoN myly df cf sFiBaf nhIN jFdf. afstRylIaf iewk bhu BfsLI aqy bhu siBafcfrI dysL hY ieQy krIb 160 mulkF dy lok af ky vwsy hoey hn. pMjfbI BfsLf afstRylIaf ivwc krIb 200 qo vwD bolIaf jfx vflIaF BfsLfvF ivwcoN iewk hY. sfl 2000 dI mrdmsLumfrI anusfr eyQy 8000 lok pMjfbI bolx vfly hn. mY eyQy dwsxf cfhFgf ik eyQy vI hflfq pMjfb nfloN vwK nhIN hn. myrI afpxI jfcy eyQy pMjfbI bolx vflLy lokF dI igxqI lwKF ivc hY pr isrPL 8000 hI hn jo pMjfbI BfsLI aKvf ky Kud nUM mfx mwqf smJdy hn. bfkI dy Kud nMU ihMdI, AurdU jF aMgRyjLI BfsLI aKvf ky KusL hn. pqf nhI sfzy vzyiraF qoN ikwQy glqIaF hoeIaF ny jo jfxy axjfxy ivwc pMjfbI isrPL iswKF dI BfsLf hI aFk idwqI geI hY. kihMdy ny ik jy iksy kOm nUM Kqm krnf hovy Aus dI mF bolI Kqm kr idE, kOm afpxy afp hI muwk jfvygI. eyQy qF asIN afpxI mF bolI nUM afpxI mF mMnx qoN ienkfrI ho ky afp hI Aus df glLf GuwtI jFdy hF.ieh ivcfrn dI loV hY. myrI jfxkfrI anusfr sB qoN pihlF pMjfbI krIb sMn 1890 ivwc nfrQ kueInjLlYz ivwc afey sn aqy 1940 ivwc iehnF ny vulgUlgf ipMz ivKy afky kyly dI KyqI krnI sLurU kIqI sI. hOlLI hOlLI iehnF dI igxqI eyQy vDdI geI qy awj ieh ipMz pMjfbIaF df ipMz hI aKvfAudf hY. ies ipMz df 95 PIsdI kylf Pfrm pMjfbIaF kol hY. eyQy hI afstRylIaf df sB qoN pihlf gurduafrf 1969 ivc bixaf sI qy Esy smy hI iek hor gurduafrf Ausfr ilaf igaf jo awj afpxI ivsLysL ivsLflqf df sdkf, awj vI dunIaF Br qoN jFdy sYlfnIaF dI iKwc df kyNdr hY. swqrivaF qoN bfd jdoN vfeIt afstRylIaf pflsI Kqm hoeI qF pMjfbIaF dI afmd ivwc vI BrvF vfDf hoieaf. pMjfbIaF dI BrvIN afbfdI awj qusI isznI, mYlbrn, ibRsibn, igiRPQ, prQ, ayzIlyz, kYnbrf afid sLihrF ivc vyK skdy hoo. hr sLihr ivwc pMjfbIaF ny afpxIaF aiDafqmk loVF leI gurU Gr bxfey hoey hn. isznI ivwc dwKxI arD goly df sB qoN vwzf gurU Gr gurduafrf sfihb pfrklI susLoBq hY. ies qo ielfvf isznI ivwc hor gurduafry hn. afstRylIaf ivwc kuwl imlf ky do drjLn dy krIb gurU Gr hn. ies ivwc koeI sLwk nhIN ik ivdysLF ivwc pMjfbI BfsLf aqy siBafcfr dy ivkfs aqy psfr leI gurU Gr hI sB qoN vwzf sroq hn. kuJ gurU GrF ivwc CinCrvfr aqy aYqvfr inXmq qOr qy pMjfbI dIaF klfsF lwgdIaF hn. pMjfb dy mfJy, mflvy aqy duafby vFgUM eyQy vI pMjfbI: mlysLIan pMjfbI, ieMglYzIan pMjfbI, dysI pMjfbI afid DiVaF ivwc vMzy hoey hn. sfiraF df vwKo vwKrf siBafcfr aqy AupbolIaF hn. mlysLIan pMjfbI afpxI mF bolI leI sB qoN vwD sucyq hn. iehnF ny afpxf pMjfbI skUl vI bxfieaf hoieaf hY aqy ieh inXmq qOr `qy afpxf sflfnf pMjfbI smfgm vI krdy hn. ies qoN ielfvf mYlbrn ivKy srkfr qoN mnjLUrsLudf pMjfbI skUl cwl irhf hY ijQy bwcy 12vIN qwk pMjfbI pVH skdy hn. aijhf skUl isznI ivwc Kohlx leI AuwdmI afpxy qOr qy Xqn kr rhy hn. vYsy afstRylIaf dI srkfr vloN ieh shUlq pRfpq hY ik jy qusI iksy vI skUl `c pMjfbI pVHnf cfhuMdy ho qF quhfzy leI aiDafpk df ieMqjLfm kIqf jfvygf. eyQoN dI srkfr quhfzI BfsLf aqy siBafcfr dy ivkfs leI bhuq AudfrvfdI nIqI rwKdI hY pr quhfzI BfsLf leI shUlqF dyx vyly quhfzI igxqI vyKdI hY. aijhI srkfr koloN jy BfsLf dy ivkfs leI sihXog lYxf hY qF sB pMjfbI bolidaF nUM mrdmsLumfrI dOrfn mMnxf pvygf ik asIN pMjfbI hF. jy ieMj ho jFdf hY qF pMjfbI BfsLf nUM srkfry drbfry mfx idvfAux leI sfnUM iksy dIaF lyhlVIaF nhI kZxIaF pYxgIaF. afstRylIaf ivwc pMjfbI BfsLf nflo pMjfbI siBafcfr df ivkfs pUry jobn qy hY ijs df pRqwK sbUq afstRylIan pMjfbI muitafr, myrI BxyvIN, jpujI Kihrf df ‘ims ivsLv pMjfbx’ cuxy jfxf hY. afstRylIaf Br ivwc 150 dy krIb vwK vwK pMjfbI siBafcfrk sMsQfvF hn jo siBafcfrk smfgm krfAuNdIaF hn. eyQy mY ieh dwsxf cfhFgf ik pMjfbI dunIaF dI iewko iewk aijhI kOm hY jo ispfhI Gwt qy jrnYl vwD pYdf krdI hY qy sfzf afstRylIaf ies qoN koeI vwKrf nhIN hY. eyhI kfrn hY ik sfzI Kud nUM dUijaF nflo vDIaf sfbq krn dI pRivrqI ivwcoN hI inwq idn nvIaF siBafcfrk sMsQfvF pYdf huMdIaF hn. kuwl imlf ky pMjfbI siBafcfr leI ieh sLuB sLgn hY. krIb krIb hr hPqy kdy kdy hPqy `c do do vI siBafcfrk smfgm huMdy hn. sfzf afstRylIaf df pMjfbI kumYtrI df bfdsLfh rxjIq isMG KYVf qF hfsy hfsy ivwc keI vfr kih idMdf hY ik afstRylIaf ivwc pMjfbI siBafcfr df hVH afieaf hoieaf hY jy bc huMdf jy qF bc lE, pr aPLsos ik ieh smfgm BMgVy igwiDaF qoN agFh nhI qurdy qy BMgVy igwDy vI sI[ zI[ lf ky. sfzf mOlk BMgVf qy igDf jo mOky `qy bolIaF pf ky Zol aqy Zolk dI qfl nfl pfieaf jFdf sI, ies cMdry zI[ jy[ klcr ny ingl ilaf hY. sfihqk gosLtIaF, kvI drbfr, zrfmy afid iehnF smfgmF `coN guMm hn. ipCly sfl llkfr pRogrfm dOrfn mYlbrn dy pMjfbI BfsLf aqy siBafcfr dy aflMbrdfr, vIr crnfmq vwloN mlveI igDy dI sLfndfr pysLkfrI ny iewk BrvIN AumId jgfeI hY ik siBafcfr dy vfrs ajy eyQy ijAudy hn. sflfnf siBafcfrk smfgmF ivwco sB qo vwD iKWc BrpUr huMdf hY qIaF df mylf. ‘siBafcfrk swQ’ qo mfnqf pRfpq ies qIaF dy myly ivwcoN hI ims vrlz pMjfbx dI AumIdvfr cux ky ByjI jFdI hY. ipCly vrHy dy qIaF dy myly ivwc pMjfbI XUnIvristI qoN zf[ jsbIr kOr ivsLysL mihmfn vjoN sfml hoey sn. iehnF ny afpxI surIlI afvfjL nfl siBafcfrk gIqF dI JVI lf ky ies qIaF dy myly nUM cfr cMn lf idwqy sn. eyQy ipCly 21 sflF qo sflfnf iswK KyzF ho rhIaF hn iehnF ivwc pRmuWK qOr qy kbwzI, rwsfksLI, cftI dOV aqy hor dysI KyzF huMdIaF hn. pMjfbI BfsLf dy ivkfs ivwc eYQo dIaF pMjfbI aKbfrF dI pRmuwK BUimkf hY. pMjfbI sfihq pRymIaF dI sB qoN vwD psMdIdf aKbfr hY pMjfb aYkspRYs. ieh iewko iewk afstRylIaf qoN Cpdf pMjfbI aKbfr hY jo ieMtrnYt `qy vI AuplbD hY. ies qo ielfvf pMjfb tfeImjL, dI pyj aqy ieMzo tfeImjL vI eyQoN Cpdy pRmuwK aKbfr hn jo ik pfTkF ivwc muPLq vMzy jFdy hn. pMjfbI ryzE ivwco pRmuwK sI ‘hrmn ryzIE’ jo ik swqy iedn qy 24 GMty cldf sI. vUlgUlgy qoN afky amndIp iswDU ny bVI imhnq aqy PLrfKLidlI nfl pwilAuN pYsy Krc ky ies nUM 2 vrHy clfieaf pr ipCly vrHy hrmn ryzIE vwloN, sLhId Bgq isMG nUM smrpq iewk sLfndfr smfgm, ‘llkfr’ krvf ky ies dy bMd hox dI duKdfeI Kbr suxf idwqI. ies smfgm ivwc quhfzI XUnIvristI qoN zf[ jsbIr kOr hurF ny afpxI bulMd afvfjL ivwc ipwTvrqI gfiekf vjoN pRmuwK BUimkf inBfeI sI. ies qoN ielfvf hr sLihr ivwc kimAUintI ryzIE qoN, hPqfvfrI 1 qo 2 GMty dy pMjfbI pRogrfm afAudy hn. afstRylIaf srkfr dIaF sB BfsLfvF aqy sB siBafcfrF nUM pRPuwlq krn dI nIqI nfl aYs[ bI[ aYs[ ryzIE aqy iewk tIvI cYnl tI[ vI[ ays[ Kohilaf hoieaf hY. ies qoNN hPqy ivwc 2 vfrI awDy awDy GMty df tIvI pRogrfm aqy hryk vIrvfr ryzIE pRogrfm afAudf hY. pMjfbI BfsLf dy ivkfs leI ‘pMjfbI kOsl afPL afstRylIaf’ kfrjsLIl hY jo ik hryk vrHy afpxy sflfnf smfgm ivwc pMjfb, pMjfbI aqy pMjfbIaq leI vzmuwlf ihwsf pfAux vfly pMjfbIaF dIaF syvfvF bdly AuhnHF df ‘pMjfbIaq df mfx ayvfrz’ nfl snmfn krdI hY. ies sMsQf nUM mfx hfsl hY ik ies ny afstRylIaf dy pfrlImYt hfAUs ivwc pihlI vfrI vYsfKI 2005 ivwc mnfeI aqy Aus ipCoN hr sfl pfrlImYt ivwc ieh sMsQf vYsfKI mnfANudI hY ijs ivwc pMjfbIaF qoN ielfvf bhuq sfry mYNbr pfrlImYt vI ihwsf lYdy hn. ies qoN ielfvf ipCly vrHy ies ny dohF pMjfbF (pfiksqfnI aqy ihMdosqfnI pMjfb) df pihlf sFJf ‘ihMd pfik dosqI mylf’ krvf ky, 1947 c ivCVy bylI ‘mHIdy qy musLqfk’ hurF dI rUh nMU TMzk pucfeI hY. afstRylIaf kol pMjfbI dy qurdy iPrdy iensfeIklopIzIaf vjoN, igafnI sMqoK isMG jI AuplbD hn ijnHF kol pMjfbI BfsLf df, iswK ieiqhfs df, gurbfxI df, pMjfb dy rfjnIqk ieiqhfs mhfrfjf rxjIq isMG qo lY ky pRkfsL isMG bfdl qwk dy rfjBfg dI bfhrI aqy aMdrlI rfjnIqI qoN ielfvf prdy ipClI rfjnIqI qwk dI jfxkfrI hY. pMjfbI pRqI suihrd icMqkF dI sB qoN vwzI icMqf hY ik pMjfbI ilwpI pVHn vfilaF dI igxqI idno idn Gt rhI hY. bwicaF nUM asIN gurU GrF ivwc bdo bdI pMjfbI pVHn leI Cwz qF afAuNdy hF pr AuhnF ivwc pMjfbI pVHn dI rucI pYdf krn ivwc asIN nfkfm hoey hF. sfzf pMjfbI pVHfAux df qrIkf ikvyN nF ikvyN sfzy EQy pYdf hoey bwicaF dy myc df nhIN. EQy bwcy rOck ZMg nfl iswK ky rfjI hn qy asIN ajy vI AuhnF nUM AuvyN hI pMjfbI isKfAux df Xqn krdy hF ijvyN sfnUM pihlI dUjI ivwc isKfeI geI sI. nqIjy vjoN Auh akyNvF mihsUs krdy hn aqy smf pUrf krky GrF nUM muV afAudy hn. jy hflfq eyhI rhy qF pMjfbI BfsLf dI Aumr hor 60-70 vrHy hI rih jfxI hY. myrI pMjfbI XUnIvristI nUM gujLfrsL hY ik ies ivsLy qy Koj krvf ky kuJ ieMj dy qrIky eIjfd kry ik bwcy KusLI KusLI pMjfbI pVUn nUM qrjIh dyx. dUjI sB qoN vD icMqf hY ik bhuqy pMjfbIaF ny pMjfbI BfsLf nUM axaYlfnI drjLfbMdI ivwc sB qoN hyTF suwt Cwizaf hY. ies drjfbMdI anusfr AuhnF ny aMgRyjLI nUM iewk nMbr qy aqy ihMdI nUM dUjy nMbr qy rwK ky afpxI mF bolI nUM qIjy nMbr qy suwt idwqf hY. aMgRyjLI bol ky hr iewk Kud nUM ijLafdf siBak igxdf hY. sfzI mfniskqf ieMj dI huMdI jFdI hY ik asIN afpy hI pMjfbI nUM gYr siBak BfsLf grdfn idwqf hY. ies mfniskqf nUM ikMj bdilaf jfvy, sfzy pMjfbI dy ivdvfnF aqy buwDIjIvIaF nUM isr joV ky socxF pvygf! aMq ivwc mY zf[ DnvMq kOr jI df qih idloN DMnvfd krdf hF ijnHF ny mYnUM ies kfbl smiJaf ik ies aMqrrfsLrI pwDr dI kfnPrMs `c Bfg lY skF. mY DMnvfdI hF zf[ jsbIr hurF df, ijnHF ny zf[ DnvMq hurF nfl imlfieaf ijs sdkf mY dunIaF Br qoN afeIaF pMjfbI sLKsLIaqF dy drsLn kr sikaf hF.
DMnvfd
pRBjoq isMG sMDU
qbdIlI, ivkfs, sMpUrnqf qy anMqqf - prmjIq isMG rqnpfl (Evolution, Perfection and Infinity)
qbdIlI kudrq df inXm hY. smyN anUsfr sB kuJ bdldf rihMdf hY. iesy krky koeI vI isDFq, PlsPf, smfj, klcr[ Drm afid sMpUrn nhI ho pfAuMdy aqy qbdIlI dy atwl inXm sdf hI koeI swc aMqm swc nhI bx pfAuNdf. hr swc afpxy smyN qy pRsiQqI dy prpyK ivc swc prqIq huMdf hY. smF swB kfsy nUM pYdf krdf hY aqy smfpq vI. qbdIlI qoN ibnf hor kuJ vI jugo jug atwl nhI hY.
hr vfr nvIN bhfr afAuNdI hY. nvyN aMkur Puwtdy hn. iblkul nvyN nvyN gulfb. pihlF qoN vwD suMdr, sUKm, KubsUrq, KusLbUdfr. awj df gulfb hjfrF sflF purfxy gulfb vrgf nhI hY. sB kuJ ivksq ho irhf hY. iqqlI dy KMBF ivc vI nvyN nvyN rMg Br rhy hn.
lwKF sflF dI (Evolution) krky mnuwK awj vrgf bixaf hY. awj vI ieh sMpUrn mnuwK nhI hY, nf hI kdy hovygf.sMpUrnqf df ikafs ahMkfr dI pusLtI jF mn dI qswlI qoN vwD hur kuJ vI nhI hY.
mnuwK qy kudrq do ivroDI gwlF nhI hn.mnwuK qy mnwuKI soJI kudrq df ihwsf hn. kudrq vwloN imilaf vzmuwlf qohPf hn. kudrq ny mnuwK nUM cyqnf dy pwDr qy lY aFdf hY. eysy cyqnf /soJI sdkf mnuwK kudrq nUM smJx dy kfbl ho igaf hY. eysy cyqnf/soJI sdkf mnwuK Aus Aus mukfm qwk phuMc cwukf hY, ijQy kudrqI afPqF nUM kMtrol krn df Xqn kr irhf hY. ies Xqn ivc sPlqf vI hfsl kr irhf hY. cMgy mMdy dI cox krn dy kfbl ho igaf hY. iksy idn mnuKI sUJ bUJ (DImI kudrqI) Evolution nUM vI nvIN, cMgyrI idsLf dy skygI.
ajy qk df koeI vI igafn, PlsPf, Drm sMpUrn swc nhI hY. aqy BivwK sdf aigafq (Unknown) hY. aqIq rfK ho cukI cIj df nFa huMdf hY. ieqhfs jF aqIq nUM smJxF, vfcxF qy Aus qoN sbk iswKxF smJdfrI hY. pr aqIq/ieqhfs nUM jIx df Xqn krnf bykfr, ivarQ qy bujidlI vflI gwl hY. cfh cfh ky nvI aqIq nUM jIivaf nhI jf skdf. rfm lIlfvF, hwjF, eIdF qy ngr kIrqnF ny vrqmfn nUM aqIq vl nUM nhI Dkyl skxF . jd vI mnwuK, Drm, klcr Kfiqr aqIq nUM jIx df jqn krdf hY qF Aus dI cyqnf msLIn ivc vt jFdI hY. mfniskqf bMjr ho jFdI hY.bMjr hoeI mfniskqf ivc sfhs qy ivvyk dy aMkur nhI Putdy ikAuNik sfhs, ihMmq, ivvyk vlgxF jF sImfvF dy gulFm nhI ho pfAuNdy. aqIq dI sVFd ivc jIx vfilaF df nwk mr jFdf hY qy iek idn sVFd nfl hI moh pY jFdf hY.
aDUink sfieMs ny mnuK nUM nvI idsLf/ soJIH idqI hY. ijhVf mnwuK iksy iKafl nUM aMqm mMn ky jF sMpUrn smJ ky cldf hY Auh KojI jF ivigank mfniskqf vflf nhI huMdf. ivigafnI iksy dfhvydfrI df isLkfr nhI huMdf jd ik DrmI afpo afpxIaF dfavydfrIaF dy gux gfAuNdy nhI Qwkdy. ivigafnI/ KojI inmr rihMdf hY.dfavydfrIaF vfly ahMkfrI. eIsf rwb df iekloqf/ lfzlf /ipafrf puqr hY, iesy qrF koeI afKrI pYgMbr hY qy koeI pUrn siqgurU. ies dI jstIPIkysLn kOx krygf?
jo sMpUrn hY Aus dy ivkfs dI sMBfvnf df aMq ho jFdf hY. sMpUrnqf df aihsfs ivkfs dI sMBfvnf df Bog pfAux qoN bfad hI kIqf jf skdf hY. kudrq inrMqr ivksq ho rhI hY. eIvolIsLn (Evolution) ho rhI hY qd koeI srvigafqf (sB kuJ jFnx vflf) nhI rih jFdf aqy nf koeI afKIrI pYgMbr isD huMdf hY aqy nf hI koeI sMpUrn vfihgurU.rwb dI Dfrnf/sMklp vI ivksq huMdf afieaf hY. rwb dI Dfrnf dy ivkfs df afpxf ieiqhfs hY.
lwKF sfl pihlF dyviqaF df sMklp hoNd ivc afieaf. awg, pfxI, asmfnI ibjlI aqy hornF nUM dyvqy bxf ilaf igaf. hryk dyvI dyvqf BgqF leI rwb vFg sI. dyvI aqy dyviqaF dI pUjf arfDnf sLurU ho geI. ajy vI ijnF mnuKF dI buwDI lwKF sfl ipwCy atkI peI hY, Auh awj vI dyviqaF nUM iDafAuNdy hn. Xwg krdy hn. bwlIaF dyNdy hn. hOlI hOlI bRhmF, ibsLNnu aqy mhysL pRmuwK dyvqy bx bYTy. mnuwK, rwb dI Dfrnf nUM isrjdf isrjdf iqwny pRmuK dyviqaF nUM iewko sLkqI pRmfqmF dy iqn rUp iKaflx lwgf.
iewko rwb dI qfnfsLfhI df sMklp vjLUd ivc af igaf. ies iek rwb ny vI anykF rUp bdly. ijhVf rwb ikqy asmfn qy bYTf hoieaf Qwk cukf sI, DrqI qy Auqfr ilaf igaf. DrqI qy Auqrn qoN bfad vI Aus dI Btkx Kqm nhI hoeI. srb sMpUrn sLkqI BrpUr rwb nUM ajy vI cYn nhI imilaf sI. smF, qbdIlLI, ivkfs, kudrq bVI blvfn qy byaMq hY iek rwb dI Dfrnf nUM vI cnOqI imlnI sLurU ho geI. ijs cnOqI df hwl advYqvfdIaF leI asMBv ho igaf aqy awj vI asMBv hY.
bRihmMz df krqf Drqf kudrq/bRhmMz ivc hI ikDry visaf / rimaf hY jF iPr kudrq bRihmMz qoN pry bfhr inrlyp koeI sLkqI hY. jy krqf kudrq nUM rcdf hY qy Aus ivc vws jFdf hY qF vI do df sMklp hoNd ivc rihMdf hY. iek krqf aqy dUjI Aus dI kudrq ijs ivc Auh vwsdf hY advYqvfdIaF nUM jo rwb nUM iek mMNndy sn, AunHF vfsqy ienHF gwlF dy juvfb lwBxy musLkl ho gey. ies musLkl df hwl lwBidaF keIaF ny kudrq nUM hI rwb mMn ilaf aqy kuJ ny kudrq qy sMsfr nUM Brm (illusion), mfieaf smJ ilaf. rwb dI eykqf nUM sfbq krn leI sMsfr, kudrq nUM JUT afKxf sLurU kr idqf. sMsfr nUM mfieaf df rUp mMnidaF hI mnwuK dIaF kudrqI pRivrqIaF dI inMdf sLurU ho geI. kudrqI pRivrqIaF (Natural Instincts) dy nkfrn nfl mnuK aMdrlf ivakqIqv KMzq ho igaf. KMzq ivakqIqv ivroDfBfs df isLkfr ho igaf. “jwg rcnf sB JUT hY” vflI gwl swcI hY jF “jwg swcy kI hY koTVI”vflI gwl swcI hY. sMsfr AuhI hY ijvyN qusIN ies nUM vyKdy ho? ijs mnuwK dI idRsLtI mOilk nhI, smJO Auh prfxy iksy sMmohx nfl jI irhf huMdf hY. ieh sdIaF purfxf sMmohx hY. AuNJ BMgI nUM vI sMsfr dI vfsivkqf df pqf nhI cldf. sfDF qy BMgIaF dI ibrqI c bhuqf Prk nhI huMdf.
ieh jwg jo hY, so hY.ieh iksy dy kihx nfl JUT nhI bx jfxF [Reality/ aslIaq/ vfsqivkqf mfnisk BrmF/ smohxF dI muhqfj nhI huuMdI. jdoN qlvfr cldI hY qF grdn kwt huuMdI hY. jy kwtI hoeI grdn vI Brm BlyKf hY qF dunIaF dIaF swB adflqF,inaF pRbMDF nUM vI Brm afK ky Kfrj ikAu nf kr idAu ?
bMdy df jIvn QoVf icr hY. ies df mqlb ieh nhI ik jwg rcnf JUT mwn leI jfvy. bMdy jMmdy vI hn. mrdy vI hn. jIvn kdy nhI mrdf. jIvn kudrq dy aMdr hI mOjUd hY. kudrq hI jIvn hY. ieh anfdI hY ies df afd aMq koeI nhI hY. jy jIvn Brm huMdf qF aj mOjUd nf huMdf. pr jIvn hr pl ivksq ho irhf hY. sUKm qy suMdr ho irhf hY. bMdy dy inwjI jIvn dI iCn BMgrqf nUM lYky jIvn nUM JUT/ Brm idKlfAuxf aklmMdI nhI hY. qwd lwK crfsI df zr vI ikAuN idqf jfvy ikAuNik Pyr lwK crfsI vI JUT qy Brm hovygI. mfieaf rUpI sMsfr ivc, ilKq, bMdy leI crfsI lwK jUnF iqafr ijvyN igx ky rwKIaF hox. ies qoN bcx leI ieko rfh pRmfqmF dI BgqI qy kudrqI pRikrqIaF df nkfr krnf.
pr Auh pRmfqmF sMpUrn nf ho sikaf, ijs ny anykF pUrn siqgurF nUM pYdf kIqf qy anykF pYgMbrF nUM afKrI bxfky Byjdf irhf. Auh pRmfqmF Kud sMpUrn nf ho sikaf. pRmfqmF df sMklp anMq aqy asIm ho igaf. jo aMnq aqy asIm hY Auh sMpUrn ikvyN hoieaf ? sMpUrnqf dI sImF ikQON surU krogy? qy ikwQy Kqm? ijQy sImF nhI huMdI AuQy sMpUrnqf nhI ho skdI. hwd bMdI qoN ibnF sMpUrnqf df ikafs asMBv hY. qd sMpUrnqf dy dfhvy krn vfly kOx hn? igafn dIaF sImF inscq krn vfly kOx hn? vydFq df Bfv huMdf hY igafn df aMq. igafn df kdy aMq nhI ho skdf. qwd cfrivk qy nfsiqkqf df igafn hoNd ivc lY aFdf.
sdIaF dr sdIaF dy rwbI DfrnfvF dy rOly rwpy nUM Twp krn df jqn pihlI vfr mhfqmF buwD ny kIqf. buwD df afgmn iek vicwqr Gtnf sI. iek mOilk. Aus ny ielfhI pYgfmF dy dfaivaF nUM pfsy rwK ky (Realisation) vfsqivkqf dI gwl qorI. mnwuKI nYiqk kwdrF kImqF qy iDafn kyNdrq kIqf. pRym qy sLFqI dI TMz vrqfeI. mnwuKI gOrvqf dI ieh iek ienlfeItnmYNt (Enlightenment) sI, vfdF ivvfdF qy rwbI klpnfvF qoN bgYr. Aus df pwRpk qy hosLo hvfs vflf mn afsiqkqf qy nfsiqkqf dy vfdF ivvfdF qoN mukq ho igaf. buwD ivvyk, hosLo-hvfs, pRym, sLFqI, imqrqf, nYiqkqf dI suMdrqf/ sUKmqqf nUM jldI hI awlfH dy bMidaF, DfVvIaF ny afx dboc ilaf. qlvfrF iqRsulLF dy tfkry hoey.ikRpFnf ilsLkIaF.jMgF XuwDF dy ies afpo-DfpI dy Xwug ivc buwD df pRym,sLFqI, nYiqkqf, buwD ivvyk, hosLo hvfsL vflf snyhF muV AuhI purfxIaF msqIaF, BgqIaF,nfm KumfrIaF, smfDIaF dy hnyry ivc guMm ho igaf. iek hwQ mflf qy dUjy hwQ ikRpfn koeI nvIN alokfrI Gtnf nhI sI. ieh mhF BfrqF qy rfmfiexF dI iviQwaf df duhrfAu sI. ieh mnuwK df aqIq vwl mUMh moVn df qrlf mfqr sI ijhVf ik sPl nf ho sikaf.
jldI hI iqRsLUlF, qlvfrF, ikRpfnF nUM aMgryjI bMdUkF qy qopF ny dboc ilaf. lflc afpoDfpI, KudgrjI, nslI-Byd BfvF, nPrqF ny do ivsLv XuwDF nUM swdf dy idwqf. vIhvI sdI qk apVidaF sMsfr Kqrnfk pRmfxU qy gYsI hiQafrF nfl nwko nwk Br igaf. awj dy ies Xwug ivwc qIjy mhF XuwD df mqlb smUihk afqmGfq hovygf. pRmfxU Kqrnfk hiQafrF dy BMzfrF ivc bYT ky ipwRQm BgOqIaF ismrnIaF hfso hIxIaF aqy gYr mnwuKI hn. jdoN ik DrqI imMtF sikMtF ivc nsLt kIqI jf skdI hY.
iPr vI AumId hY Educational & Enlightenment dy afDfr qy iPrkf pRsqI (Fanatacism & Extremism) nUM pRym qy qrkpUrx ZMgF nfl hwl kIqf jfvygf.jfrj busLI DmkIaF nuksfndfiek hn. rMgF, iPrikaF, vrg-vMzF, hwdF, srhwdF nUM AulFg ky iensfn iek idn iensfnIaq dI gOrvqf qy snmfnqf nUM isKrF qy lY jfvygf. qd mnwuK shI arQF ivc afpxy aMdrlI mnuKqf/ ivakqIqv df swuK qy afnMd mfxygf. smF, qbdIlLI,kudrq bVI blvfn qy byaMq hY. mnwuK ijAuN ijAuN vwD sUKm, bODk, hosLmeI, sLFq, KusL, KojI, ivvykI huMdf jfvygf/ qF rwb vI ( jy ikDry hoieaf ) ajyhy mnuwK nUM Bfldf, Aus dy ipwCy GMumdf ivksq huMdf jfvygf. rwb dI Dfrnf bfbq qF pihlF qoN hI ieMj hI huMdf afieaf hY.
aslIaq cFdI dy vrkF dI
Bfrq ivc kfnUMn muqfibk ieh jLrUrI hY ik
hryk sLfkfhfrI pdfrQ dy lybl `qy hry rMg dy ibMdU df insLfn hovy aqy jy pdfrQ
gLYr-sLfkfhfrI hovy qF Aus `qy lfl rMg df ibMdU hovy. jy koeI Auqpfdk afpxy
Auqpfdn `qy gLlq lybl lf ky DoKfdyhI krdf PiVaf jfvy qF Aus nUM keI sfl kYd ho
skdI hY. pr hux qwk ikMny ku miTafeI ivkRyqf igRPLqfr kIqy gey hn? duwD
sLfkfhfrI huMdf hY. pr miTafeI `qy lfey jFdy cFdI dy vrkF nUM iksy vI qrHF
sLfkfhfrI nhIN mMinaf jf skdf. pUny dy iek gLYr-srkfrI sMgTn ‘ibAUtI ivdfAUt
krUaYiltI’ ny vrkF bfry jFc-pVqfl krn qoN bfad vrk snaq bfry iek vrxnXog ikqfbcf
jfrI kIqf hY. ies irport ivc dwisaf igaf hY ik vrk ikvyN bxdy hn. vrk Auqpfdk
ksfeIKfinaF ivcoN jfnvrF dI cox krn jFdy hn. vyiKaf jFdf hY ik iks jfnvr dI cmVI
ijLafdf nrm hovygI. ies df Bfv hY ik vwzI igxqI ivc ByzF-bwkrIaF, mwJF, gfvF qy
bldF vrgy jfnvrF nUM Kfs krky vrk snaq leI hI kql kIqf jFdf hY. iPr ienHF dIaF
cmVIaF 12 idnF qwk cubwicaF ivc iBAuNeIaF jFdIaF hn, qF ik cmVI ivcoN vfl inkl
jfx. ieh cubwcy afm krky gMdI-mMdI iksm dy hI huMdy hn. ies qoN bfad kfmy cmVI
dI AuprlI prq nUM Aus dI hyTlI prq qoN vwKrI kr lYNdy hn, ijs nUM iJwlI ikhf
jFdf hY. ienHF dovF prqF nUM iPr 30 imMtF qwk iek kfVyH ivc iBAuN ky rwiKaf jFdf
hY qF ik ieh nrm ho jfx. bfad ivc ienHF nUM lwkV dy PwitaF `qy suwkx leI pf
idwqf jFdf hY.
