|
|
|
ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰੋ
|
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਖੁੱਲਾ ਖੱਤ-ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ
ਡਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਡਾ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਿਆ ‘ਮੁਆਫੀਨਾਮਾ ਤੇ ਅਲਵਿਦਾ’ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੀਚ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ `ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਨੀਚ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਪਾਠਕ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ? ਜੇ ਕੋਈ ਪੜ੍ਹੇਗਾ ਤਾਂ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕੇਹੋ ਜੇਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋ ਜੋ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨੀਚਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹੋ। ਕੀ ਮੈਂ ਸਵਾਲ ਪੁਛ ਕੇ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ `ਚ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧੀ/ਦੁਸ਼ਮਣ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਏਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇ, “ਏਨੇ ਸਸਤੇ ਨਿਕਲੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ, ਸ਼ਾਇਸਤਗੀ, ਤਹਿਜ਼ੀਬ, ਤਾਅਮੀਜ਼, ਸਿਵਕ-ਸੈਂਸ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਵਗ਼ੈਰਾ ਸਭ ਨੂੰ ਦਫ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਘਟੀਆ ਵਤੀਰਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਡਿਜ਼ਰਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ”। ਤੁਹਾਡਾ ਲੇਖ ‘ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਸਲ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ’ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਪਰ ਆਪ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਮੇਰੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵਿਰਤ ਕਰਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹ ਲੇਖ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਛਪਣ ਲਈ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ। ਜਿਥੇ-ਜਿਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਭੇਜਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵਤੀਰਾ ਆਪ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀ ਆਇਆ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ ਵਿਰੋਧੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਜੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ `ਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ’ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਲੇਖ ਇਸ ਕਿਤਾਬ `ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਸਬੰਧੀ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ/ਸ਼ੰਕੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਜਰੂਰ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ । ਆਪ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ। ਅੱਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸੇ ਕਿਤਾਬ ‘ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ’ `ਚ ਦਰਜ ਇਕ ਹੋਰ ਲੇਖ ‘ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ’ (ਪੰਨਾ 153-160) ਸਬੰਧੀ ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ/ਸ਼ੰਕੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹੋਈਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ `ਚ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਕ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ `ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ (24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011)ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕੈਲੰਡਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਦੇ ਅਰੰਭ `ਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਪੰਥ ਨਾਲ ਇਸ ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧੱਕਾ ਹੈ”। ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪ ਦੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਅਜੇਹਾ ਵਤੀਰਾ ਆਪ ਜੀ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਹੋਰ ਕਰੋ ਦਰਸ਼ਨ, “ਮੈਂ 23 ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਚ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇ 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਰਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੈਲੰਡਰ ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਬਿਪਰਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦਾ ਮੁਕਾਮ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ’ਤੇ ਮੋਹਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਪ ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਮੁਆਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ”। ਚਲੋ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਹੋ। ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਕ “ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਬਿਪਰਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਜੋ ਕੈਲੰਡਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਚ 2010 `ਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਤਾਰੀਖਾਂ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ‘ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ’ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ? ਤੁਹਾਡੀ ਚੁੱਪ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ?
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਾਂ ਚੇਤ, ਵਿਸਾਖ, ਜੇਠ, ਹਾੜ, ਸਾਵਣ, ਭਾਦੋਂ, ਅੱਸੂ, ਕੱਤਕ, ਮੱਘਰ, ਪੋਹ, ਮਾਘ, ਫੱਗਣ ਲਿਖੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ `ਚ ਚੇਤਿ, ਵੈਸਾਖਿ, ਜੇਠਿ, ਆਸਾੜੁ, ਸਾਵਣਿ, ਭਾਦੁਇ, ਅਸੁਨਿ, ਕਤਿਕਿ, ਮੰਘਿਰਿ, ਪੋਖਿ, ਮਾਘਿ, ਫਲਗੁਣਿ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਿ ਬਾਣੀ `ਚ ਲਿਖੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਵਿਸਾਖ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਹੈ ਵੈਸਾਖ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ ਵੈਸਾਖ ਨੂੰ ਵਿਸਾਖ ਕਿਓ ਲਿਖਿਆ ਹੈ? ਜੇ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 133 ਤੇ ਆਏ ਨਾਮ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਗਰੰਟੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 1108 ਤੇ ਦਰਜ ਨਾਮ, ਜਿਥੇ ਚੇਤੁ, ਵੈਸਾਖੁ, ਜੇਠੁ, ਆਸਾੜੁ, ਸਾਵਣਿ, ਭਾਦਉ, ਅਸੁਨਿ, ਕਤਕਿ, ਮੰਘਰ, ਪੋਖਿ, ਮਾਘਿ, ਫਲਗੁਨਿ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਨਾ ਲਿਖਦੇ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸਪੈਲਿੰਗ ਵਖਰੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਲ ਹੋਈ ਕਿ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਦੀ ਦਾੜੀ ਕਿਓ ਹਿੱਲਦੀ ਹੈ? ਅਜੇਹੀਆਂ ਕਈ ਠੁਚਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵੀ ਲਾਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚਰਚਾ ਨਹੀ ਕਰਨੀ। ਆਉ ਹੁਣ ਆਪਾ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।
ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਡਾਕਟਰ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2003 ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿਚਲਾ ਅਸਲ ਨਕਸ਼ਾ ਦਸਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਧਰਮ ਪਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਸਿਆ ਕਿ ਅਸੀ (ਧਰਮ ਪਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨੀਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪੁਰਬ 1469 ਵਿਚ ਕੱਤਕ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ 20 ਅਕਤੂਬਰ 1469 ਨੂੰ ਸੀ; ਸੋ ਇਹ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗਾ। ਇੰਞ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਹਰ ਸਾਲ 30 ਮਈ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਸਿਆ ਕਿ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਮਹਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਿਕਰਮੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦੇ ਦਿਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰਨਗੇ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਬਿਕਰਮੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮੁਬਾਰਿਕ ਦਿਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਝਗੜਾ ਸਦਾ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਾ ਰੌਲ ਘਚੌਲਾ ਵੀ ਸਦਾ ਵਾਸਤੇ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ”
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਕਿ ਕੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ 30 ਮਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ 11 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ? ਕੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ `ਚ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਸੀ? ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ, ਆਪ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਮਹਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਿਕਰਮੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਦੇ ਦਿਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰਨਗੇ” ਵਾਹ ਬਈ ਵਾਹ! ਮੰਨ ਗਏ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ, ਤਾਰੀਖ ਜੂਲੀਅਨ ਦੀ ਤੇ ਸਾਲ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ।
ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਵੀ ਥੋਥੀ ਹੈ ਕਿ 1698-99 ਵਿਚ ਵਿਸਾਖੀ 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੀ, 1763 ਵਿਚ 10 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਸੀ, 1919 ਵਿਚ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ 12 ਅਤੇ ਕਦੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਵੀ ਆਈ ਸੀ। ਇੰਞ ਇਹ ਕਦੇ ਜੁਲਾਈ ਵਿਚ ਵੀ ਆਵੇਗੀ। ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਾ ਝੂਠ ਹੈ। 29 ਮਾਰਚ ਅਤੇ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ 1752 ਵਿਚ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਈਨਲ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ 12 ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਰਨਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ 13-14 ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਖਰੇ ਦਿਨ ਆਵੇ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਵਰਨਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਦੇ ਵਿਸਾਖੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ 13-14 ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵਖਰੇ ਦਿਨ ਆਵੇ” ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਬਿਆਨ `ਚ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਕੈਲੰਡਰ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵੀ ਸੋਝੀ ਨਹੀ ਹੈ।
(ਇਹ ਫ਼ੋਟੋ 1752 ਦੇ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੈ । ਸਤੰਬਰ ਦੀ 1 ਤਾਰੀਖ ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਅਤੇ 2 ਤਾਰੀਖ ਦਿਨ ਮੰਗਲਵਾਰ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਤਾਰੀਖ 14 ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ।)
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਇਹ ਤਾ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹੀ ਹੋ ਕਿ 1763 ਵਿਚ ਵੈਸਾਖੀ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸੀ । ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “1752 ਵਿਚ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਈਨਲ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ 12 ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ” (3 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 13 ਸਤੰਬਰ ਭਾਵ 11 ਦਿਨ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਨਾਕਿ 12 ਦਿਨ) ਹੁਣ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ 1763 `ਚ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ `ਚ ਆਈ ਵੈਸਾਖੀ 13-14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕਿਓ ਹੋ ਗਈ? ਜੇ ਇਹ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ (1763 ਸੀਈ) ਤੋਂ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ (2011 ਸੀ ਈ) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਲਿਖਣਾ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੁਲਾਈ `ਚ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਓ ਵੇਖੀਏ ਕਿਵੇਂ! ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ 365.256363 ਦਿਨ (ਦ੍ਰਿਗ ਗਿਣਤ ਸਿਧਾਤ) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ 365.2425 ਦਿਨ।
ਫਰਕ :-
365.2563-365.2425=.013863 ਦਿਨ ਜੇ 72 ਸਾਲ `ਚ 1 ਦਿਨ ਦਾ ਫਰਕ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਂ 720 ਸਾਲ `ਚ ਹੋਇਆ 10 ਦਿਨ ਦਾ ਭਾਵ 2732 ਸੰਨ `ਚ ਵੈਸਾਖੀ 25 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਹਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੱਥਾ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੱਚ? ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ ਹੁਣ ਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ software ਵੀ ਹੈ। ਵੇਖ ਕੇ ਦੱਸਿਓ ਤਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ 1000 ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਵੈਸਾਖੀ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਆਵੇਗੀ?
