|
|
|
ilbrlF nfl vI sLONkI dI boql vflI hI hoeI jfpdI hY! ipCly kuJ idnF qoN sLONkI bfhr dI dunIaf nfloN bhuq kwitaf hoieaf mihsUs kr irhf sI. gwl ies qrHF hoeI ik swt lwgx kfrn sLONkI df gozf kuJ ijLafdf hI qMg kr irhf sI. qMgI ieMnI sI ik sLONkI kfr clfAux qoN vI asmrQ sI. Gr zilvr huMdy trONto stfr aKlbfr df hI afsrf sI, pMjfbI dy aKLbfr qF sLOkx bfad ivwc ilaf ky idMdI sI aqy nfeI dy sLIsLy vFg idKf ky gfrbyjL ivwc pihlF swut idMdI sI. drasl pMjfbI dy aKLbfrF nfl sLOkx nUM aljrjI ieMnI ijLafdf hY ik aKLbfr dyK ky Aus nUM mfeIgryn dI smwisaf af KVI huMdI hY. sLOkI zrdf Aus qoN afp vI aKLbfr corI pVHdf huMdf hY ik ikqy sLOkx nUM pMjfbI dy aKLbfr dyK ky mfeIgryn hI nf sLurU ho jfvy aqy Gr dI sPfeI qoN lY ky ikcn vrk vI sLOkI dy Kfqy nf pY jfvy. AuNJ sLOkx nUM jdoN vI mfeIgryn sLurU huuMdI hY qF ikcn df bfdsLfh sLOkI hI huMdf hY isrP 'PImyl twc' hI sLokx df huMdf hY. sLOkI nUM ikcn df kMm krn df vfhvf sLOk hY pr sLONkx kMjUsI dI mfrI sLONkI nUM ikcn dy nyVy qyVy vI nhIN Zukx idMdI ik ikqy joV joV ky rwKIaF cIjLF aqy myvy hI nf Xfrf imwqrF nUM ctm krvf dyvy. bws hux sLONkI Gsy ipty ryzIE pRogrfmF dy afsry hI afpxf idl lfAux leI mjLbUr sI. jd sLOkI dy kMnF ny glI glI ivwc sLor pfAuNdy pRogrfm suxn qoN qobf kr idwqI qF sLOkI ny afpxf purfxf ajLmfieaf hoieaf iswkybWD qrIkf ajmfAux df PYslf kr ilaf. sLOkx ny sONkI nUM votF dy idnF ivwc 'mUMh nUM nf lfAux' dI qfVnf kr rwKI sI. sLONkx df Purmfn sI ik nf iksy pihly aYm pI ny sfzf koeI kMm suvfiraf hY aqy nfl hI iksy nvyN bxn vfly ny sfzf koeI irsLqydfr kYnyzf mMgvf ky dyxf hY qF iPr muPLq ivwc glIaF kwCx df kI kMm. sOkx df kihxf sI ik nf ikqy jfxf nf iksy nUM Gr swdxf hY. sLOkI nUM vI sLONkx dI ieh nsIaq jwc geI sI pr ivhlf sLONkI kry qF kI kry? sLONkI ny iek skIm qihq afpxy imwqr qoN iewk ivskI dI boql mMgvf leI qF ik sLfm nUM sONkx qoN corI iCwpy iewk awDf pYWg lf ky afpxf rFJf rfjLI kr ilaf kryygf. bws ajy iewk rfq hI lMGI sI ik sLOkx dI sLwk dI sUeI sLONkI vwl GuMm geI qy sPfeI dy bhfny QF QF boql nUM tohlx lwgI. sLOkI vI awqvfdIaF vFg boql df iTkfxf vfr vfr bdldf irhf. jd sLfm hoeI qF sLOkI dy aMdr kqUry nwcx lwgy aqy jd sLOkI awK bcf ky bYWz hyT lukfeI boql nUM hwQ pfx lwgf qF sLOkx iewk dm af gVkI ik zfktr ny qF gozy `qy Bfr dyx qoN mnf kIqf hoieaf hY qUM ieQy GoVI bx ky kI lBdYN. sLOkx df dbkf sux dy sLONkI dy hwQ ivwcoN boql aijhI iqlkI ik kMD nfl bYWz dy dUjy KUMjy jf lwgI. sLOkI ny sLONkx nUM smJfAuNdy ikhf ik ieh dUjI vfr hoieaf hY ik myrf zflr irV ky bYz hyTF jf viVHaf hY qy mYN qF zflr kwZdf sI. guwsy ivwc BrI sLOkx ny eyDroN EDroN bfks ilaf ky bYz hyTF Dwk idwqy aqy Bfrq pfiksqfn sImF vFg bYWz df QWlf sIl kridaF ikhf ik lY hux qyrf koeI