DMnvfd sihq- ajIq jlMDr vlYq PyrI -suKvIr isMG sMDU pYirs ikRsims dIaF CwutIaF ivwc bwicaF df KusL hoxf suBfak hI hY. hox vI ikAu nf nfly CuwtIaF nfly qohPy iml jfdy hn.sony qy suhfgy vflI gwl bx jfdI hY.pr jdoN gBrU bwcf mF ipAu nMU khy ik mY qhfnMU CuwtIaf ivwc GumfAuxf cfhMudf hF.ies qoN vwD mfipaF leI hor KusLI dI kI gwl ho skdI hY.ipCly sfl ivwc kuJ mhIny pihlF hI sfzy bwcy ny nvF kMm surU kIqf sI. ies KusI ivwc hI Aus ny sfnMU ikhf ik mYN qhfnMU dovF nMU kuJ idnF vfsqy vlYq vKfAuxI cfhuMdf hF.ieh sux ky sfzI vI KusLI dI koeI hwd nf rhI.asI Es vfihgurU df sLukrgujfr kIqf.ikAu ik asI qF pYirs qoN lMzn bwicaF nMU godI cuwk ky hI bws ivwc hI Gumfieaf krdy sI.awj asI puwq nfl kfr rfhI jfxf sI.asI vI Jwt hF kr idwqI.byty ny afp dI kfr nMU svyry hI nuhf Duhf ilaf. vlYq ivc dosqF nMU GMtIaF KVkf idwqIaF.vIr myjr sMDU ny myry afAux dI gwl nMU mMUh ivcoN nhI kwzx idwqf.afdq muqfbk iewko hI sfh Jwt boilaf. sMDU sfihb iPr kdoN af rhy ho?
iswDf myry kol afAuxf,ikMny jfxy ho, ikAu ik 31 dsMbr dI rfq nMU pMjfbI twc ivwc koeI pRogRfm hY.AuQy jfxf hY.vIr myjr sMDU df swdf hI ies qrF df sI,ho kuJ kihx df mOkf hI nhI imilaf, muMzf sfAuQfl df pRogRfm pysL krn vfly nMU jy mY muMzf pMjfb df khF qF koeI aqkQnI nhI hY.ies ivwc pMjfbIaF vflf hOslf, dlyrI mihmfn invfjLI pMjfbIaq pRqI vPdfrI JlkF mfrdI hY.aKIr asI vI ilpV copV ky kfr ivwc bYT gey.pYirs, kfaly, zovr huMdy hoey sLfm dy 4 vjy dy krIb lMzn phuMc gey. inwq sfieMs dIaF nvIaF kfZF ny Gr lwBx leI pMjfbI gfxy vFg mOjF hI mOjF lf idwqIaF hn.iswDf hI nyvIgysLn gfeIz rfhI vIr myjr sMDU df kuMzf jf KVkfieaf.jwPIaF pf imly cfh pfxI qoN bfad AuhnF dwisaf ik bIbf rxjIq kOr jI ijhnF dI mYN bhuq kdr krdf hF, afey hoey hn.afAux vfly hI hn, qhfnMU Auh vI imlf dyvFgf.mYN vI Jwt kih idwqf,AuhnF nMU qF mY jrUr imlxf, ikAu ik mY 6 vI klfs ivwc huMdy ny AuhnF dy kfrn hI idhfVI ivwc do vfr kuwt KfDI sI.Auh ikvyN, jdoN mY BdOV hfeI skUl ivwc pVHdf sI,iehnF df sfzy skUl dy nfl hI psLUaF dy hspqfl ivwc mhuMmd sdIk nfl aKfVf lfieaf sI.asI ibnf dwsy klfs dy muMzy kMD twp ky Bwj gey sI.bfad ivwc zrfieMg mfstr ny sfnMU Duwpy kuwkV bxfieaf, nfly hwQF Aupr zMzy vI pey.jdoN sLfm nMU CuwtI qoN bfad Gr gey, ieh suafhvxI Kbr Gr vI phuMcI hoeI sI.awgy iCwqr pryz GridaF ny kr idwqI.ijs krky ieh idwn myry leI Bulxf nf mumkn hY.myrI gwl dy nfl hI myjr sMDU jI ny ikhf, mY iehnF dy iewk idwn ivwc iqMn aKfVy suxy sn.aKIrly aKfVy mOky pitafly dy kol sfeIkl leI jfdy vkq icwkV Bryy nfly ivwc izwg ipaf sI.gMdy icwkV ivwc sfrf Ds igaf isrP myrf gl hI bfhr sI.mY ieqnF bypCfx ho igaf sI lokF nMU ieh nhI sI pqf lwg irhf, ik icwkV ivwc koeI lVkf hY, jF sUr.AuhnF dI gwl sux ky sfry iKV KVf ky hws pey.ieqny ivwc bIbf rxjIq kOr jI phuMc gey.AuhnF afAuidaf hI sfnMU sfiraf nMU vfro vfrI gl nfl lfky vwzI mF BYx vFg ipafr idwqf.ijs nMU mYN ilK nhI skdf mihsUs hI kr skdf hF. mY kdy sicaf vI nhI sI, jdo kdy AuhnF nfl myl hoieaf ies qrF df hovygf.sLfm nMU pMjfbI twc rYstorYNt ivwc jfx df pRogRfm sI.sfraf ny iqafrI iKcxI surU kr idwqI.myjr sMDU jI aqy AuhnF dI Drm pqnI aqy dovyN bwcy vI iqafr ho gey. AuhnF dI CotI ijhI bhuq hI ipafrI bwcI suKrfj kOr(mfxo) sLIisLaf vfly pMjfbI sUt nfl arsL qoN AuqrI prI lwg rhI sI.AuhnF dy lVky idlrfj isMG dIaf imwTIaF BolIaF gwlF vfr vfr suxn nMU idwl krdf sI.ijhVI mYnMU sB qoN vwD KusI hoeI ieh sI ik AuhnF dy dovyN bwcy awCI qrF pMjfbI boldy sn.nhI qF vlYq dy jMmpl bwicaF nfl pMjfbI bolx mOky afpxI pMjfbI vI ivgfV leI dIaf.ies krky pMjfbI boldy bwicaf nMU sux ky hYrfn qF hoxf hI sI.myjr sMDU jI XfrF dy Xfr, hsmuwK gBrU juafn qF hn hI. isr Aupr lfl pwg vI Tok ,ky bMn leI.ijhVI ik AuhnF dI vwKrI inrflI tOhr sI.sfnMU vI AuhnF nfl qurn ivwc mfx mihsUs ho irhf sI. asI do kfrF ivwc sjy Djy pMjfbI twc rYstorYNt jf phuMcy .sLfhI drvfijafF vfly rYsrorYNt dI idwK hwdoN bfhrI sI.pMjfbIaf dy suBfa muqfbk zI[ jy[kMnF nMU dws irhf sI ik mYN ieQy hF.vIr myjr sMDU jI dy chyqy jwPIaF pf ky imly .AuhnF dy PYn imlx leI dUr nyiVAu sLihrF ivcoN vI phuMcy hoey sn.ieMdrjIq lMzn ny afpxy gfixaF nfl coKf rMg Biraf.vIr myjr sMDU jI ny lgfqfr keI gfxy gf ky sB nMU nwcx lf idwqf.jdoN AuhnF mfeIk PVky boilaf ik hux Auh mhfn hsqI ijhVI ik 40 sfl pMjfbIaF dy idlF Aupr rfj krn vflI bIbf rxjIq kOr jI sfzy ivwc mOjUd hn.qF lokF ny qfVIaF nfl svfgq kIqf.jdoN AuhnF nMU kuJ imMtF leI mfeIk Aupr afAux leI bynqI kIqI geI, qF bIbf rxjIq kOr jI ny nvy sfl dIaF mubfrkF dy nfl AuhnF df bhuq hI mkbUl gIq* myrf kwl df kfljf duwKdf vy* suxidaf hI lokF ny pOzF dI vrKf kr idwqI. ijs dI imsfl awj vI lokF df AuhnF pRqI ipafr siqkfr mOjUd hY ijhVf keI dhfky pihlF sI..KusIaF Bry mhOl ivwc sB ny iewk dUsry nMU glvkVIaF pfky nvy sfl nMU jI afieaF ikhf.myjr sMDU pRqI lokF df ikqnf ipafr hY, ies df aMdfjf Aus vkq lwigaf jdoN sMDU kfr ivwc bYTx lwgy iqMn pMjfbI lVky jo kfr ivwc jf rhy sn. vfps muV ky sMDU jI nMU nvy sfl dI vDfeI dy nfl Poto iKcvfAux dI iewCf jfhr kIqI.bIbI rxjIq kOr jI nMU vI vDfeIaF idwqIaF.koeI Pon Aupr kih irhf sI,kI gwl afp awj kwl aYm[ ey[ tI[ vI[ qy nhI af rhy. AuhnF dwisaf ik Auh afAux vfly idnF ivwc zI[zI[ ieMzIaf tI vI qy muMzf sfAuQfl df pRogRfm pysL krngy.afpxy chyiqaf leI pMjfbIaF dy ipafr dI vPfdfrI AumV AumV pYdI sI.rfq dy Qwky hoey suqy hoieaf nMU pqf hI nhI lwigaf ik idwn kdoN cV igaf.asI myjr sMDU jI qoN msF jfx dI iejfjq leI , AuhnF dI mihmfn invfjI sfzy idlF Aupr iewk Cfp Cwz geI.ieQy ieh vI dwsx Xog hY ik vlYq KusLIaF KyiVaF df dys hI nhI AuQy pMjfbI bjLurg joVy mhwl jYsy GrF ivwc DIaF puwq poiqaf nMU imlx dI qFG leI qrsdy vI vyKy, ijhVy ieko sLihr ivwc hI rih rhy hn.KYr, brYzPorz sihr ivwc myry bhuq hI purfxy dosq jgqfr isMG( sfgr gruwp vfly) jo do idnF qoN AuzIk rhy sn kfr df ruwK AuhnF dy sihr vwl nMU kr ilaf.ijvy mY pihlF hI ikhf hY, ik nyvIgysLn gfeIz dIaF mOjF hI mOjF puCx dI loV hI nhI peI.mIh pYdy ivwc 4-5 GMty df sPr krky jgqfr kol jf pDfry.Aus nMU ieh iPkr ijafdf vwz vwz Kfdf sI ky ikqy mihmfn invfjI ivwc ksr nf rih jfvy.*ijvy isafxy bMdy pqy dI ,aqy amlI nsLy dI.mlMg lVn dI,klmF vfly pVHn dI *gwl krdy hn. Aus nMU puiCaf qMU iksy vkq vVy awCy gIq ilKdf qy gfAudf sI.qy keI sflF qoN cuwp DfrI hoeI ieh bdlfa iks qHrF afigaf.qF tuwty hoey hosly nfl boilaf.bury vkq nfl keI vfrI idwl dIaF AumMgF kuclIaF jfdIaF ny. myry nfl vI kuJ ies qrHF hI hoieaf hY.mY Aus nMU ikhf burf vkq sdf nhI rihMdf pr qMU ilKxF nhI sI CwzxF.ieh Es dI dyx hY.Aus ny 10- 12 sflF qoN iksy KUMJy ivwc rwKI hoeI, iewk gIqF gjLlF dI BrI hoeI ikqfb ilaf ky myry awgy rwK idwqI.ijs dy pihly sPy dy bol sn. E mF “puwq pRdysI hoey ijhnF dy, nId nf afAudI mfvF nMU. Duwp dy nfloN syk ivCoVf, dy igaf bohV dIaF CfvF nMU. iks kMm afeIaF mF qwqVI dIaF, cUrIaF pfeIaF kfvF nMU. qwk dIaF awKF ho geIaF buwZIaF, gey jgqfr dIaF rfhF nMU.“ ikqfb ivwc hor bhuq sfry gIqF gjLlF dy bol bhuq awCy sn.pr keIaF nMU smF mjbUrI Qwly dwb ky awgy inwkl igaf sI .Aus nMU ilKx leI hOslf idwqf nfl ieh vI ikhf ik iksy vI gux,klf nMU dbf ky rwKx vflf gunfhgfr huMdf hY.bfkI rwb Aupr Cwz dyvo .mYN Aus nMU keI pMjfbI aKbfrF dy eI myl idwqy AuQyy ilKqF Byjx leI pRyiraf.myry lfeIk koeI syvf hovy qF dwsxf.Aus ny ilKdy rihx df vfadf kIqf .sfzf vfpsI df tfeIm ho igaf sI. zovr qoN rfqI pOxy 9 vjy vflI PYarI(isLwp)PrFs leI buwk kIqI hoeI sI.tfeIm vI pUrf ijhf sI.byty df juafnI vflf jLor gwzI dI spIz qy lwigaf hoieaf sI.ijs vjHf krky asI Aus nMU vfr vfr tok rhy sI.hOlI cwl dUsrI PYarI PV lvfgy.pr Aus dI spIz vflI zrfievrI koeI kMm nf afeI . jdoN asI zovr phuMcy qF PYarI 5 imMt pihlF PrFs leI rvfnf ho geI sI.sfnMU smuMdr dIaf TMzIaF hvfvF ivwc iewk GMtf rukxf ipaf.mobfeIl dI GMtI vwjI jgqfr boilaf,ikQy phuMc gey mYN ikhf zovr hF. mY quhfzy jfx qoN bfad do kivqfvF ilK leIaF hn. qYnMU huxy suxf dyvF, do smfj dIaF kurIqIaF nMU ibafn krdIaF kivqfvF nMU suxf ky Auh boilaf, pey hlF nMU jMg lwgI hoeI af lgdf iqwKy krny pYx gy.ieqny nMU PYarI vfilaF ny kfr nMU PrFs vwl jfx df iesLfrf kr idwqf.qy asI pMCIaF dI cIa cIa smuMdr dIaF CwlF vyKdy,PYarI dy iejLx dI gHV gHV dI avfjL ivwc aMdr vV gey. tYlIPon bMd ho igaf sI.mYN kfr ivwc bYTy ny Es pRmfqmf df sLukrfnf kIqf ijs ny Aus dI suwqI hoeI klf nMU hluxf idwqf.
lok luBfAuxI rfjnIqI aqy pMjfb, asl muwidaF `qy amlI phuMc apxfeI jfvy -zf[ jiqMdr isMG awj sMsfr dy bhuqy dysLF ny lokqMqrI pRxflI nUM apxf ilaf hY. ies ZFcy ivc rfjnIqk pfrtIaF df Kfs sQfn hY aqy ienHF qoN ibnF lokqMqr dI klpnf nhIN kIqI jf skdI. rfjnIqk pfrtIaF df srkfr bxfAux aqy rfjnIqk pRxflI nUM gqIsLIlqf pRdfn krn ivc Kfs Xogdfn huMdf hY. afjLfdI qoN bfad Bfrq dy rfjnIqk idRsL Aupr rfsLtrI aqy KyqrI rfjnIqk pfrtIaF ivckfr swqf leI sMGrsL irhf hY. sLurU dy sflF ivc lgBg hryk pfrtI ny hI lokF dy suPLinaF aqy musLiklF df hwl krn dI koisLsL kIqI qy iek nvF lokqMqrI pRbMD isrjx vwl AunHF ny afpxy kdmF nUM vDfieaf hY. 1970 dy dhfky qwk afAuNdy-afAuNdy lokF df pfrtIaF qoN moh BMg hoxf sLurU ho igaf sI pr pfrtIaF ny afpxf afpf pVcol krn dI bjfey aqy lokF dI smwisafvF df pwkf hwl kwZx dI QF sqih iksm dy nfary dyxy sLurU kr idwqy. Audfhrx dy qOr `qy 1971 dI lok sBf coxF ivc ieMdrf gFDI ny ‘grIbI htfE’ df nfarf dy ky coxF ijwq leIaF aqy lok luBfAuxI rfjnIqI df afgfjL kIqf. lok luBfAuxI rfjnIqI qoN Bfv hY ik jdoN rfjnIqk pfrtIaF aslIaq dy swc nUM jfxdy hoey hI coxF smyN lokF nfl aijhy vfady, nfary aqy ibafnbfjLI krdIaF hn ijnHF nUM aslIaq ivc pUrf nhIN kIqf jf skdf. pfrtIaF dI QoVHy smyN ivc lfB pRfpq krn dI rfjnIqI nUM lok luBfAuxI rfjnIqI ikhf jFdf hY. lok luBfAuxI rfjnIqI jF ieh isafsq df pwqf pfrtIaF isrP ies leI KyzidaF hn ik Auh srkfr bxfAux vflf jfdUmeI aMkVf pfr kr skx. 1990 dy dhfky ivc sLurU dy sflF ivc KyqrI pfrtIaF ny vI rfsLtrI pfrtIaF dI qrjL `qy hI coxF ivc afpxy aslI muwidaF nUM, ijnHF dy afDfr `qy KyqrI pfrtIaF hoNd ivc afeIaF sn, nUM lFBy krdy hoey lok luBfAuxI rfjnIqI df shfrf lYxf sLurU kr idwqf. ies dI sLurUafq 1983 ivc aFDrf pRdysL dIaF ivDfn sBf coxF ivc ayYn[ tI[ rfmfrfE ny lokF nfl ieh vfadf krdy hoey kIqI ik AunHF dI srkfr bxn AuprMq 2 rupey iklo cfvl muhweIaf krvfAuxgy. iesy rfjnIqI dy shfry hI aYn[ tI[ rfmfrfE dI srkfr hoNd ivc af geI. iesy rvfieq nUM awgy vDfAuNdy hoey mhfrfsLtr ivc 1994-96 dOrfn pihlF iksfnF nUM ibjlI `qy sbiszI qy bfad ivc ieh muPLq idwqI geI. pMjfb ivc vI 1997 ivc akflI-bI-jy[ pI[ srkfr ny mhfrfsLtr srkfr dI rIso-rIs iksfnF nUM ibjlI muPq idwqI jo pihly 2002 ivc bxI kFgrs srkfr dI gly dI hwzI bxI qy rfjnIqk mjbUrIaF ivc amirMdr isMG dI srkfr nUM vI ipCly rihMdy do sflF ivc muPq ibjlI iksfnF nUM mjbUrI-vws dyxI peI. rfjnIqI ivc ijnHF rfjF dIaF pfrtIaF ny ies qrHF dI isafsq krn dI koisLsL kIqI sI, kI Auh rfj jF srkfrF lokF nUM ivkfs qy sUby nUM agFh iljf skIaF hn jF ieh swqf pRfpqI df iek sfDn mfqr bx ky rih igaf hY, sfzy sfiraF dy sfhmxy ieh iek vwzf svfl hY. 1990 qoN bfad KyqrI pfrtIaF Aupr AudfrIkrn, ivsLvIkrn aqy kfrporyt jgq df zUMGf pRBfv idKfeI idMdf hY. ies pRBfv dy kfrn pfrtIaF ny Tos pRogrfm aqy lfhyvMd nIqIaF nUM Cwz ky kfrporyt jgq dI nkl kIqI hY. ies krky pfrtIaF iek vpfrk kMpnI dI qrHF ijhVI ik afpxI Aupj nUM KuwlHI mMzI ivc vycx leI afkrsLk msLhUrI df shfrf lYNdI hY, pfrtIaF ny vI lokF dI mnoivigafnk siQqI df lfB AuTfAux leI afkrsLk pRcfr df shfrf lYxf sLurU kr idwqf hY. ieh afkrsLk pRcfr krn leI Auh lok luBfAuxy nfairaF, horizMgjL aqy mIzIaf dI mdd nfl afpxy vot bYNk ivc vfDf krn dI koisLsL krdIaF rhIaF hn. ies leI coxF dOrfn pfrtIaF ny kfrporyt jgq dIaF qknIkF nUM apxf ky swqf `qy kfbjL hoxf sLurU kr idwqf ijs nfl afm lokF dIaF smwisafvF pfrtIaF leI hfsLIey `qy clIaF geIaF hn. jy pMjfb dI rfjnIqI Aupr srsrI Jfq mfrIey qF kfrporyt jgq df ieh pRBfv spwsLt dyiKaf jf skdf hY. nvF pMjfb bxn AuprMq akflI dl nUM pihlI vfr 1967 ivc dUjIaF pfrtIaF nfl rl ky srkfr bxfAux df mOkf pRfpq hoieaf qy ies qoN bfad awj qk pMjfb ivc ivDfn sBf dIaF 13 vfr coxF ho cuwkIaF hn qy kdy vI ieQy iek pfrtI dI srkfr dubfrf swqf ivc nhIN afeI. BfvyN hor pfrtIaF vI rfj ivc mOjUd hn pr hmysLf hI swqf leI sMGrsL kFgrs qy akflI dl pfrtIaF ivc hI huMdf hY. jykr hux qk dovyN pfrtIaF dIaF rhIaF srkfrF dI kfrgujLfrI dyKI jfvy qF bhuqf Prk nhIN hY ikAuNik pMjfb dy sunihry BivwK aqy ‘pMjfb drd’ nUM donoN pfrtIaF ny njLraMdfjL kIqf. Kfs qOr `qy rfjnIqk lIzrisLp ny ibnF iksy dUraMdysLI qoN nIqIaF aqy pRogrfmF nUM isrP nOkrsLfhI shfry Cwz idwqf qy iksy vI pfrtI dy lIzr ny suihrdqf nfl pMjfb dI arQivvsQf nUM shI idsLf vwl iljfx dI koisLsL nhIN kIqI. sfl 2007 dIaF pMjfb ivDfn sBf coxF ivc kFgrs aqy akflI dl dovyN pfrtIaF ny swqf pRfpq krn leI afpxy afpxy cox mYnIPYsto ivc aijhy vfady kIqy jo votF pRfpq krn leI qy kfrporyt jgq dy nfairaF dI qrHF afkrsLk qF sn pr hkIkq nfl myl nhIN rwKdy. ienHF duafrf jfrI kIqy `cox mYnIPYsto’ df ivsLlysLx kIqf jfvy qF ies qoN BlI-BFq hI ieh aMdfjLf lgfieaf jf skdf hY ik pfrtIaF ny aijhy vfady kIqy hn jo pUry krny iksy vI srkfr leI sMBv nhIN, blik asMBv vI hn. aYm[ aYl[ ey[ aqy mMqrI mMzl ivc sLfml dUjy sfQI vI pMjfb dy ibjlI sMkt nUM dUr krn leI ieho ijhy eImfndfr aqy dUraMdysL nyqf df sfQ idMdy. pMjfb dIaF sfrIaF rfjnIqk pfrtIaF nUM lok luBfAuxI rfjnIqI nUM Cwz ky aqy afpxy sUby dy lokF nUM coxF smyN isrP afpxf vot bYNk smJ ky afpxy votrF nUM nsyVI dy srIr vFg sbiszI qy PrIibjL dy sunihry BivwK pRqI afpxI suihrdqf nUM idKfAuxf cfhIdf hY. srkfrF dIaF gLlq nIqIaF kfrn mOjUdf pMjfb rfjnIqk, afriQk, smfjk aqy siBafcfrk qOr `qy bhuq ipCV cuwkf hY. hux srkfr nUM cfhIdf qF ieh hY ik Auh afpxy lokF dI grIbI, ishq, iswiKaf, iksfnF dI mMdI hflq, anpVHqF df koeI pwkf hwl idMdy hoey lokF nUM muPq ibjlI, aftf, dflF, sLgn skImF afid dyx dI bjfey sfry vrgF dy lokF dI mMg anusfr AunHF dI Auqpfdn sLkqI nUM vDfieaf jfvy. jy srkfr iksfnF dI qih-idloN qy AunHF duafrf inwq ho rhIaF KudkusLIaF df ielfj krnf cfhuMdI hY qF sbiszIaF `qy aiswDy ZMg nfl rfhq dyx dI bjfey srkfr iksfnF nUM bIjF, KfdF, ndInnfsLk, dvfeIaF, msLInrI aqy ijxsF df vfjb muwl idvf ky iksfnF dI shfieqf kIqI jf skdI hY. pMjfb ivc KyqIbfVI `qy afDfrq AudXog lgf ky rujLgfr dy ijLafdf mOky pYdf kIqy jf skdy hn. hux smF af igaf hY ik akflI dl-bI[ jy[ pI[ dI srkfr nUM pihlkdmI krdy hoey aqy lok-luBfAU rfjnIqI qoN bfhr afAuNdy hoey pMjfb dy KjLfnf mMqrI mnpRIq isMG bfdl dy TIk PYsilaF df sfQ idMdy hoey pMjfb nUM nvIaF pYVF `qy ivkfs dy rfh `qy qornf cfhIdf hY.
CyqI coxF hI cIP jsits dy sMkt qoN inklx df rsqf pfiksqfn ivwc jnqk ros rYlIaF qyjL -jLhIr awbfs pfiksqfn dy pRYjLIzYNt jnrl pRvyjL musLwrP ny ijnHF nUM cIP jsits hmfieqI aMdoln dy rUp ivc afpxI swqf leI sLfied sB qoN vwzI cuxOqI df sfhmxf krnf pY irhf hY, srkfr aMdrly afpxy aflockF nUM dws idwqf hY ik AunHF df dysL dy sB qoN vwzy munisP ivruwD ivcfr (rYPrYNs) df mfmlf vfps lYx df koeI ierfdf nhIN. jnrl ny ienHF aflockF nUM ikhf hY ik ies sbMD ivwc PYslf kr lYx ik qusIN myry nfl ho jF nhIN.’’ srkfr dy kuJ sInIar mYNbrF dI mIitMg ivc hfl ivc hI AunHF vwloN kIqy ies aYlfn mgroN swqfDfrI juMzlI dy rYPrYNs ivroDI isafsqdfnF vwloN pYNqVf bdlx dy sMkyq imly hn aqy muawql kIqy gey cIP jsits dy hmfieqIaF dy ivroD ivc musLrP pwKI rYlI dI cODrI sLujfaq husYn vwloN agvfeI kIqI geI hY. afAuNdy idnF ivc aijhIaF kfrvfeIaF hor vDyry qyjL hox df anumfn hY jdoN ik adflqF dy aMdr vI srkfr nUM Aus vyly hor qfkq imlI jdoN rYPrYNs ivroDI iek hor afgU sLrIP AudIn pIrjLfdf suprIm kort ivc cIP jsits iePiqKLfr cODrI vwloN dfier kIqI ptIsLn dI suxvfeI smyN srkfr dy pwK ivc pysL hoieaf. sMkt sLurU hox qoN lY ky hux qwk keI mIitMgF ivc pRYjLIzYNt df ijhVf idRsLtIkox spsLt kIqf igaf hY ik gwl isrP rYPrYNs ivc ijLkr kIqy dosLF qwk dI hI nhIN. rYPrYNs ivc idwqy ‘dosL’ qF kyvl AuhI hn, ijhVy pRYjLIzYNt dy kfnUMnI msLIrF dI rfey ivc kfnUMn dI njLr ivc jfiejL Tihrfieaf jf skdf hY. pr ies lfimsfl kfrvfeI dy kfrn kyvl iehI nhIN. pRYjLIzYNt dy nyVly hlikaF dy jfxkfr muqfbk AunHF hflfq sbMDI hor bhuq kuJ vyiKaf-suixaf hY ijs krky cIP jsits ivruwD rYPrYNs dfier krn dI nObq afeI. ieh gwl hux spsLt ho geI hY ik srkfr dy kuJ cotI dy afgUaF ny, ijnHF ivc pRDfn mMqrI vI sLfml hY, kuJ mhwqvpUrn PYsilaF aqy cIP jsits dy adflq dy aMdr aqy bfhr vqIry `qy ikMqU kIqf hY, ies ny vI pRYjLIzYNt dI rfey nUM pRBfvq kIqf hY. hor ijnHF ny pRYjLIzYNt dy idRsLtIkox nUM qfkq idwqI hY AunHF ivc pRYjLIzYNt df cIP afP stfP, skwqr kfnUMn aqy atfrnI jnrl sLfml hn. aijhIaF jfxkfrIaF dy afDfr `qy pRYjLIzYNt nUM ieh ivsLvfs ho igaf ik dysL dy muwK munisP df vrqfrf kuJ mfmilaF nfl inptx smyN ‘‘gYr-ijLMmydfrfnf’’ aqy ‘‘anuicq’’ sI aqy hfeI kort dy kuJ jwjF, puils dy kuJ sInIar aPsrF aqy sInIar aiDkfrIaF pRqI AunHF df rvweIaf ‘bdly vflf’ aqy ‘gYr vfijb’ sI. Aus vyly qwk pRYjLIzYNt df ivcfr bx cuwkf sI ik cIP jsits afpxy aiDkfrF aqy ivsLysL aiDkfrF dy mfmly ivc Kfs krky surwiKaf aqy pRotokol dy mfmly ivc shI nhIN sI. ies qoN ielfvf ijs mfmly sbMDI pRYjLIzYNt aqy srkfr vDyry icMiqq sI Auh sI cIP jsits dI juzIsLIal srgrmI (juzIsLIal aYkitivjLm) qy AunHF df ivcfr sI ik ies nfl spsLt qOr `qy ‘‘aYgjLYkitv nUM Korf’’ lwg irhf sI. Aus bfry spsLwt qOr `qy nhIN ikhf jf skdf ik Auh ikhVI GVI sI jdoN cIP jsits aqy srkfr dy sbMD qoV-ivCoVy vfly hoey, pr suprIm kort df inAUmrI pRfjYkt dy mfmly ivc stya afrzr dyx df PYslf, ijs nUM vfqfvrx pRymIaF ny iek mIl pwQr krfr idwqf, mhwqvpUrx pihlU iswD hoieaf. srkfr df ivcfr Aus vyly hor vI pwkf ho igaf jdoN cIP jsits dI agvfeI hyT adflq dy nON jwjF vfly bYNc ny pfiksqfn stIl dy srkfrI adfry nUM pRfeIvyt hwQF ivc dyx dy PYsly nUM Ault idwqf. pihly Pysly nfl pMjfb dy cIP minstr nUM iKwJ cVHI sI, pr stIl imwljL dy PYsly nfl pRDfn mMqrI nUM pRysLfnI hoeI. sUqrF df kihxf hY ik smF bIqx nfl pRYjLIzYNt nUM ies gwl df ivsLvfs krvf idwqf igaf ik adflq df hukm (inwjIkrn) gYr-srkfrI krn dI smuwcI kfrvfeI leI mfrU iswD ho skdf hY. aMq ivc pRYjLIzYNt nUM ieh ivsLvfs ho igaf ik stIl imwljL df inwjIkrn vDIaf aMqrrfsLtrI nIqI nfl myl KFdf sI. pr stIl imwljL dy PYsly qoN pihlF df Gtnf cwkr jy hor kuJ nhIN qF byqukf jLrUr ikhf jf skdf hY. dwisaf igaf hY ik PYsly qoN iek idn pihlF cIP jsits ies mukwdmy sbMDI gwlbfq krn leI jnrl musLwrP nUM imly sn. mIitMg smyN atfrnI jnrl vI mOjUd sn. gwlbfq dOrfn pRYjLIzYNt ny cIP jsits nUM ikhf sI ik Auh aijhI kfrvfeI krn qoN guryjL krn ijs nfl inwjIkrn dy aml ivc rukfvt pvy. pRYjLIzYNt dy dPqr qoN imlI jfxkfrI anusfr ies sMbMDI AunHF nUM Brosf vI idwqf igaf sI. pr PYslf iblkul Ault sI, ies qrHF pRYjLIzYNt dIaF njLrF ivc cIP jsits ny pRBfvq hox qoN ienkfr krky ‘‘byivsLvfsf’’ aqy ‘‘Brosf rihq’’ hoxf iswD kr idwqf sI. kuJ hor kys vI sn ijnHF ny srkfrI hlikaF ivc nfrfjLgI pYdf kIqI ijvyN cIP jsits df Auh PYslf ijs anusfr ieslfmfbfd dy iek pfrk nUM kfrobfrI mnorQ leI iesqymfl krn qoN roikaf igaf sI. iek mfmlf ijhVf lokF nUM pwKpfq df mfmlf lwgf lfhOr dy iek nftkkfr nUM iek pfrk kOzIaF dy Bfa dyx df sI. nfgirkF vwloN ros pRgtfvy dy islisly mgroN adflqI hukm rfhIN ieh PYslf bdl idwqf igaf sI. pqf nhIN ikhVy kfrnF krky ieh PYslf pRYjLIzYNt nUM cMgf nf lwgf. ies vyly qwk jsits cODrI dy ‘‘juzIsLIal aYkitivjLm’’ kfrn srkfr nUM gMBIr pRysLfnI hox lwg geI sI aqy kuJ mYNbrF nUM lwgx lwgf ik adflqF dIaF ‘‘afpxy qOr’’ kIqIaF kfrvfeIaF AunHF dI hoNd leI Kqrf hn. ijs ZMg nfl sInIar puils aiDkfrIaF nUM adflq vwloN swidaf jFdf aqy jLbr-jnfh (blfqkfr), blfqkfr aqy mfx-iewjLq leI hwiqaf afid dy mfmilaF sMbMDI qurMq kfrvfeI nf krn leI AunHF dI adflq dy kmry ivc hI ijs qrHF JfV-JMb kIqI jFdI, ieh AunHF nUM TIk nhIN lwgf. eysy pRkfr dIaF isLkfieqF pMjfb aqy isMD dy kuJ pRsLfskI aiDkfrIaF ny kIqIaF sn. afm lokF vwloN aijhIaF kfrvfeIaF bfry kIqI jFdI pRsMsf nUM koeI aihmIaq nhIN idwqI geI. iPr pRYjLIzYNt nUM dwisaf igaf ik cIP jsits vwloN sikAuirtI vDfAu, inwjI surwiKaf ibhqr krn, vDyry afDuink motr gwzIaF vrgIaf ‘‘byloVIaF’’ mMgF kIqIaF jf rhIaF hn aqy Aus vwloN ivsLysL aiDkfrF dI ‘‘durvrqoN’’ kIqI jf rhI hY. iPr vI pRYjLIzYNt dy kuJ ihqYsLI, ijnHF ivc srkfr dI cotI dy kfnUMnI msLIr sLfml sn, cIP jsits ivruwD kfrvfeI krn dy ivcfr dy hwk ivc nhIN sn. pr afiKr kfr cIP jsits ivroDI soc pRbl hoeI aqy pRYjLIzYNt nUM afpxy sfZy swq sflF dy swqf kfl dOrfn sB qoN vwD ieh ivvfdpUrn kfrvfeI krnI peI. sUqrF df kihxf hY ik rYNPrYNs dy ivroD ivc cwl rhy aMdoln nfl pRYjLIzYNt nUM Dwkf lwgf hY ikAuNik Aus nUM dwisaf igaf sI ik sLurU dy Tfh-ptfky mgroN ieh ivroD Kqm ho jfvygf aqy cIP jsits dI iksmq df PYslf suprIm juzIsLIal kONsl dy hwQF ivc rih jfeygf. sMkt jfrI rihMdIaF, iek mOky `qy iksy hor ny nhIN blik pfiksqfn musilm lIg dy pRDfl cODrI sLujfaq husYn ny msLvrf idwqf sI ik pRYjLIzYNt afpxI afkV Cwz ky, rYPrYNs vfps lY lvy jF sLryafm ieh gwl mMn lvy ik Aus nUM glq slfh idwqI geI sI aqy iPr hflq pihlF vFg hI rihx idwqI jfvy. sUqrF ny dwisaf hY ik pRYjLIzYNt ny ies pRsqfv `qy ivcfr krn df vfadf kIqf sI pr mgroN aYlfn kr idwqf ik cIP jsits ivruwD rYPrYNs vfps lYx `qy ivcfr nhIN hoieaf. cIP jsits nfloN vwK-vwK bfr aYsosIeysLnF ivc idwqy BfsLxF qoN lwgf ik Auh ies mfmly nUM isafsI rMgq dyx dI koisLsL kr irhf hY, ies leI pRYjLIzYNt afpxy PYsly `qy aV igaf. hux srkfr sfhmxy sB qoN vwzf mslf ieh sI ik glIaF-bfjLfrF ivc ho rhy nf muwkx vfly ros mujLhiraF nfl ikvyN inpitaf jfvy. ies islisly ivc pihlF kdm cODrI sLujfaq husYn vwloN musLwrP hmfieqI rYlI dI agvfeI krnf sI ikAuNik ieh pihlF mOkf sI jdoN pRYjLIzYNt vwloN kIqy rYPrYNs dy hwk ivc BfrI igxqI ivc vjLIr vI inwqr ky sfhmxy afey pr drsLkF df ivcfr hY ik sLfied aijhf krnf vI lfBkfrI nf hovy aqy ho skdf hY, afAuNdy idnF ivc musLwrP ivroDI hor vwzIaf BIVF sVkF qy inkl afAux. pRYjLIzYNt nUM ivsLvfs hY ik sMkt gMBIr hY aqy ies qoN Cutkfrf pfAuxf afsfn nhIN. pRYjLIzYNt nUM supq sUcnfvF df ijhVf vyrvf idwqf jf irhf hY AunHF ivc pRYjLIzYNt nUM ieh sMkyq idwqf igaf hY ik hux qwk dy mujLfhiraF ivc vkIlF nfloN ivroDI iDrF dy srgrm vrkr vDyry sn. AunHF dy dwsx anusfr ros pRgt kr rhy vkIlF ivwcoN vI bhu-igxqI vkIl iksy iek jF dUjy ivroDI gruwp aqy juVy hoey hn. iek anumfn ieh hY ik jy ieh sMkt kuJ hor mhIinaF leI jfrI irhf, iPr jF qF ieh aMdoln mr jfeygf jF coxF dI ruwq sLurU ho jfeygI aqy rfjsI qOr `qy pRyirq aMdolnkfrI hor vDyry rOick kMm ivc ruwJ jfxgy. kuJ iek ny qF ieh suJfa vI idwqf hY ik ies df CyqI hwl jnrl ielYksLn agyqy krvfAuxf hY.