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਇਹ ਪਰਚਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਡਤ/ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਹੀ ਸੁਦੀਆਂ/ਵਦੀਆਂ ਵਗ਼ੈਰਾ ਮਿਥਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਨਿਰਾ ਝੂਠ ਅਤੇ ਧੋਖਾ ਹੈ। ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਚੰਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਣਿਆ ਇਕ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ” ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਰ ਜੀ, ਜੇ ਆਪ ਨੇ ਕਦੇ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ’ ਕਿਓ ਹੈ। ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ ਇਥੇ ਤਾਂ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਭੁਲ-ਭੁਲਾਈਆਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।
ਆਪ ਦੇ ਬਚਨ, “ਸਿਰਫ਼ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਯੂਰਪੀਨ, ਅਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਨ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਚੰਨ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ‘ਈਦ’ ਹਰ ਸਾਲ ਵਖ-ਵਖ ਦਿਨਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਦੀ ਰੁਤ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵੀ ਆ ਚੁਕੀ ਹੈ”।
ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੈਲੰਡਰਾਂ `ਚ ਫਰਕ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਮਰੱਥ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋ। ਦੁਨਿਆਵੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ ਵਿਦਵਾਨ ਜੀ, ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਹਾੜਾ ‘ਈਦ’ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ। ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਸਿਰਫ ਚੰਦ ਅਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 354.37 ਦਿਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਾਲ ਲੰਬਾਈ 365.256363 ਦਿਨ। ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਸਾਲ ਦੇ 12 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ 29 ਜਾਂ 30 ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਹਾੜਾ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ।
ਅੱਗੇ ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਕੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੱਕੇ ਦਿਨ ਨੀਅਤ ਕਰ ਸਕਦੇ? ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਦਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਦਰਅਸਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਾਂਗ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਹਨ ਵਰਨਾ ਉਹ ਵੀ ਪੁਰੇਵਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇਸ ਵਰਗੇ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ” । ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ 1500 ਸਾਲ ਦਾ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ 2007 `ਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, “ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵਖਰਾ ਹੈ, ਆਓ ਵੇਖੀਏ! ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਚੰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਦਿਨ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।... ਇਹ ਤਾਂ ‘ਸੂਰਜੀ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ’ ਹੀ ਹੋਇਆ ਨਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਇਥੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੀ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ, ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 354.37 ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 365.242196 ਦਿਨ `ਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀ ਆਇਆ? ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਉਂਞ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ “ਸ਼ਕ ਸੰਮਤ” ਦੀ, ਮਾਮੂਲੀ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ, ਇਕ ਫ਼ੋਟੋ ਕਾਪੀ ਹੈ ।(ਵੇਖੋ: ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਮਈ 2003 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ‘ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ’ ਲੇਖ)। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਭਲਾ ਜੇ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਅਜੇਹਾ ਲਿਖ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾ ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ `ਚ ਭੁਗਤਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪੜਤਾਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ? ਚਲੋ! ਜੇ ਪਹਿਲਾ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਤਾ ਹੁਣ ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਸਾਕਾ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਅਰੰਭ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ।
ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਪੁਰੇਵਾਲ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੋਂ 30 ਮਾਰਚ 1644 ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਇੰਞ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ 30 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ 16 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ; ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਅਸੀਂ 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕੁਝ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਪੁਰੇਵਾਲ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚੋਂ 30 ਮਾਰਚ 1644 ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਾਂਗੇ” ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ 3 ਮਾਰਚ (ਚੇਤ ਸੁਦੀ 5, 6 ਚੇਤ) ਨੂੰ 30 ਮਾਰਚ, ਅਤੇ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ 19 ਮਾਰਚ (6 ਚੇਤ) ਨੂੰ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਲਿਖਣਗੇ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਪਾਠਕ ਤਾਂ ਇਹ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨਗੇ। ਜੇ, 30 ਮਈ ਦੀ ਬਜਾਏ 2 ਹਾੜ ਅਤੇ 11 ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਬਜਾਏ 11 ਮੱਘਰ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਜਾਂ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਗਲਤ ਬਿਆਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀ ਸੀ ਪੈਣੀ। ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਅੱਜ ਵੀ ਏਹੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਹਨ। ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ `ਚ 12 ਫਰਵਰੀ 2003 ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ `ਚ ਪਾਸ ਹੋਏ ਮਤਾ ਨੰਬਰ 10 `ਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, “ਤਿੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਜੇ ਵੈਸਾਖੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 29 ਮਾਰਚ ਪੜ੍ਹ ਕੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਾਕੀ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਓ? ਤੁਸੀਂ ਪੰਨਾ 156 ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲਿਖਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਪੰਨਾ 157 ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਲਟ। ਜੇ ਸ. ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਧਾਰਨ ਨੁਕਤੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ, “ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੀ ਇਹ ਦਲੀਲ ਵੀ ਥੋਥੀ ਹੈ” ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਹੀ ਥੋਥੀ ਦਲੀਲ ਦੇਣ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੂਲੀਅਨ ਅਤੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਫਰਕ ਕਿਵੇਂ ਭੁਲ ਗਿਆ?
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, “ਇਕ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਨ ਤਾਂ 16 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ, ਪਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਦਿਨ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਰਾਂਗੇ। ਬੂਝੜਤਾ ਦੀ ਵੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ” । ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਜੇਹੇ ਸ਼ਬਦ, “ਬੂਝੜਤਾ ਦੀ ਵੀ ਹੱਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ” ਵਰਤਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, 1984 `ਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਨਹੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4 ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 1984 `ਚ 3 ਜੂਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4 ਮੁਤਾਬਕ 1985 `ਚ 24 ਮਈ, 1986 `ਚ 11 ਜੂਨ ਅਤੇ 1987 ਵਿਚ 31 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੀ ਆਪ ਨੇ ਉਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਨਹੀ ਤਾ ਕਿਓ? ਚਲੋ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ 1985-86 `ਚ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਤਾ ਹੁਣ ਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ 2010 `ਚ 16 ਜੂਨ, 2011 `ਚ 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2012 `ਚ 25 ਮਈ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਿਹਾੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾਣ?