zflr bYwz hyTF irVH ky nhIN jFdf. Aus idn qoN sLOkI ny iqlkI boql df KihVf Cwz idwqf ik ikqy muV sOLNkx qoN TMzIaF qwqIaF hI nf suxnIaF pYx. EDr ilbrl pfrtI dI gwl krIey, pihlF qF izEn ny bVIaF bVkF mfrIaF sn ik kfbrn tYks dy nF `qy Auh coxF ijwqxgy pr jdoN lokF dIaF TMZIaF qwqIaF suxnIaF peIaF aqy votrF ny ilbrlF dI kfrbn tYks nIqI nUM burkI nf pfeI qF izEn smyq bfkI dy ilbrl vI Gysl vwt gey. ilbrl hux ikqy vI kfbrn tYks dI gwl hI nhIN krdy jy krdy vI hn qF bhuq hI DImI gqI dy smfcfrF vFg. sLOkI nUM keI vfr lgdf ik ilbrl pfrtI dy pRDfn imstr izEn df krUrf vI sLOkI nfl hI imldf hY. sLOkI nUM 'kOVf Gwut' pIx kfrn sLOkx dIaf suxnIaF pYNdIaF hn aqy votF qwk iKskI boql df KihVf Cwz ky cwup vwt leI hY. EDr izEn qy ilbrl pfrtI ny vI votrF qoN zridaF kfrbn tYks bfry vI cuwp Dfr leI hY. ijvyN sOLNkI ny hux bYWz hyTF iKskI boql nUM kwZx df pRogrfm coxF qwk rwd kr idwqf hY, TIk Esy qrF ilbrl vI sLOkI df ‘aYzIaf’ vrq rhy hn aqy AunHF vI apxf kfrbn tYks coxF qwk mulqvI kr idwqf jfpdf hY aqy coxF qoN bfad iPr Auh kfbrn tYks df rOlLf pfAux lwg jfxgy. sLONkI vI bYWz hyT iqlk ky dUjy pfsy lwgI boql nMU Buwlx vflf nhIN hY. bws sLONkx nMU 2-4 GMty vfsqy GroN bfhr Byjx df koeI vDIaf bhfnf Bfl irhf hY jd bhfnf iml igaf qF sLONkx dy drvfjLf twpx dI dyr hY sLONkI bkisaF dI dIvfr qoV ky KUMzI dI mdd nfl boql nMU vfps afpx vwl iqlkx leI mjbUr kr dyvygf qy kOVf Guwt kr ky hI dm lvygf.
duinafvI swc, rfjsI JUT sfbq ho skdf hY
bIqy hPLqy kYlgrI sYNtr hlky qoN isitMg aYm pI aqy kMsrvtv AumIdvfr jnfb lIa ircrzsn df iek ibafn crcf df ivsLf bixaF hY ijs vfsqy AuhnF muaPLI vI mMg leI hY. imlIaF KLbrF muqfibk jnfb lIa ircrzsn ny ikhf sI ik iemIgrMt vD rhy jurmF vfsqy ijMmyvfr hn. ies ibafn `qy eynf qUPLfn AuiTaf ik ircrzsn `qy rMgBYd dy ieljLfm lwgxy sLurU ho gey aqy Aus dy asqIPLy dI mMg kIqI jfx lwg peI. ieh vI ikhf igaf ik kYnyzf qF iemIgrMtF df dysL hY qy isrPL lfl-BfrqI hI aslI sLihrI hn. isafsI lfhf lYx vfsqy DUV eynI AuzfeI geI ik muwdf hI Zikaf igaf. kOx nhIN jfxdf ik nvyN ieMmIgrMt afAux nfl knyzIan jIvn dy hr Kyqr ivwc igrfvt afeI hY. jd XUrpIan afey sn Aus smyN kI hoieaf sI ies df qF sLONkI nMU pqf nhIN hY pr sLONkI jfxdf hY ik nvyN iemIgrMtF dy afAux nfl sLIhrF ivwc sPLfeI GtI hY, hyrfPyrI vDI hY. kql, smgilMg, hyrfPyrI aqy hor jurm vDy hn. jurmkYnyzf ivwc pihlF vI huMdy sn aqy hr smfj aqy dysL ivwc huMdy hn pr mfmly iewQy iehnF ivwc vfDf ho jfx df sI aqy ieh swc hY ik ajyhf hoieaf hY. BfrqI, kfly, vIaqnfmI aqy hor keI ipCokVF dy iemIgrMt horF nfloN ikqy vwD igxqI ivwc smgilMg qy hor jurmF ivwc sLfml hn. lIa ircrzsn ny swc hI afiKaf hY. -sLONkI ieMglYNzIaf coxF isrPL pMjfbI BfeIcfry ivwc hI ho rhIaF jfpdIaF hn!