iswK Drm nUM pMjfb qwk sImq rwKxf isafxI gwl nhIN smyN dI swcfeI df aihsfs krnf jLrUrI -ky[ aYWs[ cfvlf awj pMjfb ivc akflIaF df rfj hY. bysLwk akflI dl Drm inrpwK hox dy dfavy krdf hY pr ies ivc koeI sLwk nhIN ik akflI dl dI isafsq iswK mfniskqf aqy iswK muwK Dfrf ivc zUMGI qrHF KuwBI hoeI hY. hfl hI ivc hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux dI qjvIjL ny ies muwK Dfrf dI iswK isafsq ivc KlblI pYdf kr idwqI hY. sLoRmxI kmytI hmysLf qoN hI dfavf krdI hY ik Auh iekwilaF hI sMsfr Br dy iswKF dI numfieMdgI krdI hY. ies dfavy dI buinafd ieh hY ik 1925 ivc vI akflI dl ny afl ieMzIaf gurduafrf aYkt dI mMg kIqI sI. Aus vyly dI brqfnIaf srkfr ny pMjfb pwDrI gurduafrf aYkt bxfAux leI rjLfmMdI dy idwqI sI. afl ieMzIaf gurduafrf aYkt dI mMg dy jvfb ivc aMgryjLF df jvfb sI ik ies nvyN Dfrimk Kyqr dy kfnUMnI qjrby nUM pihlF pMjfb ivc ajLmf ky vyK leIey ijQy iswKF dy vDyry Dfrimk asQfn mOjUd hn. pMjfb qoN bfhr iswKF dy Dfrimk asQfn mhfrfsLtr, ibhfr, pwCmI bMgfl, asfm aqy idwlI ivc mOjUd hn. mulk dI vMz qoN bfad pfiksqfn qoN AujV ky afeI iswKF dI vwzI igxqI idwlI ivc jf vwsI. iswKF nUM jmhuUrIaq psMd qrIky nfl afpxy gurduafiraF df pRbMD krnf af igaf sI, ies leI AunHF nUM iksy iksm dI srkfrI dKlaMdfjLI psMd nhIN sI. idwlI leI vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI leI akflI dl aqy sLoRmxI kmytI ny idwlI dy iswKF df sfQ idwqf. 1971 ivc iek aYkt duafrf idwlI iswK gurduafrf mYnyjmYNt kmytI hoNd ivc afeI. sLoRmxI gurduafrf pRbMDk kmytI afpxy afp nUM smuwcI iswK kOm df numfieMdf ies krky vI smJdI hY ikAuNik 1925 dy iswK gurduafrf aYkt dy qihq pMjfb aqy ihMdusqfn qoN bfhr vwsdy iswKF dI mYNbr vjoN nfmjLdgI vI ho skdI hY. awj vI idwlI, ptnf, kolkfqf, nFdyV aqy muMbeI dy iswKF dI nfmjLdgI sLoRmxI kmytI ivc huMdI hY. iek smF sI jd dwKx-pUrbI mulk isMGfpur aqy QfeIlYNz qoN vI iswK numfieMdy nfmjLd huMdy sn. iesy qrHF jd idwlI, ibhfr aqy mhfrfsLtr ivc vwKry gurduafrf pRbMD kfnUMn bxfey gey qF AunHF sUibaF dIaF sMbMDq srkfrF ny sLoRmxI kmytI nUM nvyN bxy pRbMDkI borzF ivc numfieMdgI idwqI. ies mYNbrI qihq jQydfr gurcrn isMG tOhVf, nFdyV borz dy keI sfl pRDfn bxy rhy. ieh dyKx ivc afieaf hY ik ieX md dI vrqoN kyvl isafsI loVF pUrIaF krn leI kIqI jFdI hY nf ik Aus ielfky dy iswKF dy msilaF nUM ivcfrn aqy hwl krn leI. bfgLI akflI afgU mnjIq isMG klkwqf nUM kolkfqf sIt qoN nfmjLd kIqf igaf hY. sLoRmxI kmytI ny kurUksLyqr ivc hirafxf iswK imsLn bxfieaf hoieaf hY. aMbflf ijLlHf ivc pMjoKrf ivKy iek kflj leI sLoRmxI kmytI mfiek iemdfd idMdI hY. iesy qrHF krnfl aqy Xmunfngr ivc vI iswiKaf adfiraF nUM sLoRmxI kmytI grFtF idMdI hY. ies ivc koeI sLwk nhIN ik vwKry hirafxf iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dI mMg isafsq nfl ilbVI hoeI hY. jdoN akflI dl ny afpxIaF sihXogI pfrtIaF aqy Kfs krky pRkfsL isMMG bfdl dy jfqI sMbMDF krky ivDfn sBf aqy lok sBf coxF ivc hirafxf ivc vwsdy iswKF nUM mnmrjLI nfl hdfieqF krnIaF sLurU kr idwqIaF qF Aus vyly hI iswKF dy iek cyqMn ihwsy ny vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux df mn bxf ilaf. ipCly koeI iqMn dhfikaF qoN srgrm rhy jQydfr krqfr isMG twkr aqy jQydfr avqfr isMG Kflsf afpxI Aumr kfrn hux srgrm nhIN rhy aqy hirafxf akflI dl ivc isafsI Klfa pYdf ho igaf sI. ijs qrIky nfl akflI dl ny afpxf aiDkfr Kyqr Gtf ky kyvl pMjfb dI isafsq nfl afpxf moh rwiKaf Aus vqIry ny vwKrI gurduafrf pRbMDk kmytI dI mMg nUM hor qUl idwqI. pMjfb, hirafxf aqy cMzIgVH ivc dirafeI pfxIaF aqy pMjfbI boldy ielfikaF dI vMz ny vI pMjfb aqy hirafxf ivc vwsdy iswKF ivc pfV nUM hor vDfieaf. 1966 qoN bfad kuJ icr leI qF hirafxf ivc vwsdy iswK afpxI iksmq nUM pMjfb nfl joV ky hI vyKdy sn pr hOlI-hOlI isafsI swcfeI ny AunHF nUM hor qrHF socx leI mjLbUr kr idwqf. ies swcfeI nUM smJ ky jQydfr tOhVf ny hflfq aqy soc nUM pRyrq krn leI sLfhbfd mfrkMzf, ijQy iswKF dI kfPLI vwsoN hY, iek mYzIkl kflj aqy hspqfl KolHx df PLYslf kIqf. pr ies pRfjYkt nUM vI sMpUrn krn ivc ieMnf smF lwg cuwkf hY ik hux Aus df koeI asr huMdf nhIN idsdf. sRI pRkfsL isMG bfdl kuiVwkI ivc PLs gey hn. AunHF dy injI sMbMD hirafxf nfl hn aqy pfxIaF dI vMz cMzIgVH bfry PLYslf hfly hoxf bfkI hY. pr pYNqVybfjLI hfly vI muwidaF `qy nhIN bMidaF dy afly-duafly hI GuMmdI hY. hirafxy dy iswKF nUM KusL krn leI msly dy hwl leI sMjIdgI nfl koeI ivcfr-vtFdrf qF nhIN hoieaf hY pr afpxy iek irsLqydfr jo hirafxy nfl sMbMDq hY rGujIq isMG ivrk nUM sLoRmxI akflI dl df sInIar mIq pRDfn bxf idwqf igaf hY aqy crcf hY ik Aus nUM sLfied sLoRmxI kmytI df aYkitMg pRDfn vI bxf idwqf jfvy. ijs qrHF akflI dl ny afpxf isafsI pYNqVf bdilaf hY Ausy qrHF keI Dfrimk muwidaF `qy vI Aus ny mUMh moiVaf hY. 1982 ivc Drm XuwD morcy dOrfn akflI dl dI iek muwK mMg afl ieMzIaf gurduafrf aYkt sI. pMjfb aqy hirafxf hfeI kort dy sfbkf muwK jwj aqy muwK gurduafrf cox kimsLnr jsits hrbMs isMG nUM afl ieMzIaf gurduafrf aYkt dI qjvIjL bxfAux df ijLMmf idwqf igaf. jsits hrbMs isMG ny afpxI pqnI aqy su[ Bfn isMG nfl ihMdusqfn dy vwK-vwK koinaF ivc vwsdy iswKF nfl qflmyl krky, AunHF dy jvfb lY ky iek jmhuUrIaq BrpUr qjvIjL iqafr kIqI. AunHF vwloN iqafr kIqf Kfkf bhu-pwKI ikrdfr df sI, ijs ivc smuwcy sMsfr ivc vwsdy iswKF dI numfieMdgI dy md sn. nfl hI jQydfr akfl qKLq aqy hor qKLqF dy jQydfr gRMQIaF afid dI cox aqy brKfsqgI dy inXm vI bxfey gey sn. ieh Kfkf BfrqI gRih mMqrfilaf pMjfb srkfr aqy sLoRmxI kmytI nUM ivcfr-vtFdry leI Byiraf igaf sI. akflIaF ny iek vfrI iPr afpxI sOVI soc df sbuuUq idwqf. afl ieMzIaf gurduafrf aYkt dIaF mwdF nUM ivcfrn dI bjfey, AunHF ivc mIn myK kwZ ky AunHF nUM muwZoN rwd krn df PLYslf kr ilaf. hflFik jsits hrbKsL isMG ny vwK-vwK KyqrI aqy suUbfeI borz bxfAux dI qjvIjL rwKI sI, pr sLoRmxI kmytI `qy kfbjL DVy nUM ieMj jfipaf ik AunHF ny aKiqafr, hwk aqy ruqbf Koh ilaf jfvygf. iswK socvfnF ny duhfeI pfeI pr akflI dl ny afl ieMzIaf gurduafrf aYkt nUM jMmx qoN pihlF hI mfr idwqf. sfrIaF pfrtIaF dy iswKF dI pRQfey soc ivc PLrk pYdf ho irhf hY. hux iswKF nUM afpxf iek jLrUrI vot bYNk smJdy hn. hux AunHF nUM lwgdf hY ik iswKF iKlfPL nFhpwKI soc rwKxI AunHF leI nuksfn vflI sfbq ho skdI hY. vwK-vwK sUibaF ivc vwsdy iswKF ny coxF ivc afpxI isafsI pCfx aqy asr bxfAuxf sLurU kr idwqf hY. ies asr df hI iswtf sI ik do sfl pihlF hoeIaF hirafxf asYNblI coxF ivc kFgrs pfrtI ny cox mnorQ pwqr ivc iek vwKrI hirafxf gurduafrf pRbMDk kmytI bxfAux df vfadf kIqf sI. huwzf srkfr ny KyqI mMqrI aYWc[ aYWs[ cwTf dI cyarmYnI hyT iek kmytI vI bxfeI hY, ijs ny afpxI irport hfly dyxI hY pr kFgrs pfrtI ny ies muwdy nUMU ijAuNdf rwKx leI hirafxf ivDfn sBf ivc iek gYr-srkfrI mqf pfs krvf ilaf hY. pMjfb dy iswK afgU ies msly `qy ruwKf pysL afAuNdy hn ikAuNik Auh afpxy afp nUM iswK Drm dy pwky Tykydfr smJdy hn. ieh mMdBfgI gwl hY. iswK Drm nUM pMjfb pwDrI rwKxf ipCFh iKwcU soc hY. iswK sfrI dunIaf ivc vws rhy hn aqy AunHF ny ijs mulk jF Kyqr nUM apxfieaf hY Auh AuQy dy smfjk swiBafcfr df ainwKVvF aMg bx gey hn. smyN dI ies swcfeI qoN munkr hoxf isafxp nhIN hovygI.
aftf dfl dI rfjnIqI: Kqry nfl Kyz rhI hY srkfr -sqnfm cfnf muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny ivDfn sBf coxF `c kIqf afpxf Auh vfadf pUrf krn leI sMjIdf kdm AuTf ley hn ijs nUM cox pRcfr dOrfn votr afp vI cox stMt hI smJdy sn. cfr rupey iklo aftf aqy vIh rupey iklo dfl. Aus smyN qF ies vfady df hor vI mjLfk AuizaF jdoN pMj sflF qoN rfj kr rhI kFgrs pfrtI ny, iek kdm hor awgy jFidaF, 2 rupey iklo aftf aqy 10 rupey iklo dfl muhweIaf krn df lfrf lf idwqf. ies nfl ieh vfadf hor vI gYr sMjIdf ho igaf. jykr ies vfady nUM votrF ny sMjIdgI nfl ilaf huMdf aqy isrPL aftf dfl dy Bfa nUM hI muwK rwK ky vot pfeI huMdI qF huMJf Pyr ijwq kFgrs pfrtI dI hI hoxI cfhIdI sI. pr aijhf nhIN hoieaf. iPr vI vwzf duKFq ieh hY ik vfrI isr bxdy rhy sfry hfkm hux qwk ieh hI smJdy afey hn ik grIb dI grjL kyvl Aus dy afpxy pyt qwk hI sIimq huMdI hY. Aus nUM afpxf qn Zkx, afpxy bwcy pVHfAux aqy dvf-dfrU dI koeI suwD-buwD nhIN huMdI aqy ibjlI qoN ibnF vI sfr lYNdf hY. iesy krky hI sLfied ies vfr dIaF ivDfn sBf coxF ivc AumIdvfr vwloN sLrfb dy nfl-nfl trwkF dy trwk afty dIaF QYlIaF vI vMzIaF geIaF sn. hux kFgrs pfrtI qy kuwJ hor gruwp kih rhy hn ik jykr 4 rupey iklo aftf aqy 20 rupey iklo dfl (jldI) nf imlI qF ‘‘prfqF aqy pIpy KVkfvFgy’’. suihrd nfgirk hox dy nfqy iPr vI sfzf ieh ieKlfkI PrjL bxdf hY ik srkfr vwloN grIbF nUM ijMnI vI, QoVI-bhuq rfhq imly Aus df BrvF svfgq krIey. vfrqmfn srkfr ny aftf-dfl dI smwisaf nUM gMBIrqf nfl ilaf mlUm huMdf hY ikAuNik Aus ny grIbF dI insLfndyhI krn vfsqy pRsLfsn nUM qyjLI nfl afhry lf idwqf hY. srkfr ny ieh vI qYa kr idwqf hY ik 30,000 rupey sflfnf afmdn vfly pirvfr nUM grIb igixaf jfvygf aqy pirvfr dI pirBfsLf insLicq kridaF kih idwqf hY ik pqI pqnI qy AunHF dy nbflg bwcy nUM iek pirvfr igixaf jfvygf. spwsLt hY ik mnorQ isafsI hY ijs krky ieh kih dyx ivc koeI gunfh nhIN ik hukmrfn pfrtI dI ieh isafsq burI qrHF asPl hox df anumfn hY. ies ivc vfhvf Ktx dI QF bdnfm hox dy mOky vDyry njLr afAuNdy hn. Aus dy kuJ iek sMjIdf kfrn hn. srkfr vwloN insLicq kIqI geI pirvfr dI ieh pirBfsLf nvIN nhIN hY sgoN pMjfb ivc jLmIn-hwdbMdI df kfnUMn bxfAux smyN qoN hI lfgU hY. pr nOkrsLfhI ny hux qwk ies nUM kdy sMjIdgI nfl nhIN ilaf sgoN iek Grfxy nUM hI pirvfr mMn ky cldI afeI hY. iek Gr ivc rihx vfly sfry hI mYNbr iek pirvfr mMny jFdy rhy hn. afpxy bfp dy sIimq ijhy Gr ivc rihx vfly iqMn cfr bwicaF dy keI-keI twbrF nUM nOkrsLfhI ny kdy vI 4-5 pirvfr nhIN mMinaf. jykr ies vfr nOkrsLfhI pirvfr dI pirBfsLf bfry sMjIdf ho hI jFdI hY qF kuJ hor qrHf dy pRsLn KVHy ho jfxgy. Audfhrx dy qOr `qy jykr srkfr dI vrqmfn pirBfsLf nUM sMjIdgI nfl lfgU kIqf jFdf hY qF kI iek DnfZ pirvfr dy AunHF bwicaF nUM vwKry pirvfr mMinaf jfvygf ijhVy bflg ho cuwky hn pr byrujLgfr hn qy AunHF ivcoN keIaF dI sLfdI vI ho cuwkI hovygI. AunHF dy afpxy nfm `qy koeI jfiedfd vI nhIN hY. kI Auh lfBpfqrIaF dI sUcI ivc drj hoxgy ? dUjf svfl afmdn dI rfsLI nfl juiVaf hoieaf hY. ies vyly duafby ivc mjLdUr dI Aujrq 120 rupey rojLfnf hY aqy pMjfb ivc sLfied ikqy vI 100 rupey qoN Gwt nf hovy. ies qrHF ieh mjLdUr 30,000 vflI kYtygrI ivcoN bfhr inkl jFdy hn. ieh gwl srvyKx krn vfly nOkrsLfh AuWqy inrBr krygI ik Auh iks pRkfr iek idhfVIdfr mjLdUr nUM grIbF dI sUcI ivc sLfml krygf aqy iks pRkfr Aus dI afmdn kRmvfr 3600 aqy 3000 rupey mhInf qoN Gtf ky 2500 ru[ mhInf `qy lY ky afeygf. dUjy pfsy jykr KyqIbfVI XUnIvristI smyq vwK-vwK srvyKxf AuWqy Brosf rKIey qF pMjfb dy smuwcy iksfnF ivcoN 35 qoN 40 PIsdI igxqI aijhI hY ijnHF nUM sfry KyqI Krcy kwZ ky msF 35 rupey idhfVI hI pYNdI hY jo srkfr dy grIbI imafrF dy awD ivc vI nhIN phuMcdI. ies krky sLfied pMjfb dI awDI nfloN vI vDyry iksfnI nUM ssqy afty aqy dfl dI loV hY. lyikn sfzIaF srkfrF Kfs qOr `qy pRsLfsn dI ieh puKqf rucI rhI hY ik ivkfs aqy srkfr dIaF pRfpqIaF nUM vDf cVHf ky aqy jurm, grIbI aqy asPlqfvF nUM Gtf ky pysL kIqf jfvy. afpxy iKlfP jfx vflIaF hkIkqF nUM Auh pwtIdrj krn qoN guryj hI krdy hn. hfl dI GVI ieh AumId kr lYNdy hF ik grIbF dI sUcI iqafr krn lwigaF vwD qoN vwD iensfP ho jfvygf. lyikn sfzI vMz pRxflI df kI krFgy ijhVI GutfilaF aqy ivgfVF ivc glH-glH qwk zuwbI peI hY. ieh gwl asIN nhIN kihMdy sgoN Bfrq df Xojnf afXog kihMdf hY. ajy bhuq dyr nhIN hoeI jdoN Bfrq dy Xojnf afXog ny CfxbIx krn AuprMq dwisaf sI ik kyNdr srkfr vwloN pMjfb ivc grIbI ryKf qoN hyTF vsx vfilaF leI Byjy jFdy rfsLx df 76[50 pRqIsLq ihwsf KuwlHy bjLfr ivc hI vyc idwqf jFdf hY ijs ivcoN 55[65 pRqIsLq hirafxf vwl aqy 38[97 pRqIsLq AuWqr pRdysL dIaF mMzIaF vwl clf jFdf hY. iesy qrHF jnqk vMz pRxflI vfsqy ijhVI rkm pMjfb nUM idwqI jFdI hY Aus df kyvl 10[5 pRqIsLq hI grIbF qwk phuMcdf hY aqy 36 pRqIsLq rfh ivc hI Kurd-burd ho jFdf hY. bfkI dI rfsLI amIr lok Kf jFdy hn. ies qoN mwDynjLr aftf dfl dI vMz pRxflI grIbF nfl ikMnf iensfP krygI, ieh gwl sLwk dy Gyry ivwcoN bfhr nhIN hY. srkfr vwloN Byijaf jfx vflf ssqf rfsLx grIbF qwk ikMnf phuMcygf, ies df koeI Brosf nhIN. lyikn ssqI cIjL nUM mihMgy bjLfr vwl iKskx qoN koeI nhIN rok skdf Auh vI Aus smyN jdoN sfry drvfjLy KulHy pey hox. ies pRkfr srkfr dI aftf dfl skIm nUM do BfrI KqiraF df sfhmxf krnf pvygf. grIbF dI sUcI aqy vMz pRxflI. ies df qIjf vwzf pwK smfijk byiensfPI vflf hY ijs dI rUp ryKf Aujl rUup ivc afriQk-ivqkry vjoN pRgt hovygI jdoN 2500 rupey mhInf kmfAux vflf pirvfr 4 ru[ iklo vflf aftf Kfeygf aqy 2600 rupey mhInf kmfAux vflf pirvfr 14 rpey iklo aftf Kfeygf. iesy pRkfr 20 ru[ iklo vflI dfl 60 ru[ ivc Kfeygf. ies dy bVy hI iBafnk rfjnIqk nqIjy inkl skdy hn. lokF nUM anfj pRdfn krn leI iek sfr nIqI dI loV hY. jLrUrI jIvn loVF sfrIaF hI sbiszfeIjL hoxIaF cfhIdIaF hn. aftf jykr 14 rupey iklo qoN Gwt ky 10 rupey iklo vI ho jfvy aqy awgy Bfa siQr ho jfx qF vI lok ies dI pRsLMsf krngy. pr ieh AumId lfAuxI ik lok srkfrI aqy lukvyN ivqkry dI vI pRsLMsf krngy, isafxp vflf mfmlf nhIN lgdf. srkfr anfj nUM smuwcy rUp ivc hI sbiszfeIjL kry aqy vpfrIaF nUM nwQ pfvy. ipCly sfl iksfn nUM iek iklo kxk dy 7 rupey imly pr aftf 14 rupey iklo ivikaf. aQvf 4 mhIny psInf vhf ky kxk AugfAux vfly iksfn nUM vI swq rupey aqy iek imMt ivc pI sky QYlI bxfAux vfly vpfrI nUM vI swq rupey imly. iesdf kI arQ hY? ies df arQ ieh hY ik Kwby hwQ nfl 7 rupey dI kxk PVfky iksfn nUM Ausy vyly swjy hwQ nfl 14 rupey dI vfps lYxI peI. ieh awKF ivc Gwtf pfAux vflI TwgI leI kOx ijLMmyvfr hY ? Bfrq hI nhIN dunIaf dy iksy dysL dI vI KyqIbfVI sbiszI qoN ibnF ijAuNdI nhIN rhI skdI. nf hI iksfn nUM KuwlHI mMzI dy qrs qy Cwizaf jf skdf hY aqy nf hI Kpqkfr nUM vpfrIaF dy rihm qy kImqF nUM sUqrbwD krn dI ijLMmyvfrI srkfr dI hY. ieh iks qrHF sMBv ho skdf hY jF ies nUM ikvyN Xog krfr idwqf jf skdf hY ik iewko hI dysL ivc kyNdr dI srkfr kImqF nUM asmfn `qy cVHfAux vflIaF nIqIaF aKiqafr kry aqy sUbf srkfrF dy KjLfny Aus df Bfr (sbiszI) afpxy moiZaF `qy cuwkx leI mjLbUr hox? ies krky aftf aqy dfl dI smwisaf kyNdr srkfr dIaF afriQk nIqIaF nfl bwJI hoeI smwisaf hY ijs nUM muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl ny jLbrdsqI iKwc ky afpxy gfl pf ilaf hY.