ਅੱਗੇ ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਇਕ ਹੋਰ ਗਲਤ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੇਵਾਲ ਨੇ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ 20 ਸਾਲ ਲਾਏ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਕਿਰਨਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਤਾਂ 40 ਸਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਸੂਰਜੀ-ਕਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ 8-10 ਘੰਟਿਆਂ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਏਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ 8-10 ਘੰਟੇ ਤਾ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਸੀਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਉਸ ਵਰਗਾ ਤਾ ਮੈਂ ਅੱਧੇ-ਪੌਣੇ ਘੰਟੇ `ਚ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, “ਜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੈਲੰਡਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਦਾ ਸਿੱਖ-ਰੂਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਯਾਨਿ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤਕ 10 ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ‘ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਮਾਹ’ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ‘ਪੰਥ ਮਾਹ’”।
ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ? ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਆਪ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਉਂਞ ਤਾਂ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਅ-ਉਤਰਾਅ ’ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬਿਕਰਮੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਮੁਨੱਸਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆ ਤਾਰੀਖ਼ਾ ਲਈ ਪੰਡਤਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ 13ਵਾਂ ਮਹੀਨਾ (ਇਸ ਸਾਲ 13 ਮਹੀਨੇ ਹਨ। ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹਨ) ਕਿਓ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਕ ਦਿਨ `ਚ ਦੋ ਤਰੀਖਾਂ (10 ਮਾਰਚ, 27 ਫੱਗਣ ਦਿਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤਰ ਵਦੀ 2 ਅਤੇ 3 ਸਨ) ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ `ਚ ਇਕ ਤਾਰੀਖ (27-28 ਮਾਰਚ, 14-15 ਚੇਤ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਹੀ ਚੇਤਰ ਸੁਦੀ 5 ਹੋਵੇਗੀ) ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਓ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਤੁਹਾਡੇ ਇਹ ਲਿਖਣ, “ਉਂਞ ਤਾਂ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ” ਸਬੰਧੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਚੰਦ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਖਿਚ-ਧੂ ਕੇ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ ਤਾ ਕਿਓ ਨਾ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਵੇ?।
ਅੱਗੇ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਜਿਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ `ਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, “ਜਿਸ ਵਿਚ 2001 ਤੋਂ 2025 ਤਕ ਦੀਆਂ ਬਿਕਰਮੀ ਤੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੁਰੇਵਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ 23 ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਆਇਆ ਸੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਵੀ ਸੀ”। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਮੇਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2002 `ਚ ਛਪੀ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਤਰੀ ਵੇਖੀ, ਉਹ ਤਾ 1994 `ਚ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਦੇ ਅਰੰਭ `ਚ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੁਰੇਵਾਲ ਦੇ 1997 ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੋਂ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ”। ਹੁਣ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਦਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ “ਪੁਰੇਵਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ”? ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਮੈਂ ਦਾਵੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀ ਪੜ੍ਹੀ। ਊਝ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ `ਚ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਿਖਣ ਮੁਤਾਬਕ, “ਜਿਸ ਵਿਚ 2001 ਤੋਂ 2025 ਤਕ ਦੀਆਂ ਬਿਕਰਮੀ ਤੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ” ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਮ ਹੀ Calendrical Tabulations 1900-2200 ਹੈ। ਇਸ `ਚ 25 ਸਾਲ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ 300 ਸਾਲ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ।
ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ Calendrical Calculations ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2001 `ਚ ਛਪੀ ਸੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕੇਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ software ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਵਿਦਵਾਨ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ ਹੈ। ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹੋ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤੀਜੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖਬੰਧ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ `ਚ ਯਕੀਨਨ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮੰਨੀ–ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਥਰ ਤੇ ਅਜੇਹਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਹਾਕੇ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਕੱਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਹ ਕੋਈ ਅਲਜਬਰੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਅਜੇਹੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸ ਸਕਣ ਜਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਉਲਝ ਜਾਣ। ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਇਕ ਮਾਹਿਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕ ਸਵਾਲ, ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਅੱਜ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਕਿੰਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਹੀ ਨਹੀ ਦੱਸ ਸਕਿਆ ਪਰ ਵਕਾਲਤ ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗੂ ਚੰਦਰ ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਹੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਉਲਝ ਜਾਣ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ‘ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ–ਫ਼ਲਸਫਾ ਅਤੇ ਤਵਾਰੀਖ਼’ `ਚ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਗੁਰਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਾੜ ਸੁਦੀ ਪੰਜ,1663 ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਵੀਰਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ) ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ 15 ਜੂਨ 1606 ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਨਹੀ ਜਾਪਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663 ਦੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੀ ਵੀਰਵਾਰ ਨਹੀਂ”।(ਪੰਨਾ 20) ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਪਹਿਲੀ ਬੇਨਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਅਸਲ ਲਿਖਤ `ਚ ਦਿਨ ਨਹੀ ਹੈ। “ਹਾੜ ਪੰਚ ਪੰਚਮੀ ਜਾਨੁ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਉਦਮ ਕੀਨ ਮਹਾਨੁ’। ਤੁਸੀਂ ਵੀਰਵਾਰ ਆਪ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਹਾੜ ‘ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663’ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਤਾਰੀਖ 15 ਜੂਨ 1606 ਲਿਖੀ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਨਹੀ ਜਾਪਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663 ਦੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੀ ਵੀਰਵਾਰ ਨਹੀਂ”। ਆਪ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ‘ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663’ ਨੂੰ 15 ਜੂਨ 1606 ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਜੇਹਾ ਕਿਉਂ? ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੱਢੀ ਗਈ ਤਾਰੀਖ ਗਲਤ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ? ਹੁਣ ਪਾਠਕ ਕੀ ਸਮਝੇ? ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਲਿਖਣਾ, “ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ) ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ 15 ਜੂਨ 1606 ਬਣਦੀ ਹੈ”, ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਹੀ ਨਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਹੀ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਉਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੂਲੀਅਨ ਤੋਂ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ 1752 `ਚ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਹੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਜੇ ‘ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਸੰਮਤ 1663’ ਦੀ ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਬਣਾਉਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ 10 ਜੁਲਾਈ 1606 ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ 15 ਜੂਨ 1606 ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀ ਹੈ। 15 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਾੜ ਵਦੀ 5 ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੀ। ਹਾੜ ਸੁਦੀ 5 ਨੂੰ ਤਾਂ 30 ਮਈ ਜੂਲੀਅਨ ਅਤੇ ਦਿਨ ਸੀ ਸੋਮਵਾਰ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ `ਚ ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਇਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇਹੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਜਿਸ ਦੀਆ ਤਾਰੀਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ `ਚ ਬਦਲਣ ਵੇਲੇ ਆਪ ਜੀ ਵਰਗਾ ਦਿਗਜ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਉਲਝ ਜਾਵੇ। ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ, “ਇਹ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬਿਕਰਮੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਪੰਡਤਾਂ ਤੇ ਮੁਨੱਸਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ”।
ਡਾ ਦਿਲਗੀਰ ਜੀ, ਜੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ ਤਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਕਰਾ? ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਓ ਕਿ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, “ਉਂਞ ਤਾਂ ਬਿਕਰਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ”। ਮੁਤਾਬਕ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ 2085 (2029 ਸੀ ਈ) `ਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜਾ (ਪੋਹ ਸੁਦੀ 7) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ `ਚ ਕਿੰਨੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਆਵੇਗਾ?
ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ
ਦੀ ਉਡੀਕ `ਚ
ieiqhfs ikvyN ivgVdf hY? srvjIq isMG sYkrfmYNto sfzy pRcfrkfN/ivdvfnfN vwloN aksr hI ieh ikhf/iliKaf jfNdf hY ik iswKfN ny ieiqhfs bxfieaf qfN bhuq hY pr sfNiBaf nhI, sfzf ieiqhfs bygfinafN ny iliKaf hY, sfzy ivroDIafN ny iliKaf hY, AunHfN ny ies nUM ivgfV ky iliKaf hY, bygfinafN lyKkfN ny sfzy ieiqhfs `c bhuq hI Kot pf idwqI hY. bhuq hwd qfNeI ieh gwl hY vI swc. iswKfN Auqy ajyhIafN hnyrIafN JulIafN ik Ëflm hkUmqfN vwloN iswKfN dy isrf dy muwl rwKy gey, iek–iek idn `c hËfrfN iswKfN nUM ÈhId kIqf igaf, iswKfN df Kurf Koj imtfAux leI anykfN hI Xqn arMBy gey qfN iswKfN ny afpxI hoNd bcfAux leI Gr-bfr Cwz ky jMglfN `c vsybf kr ilaf. ajyhy ibKVy hflfqfN smyN jdoN afpxI hoNd nUM kfiem rwKx leI hI sMGrÈ krnf pY irhf hovy qfN ilKxf-pVHnf iks nUM suJdf hY. ajyhy smyN hI ivroDIafN vwloN sfzy ieiqhfs nUM ilKx/ivgVn dy Xqn arMBy gey. ‘gur iblfs pfqÈfhI 6’ aqy ‘bicqR nftk’ vrgIafN gurmiq ivroDI ilKqfN ies dIafN vDIaf imsfl hn. ajyhIafN ilKqfN ny sfzy inrml ieiqhfs nUM gMDlf kr idwqf.
bhuq hI duK nfl ilKxf pY irhf hY ik iswK ieiqhfs nUM ivgfVn df islislf awj vI jfrI hY. hux ieh bygfinafN vwloN nhIN sgoN afpixafN vwloN hI ivgfiVaf jf irhf hY. hux ies df AulfNBf iks nUM idwqf jfvy? hux ajyhf krn vfly qfN Auh hn ijnHfN nUM asIN Éud votfN nfl cuxdy hfN. ies dI bhuq hI AuGVvIN imsfl hY ‘Drm pRcfr kmytI’ vwloN 1998 `c pMQk srmfey nfl CfpI geI ‘gur iblfs pfqÈfhI 6’ ijs df sMpfdk sI drbfr sfihb df muK gRMQI, isMG sfihb igafnI joigMdr isMG vydfNqI aqy zf amrjIq isMG pRo: ÈhId iswK imÈnrI kflj. jdoN ieh ikqfb pMQ drdI ivdvfnfN dI ingfh cVI qfN jnvrI 2001 ivc ÈRomxI kmytI ny ‘gur iblfs pfqÈfhI 6’ qy pfbMdI lf idwqI. Xfd rhy 2001 `c ies ikqfb qy pfbMdI lfAux smyN, ies ikqfb df sMpfdk igafnI joigMdr isMG vydfNqI, akfl qKq sfihb jI df jwQydfr sI. ÈRomxI kmytI vwloN CfpI geI ikqfb, ‘iswK ieiqhfs’ (ihMdI) dI qfN awj vI aÉbfrfN `c crcf cldI hY. ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN sfzy ieiqhfs nUM ivgfVn dI qfËf imsfl hY nfnkÈfhI kYlMzr df Gfx.
nfnkÈfhI kYlMzr, ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN keI sflfN dI soc-ivcfr AupRMq 2003 ivc jfrI kIqf igaf sI. ies kYlMzr dIaf sfrIafN qfrIKfN ivdvfnfN ny bhuq imhnq nfl Koj krky pwkIafN kr idwqIafN sn qfN jo sfrI DrqI qy PYl cuwkI iswK kOm nUM iksy iksm dI koeI pRyÈfnI nfN hovy. iswKfN vwloN vI KuÈI-KuÈI ies ivigafink kYlMzr nUM pRvfn kr ilaf igaf. acfnk hI ieh Ébr af geI ÈRomxI kmytI vwloN kYlMzr `c soD kIqI jf rhI hY. soD dy nfm qy pMj qfrIKfN nUM muV cMdr-sUrjI (Lunisolar) ibkRmI kYlMzr muqfbk kr idwqf igaf, bfkI qfrIKfN nfnk ÈfhI kYlMzr vflIafN hI rwK leIafN geIafN pr mhIny dI arMBqf (sMgrfd) sUrjI ibkRmI vflIafN krky isK ieiqhfs nUM ivgfVn df muwZ bMn idwqf.