kYnyzf ivwc PYzrl coxF df mhOl bhuq BiKaf hoieaf hY aqy ies dI hrfrq pMjfbI BfeIcfry ivwc kuJ ijLafdf hI mihsUs ho rhI hY. kYnyzf ivwv jy pMjfbI BfeIcfry dI kuwl abfdI vwl iDafn mfiraf jfvy qF ieh ajy dysL dI kul abfdI df kuJ PIsdI hI bxdf hY. bhuqy aMdfjLy ies nMU 2% qoN Gwt dwsdy hn ieh vwKrI gwl hY ik vwzy sLihrF Kfs kr torFto aqy vYnkUvr dIaF kuJ nfl lgdIaF bsqIaF (sYtflfeIt sLihr) ivwc pMjfbIaF dI bwJvIN vwsoN hY. dwKxI eysLIaf dy iKqy qoN afey iemIgrMtF dI kul abfdI df vI pMjfbI ajy awD qoN Gwt hn ieh vwKrI gwl hY rOlf-rwpf bhuqf sunx nMU imldf hY. jy iehnF coxF ivwc KVy pMjfbI AumIdvfrF dI igxqI vyKI jfvy qF ieh pMjfbIaF dI vwsoN dy anupfq qoN iqMn guxf qoN vI vwD hovygI. ieMJ jfpdf hY ik hr pMjfbI hI kYnyzf dI pfrlImYNt ivwc jfx dy supny vyK irhf hY. iehnF ivcon bhuqy qF aYsy hn ijhnF nMU pYr hyT btyrf af jfx dI afs hY. kI pqf iks pfrtI dI hvf coxF vfly idn bx jfvy aqy iks dy pYr hyT btyrf af jfvy! bhuqy pMjfbI AumIdvfrF ny knyzIan nfmInysLn isstmn df njfiejL lfB AuTf ky nfmImnysLnF leIaF hn aqy ajyhf bhuq smyN qoN ho irhf hY. bcidaF ny AuhnF pfrtIaF dIaF itktF hfsl kIqIaF hn ijhnF nMU AumIdvfr lwBxy musLkl hn. brYNptn vwl vyKIey qF kul cfr sItF `coN iqMn sItF `qy isitMg pMjfbI aYm pI hn aqy iqMno hI ilbrl pfrtI nfl sbMDq hn. ajy vI ieh hlky ilbrlF dI jgIr vjoN jfxy jFdy hn BfvyN mfmUlI qbdIlI vyKx nMU iml rhI hY jo coxF vfly idn qwk BrvIN lihr vI bx skdI hY aqy Kqm vI ho skdI hY. pMjfbI BfeIcfry ivwc ieh crcf vI aksr sunx nMU imldI hY ik coxF ivwc “zrwg” dy zflrF df Jlkfrf vI vyKx nMU imldf hY. zrwg vpfr pMjfbIaF df awj eynf apxf hY ijMnI “iZzoN jfeI” afKI jFdI kbwzI dI Kyz afpxI hY. AuNJ sLONki nMU kdy ies gwl dI smJ nhIN afeI ik kbwzI iZwzoN jfeI Kyz ikvyN bx geI? ijMnI sLwk nfl awj kbwzI Kyz aqy ies nfl juVy lokF nMU vyiKaf jFdf hY Enf sLwk qF pMjfb dy QfixaF ivwc ds nMbrIaF `qy vI nhIN kIqf jFdf. pMjfb ivwc kbwzI Kfs kr ivdysLI kbwzIaF vfilaF `qy srkfr aqy puils XkIn krn vfsqy Ekf hI iqafr nhIN hY. rhI gwl ivdysLF dI kYnyzf ivwc qF hflq ies qoN vI mMdI hY. ijQy ikqy mihPLl juVdI hY kbwzI aqy zrwgjL df crcf iCVdf hY aqy iPr lok keI qrF dy nfm lY lY ky KMBF dIaF zfrF bxfAuNdy hn. suK nfl afey idn koeI nf koeI zrwg smglr dysL jF ivdysL ivwc hr hPLqy hI PiVaf jFdf hY ijs