BfrqI isafsq ivc nYiqkqf df sMkt -pUnm afeI kOisLsL dfgI aqy isafsI inGfr nUM svwC krn bfry aijhI ikhVI gwl hY ijs kfrn sfzy rfjnyqf GbrfAuNdy hn. Auh bVy josL nfl iBRsLtfcfr rUpI vwzI ibwlI dy gl ivc twlI bMnHx leI vI iqafr rihMdy hn qy afpxy XqnF dI swcfeI qy eImfndfrI nUM iswD krn leI iksy vI hwd qwk jf skdy hn pr jdoN afpxy sLbdF nUM amlI rUp dyx df mOkf afAuNdf hY qF anjfxpuxf drsfAuNdy hn aqy gUMgy, boly qy aMnHy bx jFdy hn. dfg qy dfgI? qusIN kI gwl kr rhy ho, ies ivwcoN ikhVI vwzI gwl hY? ijLkrXog hY ik eImfndfr afdmI Auh hY jo keI byeImfnI krdy PiVaf nf jfvy. afiKr ies dI pusLtI aiDkfrk qOr `qy ho geI hY ik Bfrq ivc isafsq df nYiqkqf, jvfbdyhI aqy ishqmMd irvfjF nfl koeI lYxf-dyxf nhIN hY. ies nvyN isafsI mOsm ivc dfg qy dfgI dI KUb crcf ho rhI hY, ijQy swqf qy dfgI nfl-nfl cwldy hn. mYN XU[ pI[ dy cox Gol ivc Auqry iBRsLt qy aprfDk qwqF dI gwl nhIN kr rhI, nf hI mYN AunHF aprfDI rfjnyqfvF dI gwl kr rhI hF jo afpxIaF bulyt prUP jYktF `qy aYWm[ pI[ aqy ivDfiek df ibwlf lgvfeI GuMmdy hn pr kfnUMnI njLrIey qoN dyKIey qF dfgI aYWm[ pI[ nUM mMqrI bxn qoN rokx leI koeI kfnUMn jF koeI irvfj jF ailKqI sMsdI pRMprf nhIN hY. aijhf koeI pRbMD nhIN hY ik jy iksy mMqrI ivruwD cfrjsLIt dfier kIqI jFdI hY qF AusnUM Kud asqIPf dy dyxf cfhIdf hY jF Aus nUM asqIPf dyx leI mjbUr kIqf jfvy. ies dI iksy nUM pRvfh nhIN ik ies df sfzy lokqMqr `qy ikMnf Kqrnfk pRBfv pY skdf hY qy sfzI isafsq leI ikMny gMBIr nqIjy ho skdy hn.
dfgI mMqrI aqy asqIPf? asl ivc sLkqI ivakqI nUM iBRsLt bxfAuNdI hY qy prmsLkqI ivakqI nUM pUrI qrHF iBRsLt bxfAuNdI hY. dyKo kyNdr srkfr ny iks qrHF suprIm kort sfhmxy ieh dlIl rwKI ik kfnUMn jF sMivDfn ivc aijhf koeI pRbMD nhIN hY ik gMBIr aprfDF leI dosLI dfgI mMqrI nUM asqIPf dy dyxf cfhIdf hY. dfgI sMsd mYNbrF nUM mMqrI bxfey jfx ivruwD iek jnihq ptIsLn `qy suxvfeI dOrfn solIistr jnrl jI[ eI[ vhfnvqI ny ieh dlIl rwKI. muwK jwj jsits ky[ jI[ bflfikRsLn dI agvfeI hyT do mYNbrI zvIjLn bYNc ny ies sMbMDI AuTfey gey ies svfl bfry skrfr qoN jvfb mMigaf sI ik koeI aijhf sMivDfnk irvfj hY ik gMBIr aprfDF dy dosLI mMqrIaF nUM afpxy ahudy qoN asqIPf dy dyxf cfhIdf hY. ieh kihMdy hoey ik ailKqI sMivDfn ivc sMsdI ivsLysL aiDkfrF dI vrqoN ivc kMtrol hyT pRMprf qy irvfj dI aihm BUimkf huMdI hY, solIistr jnrl ny dlIl idwqI ik irvfj nUM kfnUMn dy svfl vjoN nhIN AuTfieaf jf skdf. AunHF ikhf, ‘‘irvfj Aus sMsQf ivc bxny cfhIdy hn ijs nfl sLKLsIaqF sMbMDq huMdIaF hn aqy AunHF nUM adflqF vwloN inrDfrq nhIN kIqf jf skdf ik iek mMqrI nUM dfgI aYWm[ pI[ dy rUp ivc asqIPf dyxf cfhIdf hY, ieh iek irvfj hY qy aijhy irvfj sQfpq kIqy jfxy cfhIdy hn. spwsLt sLbdF ivc khIey qF aijhf mMqrI AudoN qwk inrdosL hY jdoN qwk Auh dosLI iswD nhIN ho jFdf qy kfnUMn afpxf kMm nhIN krdf.
swqf df nsLf qusIN ies `qy KUb cIko-icwlfE ik kfnUMn aMnHf hY pr ies nfl ieh qwQ nhIN bdl jFdf ik nYiqkqf, eImfndfrI aqy swc pRqI vPfdfrI sLbd isafsI izksLnrI ivc nhIN huMdy. duKdfeI qwQ ieh hY ik kfnUMnI qruwtIaF jF ivafiKafvF nUM isafsI anYiqkqf dy bhfny vjoN pysL kIqf jFdf hY. isafsq qoN pRyirq dosL pwqr qy dosL iswDI ivc Prk kIqf jfxf cfhIdf hY. swqf df nsLf ieMnf ijLafdf huMdf hY ik sfry ies nUM axizwT krdy hn. sfry ieh mMn lYNdy hn ik ies dy nf hI ijAUxf hY. nfl hI ieh soc vI huMdI hY ik qusIN myry `qy dosL lgfEgy qF mYN quhfzy AuWqy dosL lgfvFgf. ies isafsI swiBaqf ivc sfzI isafsq ny jfxy-axjfxy afpxI aMqrafqmf nUM dfa `qy lgf idwqf hY. aijhy AudoN qwk inrdosL hY jdoN qwk Auh dosLI iswD nf hovy. sfzf dysL iek asDfrn dysL hY. Bfrq df pqn qyjLI nfl hoieaf hY. kyNdr qy rfjF ivc dfgI mMqrIaF bfry dosL idnoN-idn, cox dr cox vDdy jf rhy hn pr ieQy muwK muwdf ieh hY ik koeI vI srkfr solIistr jnrl qoN ieh aKvfAux bfry ikvyN soc skdI hY ik dfgI ivakqIaF nUM mMqrI mMzl ivc sLfml nf krn bfry sMivDfn ivc ikqy koeI ijLkr nhIN hY. kfnUMn ivc spwsLt qOr `qy pRbMD hY ik afpxy mMqrIaF nUM cuxn df ivsLysL aiDkfr pRDfn mMqrI df hY. Auh jfxdy sn ik ies pRsqfv nf sQfpq pRMprf dI axdyKI hovygI aqy ieh sMivDfn dI Bfvnf dI AulMGxf hY.
pRMprfvF dI pflxf vI jLrUrI ibnF sLwk iksy vI lokqMqr dI hoNd leI sMivDfn dI srvAuWcqf jLrUrI hY pr nfl hI ishqmMd pRMprfvF df inrmfx vI jLrUrI hY ikAuNik hryk gwl nUM iliKaf nhIN jf skdf. siQqI qy soc shI aqy glq dI smJ bdldI hY. jdoN sLbd asPl ho jFdy hn qF pRMprfvF qy irvfjF dI BUimkf aihm huMdI hY. imsfl vjoN sMivDfn ivc ikqy nhIN iliKaf hY ik nfgirkF nUM swc bolx cfhIdf hY. ies df Bfv ieh nhIN ik JUT bolx df aiDkfr iml igaf hY. nfl hI sMivDfn rfjDrm qy ies dy afdrsL jLfbqy bfry vI cuwp hY. ijLkrXog hY ik jdoN 2002 dy iPrkU dMigaF qoN bfad pRDfn mMqrI dy rUp ivc sLRI vfjpfeI ny gujrfq ivc Bfjpf dy muwK mMqrI nirMdr modI nUM rfjDrm dI pflxf krn dI slfh idwqI sI qF smuwcy dysL ny AunHF dI sLlfGf kIqI sI. jLrf idmfg nfl soco, sMivDfn ivc ikqy vI ieh nhIN iliKaf hY ik rfsLtrpqI nUM bhumq hfsl pfrtI dy nyqf nUM srkfr bxfAux leI swdxf cfhIdf hY qy Auh kdy vI srkfr dIaF nIqIaF df ivroD nhIN kr skdy pr ieh ailKqI kfnUMn jF irvfj hI hn jo stYNzrz pRMprfvF bx geIaF hn. nfl hI ieh ikwQy iliKaf hY ik mqihq krmcfrI afpxy bOs dy ivruwD kfrvfeI nhIN kr skdf jF jUnIar mulfjLm iksy PYsly nUM dbf nhIN skdf? kI asIN ies dI iejfjLq dyvFgy? iblkul nhIN! ies leI pRMprf iek cMgf sLbd hY, bcfa df rsqf hY pr ies nUM qoVo jF mroVo, sfzy ieQy ies dI kOx pRvfh krdf hY? sfnUM BfrvfsIaF nUM mfx hY ik sfzf sMivDfn dunIaf df sB qoN vwzf sMivDfn hY pr ibRtyn ivc ibnF iksy ilKqI sMivDfn dy lokqMqr sPlqfpUrvk kMm kr irhf hY. ies dI sPlqf df rfj ieh hY ik ibRtyn ivc lokqMqr ishqmMd irvfjF dy afDfr `qy clfieaf jf irhf hY ijs df snmfn kIqf jFdf hY. ibRtyn ivc kuJ cIjLF iblkul nhIN kIqIaF jFdIaF. dosL pwqr qF bhuq vwzI gwl hY, jy AuQy iksy mMqrI dy iksy Gply ivc sLfml hox bfry QoVHf ijhf vI sMkyq imldf hY qF Auh asqIPf dy idMdf hY pr asIN ajy aijhy irvfjF qy rvfieqF dI mhwqqf smJx dy lfiek nhIN hoey hF. sfzf moh ilKqI sLbdF pRqI hY ikAuNik rfj krn dI pRiqBf rvfieqF ivc lukI hY. iPr vI Bfrq dy lokqMqr dy jfrI rihx df muwK kfrn nihrU, ptyl, mfvlMkr aqy AunHF dy smyN dy hor mhfn nyqfvF vwloN sQfpq irvfj qy pRMprfvF hn. AunHF ny mihsUs kIqf ik jnqk jIvn ivc afdmI nUM isrP nYiqk hoxf hI nhIN cfhIdf sgoN aijhf idsxf vI cfhIdf hY. AunHF dI rfey ivc Auh kdrF-kImqF `qy afDfrq isafsq df Drm sI pr awj dy gYr Dfrimk smyN ivc aijhI siQqI nhIN hY. `cor-cor mfsI dy puwq Brf’ vfly isafsI mfhOl ivc sfzy nyqfvF ny ieh sB mMqrIaF dI aMqr-afqmf `qy Cwz idwqf hY. ieh swc hY ik BivwK nUM iDafn ivc rwKdy ibnF nfsmJI Bry ZMg nfl Kyz dy inXm bdl idwqy gey hn qy awj anYiqkqf df muwl vwD igaf hY. awgy kI hovy? svwC isafsq leI sMGrsL jfrI hY pr jMg Kqm ho geI hY. sfnUM afs krnI cfhIdI hY ik suprImo kort ies dI mhwqqf smJdI hY. ivcfrnXog svfl ieh hY ik kI anYiqkqf aqy dfgIaF nUM sfzy sMsdI lokqMqr dy ihwq ivc hY? ijnHF qoN dysL dI agvfeI krn dI afs hovy, jdoN Auh hI iBRsLtfcfrI bx jfx qF pRxflI ivc pUrI qrHF nfl qbdIlI kIqI jfxI cfhIdI hY. sfnUM swcy, eImfndfr qy BrosyXog nyqfvF dI loV hY. sfzy rfjnyqfvF aqy mMqrIaF nUM lokqMqr dI hwiqaf krky brI hox dI iejfjLq nhIN idwqI jfxI cfhIdI hY.
sMgq drsLn nfloN vI jLrUrI hn rotI tuwk dy sfDn -bI[ aYs[ QOr pihloN sMgq drsLn sMgq drsLn pRogrfm leI srdfr pRkfsL isMG bfdl dI ieh dUjI pfrI hY. pihlI pfrI sI jdoN sMn 2001 dy afKIr ivc 2002 dIaF asYNblI coxF isr `qy sn. Aus pfrI aqy hux dI pfrI ivc aMqr hY. Aus smyN pMcfieqF nUM gRFtF, lokF dy Coty moty kMm, votrF nUM BrmfAux ihwq smJI jFdI rhI pr hux df sMgq drsLn votrF dy sLukrfny vjoN smiJaf jf skdf hY ikAuNik sMgq drsLn dI pRIikRaf mflvy ny ies vfrI bfdl df BrvF sfQ nhIN idwqf, bfdl AunHF mflvyeIaF nUM smJfAux gey hoxgy ik BfeI mYN quhfzy koloN nfbr nhIN ho skdf qusIN BfvyN myry nfl Auh kIqf hY, jo mYN afpxy mfVy idnF ivc vI soc nhIN sI skdf. iek sMgq drsLn hor vI sn jo kFgrs pfrtI ny srkfrI KLjLfny ivwcoN huxy hoeIaF coxF qoN aYn pihlF ‘‘ivkfs Xfqrf’’ dy nF `qy rcfey sn. sMgq drsLn nhIN Auh qF ‘‘mhfrfjf drsLn’’ Bfv muwK mMqrI drsLn ho inbVy sn Auh vI rfj kfl dy pMjvyN sfl dy aMq ivc. ijvyN lokIN qrs gey sn afpxy ‘rfjy’ dy drsLnF nUUM. iek grIb pMzq dy Gr bYTxf, cfh df kwp pI lYxf, cfh BfvyN afpxI ikwt ivcoN hI hovy, Xfqrf leI bxI spYsLl vYn dI Cwq `qy bYT pypr plyt ivc sfdI rotI KfxI, dilq bsqIaF ivc drsLn dyxy koeI Cotf Aupkfr sI ‘rfjy’ vwloN lfE lsLkr df jlO, puils df ivafpk bMdobsq bYNz vfjy, pRYWs tI[ vI[ mIzIaf pUry lsLkr nfl. rfjy mhfrfjy dy drsLnF qoN koeI Gwt nhIN sI. ‘ivkfs Xfqrf’ dy jLrIey rfjy ny mflvf biTMzf-mfnsf afid ivc jLor lfieaf. pr lok mnF ivc ciVHaf nhIN ikAuNik ieh ielfkf pusLqYnI akflI aqy rjvfiVaF ivruwD mujLfrf lihr df Kyqr irhf hY. rfjy nfloN srsy vfly sMq dy afdysL nUM invfijaf igaf. nhIN qF kFgrs dI PwtI sfry pMjfb ivc pocI jfxI sI ijvyN duafbf Kyqr ivc sPf cwt hI smJo ho geI. KYr, sMgq drsLn qF pMj sfl pey hn, huMdy hI rihxgy, bhuq gMBIr aqy jitwl hn Auh msly ijhVy muwK mMqrI ny nijwTx leI qurMq kdm cuwkxy hn. kFgrs srkfr df muwK mMqrI ivwq mMqrI dy aMkVf gorK DMdy nfl pMj sfl lokF nUUM BrmfAuNdf irhf. ieh ho irhf hY, Auh ho jfeygf. Boly lok Auqsuk huMdy rhy. sunihry BivwK dIaF AuzIkF krn lwgy. afpxy rfj kfl dy pMjvyN aKIrly vrHy ivkfs df Auh ZMzorf ipitaf, rhy rwb df nfAuN. aKbfr, tI[ vI[ cYnl, mYgjLIn KUb vrqoN ivc ilaFdy. 18 kroV df bjt kyvl mIzIaf aYzvfeIjLr sfihb AulIk rhy sn agfAUN sfl leI kFgrs srkfr dI iek vwzI dyx pMjfb leI ieh rhI ik ivkfs df mfhOl isrj idwqf. akflIaF df Dfrimk eyjMzf Koh ky afp AunHF dI rIs kIqI. BfvyN ivkfs dy nfary `c bKyVy qF bhuq KVHy hoey, koeI mYgf pRfjYkt isry nhIN ciVHaf, sLrfb dy pRiswD Tykydfr sLrfb dy vxj `c hwQ rMg ky pRfprtI dy sOidaF `c bory Brn lwgy. kOzIaF dy Bfa dI jLmIn kroVF dI bx geI, vwzy-vwzy mihl Ausrn lwg pey. hotl, aYsLo-iesLrq, mOj-myly dy sfDn pMjfb dy siBafcfr nUM dUisLq krn dy hIly bxfey gey. ieho ijhy ivkfs vrqfry dI crcf ieMnI ho cuwkI hY ik ilKdy vI iGrnf afAuNdI hY. aPsos ieh hY ik pMjfb dy lok msly AuvyN dy AuvyN KVHy hn. ieh msly vI ieMny cgly gey hn ik ilKx lwigaF nUM cyqy krn dI vI loV nhIN pYNdI. ijvyN ikrsfxI sMkt, iksfnF dIaF KudkusLIaF, PslF dy mMdy nIvyN Bfa, KfdF, bIjF dy AuWcy ryt, ibjlI dI ikwlq, mihMgf zIjLl, sLfhUkfrF, bYNkF df mfrU krjLf, KyqI Gfty df ikwqf, Coaf iksfn qbfhI dI kgfr `qy KVHf hY. iksfn ienHF pRsiQqIaF nfl jUJdf hY pr inrfsL ho ky jIvn lIlf Kqm krn qk phuMc igaf hY. AudXogF leI ibjlI dI Gft, 40 lwK dy krIb byrujLgfrF leI rotI-tuwk dI smwisaf, iswiKaf, ishq syvfvF df inGfr, iBRsLtfcfr ijAuN df iqAuN. ieh sfry msly koeI iek idn ivc KVHy nhIN ho gey. akflI-Bfjpf dI 1997 dI srkfr smyN vI sn pr kFgrs dI 2002 qoN 2007 pUry pMj sfl ijvyN surq hI hor pfsy rhI, ieh msly ivkrfl rUp Dfr cuwky hn. jfxo awj dI srkfr nUM ieho ivrsy `c imilaf hY. ieho cfrj sMBfilaf hY akflI-Bfjpf srkfr ny. ienHF msilaF dI pMz nUM nijwTxf koeI sOKf nhIN. jdoN qk sfzf pRsLfsn pMjfb dI syvf leI smripq nhIN huMdf, ikMnIaF skImF bxfeI jfE, ikMny vfady krI jfE, kuJ vI sMvrn vflf nhIN. kfnUMn vI bxf idE, jdoN qk srkfrI msLInrI skIm nUM kfnUMn nUM lfgU krn `c prpwkqf, suihrdqf nhIN vrqdI, kuJ vI bdlfE afAux vflf nhIN. hor qF hor, awj 40 sfl ho gey pMjfb `c pMjfbI lfgU kIqI geI nUM. pr kI koeI dfavf kr skdf hY ik pMjfbI BfsLf pUrn qOr `qy lfgU hY. Pyr kIqf kI jfey? pMjfb dI hr pfisEN qrsXog hflq nUM iDafn ivc rwK ky syvf df iek sMklp lYxf hoeygf. iek iqafg Bfvnf jgfAuxI peygI, cuPyry. srkfr dI bhuq vwzI msLInrI hY ijs AuWqy jnqf qoN Augrfhy tYksF rfhIN ‘kwTy kIqy rYvIinAU df 80% Krc ho jFdf hY. pMjfb dy sMkt snmuK hr krmcfrI qoN Aus dI smrQf anusfr kuJ nf kuJ iqafg krn leI pRBfivq kIqf jfey. jy koeI mflI rUp `c nhIN kr skdf qF Auh iemfndfrI nfl vfDU smF syvf dyx leI pRyirq kIqf jfey. ieh hoeygf qF hI jy AuWcI pdvI vfly vzyry ies iqafg dI Bfvnf `c pMjfb leI syvf smripq hox. cIP sYktrI pihl kry, sMklp ley. dUjy sfry AuWcy ahuidaF vfly awgy afAux. AuWc aiDkfrI ijhVy, iemfndfrI nfl smJx ik AunHF kol sfry idn df kMm nhIN hY. afpxy afp nUM kyNdr `c zYpUtysLn leI afPr krn qF ik pMjfb isr Krcf Gtx lwgy. ies Bfvnf df asr iBRsLtfcfr dI kurihq `qy vI pvygf. srkfrI mihkimaF `qy kMm dy muqfbk nPrI ajy vI vfDUU hY, bfvjUd ies dy ky ipClI kFgrs srkfr ny iek vI bMdf BrqI nhIN kIqf. hF, ijQy lokF dI syvf ivc stfP dI Gft krky ivDn pY irhf hY AuQy BrqI jLrUr kIqI jfvy pr loVINdI syvf dI AuplBdI suinsicq kIqI jfvy BrqI krn AuuprMq aPsrsLfhI jF incly pwDr dy amly `c sKqfeI nfl suDfr kdy nhIN ilaFdf jf skdf. aslI hukmrfn qF afeI[ ey[ aYs[ kfzr hY. swqfDfrI rfjnyqf vwD qoN vwD AunHF dI bdlI kr skdf hY. pMjfb dI hflq sMvfrn df vfsqf pf ky AunHF aiDkfrIaF dy syvf Bfv nUM jgfAux dI loV hY. dUjy hr mslf pRBfivq vrg dy isafxy afgU sbMDq sucyq aiDkfrI, muwdy dy mfihr buwDIjIvI, sbMDq mMqrI dI dyK-ryK hyT ivcfiraf jfvy aqy hwl lwiBaf jfey. muV muV bYTkF krky smF nsLt krn dI bjfeY hr kfrj leI smF inrDfrq krky smyN isr mukfAux aqy PYslf lY ky aml afrMB krky msly nUM isry lfieaf jfey. mslf hwl ho jfx nfl jo rfhq lokF nUM imlygI AunHF dIaF duafvF smJo rwb dI dfq aqy afsLIrvfd hfsl hovygf. qIjy, mMqrIaF nUM cfhIdf hY ik ijMny BKdy msly hn AunHF bfry lokF nUM koeI vkqI zMgtpfAU vfh vfh Kwtx, msly nUM cutkIaF `c hwl kr dyx df Brosf nf dyx. coQf, iBRsLtfcfr dI gwl srkfrI njLfm `c iBRsLtfcfr iek dIrG rog sfmfn hY. ieh sKqI nfl TIk hox vflf nhIN hY. sKq qoN sKq kfnUMn, sKqfeI nfl Cfpy mfrn nfl nhIN bxdf. kys kortF `c cldy hn, bMdf Kqm ho jFdf hY. kys nhIN muwkdy. iBRsLtfcfr dI ijMnI gwl AuCfldy hF injLfm AunHF hI lok njLrF `c izgdf hY. AunI hI bycYnI vDdI hY. ies df hwl sihj hY. iqafg Bfvnf pYdf krn ivc hY. sfzy dysL ivc lokIN iBRsLtfcfr qoN ies leI duKI hn ik hr srkfrI dPqr ivc pYsf idwqy ibnF koeI Cotf motf kMm vI nhIN huMdf. ikMny kfrn ho skdy hn, lokIN nfjfiejL kMm Bfldy hn, nfvfikP hn, anpVH hn afid. jy koeI vwzI kMpnI ijvyN irlfieMs, trfeIzYNt jF koeI hor AuprlI pwDr `qy kroVF rupey Krc kr idMdI hY qF Aus df asr afm lokF `qy qurMq nhIN ho skdf. ieho hfl ivdysLF df hY. AuQy rOlf nhIN pYNdf iek isstm bx cuwikaf hY. jy hr mihkmf PjLUl KrcI, byloVI vsqU dI KrId, ajfeIN brbfd ho rhI vsqU nUM rokx df inscf kr ley qF ‘Gft’ sLbd suxn nUM Gwt imlygf. ibjlI dI kuuMzI kunYksLn, dPqrF `c vI ajfeIN jFdI ibjlI dI Kpq, pfxI dI ajfeIN brbfdI, srkfrI gwzI dI byloVI vrqoN, gwl kI, dPqrF `c hr Krfb huMdI cIjL nUM rokx df sMklp ilaf jfey. dPqrI sfmfn smwgrI nUM inwjI smJ ky vriqaf jfey qF srkfrI Krcy `c axikafsI pwDr qk Krc Gt jfeygf. hor qF hor, dPqr ivc smF nsLt nf krn df hI jy aiBafn cl jfey qF Auqpfdkqf ivc hYrfnkun vfDf ho jfey. dPqrF `c cfh kyvl inrDfirq smyN pIqI jFdI hY dPqr dy smyN koeI inwjI imwqr afid imlx nhIN afAuNdf. ieh kuJ suJfa, kuJ ku Aupfa pMjfb dI ivgVI qfxI nUM sulJfx, sMvfrn leI rwKy gey hn, jy rfj nyqf pRsLfsink aiDkfrI iDafn dy lYx.
suKbIr dI qfjposLI dI iqafrI - ey[ aYWs[ prfsLr ies hPqy pMjfb nfl sMbMDq do mhwqvpUrn GtnfvF vfprIaF hn, ijnHF dy sUby dI isafsq leI dUraMdysLI nqIjy hoxgy. iek hY suKbIr isMG bfdl dI sLoRmxI akflI dl dy kfrjkfrI pRDfn dy ahudy `qy inXukqI aqy dUjI hY kYptn amirMdr isMG dI jgHf bIbI rijMdr kOr BwTl df kFgrs ivDfiek dl dI nyqf cuixaf jfxf. dovyN hI GtnfvF afAux vfly idaF ivc rfj dI rfjnIqI ivc inrxfiek moV iswwD hoxgIaF. pMjfb dy muwK mMqrI bxn qoN iek hPqy bfad hI suKbIr dy hwQF ivc pfrtI dI vfgzor sMBfl ky pRkfsL isMG bfdl ny ieh spwsLt sMkyq idwqf hY ik Auh afpxy puwqr nUM hI afpxf isafsI AuqrfiDkfrI mMndy hn. akflI-Bfjpf gTjoV ivc ies smyN siQqI aijhI hY ik Auh jd cfhux suKbIr nUM muwK mMqrI dI gwdI `qy ibTf skdy hn. rfj df aglf muwK mMqrI kOx hovygf? ies ivsLy `c hux iksy nUM koeI sLwk nhIN rih igaf. jy kwl nUM suKbIr isMG muwK mMqrI bx vI jFdy hn qF ieh koeI anhoxI Gtnf nhIN hovygI ikAuNik dysL dy sfrIaF pRmuwK isafsI pfrtIaF dy nyqf afpxy-afpxy AuqrfiDkfrI lwBx aqy AunHF nUM rfjnIqI ivc pRfjYkt krn ivc lwgy hoey hn. cfhy Auh sonIaf gFDI dy puwqr rfhul gFDI hox jF kYptn amirMdr isMG dy puwqr rxieMdr isMG, bIbI rijMdr kOr BwTl dy Brf kuldIp isMG BwTl hox jF Em pRkfsL cOtflf dy puwqr ajy cOtflf aqy aBy cOtflf jF iPr Bjn lfl dy byty cMdr mohn qy kuldIp ibsLnoeI hox, sB AunHF nUM rfjnIqI ivc Auuqfr ky AunHF dy kYrIar sMvfrn ivc lwgy hoey hn. aijhI siQqI `c jy pRkfsL isMG bfdl vI suKbIr bfdl nUM pRmot krdy hn qF kI glq hY? vYsy vI suKbIr ny ieh sfbq kr idwqf hY ik pRkfsL isMG bfdl df puwqr hox qoN ielfvf AunHF ivc hor vI keI gux hn. hfl hI ivc hoeIaF rfj ivDfn sBf coxF ivc pfrtI dy cox pRcfr nUM AunHF ny aijhy pRBfvsLflI aqy hmlfvr ruK nfl clfieaf ik kFgrs dIaF lwK koisLsLF dy bfvjUd Auh votrF nUM luBf nhIN skI aqy swqf kFgrs dy hwQoN iKsk ky akflI-Bfjpf gTjoV dy hwQF `c phuMc geI. ienHF coxF ivc suKbIr ny afpxI rfjnIqk sUJbUJ sdkf pfrtI df sMcfln bfKUbI ZMg nfl krky afpxI bhupwKI sLKsIaq df sbUq idwqf. AunHF ny ieh sfbq kr idwqf hY ik Auh isafsI Kyz dy hr dfa-pyc qoN bfKUbI jfxU hn aqy jy AunHF nUM kwl koeI hor ijLMmyvfrI sONpI jFdI hY qF Auh Aus nUM vI bfKUbI inBf skxgy.
amirMdr df isafsI BivwK Kqm! kYptn amirMdr isMG dI jgHf rijMdr kOr BwTl nUM kFgrs ivDfiek dl dI nyqf inXuukq krky pfrtI pRDfn sonIaf gFDI ny ieh spwsLt sMkyq idwqf hY ik amirMdr isMG df kFgrs ivc rfjnIqk kYrIar hux lgBg Kqm ho igaf hY. amirMdr nUM sLfied ieh pihlF hI pqf sI ik pfrtI hfeIkmfn AunHF dI ipCly pMj sflF ivc apxfeI kfrjsLYlI qoN bhuq nrfjL hY aqy AunHF nUM Kuwzy lfAux dy mUz ivc hY. ies leI AunHF ny nqIjy afAuNidaF hI pfrtI ivDfiek dl dy nyqf bxn leI hwQ-pYr mfrny sLurU kr idwqy sn. pihlF AunHF ny nvyN cuxy ivDfiekF dI iek bYTk Kud hI bulf leI aqy Kud nUM AunHF df nyqf cuxy jfx dI koisLsL kIqI. ies Xqn ivc jd Auh sPl nhIN ho sky qF AunHF ny pfrtI dy pRdysL pRDfn sLmsLyr isMG dUlo vwloN ies sMbMDI bulfeI geI bYTk `c afl ieMzIaf kFgrs kmytI dy jnrl skwqr aqy pMjfb mfmilaF dy ieMcfrj jnfrdn idvydI dI mOjUdgI ivc hI ivDfiekF qoN afpxy pwK ivc dsqKq krvf ky idvydI sONp idwqy. ies nfl pfrtI hfeIkmfn hor vI KPf ho geI ikAuNik iek pfsy aijhI kfrvfeI kIqI jf rhI sI aqy dUjy pfsy ivDfiek dl df nyqf inXukq krn leI sfry aiDkfr sonIaf gFDI nUM idwqy jf rhy hn. iswty vjoN sonIaf ny amirMdr df pwqf kwtx `c dyr nhIN lfeI.
bdly vflI isafsq df aMq kY[ amirMdr isMG nUM kFgrs ivDfiek dl df nyqf nf bxf ky kFgrs hfeIkmfn ny ieh sMkyq vI idwqf hY ik Auh pMjfb ivc amirMdr srkfr vwloN ipCly pMj sflF `c afpxy isafsI ivroDIaF ivruwD CyVI geI bdly vflI isafsq df aMq cfhuMdI hY. amirMdr dI bdly vflI isafsq dI sB qoN vwzI Audfhrn Kud rijMdr kOr BwTl hI hn, ijnHF dy ivruwD afpxy muwK mMqrI kfrjkfl dOrfn muwK mMqrI rfhq PMz ivcoN rkm kwK ky Aus dI durvrqoN krn dy dosL ivc Auh ipCly keI sflF qoN adflqF ivc pysLIaF Bugq rhI hY. ieh gwl iksy qoN lukI nhIN ik ieh kys amirMdr isMG vwloN bIbI BwTl nUM rfjnIqk qOr `qy afpxy Qwly lgfAux leI hI iesqymfl kIqf igaf. hux ieh kys adflqF ivc Kqm hox kMZy hY pr ajy vI QoVHI ksr bfkI hY ikAuNik ivjIlYNs ibAUro vwloN adflq ivc ies nUM vfps lYx dI apIl `qy ajy qk koeI aMiqm PYslf nhIN hoieaf. amirMdr qoN vwD AuWnHF dy muwK mMqrI kfrjkfl dOrfn AunHF dy afly-duafly iekwTy hoey iBRsLtfcfr dy dosLI kuJ mMqrI ijnHF ivc lfl isMG, pRqfp isMG bfjvf, suirMdr isMglf aqy rfxf gurmIq soZI sLfml hn, amirMdr nUM hI dubfrf pfrtI ivDfiek dl df nyqf cuxy jfx leI Auqfvly sn ikAuNik AunHF nUM pqf sI ik afAux vfly idnF ivc akflI-Bfjpf gTjoV srkfr vwloN AunHF `qy hox vfly jvfbI hmly qoN jy koeI AunHF df bcf kr skdf hY qF Auh amirMdr hI hn pr ies dy nfl hI pfrtI dy iek vrg df mMnxf sI ik jy amirMdr dubfrf pfrtI ivDfiek dl dy nyqf bx jFdy hn qF ipCly pMj sflF ivc amirMdr bnfm bfdl jMg kFgrs bnfm akflI dl XuwD `c bdl jfeygI. AuyDr muwK mMqrI pRkfsL isMG bfdl qy AunHF dy puwqr suKbIr isMG bfdl ny vI hux vfr-vfr ieh kihxf sLurU kr idwqf hY ik Auh bdly vflI isafsq `c XkIn nhIN rwKdy aqy sfiraF ivruwD ies Bfvnf qoN pRyirq ho ky nhIN sgoN kfnUMn anusfr hI bxdI kfrvfeI hovygI.
afriQk suDfrF qoN bfad bhuq bdl igaf hY cIn -cyn XUiqMg hYln cIn iek 56 jfqIaF df 150 kroV afbfdI vflf ivsLfl dysL hY. ieQy hvfn BfeIcfrf muwK jfqI gruwp hY jo dysL dI kul afbfdI df 90 PIsdI hY. bfkI 55 jfqI smUhF nUM GwtigxqI gruwp mMinaf jFdf hY. ieh GwtigxqI BfeIcfry dysL ivc iewDr-AuWDr vwK-vwK koinaF ivc PYly hoey hn. cIn srkfr vwloN apxfeIaF geIaF suDfrvfdI nIqIaF qy pRogrfmF anusfr Gwt igxqI jfqI BfeIcfiraF qy dUr-durfzy dy KyqrF ivc invysL dI mfqrf vDf idwqI geI hY. ies qrHF ieh Kyqr vI ivkfs dy rfh `qy awgy vDx lwgy hn qy ienHF leI bfkI dunIaf dy drvfjLy KuwlHdy jf rhy hn. bfjLfr arQ-ivvsQf dy ivkfs, vwK-vwK jfqI smUhF ivc afpsI gwlbfq nfl pRsLfsn, arQ-ivvsQf, swiBafcfrk afid KyqrF ivc myl-imlfp qy nvIN soc ivkisq hoeI hY. sDfrn jn-jIvn vI ies nfl pRBfivq hoieaf hY. ienHF BfeIcfiraF qy hornF BfeIcfiraF ivc afpsI ivafh-sMbMD vI vDy hn. ies qrHF cInI lokF dy rojLfnf jIvn ivc ies jfqI qflmyl nfl iek ivafpk qbdIlI idKfeI idMdI hY. iek-dUjy dy nyVy afAux qy iek-dUjy nUM smJx dI pRikiraf nfl cInI smfj ivc afpsI sdBfvnf vDx dy nfl hI kOmI eykqf vI mjLbUq hoeI hY. ies ny cInI swiBaqf nUM KusLhfl bxfAux ivc vI afpxf aihm Xogdfn idwqf hY.