ÈRomxI kmytI vwloN jfrI kIqy gey nfnk ÈfhI sMmq 542 (2011-12) dy kYlMzr dy kwqk mhIny ivc afAux vfly idhfVy ijvyN ky joqI joiq gurU hir rfey jI aqy gurgwdI idvs gurU hirikRÈn jI 20 akqUbr df drj hY ijs muqfbk ieh 4 kwqk bxdI hY jo asl ivc 6 kwqk hY. so spwÈt hY ik ieh dovyN idhfVy 6 kwqk qoN bdl ky 4 kwqk dy kr idwqy gey hn. afE vyKIey ieh clfkI ikvyN kIqI geI hY. 20 akqUbr qfN nfnkÈfhI vflI hI ilK idwqI geI hY pr sMgrfd bdl idwqI geI hY. hux jy kwqk df mhInf 15 akqUbr dI bjfey 17 akqUbr nUM arMB hovygf qfN 6 kwqk vI 20 akqUbr dI bjfey 22 akqUbr nUM afAuxI hY. ieh qfN mMinaf nhI jf skdf ik do mYNbrI kYlMzr soDk (?) kmytI (avqfr isMG mwkV aqy hrnfm isMG Dumf) nUM eynf vI igafn nhI sI ik jy ivgfVy gey kYlMzr df mhInf nfnk ÈfhI nfloN do idn ipCoN arMB krnf hY qf 6 kwqk 20 akqUbr nUM nhI 22 akqUbr nUM afvygI. spwÈt hY ky ieh dovyN idhfVy 6 kwqk qoN bdl ky 4 kwqk dy kr idwqy ieh hY ieiqhfs nUM ivgfVn dI koJI sfiËÈ df iek nmUnf.
ivgfVy gey kYlMzr `c, gurgwdI gurU gRMQ sfihb jI 28 akqUbr aqy joqI joq gurU goibMd isMG jI 31 akqUbr drj hn. Xfd rhy ieh dovyN idhfVy cMdr-sUrjI ibkRmI (Lunisolar) muqfbk kr idwqy gey hn. svfl pYdf huMdf hY ik ÈRomxI kmytI dI kI mËbUrI sI ik ivigafink kYlMzr nUM ivgfV ky, do vwK-vwK kYlMzr (Lunisolar & Bikramisolar) apxfey gey hn? ivgfVy gey kYlMzr muqfbk 28 akqUbr Èuwkrvfr nUM kwqk sudI 2 afAuNdI hY aqy 31 akqUbr somvfr nUM kwqk sudI 5 afAuNdI hY. Bfv gurU jI ny joqI joq smfAux qoN iqMn idn pihlf gurU gRMQ sfihb jI nUM gur gwdI idwqI sI. gurU jI dy joqI joq smfAux dI qfrIK kwqk sudI 5 qf TIk hY. ieiqhfisk vsIilafN qoN sfnUM ieh qfrIK hI imldI hY. kwqk sudI 5, 7 kwqk bfry koeI mwq Byd nhI hY pr gurU gRMQ sfihb jI dy gurgwdI dI qfrIK (6 kwqk) bdl idwqI geI hY.
afE sB qoN pihlfN vyKdy hfN ik ÈRomxI kmytI dI vYb sfeIt qy ies qfrIK bfry kI iliKaf hoieaf hY, “This weakened the Guru beyond cure and he passed away on Kattak sudi 5, 1765 Bk/7 OC tober 1708. Before the end came, Guru Gobind Singh had asked for the Sacred Volume to be brought forth. ..asked Bhai Daya Singh, on Wednesday, 6 October 1708, to fetch Sri Granth Sahib.In obedience to his orders, Daya Singh brought Sri Granth Sahib. The Guru placed before it five pice and a coconut and bowed his head before it. He said to the sangat, "It is my commandment: Own Sri Granthji in my place. He who so acknowledges it will obtain his reward. The Guru will rescue him. Know this as the truth". (www.sgpc.net) ies ilKq ivc gurU jI dy joqI joq smfAux dI qfrIK kwqk sudI 5 Bfv 7 akqUbr aqy gur gwdI dyx dI qfrIK 6 akqUbr drj hY ijs muqfbk kwqk sudI 4 bxdI hY. Bfv iek idn pihlF. pRo. krqfr isMG aYm ey dI ilKq ‘iswK ieiqhfs Bfg 1’ jo ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN hI CfpI geI hY, `c drj hY, “so afp ny afigaf kIqI ik agfNh nUM sRI gurU gRMQ sfihb dI qfibaf hyT pMQ gurU hovygf aqy dyh DfrI gurU koeI nhIN hovygf. agly idn kwqk sudI 5 (6 kwqk) sMmq 1765 muqfbk 7 akqUbr sMn 1708 nUM afp jI joqI joiq smf gey” (pMnf 456)
Drm pRcfr kmytI dy mfisk pwqr ‘gurmiq pRkfÈ’ akqUbr 2008 dy aMk ivc zf. dlivMdr isMG jI afpxy lyK ‘Èbd gurU’ ivc ilKdy hn, “ iesy leI hI sRI gurU goibMd isMG jI ny joqI joiq smfAux qoN pihlf nfNdyV ivKy sMmq 1765 ibkRmI,(sMn 1708 eI.) 6 kwqk sM. nf. 240 nUM Èbd-gurU sRI gurU gRMQ sfihb nUM gurU rUp df sQfeI pd dy ky pihly gurU sfihbfn dy ivcfrfN nUM amlI jfmf pihnfieaf” (pMnf 7), igafnI jsmyr isMG jI afpxy lyK, ‘ÈRI gurU gRMQ sfihb jI dI sMpfdnf’ ivc ilKdy hn, “sRI gurU goibMd isMG jI ny joqI joiq smfAux qoN pihly 1765 ibkRmI, 6 kwqk sM. nf. 240(sMn 1708 eI.) nUM gurU sRI gurU gRMQ sfihb jI df pRkfÈ kr ky pMQ nUM sdf vfsqy ies dy qfby kr idwqf sI”. (pMnf 37), zf. gurivMdr kOr jI, ‘‘ÈRI gurU gRMQ sfihb jI dI sMpfdnf aqy gurgwdI’ ivc ilKdy hn, “ieiqhfskfrfN anusfr iesy ‘gRMQ sfihb jI’ nUM sRI gurU goibMd isMG jI ny joqI joiq smfAux qoN pihlfN, sMmq 1765 ibkRmI, (sMn 1708 eI.) sMmq nfnk ÈfhI 6 kwqk 240 nUM nfNdyV ivKy gurU Qfipaf” (pMnf 94), zf. suirMdrpfl isMG jI afpxy lyK, ‘sRI gurU gRMQ sfihb jI df gurgwdI ibrfjxf-kuJ qwQ kuJ ivcfr’ ivc ilKdy hn, “gurdyv jI ny iek vfr ipr gurU gRMQ sfihb awgy mwQf tyikaf. ieh sfrf GtnfkRm 6 kwqk sMmq nfnkÈfhI 240, 1765 ibkRmI (1708 eIsvI) nUM hoieaf”. (pMnf 113) bIbI rxjIq kOr pMnvfN dy lyK, “sRI gurU gRMQ sfihb jI nUM guirafeI ipCokV qy ivkfs’ drj hY, “so jd klgIDr jI ny hËUr sfihb ivKy 1765 ibkRmI anusfr 6 kwqk sMmq nfnk ÈfhI 240(1708 eI) nUM mrXfdf anusfr guirafeI dI rsm adf kIqI” (pMnf 121) zf. gurcrn isMG afpxy lyK ‘sRI gurU gRMQ sfihb df gurqf idvs ieiqhfs qy ipCokV’ `c ilKdy hn, “poQI prmyÈr kf Qfn’ jfN ‘gurU’ df drjf nfNdyV ivKy 6 kwqk, sMmq nfnk ÈfhI 240, 1765 ibkRmI (sMn 1708 eI.) ivc pRfpq kr geI”. (gurmiq pRkfÈ, akqUbr 2008 pMnf 140)
AupRokq hvfilafN qoN ieh spwÈt ho igaf hY ik ieh sfry ivdvfn kUk-kUk ky kih rhy hn ky gurU jI ny gurU gRMQ sfihb jI 6 kwqk (kwqk sudI 4) nUM gur gwdI idwqI geI sI. ÈRomxI kmytI ienHfN ivdvfnfN dIafN ilKqfN nUM mfnqf dy rhI hY. afE iek hor purfqn vsIlf, ‘gurU kIafN sfKIafN’ `c drj qfrIK vI vyK leIey:- "gurU goibMd isMG mhl dsmf bytf gurU qyg bhfdr jI kf, poqf gurU hirgoibMd jI kf, mukfm nfNdyV qt godfvrI dys dwKx, sqrfN sY pYNsT kfrqk mfsy kI cAuQ Èuklf pKy buDvfr ky idhuM BfeI dYaf isMG sy bcn hoieaf- sRI gRMQ sfihb ly afE- bcn pfey dYaf isMG sRI gurU gRMQ sfihb lY afey. gurU jI ny pfNc pYsy eyk nfrIeyl agy Bytf rfK mfQf tykf. srbq sMgiq sy khf- myrf hukm hY, myrI jgh, sRI gRMQ jI ko jfnnf. jo iswK jfnYgf, iqs kI Gfl QfNie peygI, gurU iqs kI bfhuVI krygf, siq kir mfnnf."(Bwt vhI qlAuZf, prgxf jINd, pMnf 16-gurU kIaf sfKIafN) ies ilKq ivc vI spwÈt iliKaf hoieaf hy ik , “sqrfN sY pYNsT kfrqk mfsy kI cAuQ Èuklf pKy buDvfr ky idhuM” . Bfv kwqk sudI 4 idn buDvfr.