df sbMD ivdysLF nfl jf juVdf hY aqy aMglI-sMglI kbwzI nfl inkl afAuNdI hY. kbwzI dy nfl nfl hux ‘BMgVf’ aqy ‘gfiekI’ vI zrwgjL aqy kbUqrbfjLI nfl juV geI hY. klcrl dfeIaF qoN puiCaf jfvy qF Auh sLfied BMgVf vI pMjfbIaF df iZzoN jfieaf lok nfc dws dyx. ajy kuJ idn pihlF hI amrIkf ivwc kbwzI nfl juV do ivakqI PVy gey hn ijhnF ny puils dy dwsx muqfibk amrIkf qoN 80-85 iklo kokyn kYnyzf smgl krnI sI aqy ieh Kyp KrIdx vfsqy 14 lwK amrIkn zflr kYsL cuwkI iPrdy sn. vYnkUvr qoN amrIkf jFdy BMgVy vfly vI kuJ smF pihlF zrwg smgilMg ivwc PVy gey sn. zrwg dy zflrF nfl amIr ho rhy lok rfjsI ipVH ivwc afpxI bwly bwly krvfAux vfsqy zflrF df mINh pfAuNdy dwsy jFdy hn ijs nfl keI AumIdvfrF dy vfry inafry ho jFdy hn. smfijk iekwTF mOky ieh gwl buJwx vflI bfq vFg pfeI jFdI hY ik Plfxy tybl `qy ikMny smglr bYTy hn? zoizaF dy nfl nfl hux qF suLD aPLgfn aPLIm vI kYnyzIan pMjfbIaF dy KIisaF df isMLgfr bnx lwg peI hY. zozy qF hux kYnyzf ivwc bIjy vI jfx lwg pey hn aqy suixaf hY ik ieh gYr kfnMUnI vI nhIN hn ijMnI dyr qwk ieh “PLlfvr” df ruqbf rwKdy hn. “PLlfvr” qoN aPLIm aqy BuwkI qwk df sPLr bhuq Cotf huMdf hY aqy ieh 24 qoN 48 GMitaF ivwc hI pUrf kIqf jf skdf hY. kfnUMn ivcfrf alfrm lgf ky KyqF dy iknfry nhIN bYT skdf aqy jy ies ivwc qbdIlI nf kIqI geI qF kYnyzf dy BMgI jldI hI zoizaF dI kfsLq df rsqf apxf lYxgy. gwl coxF dI ho rhI sI aqy sLONkI iek idn iek pfiksqfnI BfeIcfry df iek pMjfbI ryzIE pRogrfm sux irhf sI. ies ryzIE pRogrfm `qy iek kflr bhuq jLor vdy ky imsIsfgf strItsivwl hlky qoN cox lV rhy pfiksqfnI pMjfbI (knyzIan) vfijd Kfn dI hmfieq ivwc BfsLx JfV irhf sI. swjx jI df kihxf sI ik pfiksqfnI BfeIcfry dy ieko iek mYNbr pfrlImYNt vfijd Kfn hY aqy jy ies vfr kfmXfbI nf imlI qF ieh vI gvFc jfvygf. Aus ny ieh vI afiKaf ik vfijd Kfn `qy jo ieh dosL kuJ lok lg rhy hn ik Aus ny 18 knyzIan ieslfimk dihsLqgrd PVvfey hn Auh srfsr gLLlq hY. ieh sux ky sLONkI nMU aMdfjLf ho igaf ik sQfnk pfiksqfnI BfeIcfry ivwc jLrUr ies iksm dI crcf hovygI ik jo 18 kwtVpMQI PVy gey sn Aus drasl PVfey gey hn. ieh swc vI hY ikAuNik muibn sLyK nfm df puils muKbr iehnF nMU PVfAux ivwc puils df sfQI sI jy PVy nf jFdy qF iehnF ny koeI vwzf dihsLqgrd kfrf kr dyxf sI. hux ivcfr vflI gwl ieh hY ik mMn lE ik vfijd Kfn ny iehnF