mnorMjn hux afm gwl hoeI cIn ivc 1990 qoN pihlF mnorMjn isrP moty-moty sLbdkosLF ivc iliKaf sLbd hI huMdf sI. lok ies sLbd dI crcf qF krdy sn pr kdy AunHF nUM mnorMjk pRogrfmF df afnMd AuTfAux df mOkf hI nhIN imldf sI. vYsy vI jdoN Kfx-pIx qy kwpVy dI smwisaf hovy qF mnorMjn dI gwl socI vI nhIN jf skdI sI. AudoN mnorMjn nUM iek aYsLo-afrfm vflI cIjL smiJaf jFdf sI. afriQk suDfrF qy AudfrIkrn qoN bfad cInI jnqf dy jIvn pwDr ivc ivafpk qbdIlI afeI hY. ies nfl cIn dy lokF dI soc, rihx-sihx qy DfrnfvF ivc BfrI Prk afieaf hY. ivsLysL qOr `qy nOjvfnF ivc ieh qbdIlI spwsLt qOr `qy idKfeI idMdI hY. lokF dI kMm dI sLkqI vDI hY qy bfjLfrF ivc hux dukfnF `qy BIV idKfeI idMdI hY qy ieh bfjLfr vwK-vwK Kpqkfr ivvsQf nfl Bry idKfeI idMdy hn. cIn ny 1995 ivc hPqy ivc pMj kMm vfly idnF dI Dfrnf nUM sLurU kIqf sI. ipClI sdI dy aKIr ivc meI idvs (iek meI), cIn dy kOmI idvs (iek akqUr), bsMq Auqsv (cInI cMdr klMzr muqfbk nvyN sfl df idn) nUM kOmI CuwtIaF vfly idn aYlfinaf igaf. AudoN qoN cInI lokF nUM sfl ivc 114 idnF dI kfnUMnI qOr `qy CuwtI imldI hY. ienHF CuwtIaF vfly idnF qy jIvn pwDr ivc suDfr kfrn cInI jnqf dy jIvn ivc mnorMjn suBfivk qOr `qy sLfml ho igaf hY. hux cIn dy lokF ivc iek idnf sYr-spftf hrmn ipafrf huMdf jf irhf hY. iek srvyKx anusfr 46[ 46 PIsdI cInI afpxI CuwtI dOrfn GuMmxf-iPrnf psMd krdy hn. iqMn hPiqaF dIaF lMmIaF CuwtIaF (golzn vIks) ivc qF sfrf cIn hI lokF leI mnorMjn df svrg bx jFdf hY. cIn ivc hux hryk sfl 80 kroV lok dysL ivc sYr-spfty leI vwK-vwK QfvF `qy afAuNdy-jFdy hn. afriQk ivkfs kfrn hux cInI pirvfrF df mnorMjn, pVHnf-ilKxf, rsfilaF afid AuWqy Krc kfPI viDaf hY. keI cInI nfgirk afpxI CuwtI vfly idn ijLafdfqr smF lfiebRyrIaF ivc gujLfrn lwgy. keI cInI pirvfr qF ipCly iek dhfky ivc iek jF do vfr ivdysL Xfqrf vI kr cuwky hn. ieQoN qk ik srkfr ny jnqk BlfeI pRogrfmF leI Dn iekwTf krn vfsqy sports lftrI vI sLuru kIqI hY.
iswiKaf dy Kyqr ivc kRFqI cIn ivc iswiKaf dy Kyqr ivc vI kfPI ivsqfr hoieaf hY. vwzI igxqI ivc nOjvfn muMzy-kuVIaF gYRjUeysLn, aYWm[ bI[ ey[, aMgryjLI iswiKaf, AuWc kmrsLIal korsF ivc iswiKaf hfsl kr rhy hn. sfPtvyar dy Kyqr ivc vI kfPI vfDf hoieaf hY qy ieQy keI isKlfeI sMsQfvF KuwlHIaF hn. iekwly pyeIicMg ivc hI hryk sfl 2 lwK lok aMgryjLI dI isKlfeI lYNdy hn. mOjUdf pIVHI nUM AuWc iswiKaf dy ijMny bdl ivc smyN muhweIaf hn AunHF df supnf ipClI pIVHI ny dyiKaf vI nhIN hovygf.
kYPy, rYstorYNtF aqy hornF QfvF `qy romFitk joVy cIn ivc vDdI afriQk KusLhflI dy nF hux kYPy, rYstorYNt qy tI-hfAUsF df irvfj vI viDaf hY. ieQy lok cfh, kOPI afid dIaF cuskIaF lYNdy hoey ijQy iek pl afrfm krdy hn AuQy hI afDuink pihrfivaF ivc sjy nOjvfn muMizaF-kuVIaF dy joVy romFs krdy vI njLr afAuNdy hn jdik pihlF aijhy idRsL idKfeI dyxf klpnf qoN pry sI. hor qF hor hux ieQy PYsLn sLoa vI huMdy hn. afDuink pihrfivaF ivc nOjvfn kuVIaF qy aOrqF hux afm qOr `qy idKfeI idMdIaF hn. nOjvfn kuVIaF dIaF mFvF qy dfdIaF ijs qrHF dy kwpVy pihlF pihndIaF hn Auh hux bIqy jLmfny dI gwl ho geI hY. aOrqF ieQy gRihxI, dPqrF dI mulfjLm, kfrKfinaF dI mjLdUr qy KyqIbfVI afid sfry KyqrF ivc srgrm idKfeI idMdI hY.
qklIkI qy sUcnf kRFqI arQ-ivvsQf dy AudfrIkrn qy afDuinkIkrn nfl hux cInI pirvfrF ivc afDuink GrylU XMqrF df bolbflf huMdf jf irhf hY. afm qOr `qy mwDvrg dy pirvfrF qk ienHF dI phuMc hY. ieMtrnYWt awj cInI nOjvfnF ivc afpxI pYT bxfAux lwgf hY. cfeInf ieMtrnYWt styitsitkl irport anusfr cIn ivc ies smyN lgBg 9 kroV qoN ijLafdf lok ieMtrnYWt df iesqymfl kr rhy hn. ienHF ivcoN 36 PIsdI nOjvfn 18 qoN 24 sfl dI Auumr dy hn ijnHF dI igxqI ivc lgfqfr vfDf huMdf hY. mfihrF anusfr cIn hux sUcnf kRFqI dy Kyqr ivc vI qyjLI nfl awgy vwD irhf hy pr ies dy nfl hI asLlIl iPlmF, vIzIE gymjL afid dy cfa nfl smfj ivc Aultf asr vI pY irhf hY. hornF dysLF dy nOjvfnF vFg ieQy vI nOjvfn aijhIaF iPlmF dyKdy hn qy bwcy vI vIzIE gymF `c afpxf smF ibqfAux lwgy hn. keI nOjvfn hux ivafh qoN pihlF hI sYks sMbMD kfiem krn lwg gey hn. ieMtrnYWt qy KuwlHypx kfrn ijs qrHF sYks sMbMDF ivc KuwlHf sbMD af irhf hY Aus df burf asr cIn ivc pirvfrF `qy pY irhf hY. cIn ivc hux dyh vpfr vI isr cuwkx lwgf hY. ies leI srkfr ny eyzjL dy sMBfvI Kqry nfl nijwTx leI pihlF hI ZuwkvyN kdm cuwkxy sLurU kr idwqy hn qy dUjy pfsy nOjvfnF ivc zrwgjL dy syvn df ruJfn vI dyiKaf jfx lwgf hY.
afpxy puwqrF nUM mdd leI pukfr rhI mF- bolI pMjfbI
mF nfl ipafr iksy qy aihsfn nhIN sgoN mnuwK dI afpxI hI jLrUrq hY. mfN dy duwD df mwul koeI nhIN cukf skdf, mF dI mmqf qoN bymuK mnuwK, mnuwK hI nhIN. iPr mF qoN iswKI, duwD qoN imwTI mF bolI qoN byruKLI ikAuN ? pMjfbIaF df mihmfn invfjLI ivc koeI jvfb nhIN pr mihmfn dI KLfqr afpxI mF nUM hI GroN kwZ idwqf jfvy ieh ikwQoN dI iensfPLI hY ? pMjfbI sLfied ieh Buwl gey ik mfsIaF kdy mfvF nhIN bxdIaF. pMjfbIaF dy GrF ivc afpsI gwlbfq ihMdI jF aMgryjLI ivc hox lwg peI hY ,mF bolI pMjfbI iksy kony lwgI sihk rhI hY. pMjfb dy skUlF kfljF ivc jo hfl pMjfbI df ho irhf hY Aus qoN qF ieh hI lgdf hY ik afAux vfly smyN ivc pMjfbI df rwb hI rfKf. sLihrF-ipMzF dy GrF, glIaF,dukfnF wqy lwgy borz qwk pMjfbI nUM qrs rhy hn . pMjfbI ivdvfn afpxI ivdvqf drsfAux leI ihMdI-sMsikRqI qy aMgryjLI sLbdF nUM pihl idMdy hn. pMjfbI aflock pwCmI isDFqf nUM pysL kr pMjfbI mF bolI dI syvf kr rhy hn. kI ajy qwk pMjfbI df ivhfrk aiDaYn krn leI pMjfbI kfiv sLfsqr dI loV hI mihsUs nhIN hoeI? pMjfbI bolI df siqkfr ijvyN bIqy smyN dI gwl ho geI hovy. rsUl hmjLfqov anusfr, “ijhVf afdmI afpxI mF-bolI df siqkfr nhIN krdf,Auh sfrI iewjLq guaf bYTdf hY”. ies kQn nUM muK rwK ky sfnUM sfiraF nUM afpxI svY pVcol krnI cfhIdI hY. ies smyN afpxy hI Gr ivc bygfnI hoeI mF bolI pMjfbI afpxy puwqrF nUM mdd leI pukfr rhI hY. pMjfbI bolI pMjfbI sfhF dI bolI hY .ies ivc pMjfbI mfniskqf zul-zul pYNdI hY. ies qoN dUr jf ky asIN kdy KusL nhIN rih skdy. ies ivc gurU goibMd dI vfr vI hY qy isLv df drd vI. ies ivc bfbf nfnk vI hY, vfirs vI . dosqf nf vyK iGrnf nfl pMjfbI jLubfn . ies `c ‘nfnk’ vI hY, ‘vfrs’ vI hY qy ‘bfhU’ vI hY . -zf[jgqfr iPr pMjfbI afpxI mF bolI qoN dUr ikAuN jf rhy hn ? ikAuN pMjfbI nUM bxdf siqkfr iml nhIN irhf? smuwcf pMjfbI vrg mUk drsLk ikAuN bixaf hoieaf hY? iehnF pRsLnF dy AuWqrF leI smuwcy pMjfbI vrg nUM sucyq hox dI loV hY .pMjfbIaF nUM hmysLf DnI rfm cfiqRk jI dIaF ieh kfiv-sqrF afpxI mfniskqf ivwc rwKxIaF hox geIaf :
asF nhIN BulfAuxI cMnf, bolI ey pMjfbI sfzI . eyho ijMd jfn sfzI, moqIaF dI Kfn sfzI, hwQoN nhIN guafAuxI cMnf, bolI ey pMjfbI sfzI . iqMRÖxf BMzfrF ivc, vMJlI qy vfrF ivc, imwT qy suhfAuxI cMnf, bolI ey pMjfbI sfzI . jog qy kmfeIaF ivc, jMgF qy lVfeIaF ivc, eyho ijMd pfAuxI cMnf, bolI ey pMjfbI sfzI . PuwlF dI ikafrI sfzI. suwKF dI atfrI sfzI, Buwl ky nhIN ZfAuxI cMnf, bolI ey pMjfbI sfzI .
muKvIr isMG aYm[ey (pMjfbI,ieihfs ), aYm[iPl pMjfbI ipMz[mwlHIaF, zfk; idaflpur, jlMDr (pMjfb) ph: 919815633274 mukhvir@yAhoo.co.in
pMjfb `c cfxwikaf nIqI df afDuink rUp -ey[ aYWs[ prfsLr pRfcIn Bfrq dy ivsLv pRiswD dfrsLink cfxwikaf ny afpxy drsLn sLfsqr ivc rfjnIqI dI Kyz nUM ijwqx leI sfry dfa-pyc arQfq sfm-dfm-dMz-Byd shI Tihrfey hn pr afDuink Xuwg ivc ienHF sB qoN ielfvf pirvfrvfd vI rfjnIqI df ainwKVvF aMg bx igaf hY, ijs dI cfxwikaf ny sLfied kdy klpnf vI nhIN kIqI hovygI. jy ies dI koeI imsfl cfhIdI hY qF ijLafdf dUr nhIN dyKxf pvygf. ipCly hPLqy hoeI Aus Gtnf `qy Jfq mfro, ijs ivc kFgrs dy kpUrQlf qoN aYWm[ pI[ rfxf gurjIq isMG ny afpxI irsLqydfr mOjuUdf ivDfiekf suwKI rfxf df nfmjLdgI pwqr kuJ KfmIaF dI vjHf krky rwd krvf ky afpxI hI pqnI rfjbMs kOr rfxf nUM pfrtI dI kvirMg AumIdvfr vjoN ivDfn sBf dy 13 PrvrI nUM hox vfly cox dMgl ivc Auqfr idwqf hY. hflFik rfxf gurjIq df dfavf hY ik aijhf sMXog vjoN hoieaf hY pr hor sUqrF df kihxf hY ik Auh afpxy puwqr nUM ivDfn sBf ivc Byjxf cfhuMdy sI ikAuNik Auh iek aYWn[ afr[ afeI[ hn aqy cox lVn dI iek mhwqvpUrn sLrq vI pUrI nhIN krdy sn, ies leI rfxf ny afpxI pqnI nUM hI ies dOV ivc sLfml krvf idwqf.
mfmlf drfxI-jTfxI df! pRdysL kFgrs dy pRDfn sLmsLyr isMG dUlo pihlF qF ies Gtnf qoN bhuq nfrfjL hoey aqy pfrtI hfeIkmfn nUM isLkfieq krn dI vI DmkI dy idwqI pr bfad ivc AunHF dy qyvr bdl gey aqy Auh ieh kihx lwgy ik ieh qF rfxf df pirvfrk mfmlf hY. pfrtI df cox mYnIPYsto pwqr jfrI krn leI somvfr nUM cMzIgVH afey kFgrs dy kOmI jnrl skwqr jnfrdn idvydI qoN jdoN ies bfry puwiCaf igaf qF AunHF ny vI ies nUM drfxI-jTfxI df mfmlf dws ky pwlf JfV ilaf. dUsry sLbdF ivc awj dI isafsq ivc pirvfrvfd nUM sLih dyxf ieMnI afm gwl ho geI hY ik koeI vI ies df gMBIrqf nfl noits lYx nUM iqafr nhIN hY. swc qF ieh hY ik ies isafsI Bwj-dOV ivc rfxf iekwly nhIN hn. sUby dy lwgBg sfry pRmuwK isafsI afgU afpxy-afpxy pirvfrk mYNbrF nUM rfjnIqI ivc jF qF Auqfr rhy hn aqy jF AunHF dy kYrIar nUM gfiez kr rhy hn. muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG dI pqnI pitaflf qoN lok sBf dI mYNbr hY, jdik AunHF df puwqr rxieMdr isMG kFgrs df jnrl skwqr hY. itktF dI vMz dy smyN ies gwl dI bVI crcf rhI ik sLfied rxieMdr nUM vI qlvMzI sfbo qoN cox dMgl ivc Auqfiraf jfeygf. muwK mMqrI dy Brf rfj mflivMdr isMG vI kFgrs pfrtI dI smfxf hlky qoN itkt dy dfavydfr sn pr dlI rfjnIqI kfrn itkt AunHF dI QF sfbkf mMqrI bRhm mihMdrf nUM dy idwqI geI.
isafsI dOV-Bwj sLmsLyr isMG dUlo dI pqnI hrbMs kOr dUlo ipClIaF ivDfn sBf coxF ivc KMnf qoN ijwq ky amirMdr srkfr ivc pfrlImfnI skwqr dy ahudy `qy ibrfjmfn rhI hY. ivroDI iDr dy afgU pRkfsL isMG bfdl dy puwqr suKbIr isMG bfdl ipCly keI sflF qoN isafsq ivc srgrm hn. Auh nf isrPL lok sBf dy mYNbr sgoN kyNdrI mMqrI mMzl (rfjg srkfr `c) ivc vI mMqrI rih cuwky hn. ies smyN Auh rfj sBf dy mYNbr aqy sLoRmxI akflI dl dy jnrl skwqr hn. ipCly kuJ smyN qoN pfrtI dI cox muihMm dI agvfeI vI kr rhy hn. suKbIr dI mfqf suirMdr kOr vI isafsq ivc srgrm hn. hux Auh pfrtI dy mihlf ivMg ivc srgrm hn. suKbIr bfdl df sflf ibkrmjIq isMG mjITIaf vI isafsq ivc Auqr afieaf hY aqy ies vfr Auh akflI dl df mjITf hlky qoN AumIdvfr hY. pRkfsL isMG bfdl dy Coty BfeI gurdfs isMG bfdl vI akflI dl dy aYWm[ pI[ rih cuwky hn aqy hux AunHF dy puwqr mnpRIq isMG bfdl igwdVbfhf qoN isitMg ivDfiek hn, jo dubfrf cox lV rhy hn. suKbIr dy jIjf afdysLpRqfp isMG kYroN sfbkf bfdl mMqrI mMzl ivc vI mMqrI rih cuwky hn. Auh ies vfr iPr pwtI hlky qoN afpxI iksmq ajLmf rhy hn. AunHF dy ipqf suirMdr isMG kYroN qy dfdf pRqfp isMG kYroN dI igxqI sUby dy pRmuwK isafsqdfnF ivc huMdI hY. iesy pirvfr df iek hor mYNbr guirMdrjIq isMG kYroN vI rfjnIqI ivc afpxI iksmq ajLmf cuwkf hY.
mfn df eImfn sLoRmxI akflI dl dy sInIar nyqf suKdyK isMG ZINzsf df puwqr vI mOjUdf ivDfiek hY, jdik jgdyv isMG qlvMzI aqy svrgI bsMq isMG Kflsf dy puwqr vI hux rfjnIqI ivc pUrI qrHF srgrm hn. iek hor akflI afgU ismrnjIq isMG mfn ny vI afpxy puwqr eImfn isMG mfn nUM cox dMgl ivc Auqfr idwqf hY. AuWp muwK mMqrI rfijMdr kOr bwTl dy prf kuldIp isMG BwTl vI DnOlf qoN cox dMgl ivc kuwd pey hn aqy AunHF dI iek hor irsLqydfr rojLI BwTl AunHF qoN bfgLI ho ky cox mYdfn ivc hY.
byaMq, brfV aqy bfjvf svrgI muwK mMqrI byaMq isMG df pirvfr vI rfjnIqI ivc pUrI qrHF srgrm hY. AunHF df puwqr qyj pRkfsL isMG ivDfiek aqy pwuqrI gurkMvl kOr mOjUdf ivDfiekf hn aqy aglIaF coxF ivc afpxI iksmq iPr ajLmf rhy hn. iek hor sfbkf muwK mMqrI hrcrn isMG brfV dI pqnI guribMdr kOr brfV kyNdr ivc mMqrI rih cuwkI hY, jdik Aus dy byty sMnI brfV aqy bytI bblI brfV vI isafsq `c srgrm hn. iek hor kFgrsI afgU aqy mOjUdf mMqrI pRqfp isMG bfjvf dy Brf PLiqhjMg isMG bfjvf nUM vI ies vfr cox lVn leI pfrtI dy itkt dy idwqI hY, jdik svrgI mMqrI suKbMs kOr iBMzr dy pqI pI[ aYWs[ iBMzr ies vfr gurdfspur qoN cox lV rhy hn. svrgI mfstr gurbMqf isMG dy donoN puwqr cODrI jgjIq isMG qy cODrI sMqoK isMG rfjnIqI ivc srgrm hn, jdik jgmIq brfV df Brf irpjIq isMG brfV vI ies dPLf cox lV irhf hY. 2 PrvrI 2007
coxF, isafsI dl aqy lok -zf[ surjIq brfV pMjfb aqy iqMn hor rfjF dIaF coxF bhuq hI njLdIkI hn. iswty vjoN ijwQy vI cox ho rhIaF hn AuQy lgBg cox pRcfr sLurU ho cuwkf hY. pMjfb dy sfry rfjnIqk dl srgrm ho cuwky hn. Auh lokF nUM afpxy nfl joVn, afpxI vot bxfAux leI rMg brMgy nfairaF aqy vfaidaF dI vrqoN kr rhy hn. ies qoN ibnF Auh lokF nUM afpxy vwl iKwcx leI vwzy-vwzy jlsy-rYlIaF vI kr rhy hn. ies vfr pMjfb ivc do pRmuwK dlF (kFgrs aqy sLoRmxI akflI dl-b) ivc swqf pRfpqI leI gihgwc twkr hoeygI. ies qoN ibnF kuJ hor inwky-moty akflI dl vI hn jo swqf ivc ihwsydfrI leI jUJxgy pr ieh akflI dl ‘iek ivakqI sLoa’ hI hn. iehI hfl rfmUvflIey dy dl df hY. asl ivc ieh akflI dl ivcoN kwZy hoey jF inrfsL hoey ivakqI hn. bs ieh dl vwKrI zPlI vjf ky afpxI hoNd ijqfAux aqy akflI dl (b) nUM Zfa lfAux qwk sImq hn. bhujn smfj pfrtI ijwQy gruwpvfd df isLkfr hY AuQy pMjfb ivc ies df afDfr bx hI nhIN sikaf. ieh isrPL dilqvfd aqy mOkfpRsqI dI rfjnIqI qwk sImq hox krky pMjfb ivc Puwl nhIN skI. so bhujn smfj pfrtI qoN ajy swqf dUr hY ikAuNik awj dI GVI ieh kFgrs aqy akflI dl dy jn afDfr nUM Korf nhIN lf skdI. BfrqI jnqf pfrtI df afDfr vI nfmfqr hY. akflI dl dI mdd qoN ibnF Bfjpf dy hwQ pwly vI kuJ nhIN pY skdf. akflI dl vwloN sLihrI vot iKwcx leI Bfjpf nUM kuJ sItF idwqIaF jFdIaF hn. vYsy ienHF dlF df gTjoV byasUlf hY. swqf leI rfjnIqI hr pYNqVybfjLI aqy mOkfpRsqI nUM vrqdI hY. do-iqMn kimAUinst pfrtIaF vI afpxIaF nIqIaF lY ky cox XuwD ivc AuqrIaF hn. ienHF pfrtIaF df afDfr mulfjLmF aqy kuJ dilq vrgF qwk sImq hY. ienHF kol nIqIaF hn, ivcfrDfrf hY, pRMqU jn afDfr nhIN hY, jy hY qF nF-mfqr hY. vYsy qF smkflI siQqI ieh hY ik smuwcI BfrqI rfjnIqI df hI BwTf guwl ho cuwkf hY. smuwcI rfjnIqI iBRsLt, mOkfpRsq aqy iqkVmbfjL hI nhIN ho cuwkI sgoN ies dI aprfDI jgq nfl gMZ-quwp vI jwg jLfhr hY. bhuqy rfjnIqk ivakqI vwK-vwK kysF ivc hI PLsy hoey nhIN pRMqU Auh smfj ivroDI srgrmIaF ivc hI ruwJy hoey hn. nfloN nfl gMdI rfjnIqI vI kr rhy hn. ijs kfrn dysL ivc iPLrkUvfd, aiqvfd aqy jfqpfq vD Puwl irhf hY. pMjfb dI siQqI dysL dI hflq qoN koeI vwKrI nhIN. iswDy jF aiswDy BfrqI rfjnIqI df prCfvF pMjfb dI rfjnIqI AuWpr vI hY. pMjfb dI rfjnIqI df ibhfrIkrn hoxf, hwdoN vwD iBRsLt hoxf spwsLt imsflF hn. pMjfb dy sfry burjUaf rfjnIqk dlF kol koeI smfjk, swiBafcfrk aqy afrQk nIqIaF nhIN hn, jy hn vI qF ienHF ivc aMqr iblkul nhIN. ieh dl nIqIaF dy blbUqy coxF lVn ivc ivsLvfs nhIN rwKdy. coxF smyN (jF AuWdf vI) ienHF rfjnIqk dlF dy afgU iek dUjy AuWpr inwjI icwkV hI nhIN AuCfldy, BwdI aqy gMdI sLbdfvlI dI vrqoN vI krdy hn. ikqy-ikqy iek duUjy dy smfgmF/rYlIaF ivc Kll pfAux leI zFgF aqy qlvfrF dI vrqoN krn qoN guryjL nhIN krdy. sfzy rfjnIqk dlF kol nf koeI Tos ivcfrDfrf hY aqy nf hI lok pwKI ros nIqIaF hn. ivcfrDfrf aqy nIqIaF qoN ibnF dysL ivkfs kr hI nhIN skdf. ienHF rfjnIqk dlF dy cox mnorQ pwqr qF Cpdy hn pRMqU ieh mihjL idKfvf hI huMdy hn. ienHF ivc jo ivcfrDfrf aqy nIqIaF idwqIaF jFdIaF hn swqf `qy kfbjL hox ipwCoN kMm AunHF qoN Ault kIqf jFdf hY. swqf pRfpqI leI lokF nUM keI iksm dy rMg brMgy nfairaF-vfaidaF nfl Brmfieaf jFdf hY, lokF nUM guMmrfh kIqf jFdf hY. lok eyny cyqn nhIN huMdy ijs krky Auh Twgy jFdy hn. imsfl vjoN kFgrs aqy akflI dl dy guMmrfh krU aYlfnF nUM ilaf jf skdf hY. akflI dl df kFgrs qoN pihlF rfj sI. cfr sfl akflI srkfr ny kuJ nhIN kIqf, aMqly sfl sMgq drsLn leI sfrf KLjLfnf luwtf idwqf aqy bhuq sfry kfgjLI ivkfs kfrjF dy aYlfn kIqy. hux kFgrs df pMj sfl rfj irhf hY. cfr sfl kFgrs ny vI koeI ivkfs df kMm nhIN kIqf. aMqly vrHy (jd coxF nyVy af geIaF) kFgrs srkfr ny vI KLjLfny dy sfry drvfjLy KolH idwqy. kFgrs nUM mfq pfAux leI akflI dl lokF nfl ‘afh kr idaFgy’, aOh kr idaFgy’ dy bysury rfg alfp irhf hY. donoN rfjnIqk dl ajy vI ieh ZMzorf ipwt rhy hn ik jd sfzf rfj afieaf qF Auh iBRsLtfcfr qoN mukq hoeygf. mfrc 2007 qwk ienHF donF dlF ivwcoN iksy iek dy hwQ swqf af jfxI hY, Aus qoN bfad swqfDfrI dl ny luwtx aqy kuwtx qoN isvfey hor kuJ nhIN krnf. ipClf ieiqhfs qF iehI dwsdf hY. pMjfb ivc ‘qIjy bdl’ dI jLrUrq sI pRMqU ‘qIjf bdl’ AuBrn dI koeI sMBfvnf njLr nhIN af rhI. kimAUinstF qoN ibnF dUjy-qIjy sfry rfjnIqk gruwp/dl iek duUjy rfjnIqk dl ivcoN kwZy-vwZy hoey hn ijnHF dI rfjnIqI jfqIvfd aqy Drmvfd AuWpr inrBr hY. AunHF dlF kol vI Tos nIqIaF nhIN hn. ieh isrPL Zwm-Zmy hn. ienHF gruwpF dy nyqfvF kol ‘bfdl’ nUM inMdx, gflHF dyx qoN ibnF hor kuJ vI nhIN hY. bhujn smfj pfrtI dI sur vI vwKrI hY. koeI gruwp KflIsqfn dI rfjnIqI kr irhf hY koeI dilqvfdI-jfqIvfdI rfjnIqI kr irhf hY. koeI iswK vwKrI kOm aqy Drm dI zug-zugI vjf irhf hY. koeI jmfqI sMGrsL aqy ienklfb krn dI rfjnIqI AuBfr irhf hY. ieh sfry dl iek dUjy dy kwtV ivroDI hn, iPr ienHF ivc eykf ikvyN sMBv ho skygf. iPLlhfl qF ‘qIjf bdl’ kimAUinst pfrtIaF aqy lok BlfeI pfrtI qwk sImq hY pRMqU ienHF pfrtIaF dy cfr-pMj mYNbr hI twkr dy skxgy jF ivDfn sBf ivc puwj skxgy. qIjy bdl dI axhoNd kfrn swqf akflI dl jF kFgrs qwk sImq rhygI. so pMjfb df ieh duKFq rhygf ik Aus df gMdI rfjnIqI qoN kdficq KihVf nhIN Cuwtygf. lokF dI vI byvsI hoeygI (AunHF kol hor koeI pMjfb nUM bcfAux vflI pfrtI hI nhIN hY) ijs krky Auh jF akflI dl nUM vot pfAuxgy jF kFgrs nUM. kfPLI lMby smyN qoN ienHF do dlF nUM hI asIN prK rhy hF. hux kimAUinstF nUM vI prKx dI jLrUrq hY. kupRbMD aqy kusLfsn kfrn cyqMn aqy buwDIjIvI lok vI hux ieh suJfa dyx lwg pey hn ik mwq pwqr ivc aijhf Kfnf bxfieaf jfvy qF ik ijs AumIdvfr nUM lok cfhux rwd kr skx aqy Aus AuWqy sdf leI rok lwgy qF ik Auh cox nf lV sky. ies qoN ibnF ienHF rfjnIqk nyqfvF nUM iswDy krn aqy sbk isKfAux df hor koeI rsqf nhIN hY. asIN smJdy hF ik lokqMqr ivc rfjnIqk pRikiraf jLrUrI hY ijs qoN munkr nhIN hoieaf jf skdf. ieh vI mMinaf jf skdf hY ik lokqMqr ivc isrF dI igxqI hI ies df sfr qwq hY. pr pMgf ieh vI hY ik sfry lok ivcfrvfn aqy cyqn nhIN huMdy ijs krky inkMmy, iBRsLt nyqfvF nUM cux ilaf jFdf hY. pMjfb ies smyN Gor sMktF aqy smwisafvF ivc Pisaf hoieaf hY. pMjfb dI ivkfs dr 4 PIsdI qoN vI hyTF jf cuwkI hY. ivkfs kfrj Twp hn. bysLwk qwKF dI jfduUgrI nfl ivkfs aqy simRDI idKf ky pMjfb nUM nMbr iek rfj idKfieaf jf irhf hY pRMqU jd iKwdo nUM Prology qF ivcoN lIrF hI inklxgIaF. iksfnF dI siQqI bd qoN bdqr ho cuwkI hY. pMjfb dI iksfnI isr 25 hjLfr kroV qoN vwD krjLf hY ijs krky Auh KudkusLIaF kr rhI hY. pMjfb df smuwcf vfqfvrx plIq ho cuwkf hY. hvf, pfxI, imwtI aqy KfD pdfrQ jLihrIly ho cuwky hn. BrUx hwiqaf aqy nsLy pMjfb dIaF hor vwzIaF alfmqF hn. Kyq mjLdUrF aqy hor ikrqI lokF df ijAuxf duwBr hoieaf ipaf hY. mihMgfeI isKrF CUh cuwkI hY. aMn aqy dflF vI afm afdmI leI imlxy musLkl huMdy jf rhy hn. pMjfb ivc pfxI (pIxXog aqy isMcfeIXog) df sMkt brUhF `qy KVf hY. iBRsLtfcfr qF ns-ns ivc PLYl cuwkf hY. BfeI-BqIjfvfd (kunbfpRvrI) df bolbflf ho cuwkf hY. swiBafcfrk aqy smfjk kdrF-kImqF nUM Korf lwg cuwkf hY. iswiKaf aqy ishq syvfvF df pUrI qrHF BwTf bih cuwkf hyY. sB srkfrI ivBfgF ivc kMmkfj jUM dI cfl huMdf hY. pr sfzy rfjnIqk dlF df ienHF smwisafvF vwl iblkul iDafn nhIN. ieh smwisafvF ‘mwudy’ nhIN bxdy. muwdy Auh bxfey jFdy hn jo muwdy nhIN huMdy. bhuqy ajoky rfjnIqk huwlVbfjLf, bdmfsLF, guMizaF aqy lwTmfrF nfl zFgvfdI isafsq qoN shfry lYNdy hn. kuJ aijhy rfjnIqk vI hn jo amIr hn, Auh coxF smyN hI njLr afAuNdy hn, awgoN ipwCoN kdy nhIN. kuJ ku rfjnIqk avYVf boldy hn Auh coxF ijwqx ipwCoN kMm lYx gey lokF nUM imlxf vI psMd nhIN krdy. pr coxF smyN sfrI hI jnqf awgy hwQ joVngy. lMby smyN qoN iehI DMdf huMdf irhf hY. aYqkIN vI ievyN hI hoeyygf. awj sfzy hwQ sLkqI hY ijvyN mrjLI kr skdy hF, kwlH rfjnIqkF kol sLkqI afeygI iPr Auh pMj sfl afpxI mrjLI krngy.