awj vI, gurU goibMd isMG ny joqI joiq smfAux dI qfrIK kwqk sudI 5, 7 kwqk (nfnkÈfhI 21 akqUbr) idn vIrvfr bfry koeI mwq Byd nhI hY. AupRokq sfry vsIilafN qoN spwÈt hY ik gurU gRMQ sfihb jI nUM gur gwdI 6 kwqk (nfnkÈfhI 20 akqUbr) idn buDvfr nUM idwqI geI sI. Bfv joqI joiq smfAux qoN iek idn pihlf. ijs muqfbk ieh kwqk sudI 4 bxdI hY. hux sB qoN pihlfN svfl qfN ieh pYdf huMdf hY ik nfnkÈfhI kYlMzr ivgfVn dI loV ikE peI? nfnkÈfhI kYlMzr `c gurU gRMQ sfihb jI dI gurgwdI dI qfrIK 6 kwqk (20 akqUbr) aqy gurU goibMd isMG jI dy joqI joiq smfAux dI qfrIK 7 kwqk (21 akqUbr) drj hY. clo mMinaf ik ÈRomxI kmytI votfN ny lflc `c sfD lfxy nUM KuÈ krn leI, ieh dovyN qfrIKfN bdl ky sudI-vdI muqfbk kr idwqIafN. hux, ieh dovyN qfrIKfN jy iek kYlMzr qoN dUjy kYlMzr `c bdl idwqIafN jfx qfN vI ieh dovyN qfrIKfN nfl-nfl hI rihxIafN hn. Bfv jy 6 kwqk aqy 7 kwqk dI kwqk sudI 4 aqy kwqk sudI 5 bxdI hY pr ieQy qfN nvf hI cMd cfVH idwqf igaf hY kwqk sudI 4 nUM bdl ky kwqk sudI 2 Bfv 6 kwqk qoN 4 kwqk kr idwqI geI hY. awj qfNeI asIN ivroDIafN nUM hI kosI jf rhy hfN ik ienHfN ny sfzf ieiqhfs ivgfV idwqf igaf hY pr afh qfN ÈRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI vwloN, sfzy sfhmxy, sfzf ieiqhfs ivgfiVaf jf irhf hY. kI asIN isrP swp dI lkIr ipwtx jogy hI rih gey hfN? jfN ik smfN rihMdy hI afpxy ieiqhfs nUM, ivgfVn vfilafN qoN bcfAux df koeI Auprflf vI krfNgy? awj iswKfN nUM ies bfry vI suihrdqf nfl socx dI loV hY.
ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਅਸਲੀਅਤ ਸਰਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇਜਵੰਤ ਕਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਲੇਖ, ‘Validity of date of Charitropakhian’ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਈ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਈ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲੇਖ ‘ਕਬ੍ਯੋ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ ਦਾ ਸਰੋਤ’ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਫੁਰਮਾਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ‘Validity of date of Charitropakhian’ ਵਿਚ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਛਡਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਵਾਰ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਸਮਾ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰਵਿਵਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਓਹ ਗਲਤ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰ ਓਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਵਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ… ਹੁਣ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਤਾਰੀਕ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕੇ ਓਹ ਖੁਲ ਕੇ ਇਹਨਾ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਸ ਦਾ ਸਿਧਾ ਸਿਧਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਨੇ ਤੇ ਓਹਨਾ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰ ਵੀ ਓਹੀ ਬਣਦੇ ਨੇ। ਜਿਵੇ; ਸੱਤ੍ਰਹ ਸੈ ਪੈਤਾਲ ਮਹਿ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਥਿਤਿ ਦੀਪ ॥ ਨਗਰ ਪਾਂਵਟਾ ਸੁਭ ਕਰਨ ਜਮਨਾ ਬਹੈ ਸਮੀਪ ॥2490॥ This work has been completed) in the year 1745 of the Vikrami era in the Sudi aspect of the moon in the month of Sawan, (July 1688 A.D.) in the town of Paonta at the auspicious hour, on banks of the flowing Yamuna. (Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Krishnavtar')”। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ‘ਕਬ੍ਯੋ ਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ ਦਾ ਸਰੋਤ’ `ਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਉਹ ਲੇਖ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਦਰਜ ਆਖਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ। ਉਂਝ ਵੀ ਸਿਰਫ ਇਸੇ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਬਾਕੀ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖ਼ `ਚ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੂਰੀ ਹੈ ਬਾਕੀ ਤਰੀਖਾਂ `ਚ ਦਰਜ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ, ਤਾਰੀਖ਼ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 570 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਪੜ੍ਹੋ, ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਰਥ “This work has been completed in the year 1745 of the Vikrami era in the Sudi aspect of the moon in the month of Sawan” ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਸੰਮਤ 1745 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦੇ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸੁਦੀ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਤਾਰੀਖ਼ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦਿਨ। ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। “ਸੱਤ੍ਰਹ ਸੈ ਪੈਤਾਲ ਮੈ ਕੀਨੀ ਕਥਾ ਸੁਧਾਰ ॥ ਚੂਕ ਹੋਇ ਜਹ ਤਹ ਸੁ ਕਬਿ ਲੀਜਹੁ ਸਕਲ ਸੁਧਾਰ ॥੭੫੫॥ In Samvat 1745 (1688 A.D.), this 'katha' (composition) was improved and if there is any error and omission in it, then the poets may still improve it.755. (Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Krishnavtar')”। ਦੂਜੀ ਤਾਰੀਖ, ਜੋ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 345 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ, ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸਾਲ (1745) ਦਾ ਹੀ ਜਿਕਰ ਹੈ। “ਸੰਮਤ ਸੱਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਪਚਾਵਨ॥ ਹਾੜ ਵਦੀ ਪ੍ਰਿਥਮੈ ਸੁਖ ਦਾਵਨ ॥ ਤ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਰਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ ॥ ਭੂਲ ਪਰੀ ਲਹੁ ਲੇਹੁ ਸੁਧਾਰਾ ॥860॥ This Granth has been completed (and improved) in Vadi first in the month of Haar in the year 1755 Bikrami (July 1698); if there has remained any error in it, then kindly correct it.(Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Ramavtaar')”। ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ, ਜੋ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 254 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ, ਵੀ ਅਧੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਲ 1755, ਅਤੇ ਤਾਰੀਖ ਹਾੜ ਵਦੀ ਇਕ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਦਿਨ ਦਰਜ ਨਹੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਹੋਣ ਵਾਰੇ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। “ਸਤ੍ਰਹ ਸੈ ਚਵਤਾਲ ਮੈ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਬੁਧਵਾਰ ॥ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਮੋ ਤੁਮੋ ਰਚਿਯੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰ ॥੯੮੩ ॥ This (part of the) Granth has been prepared after revision in Paonta city on Wednesday in Sawan Sudi Samvat 1744 (August 1687 AD). 983.(Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Krishnavtar')”। ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 386 ਤੇ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਲ (1744) ਮਹੀਨਾ ਸਾਵਣ ਅਤੇ ਦਿਨ ਬੁਧੱਵਾਰ ਦਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਵਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਰਜ ਨਹੀ ਹੈ । ਸੰਮਤ 1744 ਬਿਕ੍ਰਮੀ `ਚ ਵਿਚ ਸਾਵਣ ਦਾ ਸੁਦੀ ਪੱਖ 30 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ 13 ਅਗਸਤ ਤਾਈਂ ਸੀ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਬੁਧੱਵਾਰ ਸੁਦੀ 5 (3 ਅਗਸਤ) ਅਤੇ ਸੁਦੀ 12 (10 ਅਗਸਤ) ਨੂੰ ਸੀ । ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀ `ਚ ਵੀ ਤਾਰੀਖ (ਸੁਦੀ 5 ਜਾਂ ਸੁਦੀ 12) ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਹਿਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਲਿਖਣਾ, “ਓਸ ਦਾ ਸਿਧਾ ਸਿਧਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਨੇ ਤੇ ਓਹਨਾ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰ ਵੀ ਓਹੀ ਬਣਦੇ ਨੇ” ਹੀ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਹੀ ਅਜੇਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। (ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਦੋ ਨੰਬਰ ਤੇ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ) ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਤਾਰੀਖ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ (ਪੰਨਾ 1388) ਦਰਜ ਹੈ। ਸੰਬਤ ਸਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਭਣਿਜੈ ॥