dihsLqgrdF nMU PVvfAux ivwc koeI rol adf vI kIqf hovy qF ies ivwc mfVI gwl ikhVI hY? knyzIan hox nfqy kYnyzf df Blf socxf hr ijLmyvfr sLihrI df PrjL bxdf hY aqy ieh gwl vfijd Kfn jF iuksy hor dy hwk ivwc jfxI cfhIdI hY. pr ryzIE pRogrfm `qy ies df asr Eltf ho irhf jfpdf sI. ghu nfl vyKIey qF kYnyzf dy iswK BfeIcfry ivwc vI ajyhy lokF dI kmI nhIN hY jo dihsLqgrdI nMU pwTy pfAuxf afpxf Dfrimk hwk smJdy hn. iehI kfrn hY ik awj qwk eyar ieMzIaf bMb kFz dy dosLI PLVy nhIN jf sky. iek ieMdrjIq isMG irafq nMu Cwz ky ajy sfry kfnUMn dI jkV qoN bc gey hn. ies qoN jfpdf hY ik ieh cox pMjfbI BfeIcfry ivwc hI nhIN lVI jf rhI sgoN bhuq sfry muwdy vI pMjfbI BfeIcfry dy aMdr vwKry hI hn. iswK BfeIcfry ivwc kwtVvfdI ivcfrDfrf vfilaF dI coKI igxqI hY aqy bhuq AumIdvfr AuhnF nMU KusL rwKx df Xqn vI kr rhy hn. sQfnk pMjfbI ryzIE pRogrfm sux ky sLONkI nMU keI vfr ieMJ vI mihsUs hoieaf hY ijvyN kuJ AumIdvfr ieh coxF isrPL pMjfbI BfeIcfry ivwc hI lV rhy hox. hr ryzIE sLoa `qy AuhI Gsy ipwty sLbd dorfey jFdy hn ik Plfxy nMU BrpUr huMgfrf iml irhf hY aqy hvf dy ruK hux PLlfxy pfsy hY. iek idn sLONkI iek GoKI iksm dy pMjfbI aKLbfr vfly kol jf bYTf aqy gwl ies ivsLy `qy qor leI. aKbfr vflf kuJ dyr sLONkI dI gwl suxdf irhf aqy iPr afpxy kMipAUtr df cUhf ihlf ky kuJ pirMt krky Aus ny sLONkI dy awgy rwK idwqf. sLONkI jI jLrf pVH ky vyKo ieh do KLbrF mYnMU do vwK vwK pMjfbI AumIdvfrF qoN afeIaF hn jo iek dUjy dy iKlfPL cox lV rhy hn. sLONkI ny iek kfgjL swjy hwQ ivwc PV ilaf aqy dUjf Kwby ivwc PV ilaf. pihlF swjy hwQ vfly kfgjL dy do cfr vfk pVH lvy aqy iPr Kwby hwQ vfly dy pVH lvy. ieMJ krdf krdf sLONkI hYrfn vI hoeI igaf aqy dovyN KLbrF pVH igaf. aYzItr jI sLONkI vwl afpxI nwk `qy ltkdIaF aYnkF dy Prym dy Eprly pfsy qoN cugl vFg Jfk rhy sn aqy sLONkI dy ichry dy hfv-Bfv pVH rhy sn. ikAuN sLOkI jI kI iKafl hY iehnF dovF KLbrF bfry AuhnF sihj nfl puwiCaf. iKLafl kI hoxf hY jnfb ieh qF iksy pihlF iqafr kIqy gey prPOrmy ivwc KflI QfvF BrIaF hoeIaF jfpdIaF hn. bws cox dPLqrF df azrYs, Pon nMbr aqy hfjLr nfmvr lokF dy nfm hI vwKry hn bfkI dovF KLbrF ivwc sfry vfkF dI bxqr aqy qrqIb vI ieko iksm dI hI hY. dovF cox kYpF ivwc ieko qrqIb ivwc sfrIaF kfrvfeIaF ho rhIaF jfpdIaF hn aqy ieMJ jfpdf hY ijvyN iewk kYNp ny