pMjfb coxF, rfjnIqk pfrtIaF aqy dilq rfjnIqI -aYWs[ aYWl[ ivrdI aYzvokyt PrvrI 2007 `c pMjfb smyq pMj rfjF `c coxF ho rhIaF hn. pMjfb `c rfj krn vflIaF rfjnIqk pfrtIaF kFgrs aqy sLRomxI akflI dl (bfdl) swqf hiQafAux leI votrF nUM vrglfAux leI qrHF-qrHF dy ZMg qrIky apxf rhIaF hn. ipCokV nUM vyiKaf jfvy qF kFgrs qy akflI dohF df dilqF, mjLdUrF aqy pwCVy vrgF pRqI vrqfrf bhuq hI mfVf hY. ieh dilqF qy pwCVy vrgF nUM isrP afpxf vot bYNk bxf ky vrqdIaF afeIaF hn aqy awgoN vI vrqxf hI cfhuMdIaF hn. awj vI ijnHF muwidaF nUM lY ky dovyN pfrtIaF rfjnIqI kr rhIaF hn AunHF df ienHF vrgF dIaF smwisafvF nfl koeI vfsqf nhIN. akflI dl (bfdl) vwloN dilq cyqnf dy nF `qy rYlIaF kIqIaF jf rhIaF hn aqy dilqF dy AuQfn leI vwzy-vwzy vfdy kIqy jf rhy hn. kFgrs nUM dilqF dy dmn df dosLI drsfieaf jf irhf hY. dohF pfrtIaF dy muwK nyqfvF kYptn amirMdr isMG qy s[ pRkfsL isMG bfdl ijs qrHF iek dUjy ivruwD inMdxXog sLbdfvlI dI vrqoN krdy hn ies qoN lwgdf hY ik mukfblf kFgrs pfrtI jF sLRomxI akflI dl dIaF nIqIaF df nhIN blik bdly dI Bfvnf qihq kYptn amirMdr isMG aqy pRkfsL isMG bfdl df hI hovygf. lokF df iDafn aslI svflF qoN htfAux leI dovyN quhmqbfjLI aqy lok-BrmfAU rfjnIqI dI Kyz Kyz rhy hn. afm Dfrnf ieh hY ik kFgrs dilq votF dy afsry swqf `c afAuNdI hY aqy awgy vI afvygI. swqf leI kFgrs nUM dilqF dIaF votF cfhIdIaF hn. iesy sMdrB `c pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMMG ny dilq vrgF leI inwjI KyqrF `c irjLrvysLn nUM XkInI bxfAux sMbMDI AudXogk adfiraF nUM pwqr iliKaf hY. kMpnIaF nUM BrmfAux leI AunHF nUM tYksF `c Cot dyx df vI JFsf idwqf hY. ajyhI irjLrvysLn koeI axvfjb nhIN sgoN awq loVINdI hY pr ieh vot isafsq qoN pRBfvq nhIN hoxI cfhIdI. kFgrs jdoN hoNd `c afeI qd qoN hI dilq, sLosLq, mjLdUr vrg nUM vrglfAux leI nfhry CwzdI af rhI hY. ipCly sfl isLmlf `c hoey iqMn rojLf icMqn sMmyln smyN vI kFgrs ny Auprokq vfdf kIqf sI. mjLdUr vrg nUM vrglfAux leI jvfhr lfl nihrU ny smfjvfd df nfhrf idwqf. ieMdrf gFDI ny grIb htfE df nfhrf idwqf. rfjIv gFDI ny byrujLgfrI KLqm krn df nfhrf idwqf. nrismhf rfE ny afrQk suDfrF df nfhrf idwqf. nfhiraF nfl kFgrs df qF kilafx huMdf irhf pRMqU dilq hor drVy jFdy rhy. ipClIaF coxF `c vI kFgrs, 85vIN sMivDfnk soD lfgU krn, srkfrI nOkrIaF `c bYklfg pUrf krn aqy dilq pirvfr `coN iek mYNbr nUM nOkrI dyx df nfhrf dy ky dilqF dIaF votF btorn `c kfmXfb ho geI. pRMqU kFgrs srkfr dI dilqF dy AuQn dI jF Auprokq muwidaF nUM amlI rUp dyx dI jo gwl hY ies sMbMDI kFgrs dy mMqrI vfr-vfr 85vIN soD lfgU krn, bYklfg pUrf krn dy lgfqfr sfZy cfr sfl Poky ibafn dfg ky dilq vrg nUM jLlIl aqy gumrfh krdy rhy hn. dilq bwicaF nUM vjLIPy idwqy nhIN gey. jy iek-awDI vfr 100-150 Byjy vI qF vjLIPf lYx leI aYWs sI srtIiPkyt bxfAux `qy 400-500 ruipaf Krcf af igaf. 10+2 qwk dilq bwcIaF nUM muPq ikqfbF df aYlfn kIqf pr ajy qwk imlIaF nhIN. imlx dI qFG `c bwicaF ikqfbF KrIdIaF hI nhIN. ienHF hflqF `c bwcy kI pVHngy qy ikvyN pfs hoxgy? aMqr-jfqI ivafhF leI rkm qF vDfeI geI pr ipCly cfr sfl vfilaF nUM vI pYsy nhIN imly. ibjlI dy ibwl BfrI sMkt mfr rhy hn. bfr-bfr ibjlI dPqrF dy cwkr mfrn dy bfd vI ipMzF `c cMd bMidaF nUM Pfiedf hoieaf. pIly kfrzF df pwqf hI kwt idwqf igaf hY. dilq byrujLgfr Btk rhy hn. dilqF dI BlfeI df pRcfr kr rhIaF ienHF pfrtIaF dI kihxI qy krnI df Bfrq srkfr vwloN jo ipCly idnIN irport CfpI geI hY Aus ny vI pRdfPfsL kr idwqf hY. irport muqfibk dilqF dI BlfeI leI pMjfb df 29vF sQfn hY. pMjfb, ijhVf kdy dilqF dy AuQfn leI Bfrq df nMbr iek sUbf sI, hux PfzI ho igaf hY. irport anusfr dilqF leI ijhVy tIcy imwQy gey sn, Auh pRfpq nhIN ho sky. hor qF kI ijAUNdy rihx leI pIx vflf pfxI vI ieh srkfrF muhweIaf nhIN krvf skIaF. dilq awj vI chuMmKI luwt-Ksuwt aqy byiewjLqIaf df isLkfr hn. ipMzF `c dilq byjLmIny hn. sLihrF qoN dUr dy ipMzF dy dilq sLosLq pwCVy smfj df smuwcf jIvn ijLmIdfrF `qy inrBr hY. pyt dI pUrqI leI dilq sLosLq smfj psLU pfldf hY. pr Aus dy cfry dI smwisaf KVHI ho jFdI hY. dilq kuVIaF bcpn qoN hI mF dy kMmF JfVU-pocf, gohf-kUVf, pwTf-dwQf aqy myhnq-mjLdUrI krn lwg jFdIaf hn. iewQy ieh afrQk sLosLx hI nhIN, srIrk sLosLx df isLkfr vI huMdIaF hn. Kyq mjLdUrI nfl pyt nf Brn kfrn Auh sLihrF vwl nUM ruK krdy hn. sLihrF `c af ky rihx dI qy Gr dI smwisaf hY. byGry lokF dI igxqI `c idn pRqI idn vfDf ho irhf hY. lok CwprF, ZfiraF, kuwlIaF `c idn ktI kr rhy hn. jLmIn dy Bfa eyny vD gey hn ik mjLdUr mfVf-motf Gr bxfAux leI vI jLmIn nhIN KrId skdy. grmI, srdI aqy brsfq AunHF nUM qn `qy hMZfAuxI pYNdI hY. ivwidaf dy vpfrIkrn ny mjLdUr aqy pwCVy smfj df BivwK qbfh kr idwqf hY. Auh pbilk qy kfnvYNt skUlF `c bwcy Byjx qoN asmrwQ hn. Auh bykfr ho cuwky srkfrI skUlF `c afpxy bwicaF df BivwK Kqry `c pfAux leI mjbUr hn. srkfr dI GtIaf iswiKaf nIqI kfrn sB qoN vwD dilqF, grIb mjLdUrF dy bwicaF nUM hI nuksfn AuTfAuxf pY irhf hY. 75 pRqIsLq dilq bWcy aTvIN qwk vI nhIN apVdy aqy ivckfr hI skUl Cwz jFdy hn. 90 pRqIsLq kfljF qwk nhIN phuMcdy. ipCly ds-bfrF sflF qoN pMjfb dy ipMzF `coN mYzIkl qy ieMjInIairMg `c dfKly nhIN imly qy ies df bhuqf asr dilq bwicaF `qy hI ipaf hY. ies qoN ielfvf kfljF `c mYzIkl qy ieMjInIairMg dI pVHfeI eynI mihMgI ho geI hY ik dilq lok ies qoN vFJy hI rihxgy. PIsF aYnIaF vD geIaF hn ik tYstF `c mYirt pujLIsLnF lYx dy bfvjUd vI dilq grIb ikwqf korsF `c dfKlf nhIN lY skdy. PIsF nf dy skx kfrn qIjf ihwsf ividafrQIaF nUM pVHfeI CwzxI pY rhI hY. dfKly nf dy skx kfrn ividafrQI afqmhwiqafvF kr rhy hn. inwjIkrn aqy BUmMzlIkrn krky GrylU AudXog Twp ho gey hn. nOjvfn vrg bykfrI kfrn aQfh aOkVF dy bfvjUd ivdysLF nUM jfx leI byqfb hY. PYktrIaF `c mjLdUrF nfl dohry mfpdMz vrqy jFdy hn. AunHF nUM qnKfhF Gwt idwqIaF jFdIaF hn pr dsqKq ijLafdf `qy krfey jFdy hn. jdoN mrjLI mjLdUrF nUM kMm qoN jvfb dy ky AunHF dy PMz, CuwtIaF aqy pYnsLn hVwp kr ley jFdy hn. lybr kortF `c isvfey vfr-vfr cwkr lfAux dy mjLdUrF nUM kuJ nhIN imldf. mflk qy munsP iml jFdy hn. pYdfvfr dy sfDnF `qy kfbjL lok afpxy vwD qoN vwD munfPy vfsqy mjLdUrF qoN srIrk Xogqf qoN vwD kMm lYx leI AunHF nUM pwilEN nsLy Kuaf ky isrP jfnvrF vFg vfhuMdy hI nhIN blik AunHF nUM nsLeI vI bxfAuNdy hn. iswty vjoN keI nsLeI mjLdUrF dIaF aOrqF pyt pUjf leI anYiqk kMm krn leI mjLbUr hn. dilq smfj `c CfeI inrfsLf nUM mwdynjLr rwKidaF aYWs sI/bI[ sI mulfjLm qflmyl kmytI pMjfb aqy aYs[ sI/bI[ sI aiDafpk XUnIan pMjfb ny sFJy qOr `qy dysL Bgq Xfdgfr hfl jlMDr ivKy 12 nvMbr, 2006 nUM ‘dilq buwDIjIvI sMmyln’ df afXojn kIqf. ies sMmyln `c pVyH gey prcy df sfrMsL ieh sI ik pMjfb pwDr `qy bhujn smfj dIaF vwK-vwK jwQybMdIaF aqy rfjnIqk pfrtIaF nUM iek mMc `qy iekwTf krky gwTjoV dI rfjnIqI anusfr PrvrI 2007 coxF lVIaF jfx qF pMjfb ivDfn sBf `c dilqF dI numfieMdgI krn vfly afgUaF dI sLmUlIaq ho skdI hY. bhujn smfj dIaF vwK-vwK jwQybMdIaF jmhUrI soc `qy pihrf dyNdy hoey jy Tos pRogrfm dy afDfr `qy gwTjoV dI rfjnIqI krn qF Auh pMjfb dI rfjnIqI nUM pRBfvq kr skdIaF hn. koeI vjHf nhIN ik pMjfb `c qIjf bdl nhIN AuWBr skdf? AuBr skdf hY, prMqU sLrq ieh hY ik afgU svfrQ iqafg ky isrPL lok syvf nUM sfhmxy rwKx. jy dilq lIzrF dI hI gwl krIey qF ieh alwg-alwg rih ky lIzrI qF cmkf skdy hn pr swqf nhIN hiQaf skdy. nyqfvF dI afpsI KihbfjLI kfrn dilq vot muV kFgrs qy akflIaF vwl nUM cly jfxgy aqy dilq muV hwQ awzx jogy hI rih jfxgy. 6 jnvrI 2007
swcr kimsLn dI irport nfl keI ivvfd KVHy hoxgy -ipafrf lfl byrI swcr kmytI dI irport ny ihMdU-musilm sMbMDF drimafn iek nvIN crcf df aiDafie KolH idwqf hY ikAuNik swcr kmytI ny jgHf-jgHf ihMdUaF dy mukfbly muslmfnF dI smfijk, isafsI qy afriQk dsLf df KuwlH ky vrnx kIqf hY. kuJ lokF dI rfey hY ik musilm rfKvFkrn koeI icMqf dI gwl nhIN. AunHF lokF dI rfey hY ik Bfrq ivc rfKvyNkrn dI pRQf pihlF qoN hI hY. ies leI muslmfnF nUM rfKvyNkrn df ivsLysL aiDkfr dyx nfl koeI nvF gul nhIN iKVn vflf pr ieh Dfrnf isrPL dUr df supnf hY. ihMdUaF dIaF jfqF leI rfKvyNkrn dy pRbMD df ieiqhfsk ipCokV hY. ihMdUaF dIaF kuJ jfqF ivc inMdxXog aCUq pRQf mOjUd sI ijs kfrn ieh lok smfj ivc brfbrI hfsl krn dy aiDkfr qoN pCV gey sn. ienHF pCVIaF jfqF nUM smfijk aiDkfr pRfpq krn leI BfrqI sMivDfn dI ivsLysL anusUcI ivc sLfml krky rfKvFkrn idwqf igaf. ieh sMdysL sfrIaF jfqF dI qrwkI dy Kyqr ivc brfbrI ilafAux df islislf sI. ieh pRbMD ihMdUaF qy isrPL ihMdUaF leI sI, ieh vwKrI gwl hY ik isafsI mjbUrIaF kfrn iKcoqfx ivc sUcI lMbI huMdI geI. swcr kmytI ny ijs qrHF muslmfnF dI ihMdUaF dy mukfbly kiQq dIn-hIn avsQf df vrnx kIqf hY qy AunHF nUM ivsLysL aiDkfr jF rfKvFkrn dyx dI gwl khI hY Auh isrPL musilm smfj dI vwKvfdI mfniskqf nUM muV jgfAux dI iGnOxI koisLsL lwgdI hY. pfiksqfn dy inrmfx vyly iesy qrHF df hMgfmf hoieaf sI. swcr kmytI dI irport pfiksqfn dy inrmfx sMbMDI nvIaF boqlF ivc purfxI sLrfb prosx vflI gwl hY.
qusLtIkrn df nvF aiDafey musilm qusLtIkrn df ieiqhfs kfPLI lMbf hY. ieh swcr kmytI dI irport sfzy sfhmxy ikvyN afeI? kyNdr srkfr ny iek ivsLysL notIiPkysLn dy jLrIey kmytI df gTn kIqf qy jsits rijMdr swcr nUM notIiPkysLn ivc idwqy svflF dy jvfb dyx df afdysL idwqf. ieh kmytI isrPL musilm smfj leI kfiem kIqI geI qy ies nUM afdysL idwqf igaf ik jFc kIqI jfvy ik muslmfnF nUM ikhVy-ikhVy ivsLysL aiDkfr qy rfKvyNkrn ivc kI-kI idwqf jfvy. Bfrq srkfr dI ieh koisLsL hYrfnIjnk sI. musilm qusLtIkrn leI svfrQI nyqfvF ny ies kMm vfsqy musilm smrwQn dI gwl socI sI. asl ivc srkfr vwloN inXukq kmytI, kimsLn, borz afid srkfr kuJ muwidaF `qy ivcfr krn leI jF iksy ivsLysL jFc leI insLicq ibMdU idMdI hY, ijs `qy kmytI, kimsLn jF borz afid Cfx-bIx krky afpxI irport idMdf hY. swcr kmytI ny vI srkfr vwloN imly afdysL muqfibk afpxI irport idwqI hY. ieh vwKrI gwl hY ik swcr kmytI ny KUb imrc-msflf lgf ky kfPLI vDf-cVHf ky irport pysL kIqI hY. ies irport nfl musilm kTmuwilaF nUM hor jLihr Auglx df mOkf iml igaf hY. asIN pfiksqfn dy inrmfx dI pRikiraf nUM afpxIaF awKF nfl dyiKaf hY. AudoN iesy qrHF vwKvfd df KuwlH ky pRcfr kIqf igaf. isrPL muslmfnF leI vwKrI swcr kmytI df gTn krnf ieiqhfsk Buwl iswD hovygI. ieh muV btvfry vrgI mfniskqf nUM surjIq krn dI iGnOxI koisLsL hY. luky svfrQI nyqfvF nUM smJxf cfhIdf hY ik swcr kmytI dI inXukqI qy Aus dI irport nfl afKr ivc dysL nUM kfPLI nuksfn AuTfAux pvygf. sLurU ivc cfhy Kqrf mihsUs nf hovy pr glq rfh afpxf lYx nfl hOlI-hOlI duwK vDdy rihMdy hn. kmytI df bhuq ieqrfjLXog pwK ieh hY ik Aus ivc muslmfnF nUM BfrqI isafsq ivc vwKrf BfeIcfrf mMn ilaf igaf hY. ies dy iswty Bfrq ny pihlF vI Bogy hn. pfiksqfn dy inrmfx qoN pihlF ieh ikhf jFdf irhf ik Bfrq iek rfsLtr hY. ies ivc rihx vfly sfry lok iek rfsLtr dy nfgirk hn. iek rfsLtr dy gIq gfAux vfilaF ny pfiksqfn bxf ky do rfsLtrI isDFq nUM KusLI-KusLI pRvfn kr ilaf. mOjUdf swcr kmytI vFg AudoN vI qusLtIkrn dI pOVI lgf ky kiQq rfsLtrvfdIaF ny swqf df suwK Bogx dy Xqn kIqy. qusLtIkrn dI lVI ivc 1916 ivc lKnAU pYkt pRvfn kr ilaf igaf ijs dy muqfibk vwKrI numfieMdgI dy isDFq nUM mMn ilaf igaf. lKnAU pYkt muqfibk musilm muslmfn numfieMdy nUM qy ihMdU-ihMdU numfieMdy nUM votF dyxgy. iesy dy afDfr `qy gvrnmYNt afP ieMzIaf aYkt 1936 bixaf qy ies dy muqfibk sUibaF dIaf coxF hoeIaF. muslmfnF nUM rfsLtr qoN vwK mMn lYx kfrn pfiksqfn dI mMg ny hor jLor PiVaf.
swcr kmytI dI irport `qy itwpxI afpxI irport ivc swcr kmytI vwloN vfr-vfr ihMdU aiDkfrF qy musilm aiDkfrF df vyrvf idwqf igaf hY. sB qoN vwzI gwl ieh hY ik ihMdU vI mnuwK hn qy muslmfn vI. mUl qOr `qy socx vflI gwl ieh hY ik grIbI, anpVHqf, mOikaF dI kmI, aXogqf afid kmIaF ihMdUaF ivc vI hn qy muslmfnF ivc vI. muslmfnF df AuWc ahuidaF `qy, inaF pfilkf afid ivc afbfdI dy anupfq nfloN Gwt hoxf iksy kfnUMnI rukfvt kfrn nhIN hY. musilm dysLF ivc gYr muslmfnF `qy ijs qrHF pfbMdIaF lgfeIaF jFdIaF hn Aus qrHF Bfrq ivc muslmfnF `qy pfbMdIaF nhIN lgfeIaF jFdIaF. aijhI siQqI ivc muslmfnF dI mfVI hflq `qy roxf-iptxf cMgI gwl nhIN. hr qrHF dI sMivDfnk qy kfnUMnI afjLfdI dy bfvjUd musilm afbfdI pCVI hoeI hY qF ies ivc iksy df kI dosL hY? kI BfrqI sMivDfn ivc idwqy mOilk aiDkfrF qoN muslmfnF nUM vFJy rwiKaf igaf hY. hryk mnuwK dI afpxI Xogqf qy afpxI mfniskqf huMdI hY ijs dy afDfr `qy Auh sPl jF asPl huMdf hY. swcr kmytI ny ikhf hY ik rfjF dy muslmfn afbfdI ivc Gwt hn pr Aus anupfq nfl ieQy muslmfn kYdI ijLafdf hn. kI dysL dy jwjF nUM ies qrHF dIaF sUcnfvF idwqIaF geIaF hn ik ijLafdf muslmfnF nUM jylHF ivc bMd kro? rijMdr swcr Kud vI jwj rhy hn, kI Auh ies df juafb dyxgy? swcr kmytI ny bhuq hI ieqrfjLXog gwl ieh khI hY ik muslmfn ikAuNik bhuq hI qrsXog jIvn ibqf rhy hn, ies leI srkfr nUM sQfeI qOr `qy do kmytIaF df gTn krnf cfhIdf hY. pihlf hY brfbr mOikaF vflf kimsLn (eI[ E[ sI[) qy dUjf mulFkx srvyKx aQfrtI. ies qrHF ienHF aQfrtIaF ivc muslmfnF nUM arjLI dyx df aiDkfr hovygf. ienHF aQfrtIaF dy PLYsly aMiqm hoxgy. swcr kmytI ny muslmfnF dIaF mMgF qoN vI awgy vwD ky AunHF nUM aiDkfr dyx dI koisLsL kIqI hY mdrwisaF nUM XUnIvristIaF qy iswiKaf borzF vwloN mfnqf dyx dI isPfirsL kIqI geI hY. kmytI df AudysL hY ik mdrwisaF nUM XUnIvristIaF qy borzF qoN mfnqf iml jfx nfl mdrwisaF dy srtIiPkytF dy afDfr `qy nOkrI qy hornF ivwidak sMsQfvF ivc AumIdvfr nUM dfKlf lYx df aiDkfr iml jfvygf. sfry jfxdy hn ik mdrwsy isrPL Drm qy kurfn dI iswiKaf `qy afDfirq hn. swcr kmytI dIaF bfkI isPfirsLF `qy bhuq kuJ iliKaf jf skdf hY. imltrI, puls afid nOkrIaF ivc muslmfnF dy rfKvyNkrn dI mMg kIqI geI hY. sMKyp ivc ieh ikhf jf skdf hY ik Dfrimk afDfr `qy muslmfnF nUM ies qrHF vwK krky mfnqf dyxf glq hY. srkfr qoN iehI afs hY ik Auh swcr kmytI dIaF isPfirsLF nUM pUrI qrHF nfmnjLUr kr dyvy. 1 jnvrI 2007,
Bfrq-amrIkf pRmfxU smJOqf iek do-DfrI qlvfr -pUnm afeI kOisLsL ivsLv mfnicwqr dy iek jLIro qoN lY ky iek pRmuwK vYsLivk sLkqI dy rUp ivc jgHf hfsl krn qwk iksy ny vI soicaf nhIN hovygf ik kI 10 sflF ivc Bfrq ieMnI qrwkI kr lvygf qy AusnUM ivsLv dIaF pRmuwK sLkqIaF ivc jgHf idwqI jfvygI. iek amrIkI quwk hY, ‘‘qusIN ajy kuJ nhIN dyiKaf hY.’’ ieMnI AuWcI Cfl lgfAux ivc Bfrq dI shfieqf ibwg bRdr ny kIqI hY. nqIjy vjoN kOmFqrI jgq ivc Bfrq iek nvIN sLkqI dy rUp ivc AuWBiraf hY. ivsLysL rUp ivc ipCly hPqy amrIkI rfsLtrpqI busL vwloN hYnrI jy[ hfeIz amrIkf-Bfrq sLFqIpUrn pRmfxU AUrjf sihXog aYkt AuWqy dsqKq krn qoN bfad kOmFqrI jgq ivc Bfrq df kwd viDaf hY. ies qoN pihlF ies aYkt nUM amrIkI kFgrs ny pfs kr idwqf sI. ivsLv dI akflI mhfsLkqI vwloN Bfrq nUM pRmfxU mfnqf dyxf Bfrq leI ivsLysL AuplbDI hY. pr ivcfrnXog muwdf ieh hY ik kI aijhf aslIaq ivc hY? kI ies AuWqy duicwqI dy bwdl Cfey hn? POjI qy kOmFqrI njLrIey nfl kI amrIkf-Bfrq nUM gfhk dysL bxfAux df Xqn kr irhf hY? kI ies nfl Bfrq afpxI suqMqr ivdysLI nIqI nfl smJOqf krygf qy amrIkf dy iesLfiraF `qy cwlygf? kI Bfrq dI pRmfxU smrwQf amrIkf qy kOmFqrI rukfvtF dI bMdI bxf jfvygI? kI Bfrq ny hor pRmfxU prIKx krn dy afpxy aiDkfr nUM igrvI rwK idwqf hY? kI ies muwdy `qy ivafpk rfsLtr dI afm sihmqI hY? rfjnIqI pfrtI, XU[ pI[ ey[, sihXogI dl dy pRmfxU ivigafnI ies mwuwdy `qy vwKrI-vwKrI slfh ikAuN dy rhy hn? kI ‘hfeIz aYkt’ df muwK AudysL Bfrq dI pRmfxU smrwQf `qy rok lgfAuxf qy aKIr AusnUM Kqm krnf hY? svfl keI hn.
pRDfn mMqrI qy Brosf ieh sWc hY ik pRDfn mMqrI mnmohn isMG ny lok sBf ivc vcn idwqf hY ik Auh aijhf kuJ nhIN krngy ijs nfl Bfrq dI rfsLtrI, POjI surwiKaf qy pRmfxU svrfj dy nfl smJOqf krnf pvygf. AunHF ny spwsLt kIqf hY ik POjI pRogrfm df ivsLf-vsqU qy Kyqr bfry amrIkf jF iksy hor dysL nfl crcf nhIN kIqI jfvygI. AunHF ny ies gwl nUM duhrfieaf ik Bfrq 18 julfeI 2005 dy smJOqy qy 2 mfrc 2006 dI Xojnf qoN vwKry qwqF nUM mnjLUr nhIN krygf qy dysL dI ivdysL nIqI nfl smJOqf krn jF Aus `qy iksy qrHF df pRBfv pfAux vflf koeI kMm nhIN kIqf jfvygf. iehI nhIN AunHF ny svIkfr kIqf ik ‘‘ies aYkt ivc kuJ aijhy Kyqr hn ijhVy icMqf dy kfrn bxy hoey qy ies ‘do pwKI smJOqy’ nUM afKrI rUp dyx qoN pihlF AunHF KyqrF AuWqy amrIkI pRsLfsn nfl crcf kIqI jfvygI. spwsLt hY ik awgy musLikl gwlbfq hovygI. gwlF-bfqF hmysLf ikafsIaF nhIN huMdIaF, nf hI hmysLf sfzy kMtrol ivc huMdIaF hn pr jykr koeI smJOqf krnf ipaf qF Auh mUl isDFqF dI AulMGxf nhIN kr skdf hY.’’ ieh swc hY ik rfsLtrpqI busL ny Bfrq dIaF icMqfvF nUM ieh kih ky dUr krn df Xqn kIqf hY ik Auh ies aYkt dI Dfrf 103 qy 104 (K) 2 vrgy pRbMDF nfl sihmq nhIN hn. AunHF df mMnxf hY ik hvflgI `qy pfbMdI vrgy pRbMDF df rUp isrP slfh-msLvry vrgf huMdf hY. AunHF ny ikhf hY, ‘‘ies aYkt nUM myrI mnjLUrI df mqlb iesnUM amrIkI ivdysL nIqIgq dsqfvyjL dy rUp ivc svIkfr krnf nhIN hY. sMivDfn qihq dysL dI ivdysL nIqI inrDfrq krn dI sLkqI rfsLtrpqI nUM hY. ies leI kfrj pfilkf aijhy nIqIaF vfly dsqfvyjLF nUM slfhkfr vjoN mMndI hY.’’ sMsd ivc mnmohn isMG dy sKLq rvweIey qy tYlIPon `qy busL nfl gwlbfq qy busL vwloN ienHF icMqfvF `qy spwsLtIkrn dy bfvjUd KdsLy bxy hoey hn. ies gwl `qy sMsd dy dovF sdnF ivc hoey vfd-ivvfd nUM vI ryKFikq kIqf igaf hY ijs ivc sfrIaF pfrtIaF dy bulfiraF ny srkfr nUM ies aYkt dy pRbMDF dy KqiraF qoN cOks kIqf hY.