ਅਰਧ ਸਹਸ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਕਹਿਜੈ ॥ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਰਵਿ ਵਾਰਾ ॥ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ ॥405॥ The Granth was completed on Sunday, the 18th day of month of Bhadon, in 1753 Bikrami Sammat (September 14, 1696 A.D.) on the banks of river Satluj.(Sri Guru Gobind Singh Sahib in 'Charitropakhyan') ਸਿਰਫ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੈ ਜਿਸ `ਚ ਸਾਲ (1753) ਮਹੀਨਾ (ਭਾਦ੍ਰਵ) ਤਾਰੀਖ (ਅਸਟਮੀ) ਅਤੇ ਦਿਨ (ਰਵਿ ਵਾਰਾ) ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੇ। ਇਸ ਪੰਗਤੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਅਰਥ “the 18th day of month of Bhadon” ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਸਲ ਲਿਖਤ `ਚ ਤਾਂ ‘ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ’ ਦਰਜ ਹੈ ਪਰ ਲੇਖਕ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ 18 ਭਾਦੋਂ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਦੀ ਪੱਖ ਦੇ ਸਿਰਫ 15 ਦਿਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਯੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਬਦਲ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਨੇ “September 14, 1696 A.D” ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ 14 ਸਤੰਬਰ 1669 ਨੂੰ ਅੱਸੂ ਵਦੀ 13, ਅੱਸੂ 14 ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ਸੀ। ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਪੰਗਤੀ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ, ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ 8, ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਸੰਮਤ 1753 ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ‘ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ’ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਤਾ ਉਸ ਦਿਨ ਐਤਵਾਰ ਨਹੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੀ। ਜੇ ਅਸੀਂ ‘ਰਵਿ ਵਾਰਾ’ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਨਹੀ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਖਸਟਮੀ ਸੀ। ਸੋ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਅੱਟੇ-ਸੱਟੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੇ ਬਚਨ, “ ਜੇ ਇਹ ਗਰੰਥ ਕਿਸੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕੋਈ ੧੦੦ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਓਹ ਕਦੀਂ ਵੀ ਤਰੀਕ ਤੇ ਵਾਰ ਇਕਠਿਆਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਕਿਓਂ ਕੇ ਓਸ ਨੂੰ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਵਰਤ ਵੀ ਲਈ ਤਾਂ ਓਹ ਇਕ ਗਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖੇਗਾ ਕੇ ਘਟੋ ਘਟ ਜੰਤਰੀ ਇਕ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗਰੰਥ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਾਖਯਾਨ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਤਾਰੀਕ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਭਾਵੇਂ ਕੇ ਓਹ ਖੁਲ ਕੇ ਇਹਨਾ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ”। ਆਓ ਹੁਣ ਆਪਾ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਦੇ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖ ਕੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰੀਏ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਬਹੁਤ ਪਿਛੋਂ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਹ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਾਰੀਖ ਪੂਰੀ (ਸਾਲ, ਮਹੀਨਾ, ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ) ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ। ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ ਨਹੀ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਮਹੀਨਾ, ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ ਨਹੀ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦਰਜ ਨਹੀ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ, ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਰੀਖ ਪੂਰੀ ਲਿਖ ਬੈਠਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਝੂਠ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਲੇਖਕ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਉਪਾਸ਼ਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਅਧੂਰੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੀ ਪਰ ਗਲਤ ‘ਸੰਬਤ ਸਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਭਣਿਜੈ ॥ਅਰਧ ਸਹਸ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਕਹਿਜੈ ॥ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਰਵਿ ਵਾਰਾ’ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਹੁਣ ਧਿਆਨਯੋਗ ਰਖਣ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਚ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਵਿਚੋਂ ਹਨ ਤੇ ਓਹਨਾ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਤੇ ਵਾਰ ਵੀ ਚ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਤੇ ਠੀਕ ਹਨ । ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਨਾ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਤੇ ਓਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਓਹ ਦਿਨ ਰਵਿਵਾਰ ਹੀ ਬਣਦਾ ਸੀ ਨਾ ਕੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ।ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਹੁਤ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਏਸ ਰਚਨਾ ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਾਰਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਠਣਗੇ, ਸੋ ਜੇ ਏਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮਿਤੀ ਤੇ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਤੋਰ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਜੰਤਰੀ ਤੋਂ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁਬਿਦਾ ਘਟੇਗੀ” ਕਿੰਨੀ ਹਾਸੋ-ਹੀਣੀ ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਤਾ ਚ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਕ੍ਰਿਤਾਦਿਕ ਜੰਤਰੀ ਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਦੁਬਿਧਾ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪ ਕਿਤੇ ਨਹੀ ਲਿਖਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਕਿਸ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਨਹੀ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, “ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ”। ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀ ਸੰਮਤ 1753 ਬਿ: ਵਿਚ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ `ਚ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਾ ਹੈ ਪਰ ਤਾਰੀਖ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ 9 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਭਾਵ ਸੰਮਤ 1744 ਬਿ: (ਸਤ੍ਰਹ ਸੈ ਚਵਤਾਲ ਮੈ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਬੁਧਵਾਰ ॥ ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਮੋ ਤੁਮੋ ਰਚਿਯੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰ) ਵਿਚ ਵੀ ਕਵੀ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ `ਚ ਸੀ ਤੇ ਜੰਤਰੀ ਵੀ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਭਾਵ (ਸੰਮਤ ਸੱਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਪਚਾਵਨ॥ ਹਾੜ ਵਦੀ ਪ੍ਰਿਥਮੈ ਸੁਖ ਦਾਵਨ) ਸੰਮਤ 1755 ਬਿ: ਵਿਚ ਵੀ ਕਵੀ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਜੰਤਰੀ ਹੀ ਮੁਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੇ ਲੇਖ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਇਹ ਹੀ ਹੈ। ਕਰੋ ਦਰਸ਼ਨ, “ਸੋ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕੇ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਤੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੋ ਰਚਨ ਹਾਰੇ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਰਹ ਜਾਂਦਾ ਕੇ ਜੇ ਬਚਿਤਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਕਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਹਨ ਤਾਂ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੇ ਕਵੀ ਵੀ ਓਹੀ ਹਨ”। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ `ਚ ਇਕ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਹੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ‘ਚਉਬੀਸ ਅਉਤਾਰ’ ਦੇ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੀਆ। ‘ਚਉਬੀਸ ਅਉਤਾਰ’ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪੰਨਾ 155 ਤੋਂ 709 ਤਕ ਦਰਜ ਹੈ, ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ‘ਸ੍ਯਾਮ’ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ‘ਸੁਨੀਅਹੁ ਸੰਤ ਸਭੈ ਚਿਤ ਲਾਈ॥ ਬਰਨਤ ਸ੍ਯਾਮ ਜਥਾ ਮਤ ਭਾਈ॥੧॥ (ਪੰਨਾ 155) ‘ਮਿਲਿ ਦੇਵ ਅਦੇਵਨ ਸਿੰਧ ਮਥ੍ਯੋ॥ ਕਬ ਸ੍ਯਾਮ ਕਵਿੱਤਨ ਮੱਧ ਕਥ੍ਯੋ॥1॥ (ਪੰਨਾ 160) ਮਾਰ ਚਮੂੰ ਸੁ ਬਿਦਰ ਦਈ ਕਬਿ ਰਾਮ ਕਹੈ ਬਲ ਸੋ ਨ੍ਰਿਪ ਗਾਜ੍ਯੋ॥1148॥ (ਪੰਨਾ 408)
ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਮੁਨਿ ਨੰਦਨ ਕੀ ਕਹਿਕੈ ਮੁਖ ਸੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਬਖਾਨੀ॥ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ (ਪੰਨਾ 809-1388) ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਹਵਾਲੇ; ਕਥਾ ਸਤ੍ਰਵੀ ਰਾਮ ਕਬਿ ਉਚਾਰਿ ਹਿਤ ਚਿਤ ਲਾਇ॥ ਬਹੁਰਿ ਕਥਾ ਬੰਧਨ ਨਿਮਿਤ ਮਨ ਮੈ ਕਹ੍ਯੋ ਉਪਾਇ॥੧॥(ਪੰਨਾ 835) ਹੋ ਸੁ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਇਹ ਕਥਾ ਤਬੇ ਪੂਰਨ ਭਈ॥੧੧॥ (ਪੰਨਾ 1138) ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਪੂਰਨ ਭਯੋ ਤਬ ਹੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸਮਗ॥੧੦॥ (ਪੰਨਾ 1355) ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਾਮ ਮਾਰਗੀ ਕਵੀ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ੍ਯਾਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ `ਚ ਅਜੇਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਵਾਲੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ-ਸ੍ਯਾਮ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਨੇ ਕੋਈ ਹਾਸੋ-ਹੀਣੀ ਦਲੀਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦੇਣੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਹੀ ਉਪ ਨਾਮ ਹਨ। ਪਰ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਤਾਰੀਖਾਂ `ਚ ਹੀ ‘ਝੂਠ ਦੀ ਪੈੜ’ ਉਘੱੜ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਲਿਖਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹੈ ਤਾਂ “ਚੂਕ ਹੋਇ ਜਹ ਤਹ ਸੁ ਕਬਿ ਲੀਜਹੁ ਸਕਲ ਸੁਧਾਰ’ ॥੭੫੫॥ ( if there is any error and omission in it, then the poets may still improve it.) ਅਤੇ ‘ਭੂਲ ਪਰੀ ਲਹੁ ਲੇਹੁ ਸੁਧਾਰਾ” ॥860॥( if there has remained any error in it, then kindly correct it.) ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਫਿਰ ਕੌਣ ਹੋਇਆ? ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਭੁਲਣਹਾਰ ਹੈ ਇਸ ਦੀਆ ਦੋ ਉਧਾਰਨਾ ਤਾ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਥਾਂ ਅਜੇਹਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੁਲ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾ ਮੇਰੇ ਤੇ ਹੱਸਿਓ ਨਾ, ਮੇਰੀ ਭੁਲ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਲੈਣਾ! ਤਾ ਤੇ ਕਥਾ ਥੋਰ ਹੀ ਭਾਸੀ॥ ਨਿਰਖ ਭੂਲਿ ਕਬਿ ਕਰੋ ਨ ਹਾਸੀ॥28॥ (ਪੰਨਾ 181) ਭੂਲ ਹੋਇ ਜਹਂ ਤਹਿਂ ਸੁ ਕਬਿ ਪੜੀਅਹੁ ਸਭੇ ਸੁਧਾਰ॥੯੮੪॥ (ਪੰਨਾ 386) ਤਾਤੇ ਥੋਰੀ ਕਥਾ ਉਚਾਰੀ॥ ਚੂਕ ਹੋਇ ਕਬਿ ਲੇਹੁ ਸੁਧਾਰੀ॥੧੦॥ (ਪੰਨਾ 1273) ਹੁਣ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਕੋਣ ਦੇਵੇ ਕਿ ਇਹ ਭੁੱਲੜ ਲਿਖਾਰੀ ਕੋਣ ਹੈ? ਸ਼ਾਇਦ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ‘ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ’ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੇ ਭਾਂਦੋ ਸੁਦੀ 6 ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। “1753 ਬਿ; ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ 6-ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਖਯਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ”।(ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੰਨਾ 20) ਅਖੀਰ ਤੇ ‘Validity of date of Charitropakhian’ ਦਾ ਲੇਖਕ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਹ ਹੈ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰੋਪਾਖਯਾਨ ਦੀ ਮਿਤੀ ਭਾਈ ਚੋਪਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਹਿਤਨਾਮੇ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਚੋਪਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਿਡਾਵੇ ਵੀ ਰਹੇ ਨੇ ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਗੁਜਾਰੀ ਹੈ”। ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ‘ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ’ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ‘ਰਹਿਤਨਾਮੇ’ । ਇਸ ਕਿਤਾਬ `ਚ ਦਰਜ ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਹਿਹਤਨਾਮੇ `ਚ ਕੁਝ ਅੰਸ਼, “ਸੰਮਤ ੧੭੪੮ ਇਕ ਖਤ੍ਰਾਣੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਸਰੀਰ ਦੀ, ਮੇਲੇ ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਲਾਹੌਰੋਂ ਨਾਲ ਸੰਗਿਤ ਦੇ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਛਲ ਕੀਤਾ ਪਰ ਭੇਸ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਥਾਇ ‘ਚਰਿਤ੍ਰ’ ਉਚਾਰ ਹੋਏ। ਸੰਮਤ ੧੭੫੩ ਭਾਦ੍ਰੋਂ ਸੁਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਭੋਗ ਪਾਇਆ”। (ਰਹਿਹਤਨਾਮੇ, ਪੰਨਾ 94) ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਹਿਹਤਨਾਮੇ `ਚ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਹੈ, “ਸੰਮਤ ੧੭੪੮ ਇਕ ਖਤ੍ਰਾਣੀ ਰੂਪ ਕੌਰ ਸਰੀਰ ਦੀ, ਮੇਲੇ ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਲਾਹੌਰੋਂ ਨਾਲ ਸੰਗਿਤ ਦੇ ਆਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਛਲ ਕੀਤਾ”। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਚਉਪਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਤਸਦੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਪ ਕੌਰ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ (ਚਰਿਤ੍ਰ 21, 22 ਅਤੇ 23) ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਪੋ. ਰਾਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਅੱਤ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਬੇਹੂਦਾ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚਾਰ ਕਦਮ ਅਤੇ ਵੱਧ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰ 16 (ਛਜੀਆ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ) ਅਤੇ 71 (ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਲਾਹ ਕੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ) ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆ ਆਪ ਬੀਤੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ ਇਸ ਰਹਿਤਨਾਮੇ `ਚ ਦਰਜ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਰੀਖ “ਸੰਮਤ ੧੭੫੩ ਭਾਦ੍ਰੋਂ ਸੁਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਭੋਗ ਪਾਇਆ” ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ `ਚ ਦਿਨ ਦਾ ਜਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਪੜਤਾਲ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਪਰ ਉਪਲੱਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਹੈ ਮੰਗਲਵਾਰ। ਸੰਬਤ ਸਤ੍ਰਹ ਸਹਸ ਭਣਿਜੈ ॥ ਅਰਧ ਸਹਸ ਫੁਨਿ ਤੀਨਿ ਕਹਿਜੈ ॥ ਭਾਦ੍ਰਵ ਸੁਦੀ ਅਸਟਮੀ ਰਵਿ ਵਾਰਾ ॥ ਤੀਰ ਸਤੁਦ੍ਰਵ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਾ ॥405॥(ਪੰਨਾ 1388) ਚਰਿਤ੍ਰੋ ਪਖਯਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦਰਜ ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਤਾਰੀਖ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਤਾਂ ਇਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਂਦੋ ਸੁਦੀ 8 ਸੰਮਤ 1753, 25 ਭਾਦੋਂ, 25 ਅਗਸਤ 1696 ਯੂਲੀਅਨ ਨੂੰ ਦਿਨ ਮੰਗਲ ਵਾਰ ਸੀ। (ਯਾਦ ਰਹੇ ਲੇਖਕ ਨੇ the 18th day of month of Bhadon, September 14 ਲਿਖਿਆ ਹੈ) ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਗਤੀਆਂ `ਚ ਦਰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਂਦੋ ਸੁਦੀ 8 ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਈ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤੱਥਾ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ।
hwl nhIˆ hoieaf ivvfd rfgmflf df srvjIq isMG sYkrfmYˆto
ivdvfn lyKk ny afp hI do jQydfrfˆ dy afpsI ivroD df ijkr kIqf hY aqy afp hI jwj bx ky PYslf vI suxf idwqf hY, “ ies qoˆ ieh spwÈt ho jfˆdf hY ik isMG sfihb igafnI gurbcn isMG jI nUM rfgmflf dy ivvfd bfry Èfied pUrI jfxkfrI nfˆ hovy nhIˆ qfˆ AunHfˆ nUM isMG sfihb igafnI iekbfl isMG dI hmfieq krnI cfhIdI sI”. lyKk ny soBf isMG sbMDI ieh vI iliKaf hY ik Auh rfg mflf df ivroDI sI. sMgq vloˆ ardfs krn qy Aus dI jubfn bMd ho geI sI. jdoˆ Auh ilKqI rUp ivwc ieh mMn igaf ik rfgmflf gurbfxI hY qfˆ soBf isMG TIk vI ho igaf. sMq tihl isMG dI Koj muqfbk qfˆ soBf isMG dI jbfn hI bMd hoeI sI pr sMq gurbcn isMG iBMzrfvfilafˆ dI Koj muqfbk soBf isMG dI jubfn ivwc kIVy pY gey sn. hux ienHfˆ dovfˆ sMqfˆ `c JUT kOx ilK irhf hY? ies bfry lyKk ny koeI jfxkfrI nhI idwqI. lyKk ieh vI mMndf hY ik soBf isMG qoˆ ielfvf vI keI ivakqIafˆ ny rfgmflf nUM bfxI nfˆ mMnx df pfp kIqf hY pr jubfn bMd hox jfˆ kIVY pYx dI koeI sUcnf nhIˆ imldI. lyKk ny rITy imwTy hox, cOrfsI lwK jUnfˆ, krmf df Pl, Èyr df iÈkfr aqy mhfˆBfrq `c, sfKIafˆ df hvflf aqy isafxp qoˆ swKxIafˆ dlIlfˆ dy ky rfgmflf dI aslIaq nUM ibafnx vfilafˆ nUM zrfAux df asPl Xqn vI kIqf hY.