dUjy df “blU pirMt” curf ilaf hovy, sLONkI hOlI hOlI KLbrF bfry afpxf pRBfv dws igaf. “sLONkI jI ieQy quhfzy vrgf KUxsI ivakqI vI tplf Kf igaf hY iksy ny iksy df blU pirMt corI nhIN kIqf aqy nf hI dovF kYpF ivwc ieko qrqIb ivwc swB kuJ kIqf igaf hY jy corI hoieaf hY qF KLbr ilKx vflf hoieaf hY jF Auh iek KLbr ilK ky dovF AumIdvfrF nMU hI Quwk lgf igaf hY”, ieh afKidaF aYzItr jI ny sLONkI dy hwQoN dovF KbrF vfly kfgjL PV ley. -sLONkI ieMglYNzIaf
kursI dI lflsf `c ilbrl hI ilbrlF dy jVIHN bYT skdy ny! PMzF aqy votrF dI sport dI Gft kfrn ilbrl pfrtI aMdr KlblI mcI hoeI hY. hfrpr vloN coxF df aYlfn kIqy jfx qoN hPLqf ku pihlF ilbrl “iqafr hF iqafr hF” dI bVkF mfr rhy sn pr coxF df aYlfn hox dI sMBfvnf bxI qF ilbrlF dy sfh sUqy gey sn. iqafrI qF dUr dI gwl hY ilbrl qF iqafrI dy nyVqyV vI nhIN sn. jy huMdy qF Gwto Gwt afpxy afgU vfsqy iek hvfeI jhfjL qF lIjL `qy bwuk krvfieaf hoieaf huMdf. AuhnF nfloN aYn zI pI bhuqI iqafr sI aqy aYlfn huMdy sfr hI AuhnF dy afgU dI lIjL `qy leI geI eyar bws 319 (hvfeI jhfjL) hfrpr dy eysy drjLy dy jhfjL dy brfbr KVI sI. ilbrlF ny bhuq Bwj dOV krky iqMn ku dhfky purfxf boieMg 737 hvfeI jhfjL iqMn ku idn ipwCoN afpxy afgU dy hvfly kIqf sI. jnfb izEn nMU ies jhfjL ivwc cVHdy sfr hI pqrkfrF dy iehnF svflF df sfhmxf krnf ipaf sI ik iek pfsy Auh “grIn isLPt” dy nfm `qy coxF lVn jf rhy hn aqy dUjy pfsy ajyhf purfxf hvfeI jhfjL vrq rhy hn jo hfrpr aqy lyatn dy jhfjLF nfloN zyZ guxf qyl vwD KFdf hY aqy eynf hI vwD DUMaF Cwzdf hY. ilbrlF aMdr hflq ies iksm dI bx geI pRqIq huMdI hY ik AuhnF dI “sfPLt” sport ny qF dUr Bwjxf hI sI hux qF AuhnF dI pwkI sport df mOkfpRsq ihwsf vI aMdro aMdr AuhnF df byVf zobx vfsqy kMm kr irhf pRqIq huMdf hY. jLrf zuMGfeI ivwc jfeIey qF pqf lwgdf hY ik bhuq sfry ilbrl ies skIm `qy cwl rhy hn ik isitMg ilbrlF nMU hrf ky afpxy jF afpxy DIaF-puwqF vfsqy sItF KflI krvfeIaF jfx. bhuq cusq iksm dI skIm hY ieh ijs df ilbrl pfrtI kol koeI ielfjL nhIN hY. pfrtI kmjLor hI eynI ho geI hY ik ies nMU pqf hI nhIN lwgdf ik iks hlky ivwc ikhVf ilbrl kI kr irhf hY? pqf lwg vI jfvy qF pfrtI kr kuJ nhIN skdI iehI kfrn hY ik clfk aqy mOkfpRsq ilbrl “sItF KflI” krvfAux vfsqy iehnF coxF nMU suinhrI mOky vjoN vrq rhy hn. torFto mhF ngrI dy afspfs qF ieh