‘hfeIz kfnUMn’ ivc kfPI kuJ idwqf hY ieh TIk hY ik rfsLtrpqI busL ny ikhf hY ik ies aYkt dy kuJ pRbMDF dy srUp ivcfr-vtFdrf hY pr ies gwl `qy jLrUr iDafn idwqf jfxf cfhIdf hY ik hfeIz aYkt ivc kuJ luikaf hoieaf hY. ies ivc Auh mfndMz spwsLt kIqy gey hn ijnHF anusfr amrIkI rfsLtrpqI kdm cuwkxgy, BfvyN hI ienHF pRbMDF nUM ivcfr-vtFdry df rUp kihMdy hn pr amrIkI kFgrs nUM ies nUM lfgU krn `qy rok lgfAux df aiDkfr hY. amrIkI pRxflI ivc iksy kOmFqrI smJOqy nUM mnjLUr jF nfmnjLUr krn dI afKrI sLkqI kFgrs kol hY. dUjf ies gwl dI kI gfrMtI hY ik aglf amrIkI pRsLfsn ies aYkt dy ivvfd BrpUr pRbMDF dI AuhI ivafiKaf kry ijhVI busL ny kIqI. qIjf pRmfxU AUrjf dy Auqpfdn qy ies ivc AuWc vfDy nUM bxfeI rwKx leI XUrynIam afjLfd krn dI gwl vI Brm vflI hY. rfj sBf ivc pRmfxU smJOqy `qy Bfjpf vwloN srkfr dI aflocnf krdy hoey ikhf igaf ik Bfrq ivc 78 hjLfr tn XUrynIam BMzfr hY jo dysL dy sfry pRmfxU iraYktrF qy pRmfxU hiQafrF leI 2003 qoN 2028 qwk loVINdf hY. sLorI anusfr mOjUdf smyN ivc XUrynIam dI kmI iek asQfeI kmI hY qy ies df kfrn afidvfsI KyqrF ivc BUmI nUM kbjLy hyT krn ivc af rhIaF musLiklF hn. ies qoN ielfvf 35 hjLfr mYgfvft ibjlI df Auqpfdn krn leI Bfrq nUM iraYktrF dy afXfd leI lgBg 75 hjLfr qoN 1 lwK kroV rupey df Bugqfn krnf pvygf jdik pRmfxU AUrjf qy koilaF qoN qfp AUrjf drimafn lfgq anupfq 3 : 2 hY. pRmfxU AUUrjf qy gYs qoN qfp AUrjf drimafn 2 : 1 qy pRmfxU AUrjf dy jl ibjlI drimafn 5 : 3 hY. aruxfcfl pRdysL ivc hI sMpUrn dysL dI ibjlI jLrUrq nUM pUrI krn dI smrwQf hY. cOQf hfeIz aYkt dI Dfrf 103 anusfr amrIkf iksy gYr pRmfxU sMpMn dysL vwloN pRmfxU hiQafr smrwQf hfsl krn df pRmfxU apRsfr smJOiqaF dy aDIn jF Aus qoN vwK-vwK smJOiqaF dy aDIn ivroD krygf. Auh XUrynIam BrpUr pRmfxU eINDn dy muV irEsyisMg qy BfrI jl dy Auqpfdn nfl sMbMDq AupkrxF qy tYknflojI Bfrq nUM bdlx qy rok lgfAux leI pRmfxU splfeIkrqf gruwp nfl gwlbfq kr skdf hY. dUjy sLbdF ivc ies aYkt ivc nf isrP Bfrq nUM pRmfxU tYknflojI qbdIl krn `qy rok lgfeI geI hY sgoN ies ivc amrIkf vwloN Bfrq-amrIkf pRmfxU smJOqf KLqm krn dI idsLf ivc pRmfxU splfeIkrqf dysL qy hor dysLF qoN Aupkrx, tYknflojI qy eINDn splfeI bMd krn df vI pRbMD kIqf igaf hY. pMjvF ies aYkt ivc pRbMD hY ik amrIkI rfsLtrpqI nUM hr sfl kFgrs dI irport dyxI hovygI ik eIrfn vwloN pRmfxU hiQafr smrwQf hfsl krn qoN rokx leI kI Bfrq-amrIkf qy kOmFqrI XqnF ivc sfQ dy irhf hY jF nhIN. ieh nf isrPL axloVINdf hY sgoN nfmnjLUr vI hY ikAuNik ies nfl amrIkf nUM sfzI ivdysL nIqI clfAux dI iejfjLq iml jfvygI. CyvF ies aYkt ivc pRmfxU eINDn dy Bfrq dy POjI BMzfr `qy rok lgfAux dI gwl khI geI hY jdik mnmohn isMG ies qoN Ault kih rhy hn. Bfrq nUM pRmfxU eINDn dI splfeI surwiKaf AupfvF aDIn iraYktrF dI jLrUrq anusfr hovygI. hux Bfrq nUM nf isrPL kOmFqrI AUrjf eyjMsI dy surwiKaf AupfvF sgoN amrIkf vwloN Qopy gey surwiKaf AupfvF nUM vI mMnxf hovygf. swqvF ies qwQ nUM iDafn ivc rwKdy hoey ik muPq ivc kuJ nhIN imldf hY, ies smJOqy qoN amrIkf vI lfB lYxf cfhuMdf hY. ies aYkt `qy rfsLtrpqI busL vwloN dsqKq krn dy nfl hI amrIkf ny Bfrq nUM ikhf ik Auh vwzy pYmfny `qy afriQk suDfr lfgU kry qy ies ivc Bfrq dy irtyl Kyqr nUM ivdysLI mltI brFz irtyl vycx vfilaF leI KolHxf vI sLfml hY ijs nfl BfrqI KpqkfrF nUM sB qoN Gwt rytF `qy srvAuWqm Auqpfd iml skx. ies smJOqy nfl amrIkI AudXog nUM 20-30 iblIan zflr df kfrobfr imlygf. ijhVf dysL rupey dI pUjf krdf hY Aus dy leI ieh sB qoN vDIaf mOkf hY. amrIkf sfhmxy bdl ieh sI ik Bfrq nUM vwKrf rwKy qy kuJ vI hfsl nf kry jF Bfrq nUM kOmFqrI ivvsQf ivc ilafvy qy ies df lfB AuTfvy. dysL dy pRmuwK ivigafnIaF pRmfxU AUrjf kimsLn dy sfbkf pRDfn aYWn[ syTnf, aYWm[ afr[ sLRIinvfsn, pI[ ky[ afXMgr afid ny srkfr nUM cOks kIqf sI ik ies smJOqy nfl Bfrq df POjI rwiKaf pRogrfm pRBfivq hovygf. pRXog hox vfly eINDn dy muV aYzIsLn qy XUrynIam BrpUr ivc sihXog krn dI amrIkf dI axiewCf qy pRmfxU eINDn dI splfeI df Brosf nf dyx nUM dyKdy hoey ienHF ivigafnIaF df kihxf sI ik Bfrq nUM tYknflojI dy ivkfskrqf dy rUp ivc nhIN sgoN tYknflojI pRfpqkrqf dysL dy rUp ivc ies smJOqy ivc sLfml kIqf igaf hY. ivroDfBfs dyKo, ies smJOqy aDIn Bfrq 14 iraYktrF nUM surwiKaf AupfvF dy aDIn rwKygf jdik mOjUdf smyN ivc isrP 4 hn, nfl hI ivsLv dIaF pRmuwK pRmfxU sLkqIaF dy 237 iraYktrF ivwcoN isrP 11 surwiKaf AupfvF dy aDIn hn. nfl hI hfeIz aYkt ivc srvBOiqk pRmfxU apRsfr bfry kuJ nhIN ikhf igaf hY jdik amrIkf dI qrjIh vfly sfry apRsfr kMtrolF nUM sLfml kIqf igaf hY. amrIkf cfhuMdf hY Bfrq ienHF ivvsQfvF nUM svIkfr kry. jdoN Bfrq smJOqf 123 `qy gwlbfq sLurU kry qF AusnUM soc ky kdm rwKxy hoxgy ikAuNik ies smJOqy `qy ivafpk afm sihmqI vI nhIN hY, nf isrP mnmohn isMG dI kYbint XU[ pI[ ey[ dIaF sihXogIaF pfrtIaF, sMsd ivc isafsI pfrtIaF qy pRmfxU ivigafnIaF ivc ies smJOqy `qy afm sihmqI nhIN hY. kul imlf ky hfeIz aYkt ivc Bfrq dI suqMqrqf dy pRmfxU svrfj leI gMBIr sbUq mOjUd hn. sfnUM afpxy rfsLtrI ihwqF nUM iDafn ivc rwK ky hI ies ivc awgy vDxf hovygf. BfvyN smJOqf sMpMn hovy jF nf hovy.
pMjfb smwisafvF aqy buwDIjIvIaF dI BUimkf -zf[ rxjIq isMG iksy vI kOm, dysL jF rfj dy ivkfs ivc buwDIjIvIaF dI aihm BUimkf huMdI hY. Auh iek qrHF nfl srkfr aqy lokF dy pwQ pRdrsLn huMdy hn. ijwQy AunHF ivkfs dI ZuwkvIN aqy nvIN idsLf ivkisq krnI huMdI hY AuQy Auh mOjUdf siQqI df vI aiDaYn krdy hn. siQqI dIaF KfmIaF aqy AunHF dy BivwKI pRBfv bfry sbMDq iDrF nUM sUicq krdy hn. ieh suJfa AunHF vwloN inrMqr kIqI jf rhI Koj dy nqIijaF AuWqy afDfrq huMdy hn. pMjfb dI ieh bdiksmqI rhI hY ik iewQoN dy buwDIjIvIaF vwloN ijho ijhI BUimkf dI AumId sI Auho ijhy Xqn Auh kr nhIN sky hn. ies kmI nUM sfry hI svIkfr krdy hn pr aijhf ikAuN hoieaf hY. ies df iksy kol koeI ZuwkvF AuWqr nhIN hY. buwDIjIvIaF nUM iglf hY ik rfjsI aqy Dfrimk afgU AunHF dI pRvfh nhIN krdy jF ieMj afK lvo ik afgU AunHF dIaF syvfvF pRfpq hI nhIN krdy. hux dy afgUaF dy mnF ivc afpxy buwDIjIvIaF leI koeI bhuqf siqkfr vI nhIN hY. vot rfjnIqI BfrU hox df asr soc AuWqy vI ipaf hY. AunHF leI pYsf vDyry mhwqvpUrn hY. Auh smJdy hn ik pYsy nfl kuJ vI KrIidaf jf skdf hY. rfjnIqI ivc afey ies inGfr df asr aPsrsLfhI AuWqy qF pYxf hI sI, buwDIjIvIaF AuWqy vI ipaf hY. AunHF vI afpxI afjLfd hoNd nUM iqafgxf sLurU kr idwqf hY. aPsr aqy buwDIjIvI, afgUaF dy mgr iPrn lwg pey hn. aPsrF nUM bdlIaF qy cMgIaF postF dI loV hY. buwDIjIvI vI iksy kursI jF ienfm dI Jfk vI hI kihMdy hn. jykr mYN glq nhIN qF srkfr pRqfp isMG kYroN qwk buwDIjIvIaF aqy afgUaF dy ikrdfr ivc bulMdI sI. dovyN iek dUjy df siqkfr krdy sn. kYroN ny pMjfb ivc keI vDIaf pVHfeI qy Koj dIaF sMsQfvF sQfpq kIqIaF. AunHF dy muKI mYirt dy afDfr AuWqy inXukq kIqy. ienHF sMsQfvF nUM pYsy dI kdy Gft nhIN afAux idwqI pr AunHF dy kMm-kfj ivc kdy dKlaMdfjLI nhIN kIqI. mYN pMjfb aYgrIklcr XUnIvristI dy kMm-kfj nUM nyVy ho ky vyiKaf hY. kYroN ny pI[ aYWn[ Qfpr afeI[ sI[ aYWs[ aPsr nUM ies df vfeIs cFslr inXukq kIqf. muV XUnIvristI vwl kdy rwuK nhIN kIqf. sRI Qfpr ny vI inwT ky kMm kIqf aqy XUnIvristI nUM dysL dI hI nhIN sgoN ivsLv dI iek vDIaf XUnIvristI bxf idwqf. pMjfb XUnIvristI dy vfeIs cFslr zf[ josLI sn. iksy smfgm ivc AunHF dI kYroN sfihb nfl mulfkfq hoeI. kYroN ny XUnIvristI dy kMm-kfj bfry puwiCaf. sRI josLI ny koeI mfiek aOkV dwsI. kYroN ny AunHF nUM iksy vyly dPqr afAux leI afiKaf. zf[ josLI AunHF nUM imlx skwqryq afey. jdoN pI[ ey[ ny kYroN nUM AunHF dy afAux dI sUcnf idwqI qF AunHF kYbint mIitMg ivwcoN AuWT ky zf[ josLI df svfgq kIqf. ijMnI vI rkm mMgI Ausy vyly idwqI. iesy krky pMjfb ivc pI[ jI[ afeI[, ieMjInIairMg kflj, pI[ ey[ XU[ , pMjfbI XUnIvristI, kurUksLyqr vrgIaF sMsQfvF sQfpq hoeIaF. hux pMjfb ivc ipCly do dhfikaF qoN tYknIkl aqy mYzIkl XUnIvristIjL bxIaF hn. pr awj qwk ienHF vwloN iek kmrf vI KVHf kIqf jf sikaf, pVHfeI aqy Koj qF dUr dI gwl hY. kYroN qoN ipwCoN dovF iDrF dI socxI ivc inGfr afAuxf sLurU ho igaf hY. afgUaF dI soc ibKr geI. AunHF leI mYirt aqy ilafkq dI kImq Gtx lwg peI. vPfdfrIaF aqy irsLqydfrIaF nUM pihl idwqI jfx lwg peI. AuWcIaF sMsQfvF dy muKI mYirt dI QF afgUaF dI psMd anusfr inXukq hox lwg pey. iewQoN qwk ik ienHF inXukqIaF dI mhwqqf dI kdr Kqm hox lwg peI. ipwCoN qF inGfr iewQoN qwk afieaf ik lIzrF ny afpxy zrfeIvrF aqy dosqF nUM AuWcIaF pdvIaF AuWqy ibTfieaf. inXukqIaF smyN mYirt bfry socxf bMd ho igaf. iksy XUnIvristI dy vfeIs cFslr nUM AudoN dy muwK mMqrI dy pI[ ey[ df Pon iksy isPfrsL leI afieaf. vfeIs cFslr ny afpxI mjbUrI dwsdy hoieaf afiKaf ik Aus qoN qF keI sInIar pRoPYsr hn. awgoN pI[ ey[ df jvfb suxo, jdoN qYnUM lgfieaf sI ik qF qyry `qy vI qIh sInIar pRoPYsr bYTy hn. mjbUr ho ky vI[ sI[ nUM hukm mMnxf ipaf. aijhI siQqI ivc buwDIjIvIaF dy mnobl df izwgxf jLrUr sI. AunHF pMjfb bfry socxf hI Cwz idwqf. jdoN AunHF nUM kdy socx leI afiKaf vI igaf qF AunHF df AuWqr sI ies df koeI lfB nhIN hY ikAuNik iksy ny vI ies `qy aml nhIN krnf hY ieh hY vI swc. srkfrF ny afp vI keI vwzy mfihrF dIaF kmytIaF bxfeIaF. pr ienHF kmytIaF dIaF irportF PfeIlF `c hI dwbIaF rih geIaF. ipCly kuJ sflF qoN pMjfb dy ivkfs ny ipCly pYrIN muVnf sLurU kr idwqf hY. jdoN ik dysL dy dUjy sUby ivkfs dy rfh qurn lwgy hn. ies smyN pMjfb dI hryk Kyqr ivc ivkfs dr dysL dI aOsq ivkfs dr qoN vI Gwt ho geI hY. pMjfb dI KyqI, snawq, ividaf aqy ishq shUlqF df burf hfl hY. mfdf BrUx hwiqaf aqy nisLaF dI vrqoN ivc sUbf mohrI bx igaf hY. anusLfsn aqy jIvn guxvwqf lok jIvn `coN mnPI ho rhI hY. iBRsLtfcfr isKr `qy hY. pMjfb dy buwDIjIvIaF nUM ies ivgV rhI siQqI ny muV JMjoiVaf hY. AunHF pMjfb dI siQqI bfry ivcfr vtFdrf sLurU kIqf hY. pr ijs ZMg nfl ieh soc ivcfr ho rhI hY Aus qoN koeI sfrQk nqIjy pRfpq hox dI AumId nhIN kIqI jFdI. ivcfr-vtFdry leI iksy plytPfrm dI loV pYNdI hY. ies leI bhuq sfrIaF sBf susfietIaF hoNd ivc afeIaF hn. Coty-Coty gruwp afpo-afpxI sBf rfhIN sMvfd rcfAuNdy hn. aMn-pfxI Ckx dy nfl hI sBf smfpq ho jFdI hY. ivcfr vtFdrf iewQy hI smfpq ho jFdf hY. kuJ ies qoN awgy jFdy hn. ivcfr vtFdrf afDfrq irport iqafr krn leI iek kmytI bxf idwqI jFdI hY. ieMj irport dIaF kfpIaF Bfg lYx vfly mfihrF nUM Byj idwqIaF jFdIaF hn. jykr iksy srkfrI aiDkfrI nUM ies dI kfpI ByjI vI jFdI hY qF Aus nUM ibnF piVHaF PfeIl kr idwqf jFdf hY. ienHF sBfvF df afpo ivc vI koeI qflmyl nhIN hY. ivcfr vtFdrf Koj nqIijaF `qy afDfrq hoxf cfhIdf hY. pr pMjfb ivc smfijk ivigafn dI Koj pRMprf koeI vDIaf nhIN hY. sfrf sMvfd suxI-suxfeI khfxI `qy hI rcfieaf jFdf hY. iesy krky hI pMjfb dI iksy vI smwisaf df sfrQk hwl lwiBaf nhIN jf sikaf. pMjfb afDfrq ivcfr vtFdry ipwCoN iek ivkfs df Kfkf iqafr kIqf jfvy. muV buwDIjIvIaF vwloN hI ies Kfky dI amlI prK hoxI cfhIdI hY. amlI Koj rfhIN hI ies mfzl dIaF KfmIaF nUM dUr kIqf jf skdf hY. pMjfb ivc aml dI loV hY. inry ivcfr vtFdry rfhIN Dfrimk nqIjy pRfpq nhIN ho skdy. inbyVy qF amlF `qy hI hoxy hn. kyvl pMjfbI lyKkF vwloN ivcfr vtFdry qoN awgy jf ky pMjfbI dI vrqoN dy hwk ivc Drny idwqy jFdy hn. pr gusqfKI muafP, ieh Dfrnf vI iek rsm ijhI hI bx ky rih geI hY. srkfr `qy dbfa pfxf jLrUrI hY pr afpxy afp aml dI vI loV hY. ikMny ku lyKk afpxy bwicaF nUM pMjfbI mfiDam vfly skUlF ivc Byjdy hn? AunHF dy injI kfrz, icwTI pwqr pYz, GrF dy bfhr nfm vI aMgryjLI ivc hI huMdy hn. Gwto-Gwt 90 pRqIsLq dukfnF aqy dPqrF dy bfhr lwgy borz aMgryjLI ivc hn. sLfied hI koeI pMjfbI BfsLf df mfihr afpxf BfsLx aMgryjLI sLbdF dI shfieqf qoN bgYr pUrf krdf hovygf. kI BfsLf df suDfr afpxy GroN qoN hI sLurU nhIN hoxf cfhIdf. pMjfb dy buwDIjIvIaF dI pMjfb siQqI nUM suDfrn leI iek ivsLysL ijLMmyvfrI hY. AunHF nUM isrV aqy isdk nfl BYVI siQqI dy kfrnF dI Koj krnI cfhIdI hY. ies Koj dy afDfrq ivkfs mfzl iqafr kIqf jfvy. muV ies mfzl dI amlI prK kIqI jfvy. ies afDfrq mfzl nUM koeI vI srkfr nfkfr nhIN skygI. svY-syvI sMsQfvF vI ies nUM lfgU krn df Xqn krngIaF. ieMj pMjfb dy ivkfs dy puwTy gyVy nUM roikaf hI nhIN jf skygf sgoN sUby nUM muV ivkfs dy rfh pfieaf jf skygf.
amirMdr qy BwTl ivcfly BYx-Brf vflf irsLqf 20 lwK dy kys kfrn? -ey[ aYws[ prfsLr pMjfb dI Aup muwK mMqrI sLRImqI rijMdr kOr BwTl `qy cMzIgVH dI iek adflq `c cwl rhy 20 lwK rupey gbn dy mfmly df ijMnf inaFiek mhwqv hY, Enf hI Aus df isafsI mhwqv vI hY. 1996 ivc AunHF ny Aus vyly dy kFgrsI muwK mMqrI hrcrn isMG brfV iKlfP pfrtI ivDfiekF dI bgfvq dI agvfeI kIqI aqy nvIN idwlI ivKy afpxy hmfieqIaF nUM nfl lY ky pMjfb Bvn ivc lMby smyN qwk zyrf lfeI rwiKaf, ijs qoN mjbUr ho ky pfrtI hfeIkmfn nUM pfrtI dI lIzrisLp `c qbdIlI krnI peI. iswty vjoN sLRImqI BwTl sUby dI pihlI mihlf muwK mMqrI bxI. BwTl iek pRBfvsLflI bulfrn aqy hmlfvr qy gqIsLIl afgU hn. AunHF nUM afpxy kuJ hI mhIinaF dy kfrjkfl ivc kuJ ijLafdf krn df mOkf nhIN imilaf qy Auh PrvrI 1997 `c hoeIaF ivDfn sBf coxF ivc hfr geI aqy akflI-Bfjpf gTjoV swqf `c af igaf. sQfnk adflq ivc AunHF dy iKlfP cwl irhf gbn df mfmlf AunHF dy muwK mMqrI huMidaF hoeIaF kiQq byinXmIaF nfl sMbMDq hY. ieh mfmlf 2001 ivc biTMzf dy izsitRk aYimicAUr bfkisMg aYsosIeysLn dy pRDfn aqy lfiers Pfr ihAUmn rfeIts ieMtrnYsLnl dy sInIar mIq pRDfn blvMq isMG iZwloN ny drj krvfieaf sI. AunHF df dosL sI ik BwTl ny 30 dsMbr 1996 ivc muwK mMqrI rfhq PMz `coN 20 lwK rupey df gbn kIqf. mfmly dy muqfbk BwTl ny afpxy kfrjkfl dOrfn biTMzf dy iek styzIam ivc iksy vYlPyar PMz leI 20 lwK rupey dyx df aYlfn kIqf. ieh pYsf BwTl dy PMz `coN jfrI ho igaf pr vYlPyar PMz nUM nhIN imilaf. BwTl `qy dosL sI ik ieh pYsf AunHF ny afpxy `qy hI Krc kr ilaf. pMjfb dI isafsq kuJ aijhI hY ik sLfied hI koeI aYsf afgU hovy, ijs `qy koeI kys nf cwldf hovy. ijLafdfqr kys isafsI kfrnF qoN pRyirq huMdy hn, jo kuJ smyN bfad TMzy pY jFdy hn. BwTl dy kys df vI kuJ aYsf hI hsLr ho skdf sI ikAuNik 2002 ivc sUby `c swqf bdlx qoN bfad Auh amirMdr srkfr ivc KyqIbfVI mMqrI bx geI pr agly hI sfl AunHF ny muwK mMqrI dy iKlfP bgfvq df JMzf bulMd kr idwqf aqy afpxy smrQk ivDfiekF nUM nfl lY ky iek vfr iPr idwlI dy pMjfb Bvn `c zyry lf ley. pr 1996 vFg ies vfr BwTl dI mMg mMnI nhIN geI. pfrtI hfeIkmFz ny dohF DiVaF `c smJOqf krvf idwqf, ijs dy qihq BwTl nUM qrwkI dy ky Aup muwK mMqrI bxf idwqf igaf pr kYptn amirMdr nUM muwK mMqrI dy ahudy `qy bixaf rihx idwqf igaf. muwK mMqrI nUM afpxy stfP `c Aus vyly dy pRmuwK skwqr aYws[ ky[ isnhf smyq kuJ bdlfa vI krny pey. Aus vyly isafsI sMkt qF tl igaf pr BwTl dy iKlfP 20 lwK rupey dy gbn df mfmlf aYkitv ho igaf. sLfied iehI kfrn hY ik BwTl nUM amirMdr ivroDI afpxIaF sfrIaF srgrmIaF Kqm krnIaF peIaF aqy afpxf amirMdr isMG nfl BYx-Brf vrgf ipafr jqfAuxf ipaf. ivjIlYNs ibAUro ny ipCly hPqy cMzIgVH dy jwj nUM hux ieh irport dy idwqI hY ik BwTl vwloN jfrI kIqy gey 20 lwK rupey dI vMz dIaF rsIdF iml geIaF hn, jo vYrIiPkysLn `qy shI pfeIaF geIaF hn.
dyKIey AUT iks krvt bihMdY muwK cox kimsLnr vwloN pMjfb dy muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG smyq 37 ivDfiekF nUM lfB dy ahuidaF dy mfmly nUM lY ky jfrI kIqy gey noits df smF rihMidaF koeI nqIjf inklygf vI ik nhIN? ies svfl nUM lY ky isafsI hlikaF `c qrHF-qrHF dy ikafs lgfey jf rhy hn. akflI-Bfjpf afgUaF vwloN ies muwdy `qy iek ptIsLn apRYl `c dfier kIqI geI sI. rfjpfl ny ieh ptIsLn aglI kfrvfeI leI 10 apRYl, 2006 nUM cox kimsLn nUM Byj idwqI. kimsLn vwloN ivDfiekF nUM noits jfrI krn qoN pihlF isLkfieqkrqfvF qoN jLrUrI jfxkfrI aqy dsqfvyjL pRfpq kr ley gey. ivDfiekF nUM noits 8 nvMbr nUM jfrI kIqy gey, ijs ivc AunHF nUM 8 dsMbr qwk afpxf jvfb dyx leI ikhf igaf hY. pMjfb `c ivDfn sBf coxF PrvrI mhIny ivc hox dI sMBfvnf hY. kI cox kimsLn ies ptIsLn `qy PrvrI qoN pihlF koeI PYslf lY leygf? jy aijhf hoieaf aqy kimsLn ny ienHF sfiraF nUM lfB dy ahuidaF `qy rihx kfrn aglIaF coxF lVn leI aXog krfr dy idwqf qF pMjfb dI isafsq `c BfrI Aubfl af jfeygf pr pMjfb srkfr df dfavf hY ik aijhf kuJ nhIN hoeygf ikAuNik sMivDfn aqy kfnUMn dIaF sMbMDq DfrfvF ivc jLrUrI soDF kIqIaF jf cuwkIaF hn aqy muwK mMqrI smyq sfry 37 ivDfiekF nUM koeI Kqrf nhIN hY. dUjy pfsy akflI-Bfjpf df kihxf hY ik ivDfiekF nUM lfB dy ahudy dyxf sMivDfn dI Bfvnf dy iKlfP hY. ies leI ienHF sfry ivDfiekF nUM agly Cy sfl qwk coxF lVn qoN aXog aYlfinaf jfxf cfhIdf hY. hux dyKdy hF ik AUT iks krvt bihMdf hY.
juwqI ksUrI, pYrIN nf pUrI ‘juwqI ksUrI, pYrIN nf pUrI, hfey rwbf vy sfnUM turnf ipaf’. pMjfb dy ies msLhUr lok gIq dy idn hux lwd gey hn. hux nvyN-nvyN izjLfeIn dIaF ivsLv pwDrI juwqIaF Bfrq ivc AuplbD hn, sLfied iehI kfrn hY ik Bfrq ivc cmVy aqy juwqIaF dy bfjLfr df sfeIjL lgfqfr vDdf jf irhf hY. ies vyly ies ivc hr sfl 20 PIsdI dI dr nfl vfDf ho irhf hY aqy ieh kfrobfr 15,000 kroV rupey df aMkVf pfr kr cuwkf hY. ies ivc afrgynfeIjLz irtyl df ihwsf lgBg 4500 kroV rupey hY. BfrqI KpqkfrF dy sLOk vI bdldy jf rhy hn, AuhI lok jo glI dI nuwkV ivc inMm Qwly bYTy kfrIgr vwloN bxfeIaF geIaF juwqIaF aqy cwplF qoN hI sMqusLt ho jFdy sn, hux nvyN izjLfeInF aqy rMgF dIaF juwqIaF dI qlfsL `c rihMdy hn. cMzIgVH dy msLhUr juwqIaF dy brfmdkfr afeI[ aYWs[ pfl df kihxf hY ik kuJ sfl pihlF AunHF ny sLihr dy sYktr-17 dI mfrkIt `c iek sLoa rUm Koilaf sI, ijs ivc kOmFqrI pwDr dIaF juwqIaF vycIaF jFdIaF sn pr ies sLoa rUm nUM jldI hI bMd krnf ipaf ikAuNik mihMgIaF juwqIaF lYx vfly gfhk bhuq hI Gwt sn pr ipCly 3-4 sflF ivc Bfrq dI arQivvsQf dy AudfrIkrn qoN bfad ieMnI KusLhflI afeI hY ik lok afpxIaF juwqIaF `qy 2-3 hjLfr rupey Krc krn qoN vI nhIN iJjkdy.
ivkfs Xfqrf qy tryz Pyar muwK mMqrI kYptn amirMdr isMG dI pMjfb ivkfs Xfqrf nUM kfmXfb krn aqy mIzIaf `c PlYsL krn ivc rfj skrfr dy lok sMprk ivBfg dy sfry krmcfrI ieMny ruwJy hoey hn ik AunHF nUM awj-kwlH isr Kurkx dI vI Pursq nhIN iml rhI. iesy ruJyvyN kfrn lok sMprk ivBfg idwlI dy pRgqI mYdfn ivc hox vfly sflfnf kOmFqrI vpfr myly ivc hr sfl vFg cMzIgVH qoN pRYWs pfrtI vI nhIN iljf sikaf. ieh vpfr myly ivc pMjfb Br dIaF snaqI iekfeIaF afpxIaF pRfpqIaF drsfAuNdIaF hn aqy pMjfb srkfr nUM afpxy ivkfs df iZMzorf ipwtx df mOkf idMdIaF hn pr ieh mOkf pMjfb ny ies sfl guaf idwqf. ies dy Ault hirafxf srkfr aqy cMzIgVH pRsLfsn afpo-afpxIaF mIzIaf pfrtIaF tryz Pyar ivc lY ky gey aqy aKLbfrF ivc cMgI pblIistI vI lY gey.
afKLr kdoN qwk brbfd huMdf rhygf pMjfb? -cmkOr isMG pMjfb df ieiqhfs rfjsI, jug grdIaF aqy smfjk AuQl-puQl df ieiqhfs hY. jMgF, XuwDF, moricaF, muihMmF aqy GwlUGfiraF df aKfVf bxy rihx kfrn ieQoN dI DrqI ny afpxI ihwk `qy iBafnk brbfdIaF JwlIaF aqy iewQoN dy vsnIkF nUM smyN-smyN afpxf byEVk KuUn vhfAuxf ipaf. iswty vjoN ies DrqI dy lok, pMjfb nUM suhxy aqy sucwjy qrIky nfl ivAuNqx dy mfmly `c byhwd pCV gey. rxjIq isMG dy rfj vyly, ibnF sLwk pMjfb nUM suK df sfh imilaf pr mhfrfjy df iDafn afpxy rfj dI slfmqI aqy ivsQfr vwl vDyry hox krky pMjfb dy ivkfs leI koeI Tos ivAuNqbMdI nf ho skI. nIqIgq kmjLorIaF dy kfrn ieh rfj, rxjIq isMG qoN bfad lMbf smF itk nf sikaf aqy afpsI klh-klysL AuprMq pMjfb aMgryjLI hkUmq dy aDIn clf igaf. aMgryjLF ny pMjfb dy buinafdI ZFcy dy ivkfs leI ivAuNqbwD kfrj sLurU kIqy, ijnHF ipwCy AunHF dy PLOjI, rfjsI aqy vpfrk mMqv sn. nihrF, pulF, sVkF, rylvy lfeInF, skUlF, hspqflF df jfl ivCx lwgf pr dUjy pfsy iswKF ivc sQfpq ho rhI pujfrI jmfq dI ‘imhrbfnI’ sdkf, gurmiq igafn dI mwDm pY rhI rOsLnI nUM iblkul buJf dyx dy mnsUby GVy jfx lwgy. gurDfmF dy nF lwgI jLmIn-jfiedfd pujfrIaF dy nF qbdIl ho lwgI. iswty vjoN iek pfsy imslF AuprMq Puwitaf pujfrIvfd muV isr cuuwkx lwgf aqy dUjy pfsy aMgryjLF ny eIsfeI mwq dy pRcfr leI jLordfr Xqn afrMB kr idwqy. votF dI rfjnIqI kfrn pMjfbIaF dI mfniskqf 1947 dI vMz qoN pihlF hI PjLUl dy muwidaF vwl moVf kwtxf sLurU kr cwukI sI. smF, sLkqI vDyry krky swqf hfsl krn aqy AusnUM pwkV ky rwKx ivc hI Krc hox lwg peI sI. bdiksmqI pMjfb dI, pMjfb dy iZwzoN jMmy kuJ iPrkU ansrF ny pMjfbI nUM mfq-BfsLf mMnx qoN hI ienkfr kr idwqf. nqIjf, pMjfbI sUbf morcf sLurU hoieaf aqy pMjfb nUM sUby qoN ‘sUbI’ bxvf ky dm qoV igaf. cMzIgVH smyq bhuq sfry pMjfbI boldy ielfky pMjfboN bfhr rih gey. BfKVf smyq pMjfb dy hfeIzl pRfjYktF df pRbMD kyNdr ny sMBfl ilaf. pMjfb dy dirafvF df pfxI Dwky nfl dUjy sUibaF nUM vMz idwqf igaf. iek DwkysLfhI iKlfPL ‘Drm XuwD morcf’ sLurU hoieaf pr hjLfrF pMjfbI nOjvfnF dIaF lfsLF, dihsLq, qsLwdd aqy hjLfrF GrF dI brbfdI qoN isvf kwK vI pwly nf ipaf. ies qoN pihlF nkslbfVI lihr `c pMjfb dI jvfnI df kfPI nuksfn hoieaf. kihx qoN Bfv afjLfdI qoN bfad pMjfb df smuwcf ZFcf lVKVf ky rih igaf. pMj sflF XojnfvF aDIn pMjfb nUM hux qwk jo kuJ imilaf, Auh afs muqfbk ikqy Gwt irhf hY. kutl nIqI qihq pMjfb nUM vwzy AudXogF qoN mihrUm rwiKaf jFdf irhf hY. hrI kRFqI dy nF hyT pMjfb dy iksfn dI hoeI luwt, hux kMgflI, brbfdI aqy afqm hwiqafvF dy rUp ivc bfhr af rhI hY. pfxI df ql zUMGf huMdf jf irhf hY ijs krky pMjfb dy ryigsqfn bxn dIaF sMBfvnfvF pRgt ho rhIaF hn. ivkfs dy mfmly ivc mMzI dI axdyKI, pyNzU lokF nUM sLihrF vwl afkrisLq kr rhI hY. byqrqIby sLihrIkrn dI vjHf krky, inwq nvIaF smwisafvF pYdf ho rhIaF hn. sVkF `qy qyjLI nfl vwD irhf tRYiPk df boJ lgfqfr KLqrnfk siQqI vwl vD irhf hY. pMjfbI mF bolI afpxy jfieaF hwQoN hI jLlIl ho rhI hY. srkfrI skUlF, srkfrI hspqflF, srkfrI dPLqrF dI inrfsLfjnk kfrgujLfrI qoN hr pMjfbI BlI BFq jfxU hY. pirvfr qoN lY ky srkfr qwk ho rhI smyN, sLkqI aqy pYsy dI brbfdI (PjLUl KrcI) ny hr pMjfbI nUM krjLeI bxf idwqf hY. ies iBafnk hflfq df icMqfjnk pihlU ieh hY ik mIzIey rfhIN PYlfey jf rhy KpqkfrI swiBafcfr dy pRBfv qoN lfhf lYNidaF kOmI aqy bhu kOmI vpfrk kMpnIaF ny pMjfbI afriQkqf dI rihMd-KUMhd nUM vI hUMJxf sLurU kr idwqf hY. iksy vI Kyqr ivc dUr aMdysLI vflI pfeydfr ivAuNqbMdI nhIN hY. rwb afsry kMm clfAU nIqI nfl hI buwqf-sfiraf jf irhf hY. ividak ZFcf ibKr irhf hY. vpfrIkrn pMjfb ivc BfvyN ividak sMsQfvF dIaF iemfrqF df jMgl QF-QF Ausr irhf njLr af irhf hY pr ividaf df imafr lgfqfr igrdf jf irhf hY. amIr aqy grIb bwicaF leI vwKo-vwKry ividak pwDr kI rMg ilafAuxgy ies df inrxf ajy BivwK dI kuwK ivc hY. skUlI ividaf pRfpq krn vfilaF dI igxqI bysLwk vD rhI hY pr aMDivsLvfs, vihmF-BrmF, krmkFzF df bolbflf pihlF dI qrHF brkrfr hY. iesy kfrn aKOqI sfDF, sMqF aqy pfKMzI zyiraF df psfrf qyjLI nfl psr irhf hY. byrujLgfrI vD rhI hY jo ik nsLfKorI aqy keI KLqrnfk aprfDF nUM jnm dy rhI hY. irjLrvysLn dy bfvjUd dilqF dI hflq ivc koeI suDfr nhIN ho irhf. iek pfsy ikrq qoN bymwuK mfniskqf prvfsI mjLdUrF (BeIaF) nUM swdf dy rhI hY, duUjy pfsy pMjfb dI imwtI nfloN moh BMg krky ivdysLF nUM dOVn df islislf lgfqfr vwDdf jf irhf hY. rfjnIqk hmfm ivc sfrIaF pfrtIaF nMgIaF hn. iksy kol vI pMjfb dy ivkfs leI Tos pRogrfm nhIN. vYsy vI rfjsI pfrtIaF kol iek-dUjy `qy icwkV suxn qoN isvf koeI hor kMm irhf hI nhIN. asqIPLy mMgx `c hI smF ‘skfrQ’ krdy ny sfzy ivDfiek aqy aYwm[ pI[. XUnIan klcr `qy Jfq mfrIey qF dyK skdy hF ik aiDafpkF nUM aiDafpkF df iPLkr hY, ividafrQIaF df nhIN, zfktrF nUM zfktrF df iPLkr hY, mrIjLF df nhIN, mulfjLmF nUM mulfjLmF df iPLkr hY, afm lokF df nhIN. ies qoN ielfvf kbIlfeI som ajy qwk pMjfb df KihVf nhIN Cwz rhI. hr iPrkf, hr jfq, hr mjLHb afpo-afpxy EVmy koVmy bfry hI iPLkrmMd hY, pMjfb df iksy nUM koeI iPLkr nhIN. ieh kihxf glq nhIN ik awj pMjfb brbfdI dy rfh `qy quiraf jf irhf hY. hor iPLkr vflI gwl ieh hY ik ies brbfdI nUM rokx leI koeI vI iDr, gMBIr jF sMjIdf njLr nhIN af rhI. ies leI awj loV hY guxvfn, igafnvfn, lfiek aqy dUr-aMdysL lIzrisLp dI jo pMjfb dIaF buinafdI smwisafvF dI insLfndyhI krky AunHF dy hwl leI ZuwkvIN ivAuNqbMdI AulIkx dy smwrQ hovy. awj loV hY pMjfb nUM nvyN isirE ivAuNqx dI! ies vyly pMjfb dy ivcfrvfnF isr iek vwzI ijLMmyvfrI afied huMdI hY ik Auh hflfq df zUMGf aiDaYn krn AuprMq, smUh pMjfbIaF nUM agfh krn dy nfl-nfl ivcfrDfrk syD dyx df PrjL vI adf krn.