lyKk dI iek
hor dlIl, “do imMt qoˆ sMkoc ikAuˆ?” buhq hI hfsohIxI hY. lyKk ieh svfl krdf hY
ik “jy kr asI 48 GMty qk sRI gurU gRMQ sfihb jI df pfT kr skdy hfˆ qfˆ iPr do
imMt hor pfT krn ivwc kI kTnfeI afAuˆdI hY? ijhVy ivakqI ieh do imMt hor pfT nhIˆ
krnf chuMdy, AunHfˆ nUM ieh iKafl kr lYxf cfhIdf hY ik ikqy Auh rfm rfie dI qrfˆ
bfxI bdlx dy doÈI qfˆ nhIˆ bx rhy?”
lyKk
rfgmflf nUM bfxI nfˆ mMnx vfilafˆ dI qulnf rfm rfey nfl krdf hY. ieh PYslf hux kOx kry ik rfm rfey dI qrHfˆ doÈI rfgmflf
nUM bfxI nf mMnx vfly hn jfˆ lyKk aqy Aus dy BfeIvfl, jo rfgmflf nUM bfxI mMndy
hn? iewQy smyˆ df qfˆ svfl hI nhIˆ hY ik rfgmflf nUM pVHn leI do imMt lgdy hn jfˆ
do GMty, svfl qfˆ ieh hY ik kI rfgmflf bfxI hY jfˆ nhIˆ? iswK rihq mrXfdf ivwc drj hY-
(ੳ)
sRI
gurU gRMQ sfihb dy pfT (sfDfrn jfˆ aKMz) df Bog muMdfvxI Auqy jfˆ rfgmflf pVH ky
cldI sQfnk rIqI anusfr pfieaf jfvy. (ies gwl bfbq pMQ `c ajy qk mqByd hY, ies
leI rfgmflf qoˆ ibnfˆ sRI gurU gRMQ sfihb jI dI bIV ilKx jfˆ Cfpx df hIaf koeI
nf kry). ies qoˆ AupRMq anMd sfihb df pfT kr ky Bog df ardfsf kIqf jfvy qy kVfh
pRÈfid vrqfieaf jfvy. cyarmYn gurbcn isMG jI ny BfeI joD isMG jI vloˆ 1945 ivc, krqfrpurI bIV dy drÈn krky iqafr kIqI geI rIport df hvflf dy ky ieh sfbq kIqf igaf hY ik krqfrpurI bIV ivc rfgmflf drj hY. pyÈ hn Aus irport dy kuJ aMÈ, “sB qoˆ pihlfˆ asIˆ mYnyjr sfihb kort afP vfrz sRI krqfr pur aYstyt nUM bynqI kIqI ik sfnUM disaf igaf hY ik afp jI dy pfs keI purfqn bIVfˆ hn, sfnUM Ausy bIV dy drÈn krfAuxy jo aslI afid bIV hY . AunHfˆ ny ikhf ik jo bIV ieQy pRkfÈ kIqI hoeI hY, ieho purfqn bIV pRisD hY, iesy dy nfl jfgIrfˆ hn aqy iesy dy drÈn lokI dUroˆ dUroˆ af ky krdy hn[[[ ies bIV ivwc ikDry vI hyT ilKIafˆ glfˆ nhIˆ afeIafˆ:-1[ gurU bfby dy kul pqry 974 2[ isafhI kI ibiD 3[ hkIkq rfh mukfm 4[ rqnmflf 5[slok Qfie afiqs afb 6[ ijq dr lK muhMmdf” [[[ “Aupr dsy ZMg muqfbk rfgmflf df pqrf-aMk qqkry ivwc 974 hY qy bIV ivwc vI ieh aMk 974 hY. qqkry ivwc rfg mflf df iËkr ieAuˆ hY :-974 rfgmflf qQf isMGl dIp kI rfjy iÈvnfB kI ibiD” . BfeI kfhn isMG nfBf jI df krqfrpurI bIV nfl sbMD pwqr 23 jnvrI 1918 nUM `pMQ syvk` ivc Cipaf sI ijs ivc AunHfˆ ny iliKaf sI, “ies inXm anusfr krqfrpur vfly gurU gRMQ sfihb dy qqkry dy aMq ieh iliKaf hY:- sMmq 1661 imqI Bfdoˆ vdI 1 poQI iliK phuMcy. sfry pwqry gurU bfby dy 974. `poQI iliK phuMcy` eys df inrnf qfˆ `gurigrf ksOtI` ivc kIqf hY, pr eys Qfˆ pRkrx anusfr dsdf hfˆ ik krqfrpur vfly gurU gRMQ sfihb dy 973vyˆ pqry pr `muMdfvxI` hY, ar 974 vfˆ pqRf (ijs pr aMg 974 mOjUd hY) korf ipaf hY. eys qoˆ sfÌ pfieaf jfˆdf hY ik gurU bfby dy sfry pqry 974 dI igxqI qoˆ bfhr jo kuC hY Auh gurU bfby df aMg nhIˆ hY. afid aMq dy vfDU piqRafˆ pr krqfrpur vfly gurU gRMQ sfihb ivKY kyvl rfgmflf hI nhIˆ ikMqU rqnmflf hY, rfh mukfm kI sfKI hY, aqy aYsy lyK BI hYn:-[[[”. (muKbMd-krqfrpurI bIV dy drÈn) “bfie afqs” solfˆ slok. rqnmfl ilK leI alok. rfh mukfm kI sfK ilKfeI. rfgmflf pfCy iliK pfeI ]679](gur iblfs pfqÈfhI 6 aiDafie cOQf. ilKx df sfl 1718 eI:)
pfTk iDafn
dyx ik BfeI kfhn isMG nfBf jI dI ilKq muqfbk jo ilKqfˆ krqfrpurI bIV ivwc drj hn,
sfry pwqry gurU bfby dy 974, 973vyˆ pqry pr `muMdfvxI` hY, aqy
974vfˆ
pqRf (ijs pr aMg 974 mOjUd hY) korf ipaf hY aqy
rqnmflf
hY, rfh mukfm kI sfKI hY afid bfry
BfeI joD isMG jI ilKdy hn, “ies bIV ivwc ikDry vI hyT ilKIafˆ glfˆ
nhIˆ afeIafˆ:- 1[ gurU bfby dy kul pqry 974
2[
isafhI kI ibiD
3[
hkIkq rfh mukfm
4[
rqnmflf
5[slok
Qfie afiqs afb
6[
ijq dr lK muhMmdf”. dovfˆ ividvfnfˆ dI ilKq ivwc bhuq Prk hY. asIˆ
dovfˆ ividvfnfˆ dI iemfndfrI qy Èwk vI nhIˆ
kr skdy qfˆ
svfl
pYdf huMdf jY ik gVvV ikQy hY? so spwÈt hY ik krqfpurI bIV df hvflf dy ky ieh sfbq krnf ik rfgmflf bfxI hY ieh dlIl qrk dI kwsvwtI qy pUrI nhIˆ AuwqrdI. hux jdoˆ ieh sfbq ho cuwkf hY ik sB qoˆ muZlf sroq hI ÈwkI hY qfˆ Aus df hvflf dy ky goibMd sdn XU: aYs: ey: dy cyarmYn, gurbcn isMG jI vwloˆ ieh ilKxf , “hwl ho cukf hY rfgmflf df ivvfd” TIk nhIˆ hY. ieh ivvfd hwl nhI hoieaf aqy AunHfˆ icr hwl nhIˆ hovygfˆ jdoˆ qfeIˆ gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI qoˆ agvfeI lYky rfgmflf nUM gurU gRMQ sfihb jI ivwc nfˆ Cfpx df spwÈt PYslf nhI kIqf jfˆdf. asIˆ gurU gRMQ sfihb jI dy iswK qfˆ hI aKvfˆ skdy hfˆ jy asIˆ gurU gRMQ sfihb jI dI bfxI qoˆ bfhrI hr rcnfˆ nUM rwd kr deIey. sfzy vfsqy gurbfxI alfhI Purmfn hY- siqgurU ibnf hor kcI hY bfxI] bfxI q kcI siqgurU bfJhu hor kcI bfxI ] khdy kcy suxdy kcy kcI afiK vKfxI ] hir hir inq krih rsnf kihaf kCU n jfxI] icqu ijn kf ihir lieaf mfieaf bolin pey rvfxI ] khY nfnku siqgurU bfJhu hor kcI bfxI ]òô] (pMnf 917) |
|