lokF nUM iensfP dyx leI nIqIaF bdlo -blbIr isMG rfjyvfl ieWko idn do KLbrF CpIaF ijnHF ivwcoN iek qF sMgrUr ijLlHy dy iKaflI ipMz dy krjLy ivc ivMny iek iksfn pirvfr dI sI, ijs ny afriQk qMgIaF awgy gozy tyk ky kIVymfr dvfeI pI ky afqmhwiqaf kr leI. sB qoN pihlF iksfn dy puwqr, nUMh aqy poqrI ny kIVymfr dvfeI pIqI aqy pqf lwgx AuWqy iksfn pirvfr dy muKI ny vI KudkusLI kr leI. dUjI KLbr BYxI bfGf ijLlHf mfnsf dy nOjvfn iksfn vwloN KudkusLI krn sbMDI sI. ies nOjvfn ny Kud ivafh nhIN krvfieaf sI, pr afpxI BYx df ivafh krn leI afpxI iqMn eykV jLmIn gihxy kr idwqI sI. sKLq imhnq dy bfvjUd ieh nOjvfn krjLy dI dldl ivc Dwsdf igaf. afKr bybws ho ky KudkusLI kr leI. agly hI idn iek hor idl ihlf dyx vflI KLbr sI jMmU ivc pVHdy iek ividafrQI dI. ieh ividafrQI aqy Aus df iek hor Brf jMmU dy iek pRfeIvyt skUl ivc pVHdy sn. pVHfeI ivc ieh ividafrQI huisLafr sI, pr Gr grIbI sI, bfp sLrfbI sI, skUl dI PIs dyx ivc pirvfr vwloN dyrI ho jfieaf krdI sI. sLfied grIbI kfrn bwcy kol skUl dI vrdI nhIN sI. svyry skUl lwgx sfr pRfrQnf smyN hI svyry skUl dy ipRMsIpl ny ienHF dohF BrfvF nUM jLlIl vI kIqf aqy mfiraf-kuwitaf vI. dosL Gr dI grIbI df sI jF sLrfbI bfp df. cusq idmfg bwcf ipRMsIpl dI kuwt aqy jLlflq sih nf sikaf aqy Aus ny Pfhf lY ky KudkusLI kr leI. ieh KLbr vI EhI hI duKdfeI aqy ihlf dyx vflI sI ijMnI iksfnF dIaF KudkusLIaF dI. ieho ijhIaF KLbrF hux hr rojL Cpx lwgIaF hn. aijhIaF KLbrF df rfjnyqfvF, aPsrF aqy amIr GrfixaF AuWqy BfvyN koeI asr njLr nhIN afAuNdf, pr afm afdmI jLrUr AuKV jFdf hY. keI kmjLor mn dy grIbI dI jkV ivc Psy afdmI vI iesy rfh qur pYNdy hn. bysLwk KudkusLI iksy smwisaf df hwl nhIN, pr awj ies gMBIr aqy hor pIzI huMdI jf rhI ies smwisaf AuWqy kuJ socxf jLrUr bxdf hY. iksfnF dIaF KudkusLIaF dIaF iKaflI aqy BYxI bfGf ipMzF dIaF GtnfvF pVH ky sfzI mfxXog pMjfb aqy hirafxf hfeI kort dI iek adflq dy iek jwj sfihb ny ienHF KLbrF df gMBIr noits ilaf aqy ienHF aKLbfrI irportF nUM jn ihwq ptIsLn mMn ky hfeI kort dy mfxXog cIP jsits nUM ies gMBIr Gtnf AuWqy kuJ krn leI iliKaf. ies mfxXog jwj ny cIP jsits sfihb nUM iliKaf ik pMjfb aqy hirafxf dIaF srkfrF smyq Bfrq srkfr dy hr sfl ieMzstrI aqy amIr GrfixaF nUM arbF rupey dIaF tYks CotF, krjLf irafieqF aqy sbiszIaF idMdIaF hn. kI dysL dy KjLfny df arbF-KrbF ruipaf ienHF amIrF nUM lutfAux leI hI hY? kI srkfr dI dysL df iZwz Brn vfly grIb iksfnF pRqI koeI ijLMmyvfrI nhIN? ies qoN bfad mfnXog cIP jsits dI agvfeI vfly jwjF dy iek zbl bYNc ny pMjfb aqy hirafxf dIaF srkfrF nUM noits dy ky 15 nvMbr 2006 qwk ies sbMDI dovF srkfrF qoN jvfb mMigaf hY. ieMj awj ies muwdy dI gMBIrqf aqy mhwqqf hor vI vD jFdI hY. awj ieh socxf bxdf hY ik kI iksfnF dI grIbI leI iksfn Kud hI dosLI qF nhIN? jvfb hY ‘nhIN.’ ies jvfb nUM GoKx leI ipCokV vwl Jfq mfrnI pvygI. swTivaF smyN jdoN dysL burI qrHF aMn sMkt ivc Pisaf hoieaf sI Aus vyly dysL dy afgUaF nUM hry ienklfb df iKafl afieaf. nvIaF qknIkF,’ nvyN bIj, KfdF afid iksfnF nUM ssqy Bfa muhweIaf krvfeIaF geIaF. pMjfbI iksfnF dy imhnqI aqy qknIkF gRihx krn dy suBfa sdkf cmqkfrI iswty sfhmxy afey. dysL aMn sMkt ivwcoN inkl igaf. hry ienklfb dy sLurU dy sflF ivc hI PslF dy vDy JfV aqy lfhyvMd BfaF ny pMjfb dy iksfnF dy kwicaF qoN pwky mkfn bxf idwqy. ipMzF ivc trYktr gUMjx lwgy, bMbIaF cwlx lwgIaF. ieh munfPy dI KyqI bhuqf icr nf cwlI. grjLF pwty rfjnyqfvF ny aMn BMzfr Bry dyK ky iksfn vwloN mUMh Pyr ilaf. KyqI ijxsF dy Bfa imwQx smyN Aus dy munfPy nUM Guwt ilaf. iswty vjoN awsIivaF dy sLurU ivc hI srkfrI nIqIaF ivruwD iksfn lihr pRcMz ho geI. cMzIgVH dy pMjfb dy gvrnr dy rfj Bvn dy swq idnF dy byimsfl sLFqmeI iGrfE Kqm krn smyN mMgF mMnx qoN bfad srkfr ny srdfrf isMG jOhl dI agvfeI ivc iek kmytI bxfeI, ijs dI 1985 ivc srkfr nUM sONpI irport ny kfPI hwd qwk iksfn smwisaf dI smIiKaf hI kr idwqI. srkfr vwloN hI bxfeI ies kmytI ny spwsLt qOr `qy mMinaf ik ‘‘srkfr ipCly ds sflF qoN vI vwD smyN qoN iksfnF nUM KyqI ijxsF dy Gwt Bfa imwQ ky incoVdI rhI hY aqy ieho kfrn hY ik jdoN vI srkfr iksfnF AuWqy mfmUlI ijhf vI Bfr pfAuNdI hY qF Auh cIk AuwTdy hn.’’ iewQy hI bs nhIN. ivsLv vpfr sMgTn bxn qoN pihlF ivsLv vpfr sbMDI hoeI bihs smyN Bfrq srkfr ny gYt skwqryq kol ilKqI rUp ivc mMinaf ik Bfrq srkfr KyqI leI koeI sbiszI nhIN idMdI. jo vI KfdF, isMcfeI afid leI sbiszIaF idwqIaF jFdIaF hn Auh KfdF dy kfrKfnydfrF aqy isMcfeI pRfjYktF nUM hI idwqIaF jFdIaF hn, iksfnF nUM nhIN. iewQoN qwk srkfr ny ilKqI mMinaf ik Bfrq ivc qF srkfr KyqI ijxsF dy Gwt Bfa imwQ ky vI iksfnF nUM incoVdI hY. Bfrq ivc KyqI Auqy sbiszI mnPI 72 pRqIsLq hY jo asl ivc jmHF ds pRqIsLq hoxI cfhIdI hY. arQfq iksfnF nUM AunHF dy bxdy ihsfb qoN vI 82% Gwt idwqf jFdf hY. iewQoN qwk vI Bfrq srkfr ny mMinaf ik Auh iksfnF dy hr sfl 1,26000 kroV rupey Gwt lYNdI hY. ieh qwQ srkfr ny Bfrq dI pfrlImYNt ivc vI rfj sBf ivc mMny. spwsLt hY ik srkfr dI iksfnF nUM Kyq Aupj dy Gwt Bfa imwQ ky incoVn dI nIqI ny hI afriQk mMdhflI df isLkfr bxfieaf. jykr 1996-67 sfl nUM afDfr sfl mMn ky KyqI ijxsF dy Bfa Qok kImq sUck aMk nfl joV ky imwQy jfx qF iksfnF dI afriQk hflq suDr jfvygI aqy kyvl ieho qwQ iswD kr dyvygf ik iksfnF dI grIbI df mUl kfrn srkfrF dIaF iksfn ivroDI nIqIaF hI hn. awj siQqI ieh bxI hoeI hY ik ipCly Gwto-Gwt iqMn dhfikaF ivc Kyq Aupj dy Gwt Bfa imwQx dI kyNdr srkfr dI pRivrqI kfrn kxk aqy Jony dy Bfa ivc hI GWto-Gwt 300 rupey kuieMtl df pfVf pY cuwkf hY, ijs nUM srkfr pUrf nhIN krnf cfhuMdI. ieho pfVf iksfn nUM grIbI vwl Dwk irhf hY. iksfn dI grIbI df asr Kyq mjLdUr AuWqy vI pYNdf hY. jykr iksfnF dy pwly hI kuJ nhIN qF Auh mjLdUr nUM vI kuJ nhIN dy skdf. ieh qF iksfn df ibnF iksy lyKf-joKf kIiqaF hI KyqI krn df suBfa hI hY, ijs krky KyqI DMdf cldf hY, jykr iksfn lyKf krn aqy socx lwg jfx qF nf qF koeI KyqI kry aqy nf dysL dy aMn BMzfr Brn. grIbI mnuwK leI aijhf srfp hY ik ieh bhuq sfrIaF BYVIaF afdqF nUM vI jnm idMdI hY. nsLy, aMDivsLvfs, anpVHqf afid grIbI dy sky sbMDI hI qF hn, ijs df lfB rfjnyqf, bfby aqy lotU lok AuTfAuNdy hn. grIbI ivc Pisaf mnuwK afpxy afly-duafly vI Jfq nhIN mfrdf. nqIjy vjoN awj ipMzF ivc qF ividaf df koeI imafr hI nhIN. vDIaf skUlF ivc pVHfAux dI afm afdmI dI smrwQf hI nhIN. iswty vjoN awj sfzIaF AuWc ividak sMsQfvF aqy XUnIvristIaF ivc musLikl nfl iek PIsdI pyNzU bwcy pVHn leI puwjdy hn. bwcy vI mfXUs ho ky jF nisLaF dy isLkfr ho rhy hn jF iPr jMmU vrgIaF idl kMbfAU GtnfvF vfpr rhIaF hn. sfzy dysL dy sMivDfn anusfr dysL df hr sLihrI amIr jF grIb brfbr hY, pr asl ivc ieMj AuWkf hI nhIN. awj rfjnIqI syvf nhIN vpfr bx cuwkI hY. ies vpfr ivc rfjnyqfvF dI amIr GrfixaF aqy aPsrsLfhI nfl BfeIvflI hY. ieh lok afm afdmI qoN vwKrI iksm df AuWc vrg bx bYTy hn. rfj swqf aqy pRsLfsn sB kuJ ienHF dy hwQF ivc hY ies leI qF do mhIny pihlF kfrKfnydfrF dy cflI hjLfr kroV dy krjLy Auwqy lkIr mfrn smyN iksy ny cUM nhIN kIqI. lokF nUM mUrK bxfAux leI qrHF-qrHF dIaF skImF GV ky dysL nUM luwitaf jf irhf hY. hfl hI ivc spYsLl afriQk jLon bxf ky mYgf pRfjYktF dy nF AuWqy irlfieMs, BfrqI, afeI[ tI[ sI[, mihMdrf aYNz mihMdrf, zYl aqy tftf vrgIaF anykF amIr snaqI GrfixaF dIaF kMpnIaF nUM 2010 qwk iek lwK pMJqr hjLfr kroV dIaF kstm, aYksfeIjL aqy hor tYksF qoN CotF dy idwqIaF geIaF hn. hor qF hor pMjfb ivc Jonf CVn vflI sLYlr snaq pihlF hI vfDU hY. iPr vI PiqhgVH sfihb aqy sMgrUr ijLilHaF ivc 15 sfl pihlF lwgy do vwzy sLYlrF nUM mYgf pRfjYkt kih ky 15 sflF leI kroVF rupey dI tYksF ivc Cot dy idwqI geI hY. awj dysL iBRsLtfcfr dI jkV ivc burI qrHF Pisaf hoieaf hY. iBRsLt mfniskqf kfrn hI qF awj dy rfjnyqf aqy aPsrsLfhI dysL nUM ieMzstrI nfl iml ky dohIN hwQIN luwt rhy hn. ieho kfrn hY ik amIr Grfxo jo dysL dI kuwl afbfdI ivc afty ivc lUx brfbr hn, leI qF srkfrF kol sB kuJ hY, pr afm afdmI ijs nUM Jwt lMGfAux df iPkr hY aqy KudkusLIaF dy rfh ipaf hoieaf hY, leI srkfr kol kuJ vI nhIN. ienHF amIr GrfixaF nfl iml ky kIqI luwt nfl hI qF lokF nUM votF smyN mUrK bxfAuxf hY. awj iBRsLtfcfr dy skYNzl jfrj PrnFzyjL, pRkfsL isMG bfdl afid ivroDIaF dy inkl rhy hn. kwlH jdoN mOjUdf hukmrfn ivroDI bYNcF AuWqy bYTy qF ienHF dy skYNzl nMgy hoxgy. sjLf koeI iksy nUM nhIN dyvygf. lokIN svfd nfl KLbrF jLrUr pVHngy. svfl nIqIaF df hY. mOjUdf hukmrfnF dIaF sfrIaF nIqIaF mfl bxfAux vfly amIr GrfixaF pwKI hn. iksy nUM afm afdmI dI icMqf nhIN. amIr hor amIr ho irhf hY aqy grIb hor grIb. iksy vyly lok KUn-psIny arQfq imhnq dI kmfeI nfl amIr huMdy sn, pr awj TwgI-TorI aqy mwkfrI nfl. aijhy hflfq ivc KudkusLIaF smwisaf df hwl nhIN. lokF nUM jfgrUk ho ky sMGrsL krnf pvygf. TIk soc vfly lokF nUM isr joV ky bYTxf pvygf. nhIN qF ijvyN vwzIaF-vwzIaF kMpnIaF rujLgfr dyx dy zrfmy krky lokF nUM luwtx leI iek-dUjy qoN awgy Bwj ky af rhIaF hn lokF nUM gulfm bxf lYxgIaF. inaF pfilkf dI icMqf nUM afm afdmI dI icMqf bxfAuxf pvygf.
prvfs df ruJfn KLqrnfk -zf[ amndIp kOr itvfxf pMjfb sLurU qoN hI KyqI pRDfn sUbf hox krky awj vI ieQoN dI 70 pRqIsLq afbfdI KyqIbfVI AuWpr hI inrBr krdI hY. pr msLInIkrn qoN bfad ieQoN dy lokF ivc hwQI kMm krn df ruJfn idn-b-idn Gtdf jf irhf hY. KyqF ivc bfkI ijnHF ku kMm bcdf hY, Aus leI BeIaf rfj sQfpq ho irhf hY. ies sfry dfromdfr df aMjLfm kfimaF aqy iksfnF dy Kyqr pMjfb nUM ikrq qoN ivhlpuxy dI pRikiraf ivc ips ky Bogxf pY irhf hY. vfqfvrx dy pRdUsLx krky, rsfiexk KfdF qy kItnfsLk dvfeIaF vI ijLafdf vrqoN kfrn pMjfb dI sonf AugldI DrqI afpxf AupjfAupx guaf rhI hY aqy pMjfb afriQk pwKoN pCVdf jf irhf hY. nisLaf dI KfeI ivc igr rhy pMjfbI jvfn KyqI dy kMm nUM afpxy hfx df nhIN smJdy aqy dUsry pfsy KyqI ijhy kMm leI sKq Gflxf vI AunHF leI vwsoN bfhr dI gwl hY. pMjfbIaF ivc bfhrly dysLF nUM plfien krn df ruJfn idn-b-idn vDdf jf irhf hY. iek srvy anusfr ieQoN dy kfljF, XUnIvristIaF ivc pVHdy 72 pRqIsLq nOjvfn bfhrly dysLF ivc jf ky imhnq krn nUM qrjIh idMdy hn. jykr pMjfbIaF dy mfeIgrysLn dy ieiqhfs df jfiejLf ilaf jfvy qF pqf cwldf hY ik pihly ivsLv XuwD smyN pMjfbIaF dI sUrmgqI aqy bhfdrI df lohf mMndy hoey aMgryjL ienHF nUM jMgf-XuwDF leI PLOj ivc BrqI krky vwK-vwK dysLF ivc lY gey sn. AunHF ivcoN bhuqy lok qF vfps af gey sn aqy kuJ bfhrly dysLF ivc hI vs gey sn. lyikn hux lwKF rupey Krc ky ivdysL jfxf pMjfbIaF df sLOk bxdf jf irhf hY. clfk eyjMt Boly Bfly nOjvfnF nUM afpxy JFsy ivc Psf ky AunHF df afriQk sLosLx kr rhy hn. pYsf kmfAux dI aMnHI cUhy dOV ivc pMjfb dy vfirs ijQy afpxy afriQk soimaF nUM dfa `qy lf rhy hn AuQy keI qF afpxIaF nYiqk kdrF-kImqF qoN igr ky pRdysF ivc vsx leI aijhy iGxfAuxy hwQkMzy apxf rhy hn ijnHF bfry socxf iek afm mnuwK leI ijLwlq dI gwl hY. iek mF dy iZwzoN jfey sky BYx Brf irsLiqaF dI pfkIjLgI nUMU iCwky tMg ky pRdysLF nUM AuzfxF Br rhy hn. aijhIaF AudfhrxF vI sfhmxy af rhIaF hn ik puUry pirvfr nUM bfhrly mulkF ivc sYwt krn dy lflc ivc mF-bfp afpxIaF jvfn DIaF nUM 60-65 sflF dy pRdysI lfiVaF nfl prnf rhy hn. keI pRvfsI ieDr af ky pMjfbI muitafrF nfl qIjy jF cOQy ivafh rcf ky Kud vfps pRdysL cly jFdy hn aqy kfnUMnI AunHF nUM afpxy kol nhIN bulf skdy. Gr nf Gft dIaF rhIaF pIVq muitafrF aMbYsIaF dy cwkr kwtidaF afm vyKIaf jf skdIaF hn. aiswDy rUp ivc bfhr jfx vfly nOjvfnF ivcoN 48 pRqIsLq ivdysLI jylHF ivc rul rhy hn jF kfnUMnI kfrvfeI qihq mfnisk sMqfp Bog rhy hn. idn rfq 20-20 GMty mjLdUrI krky zflr kmFAuNdy aijhy lok afpxy vqnF, afpxI imwtI aqy afpxy lokF qoN inrmohy ho ky bfhrI cmk-dmk ivc guafcy iek rshIx aqy byqukI ijLMdgI ijAux leI mjbUr hn. ies ivc koeI BulyKf nhIN ik ivdysLF ivc rujLgfr hY aqy Bfrq ivc byrujLgfrI Gux vFg Kf rhI hY. iekwly pMjfb ivc 10 lwK nOjvfn puUrn rUp ivc byrujLgfr hn aqy 18 lwK nOjvfn CupI hoeI byrujLgfrI df isLkfr hn. ijs kfrn ipMzF dy ipMz GrF nUM ijMdry- kuMzy lf ky vlfieqF nUM kUc kr rhy hn. pMjfbI afpxI sKq imhnq nfl ivdysLF nUM svrg bxf rhy hn. PLKLr aqy mfx vflI gwl hY ik amrIkf ivc 18% zfktr aqy 37[5% ivigafnI aqy ieMjInIar BfrqI mUl dy hn. sfzf afpxf dysL Bfrq vI kudrqI soimaf nfl Eqpoq hY. loV hY sKq Gflxf sdkf AunHF nUM qlfsLx dI, svY rujLgfr dy avsr pYdf krn dI. awj dy Xuwg ivc sB qoN mhwqvpUrn somf mfnv sRoq hY. pMjfb df jo mfnv-sMsfDn hY. Auh ivsLv ivc iek Auqm imsfl pysL krdf hY. jykr sfzy mfnv soRq nUM nf sFiBaf igaf byrujLgfrI nUM TwlH nf pfeI geI, dUjI hrI kRFqI leI Xqn nf kIqy gey, ibjlI pfxI ijhIaF muZlIaF jLrUrqF leI sMsQfgq ZFcf Tos afDfr AuWpr nf ivksq kIqf igaf qF pMjfb df mfnv soRq ivdysLF nUMU jfx leI mjLbUr hY aqy pRvfsIkrn dI pRikRaF pMjfb nUM apfhj bxf dyvygI. imhnq afpxy vqn ivc vI ho skdI hY. jykr ivdysLF ivc rojLI-rotI Kfqr rul rhy pMjfbI pMjfb prq ky Ausy qrHF isLwdq nfl ikrq krn qF Auh idn dUr nhIN jdoN pMjfb ‘sony dI icVI’ bx pUry ivsLv ivc Cf jfvygf.
kI ruUs vI jfqI qy iPLrkU ihMsf vwl vD irhY? -mfirafnf bylynkfXf rUs, jo kdy aprfDF qy nslI ihMsf qoN mukq dysL mMinaf jFdf sI, ivc vI hux aijhIaF aprfDk GtnfvF hox lwgIaF hn. ikslovodsk ivc iek iemfm aqy Aus qoN kuJ idnF bfad hI syNt pItrjLbrg ivc iek BfrqI ividafrQI dI hwiqaf qy iek sUzfnI ividafrQI qoN luwt-Koh dIaF ipCly mhIony hoeIaF GtnfvF ny sfiraF nUM hYrfn kr idwqf hY. iesy qrHF AuQy iek msijd `qy vI hmlf hoieaf. jFc aiDkfrIaF ny ienHF sfry mfmilaF `c jFc sLurU kIqI hY qy ienHF `c sMbMDq rUsI kfnUMn dIaF vwK-vwK DfrfvF qihq kys drj kIqy gey hn. hux qwk jFc qoN bfad ieh gwl sfhmxy afeI hY ik iemfm dI hwiqaf AuQy inwjI dusLmxI kfrn hoeI. vYsy muPLqIaF dI rUsI kONsl ny ies Gtnf nUM AuQy muslmfnF ivruwD BVkfAuU kdm dwsdy hoey ies dI inMdf kIqI hY. dfigsqfn qy cycnIaf ivc vI iesy qrHF kuJ Dfrimk afgUaF `qy hmly kIqy jfx dIaF GtnfvF hoeIaF hn. aijhIaF hI KLbrF hn ik hux rUs ivc lokF dy afAux-jfx ivc purfxI kTorqf nf rihx krky vwK-vwK dysLF dy jfqI smuUhF dy lok ieQy afAux lwgy hn. ies dy nfl hI rojLgfr dy vwK-vwK KyqrF `c vI iemIgRysLn kfrn mukfblybfjLI sLurU hoeI hY. ies qoN ielfvf kuJ agfAuN DfrnfvF jF vwK-vwK sQfnk qy sMsfrk GtnfvF kfrn keI vfr lokF dIaF BfvnfvF AuVk AuTdIaF hn ijs df iswtf aijhI nslI ihMsf dy aprfDF dy rUp `c vI sfhmxy af skdf hY. ijQoN qwk syNt pItrjLbrg dIaF aprfDk GtnfvF df svfl hY, AunHF nUM jFc aiDkfrI afm luwt-Koh nfl juVy aprfD dws rhy hn. ieh kuJ aijhIaF aprfDk GtnfvF hn, ijnHF kfrn rUs ivc Gwt igxqI jfqI iPrikaF, ivdysLI ividafrQIaF qy hornF lokF `c zr dI Bfvnf pYdf hoeI hY. rUsI mhfsMG dIaF vwK-vwK jfqI smUhF dIaF nIqIaF nfl sMbMDq kimsLn dy Aup cyarmYn vlfdImIr sluqskr anusfr, ‘‘ies qrHF dI iPLrkuU ihMsf qy ivdysLI ividafrQIaF dI hwiqaf aqy AunHF qoN luwt-Koh kIqy jfx dIaF GtnfvF nfl rUus dy aks nUM bwtf lwg irhf hY.’’ dosLI dy vkIlF ny suprIm kort ivc Aus dy bcfa leI apIl kIqI pr Auh Kfrj ho geI. hux 15 sqMbr nUM mfsko istI kort ny dosLI nUM jfqI nPLrq qy ihMsf PYlfAux df dosLI Tihrfieaf hY. iesy qrHF hornF XhuUdI Dfrimk asQfnF `qy vI hoey hmilaF pRqI pRsLfsn qy adflqF df rvweIaf kfPLI sKq irhf hY. iesy qrHF cycnIaf ivc kwtVpMQI musilm bfgIaF dIaF ihMsk srgrmIaF dy mwdynjLr rUsI puls qy srkfr ny rUs ivc musilm Dfrimk asQfnF qy Dfrimk afgUaF `qy hmly krn vfilaF ivruwD sKq rvweIaf apxfieaf hY. srkfr ny jfqI, nslI qy iPrkUqxfa pYdf krn vflIaF GtnfvF qy aprfDIaF `qy ingHf rwKx leI iek vwKrf ivBfg qy qMqr kfiem krn df PYslf kIqf hY. ieh ivBfg jfqI nPLrq BVkfAux vfly qwqF ivruwD vI POrn kfrvfeI krygf. XhUdI qy keI musilm afgUaF aqy bwuDIjIvIaF df mMnxf hY ik adflq vwlo XhUdI Dfrimk asQfn `qy hmlf krn vfly dosLI nUM suxfeI geI sKq sjLf nfl bfkI aijhy hI sLrfrqI qwqF nUM vI iek sMdysL igaf hY ik aijhf aprfiDk kfrf krn `qy AunHF nUM vI iesy qrHF 13 sfl jylH dI hvf KfxI pvygI. rUs ivc isrP msijdF `qy hI hmly dIaF GtnfvF nhIN hoeIaF hn sgoN XhUdIaF dy mfsko `c siQq Dfrimk asQfnF `qy vI hmly kIqy gey. sMXog ieh irhf ik ieh hmly musilm qy XhUdI iqEhfrF dI pUrvlI sLfm nUM kIqy gey.
hmlfvr nUM sKq sjLf ienHF hmilaF dy dosLIaF nUM PVn qy ienHF dI jFc krn `c ruUsI puls qy aiDkfrIaF vwloN ijs qrHF POrI qOr `qy kdm cuwky gey, Auho ijhy kdm hor ikqy Gwt hI dyKx nUM imldy hn. mfsko dy XhUdI Dfrimk asQfn `qy ies sfl jnvrI `c hmlf krn vfly alYgjLYNzr kopqsyv nUM mfsko istI adflq ny 3 mhIinaF bfad hI mfrc ivc 13 sfl sKq kYd dI sjLf suxfeI. adflq ny afpxy PYsly `c ikhf ik dosLI kopqsyv ny jfqI qy Dfrimk jnUMn kfrn XhUdI Dfrimk asQfn qy hmlf kIqf sI. aijhy jfqI `qy iPrkU jnUMn nUM sLih nhIN idwqI jfxI cfhIdI. adflq ny ieh vI ikhf ik aijhI jfqI qy iPrkU nPLrq ruUsI smfj ivc kdy vI nhIN rhI hY. ies leI ies qrHF dy ruJfn nUM pYdf nhIN hox idwqf jfxf cfhIdf. rUsI jnqf ivc vI ieh afm Dfrnf hY ik aijhy aprfDIaF nUM sKq qoN sKq sjLf imlxI cfhIdI hY qFik Auh smfijk qy iPrkU sihxsLIlqf nUM Tys nf lgf skx. rUsI jnqf df ieh vI mMnxf hY ik ivdysLI ividafrQIaF `qy hmly jF AunHF qoN luwt-Koh krn vfilaF nUM vI sKq sjLfvF idwqIaF jfxIaF cfhIdIaF hn. |
|
|