spsLt ivKfeI idMdf hY aqy sLONkI nMU bI[ sI[ qoN vI ies iksm dIaF kMnsoaF imlIaF hn. ajy ipCly hPLqy hI ilbrl aYm pI suwK DflIvfl df “icwTI” skYNzl sfhmxy afieaf hY ijs dI bhuq crcf hoeI hY. suwK DflIvfl dy “aMdrly” ivroDI ies nMU vrq ky sIt KflI krvfAux dI nIXq nfl awgy vD rhy dwsy jFdy hn. ies ivwc AuhnF nMU kI kfmXfbI imldI hY ieh qF smF hI dwsygf pr ies nfl suwK dI sport nMU kuMzI jLrUr vwjygI aqy torFto mhF ngrI dy ilbrl aYm pI vI ies qoN bc nhIN skxgy. kMsrvtv pfrtI dI bVq aqy aMdrlI kMuzI kfrn Gftf ikMnf ku pYNdf hY, iehnF dovF `qy ilbrlF dI ijwq hfr df PYslf hovygf. pqf ieh vI lwgf hY ik bhuq sfry aYsy ilbrl smrQwk vI hn jo dovF kYNpF jF iqMnF kYNpF dy gyVy mfrdy hn aqy aMdroN kI krngy ieh Kudf hI jfxdf hY. aFzy ikqy aqy kuV kuV ikqy df PfrmUlf Auh kMsrvtvF nfl vI vrq skdy hn qF ik koeI srkfr bx jfx dI sUrq ivwc vI AuhnF dy vIjLy aqy minstrI primtF d lgfqfr vhf bixaF rhy. ies vfr kursI dI lflsf ivwc ilbrl hI ilbrlF dy jVINH bYT skdy hn.
smilMgI muwdf: kuJ ilbrl smrQwk afpxy afp hI smilMgI muwdf iPr AuCfl rhy hn ijs qoN kuJ lok keI iksm dy aMdfjLy lgf rhy hn. koeI idn sI ik ilbrl smrQwk smilMgI muwdf dPnLfey jfx leI qrlo mwCI ho rhy sn qF ik lokF qoN AuhnF dI JfVJMb bMd ho sky pr hux Auh aKLbfrF aqy ryzIE `qy ies df ijLkr afp kr rhy hn. sLONkI nMU jfpdf hY ik Auh ies muwdy nMU AuBfr ky iswK BfeIcfry `c kyNdrI muwdf bxfAuxf cfhuMdy hn qF ik “sItF” KflI krvfAux dI skIm nMU bl iml sky, ikAuNik ies skIm nMU isry lgfAux vfsqy iek iek vot kImqI hY. Psy Auh ies cwkr ivwc pey hn ik pihlF Auh ies muwdy nMU dPLnfAux dI ieWCf nfl ajyhIaF cflF cwl cuwky hn ik hux iswDf ies nMU kyNdrI muwdf nhIN bxf skdy ies leI Auh ajyhy pYNqVy apxf rhy hn ijs nfl ivroDIaF nMU afr lgf ky awgy kr idwqf jfvy aqy iPr afp ipwCy KV ky zol rhy AumIdvfrF df qmfsLf musLkVIaF ivwc hws ky vyK skx.
bdl rhy isafsI smIkrn: pMjfbIaF dI BrvINN vwsoN vfly sLihr brYNptn `c isafsI smIkrn bdl rhy jfpdy hn. ajy ies hPLqy hI brYNptn vYst hlky leI ilbrl AumIdvfr dI nfmInysLn hoeI hY ijs ivwc aYNzrU kynIaf ijwq igaf hY. iqkony mukfbly ivwc kynIaf ny rfj Jwj nMU dUjy gyV ivwc 40 ku votF `qy hrf idwqf sI. aYNzrU kynIaf iek srgrm aqy purfxf ilbrl hY jo kdy brYNptn spirMgzyl hlky qoN ilbrl nfmInysLn Bfldf sI pr sfl 2004 ivwc ilbrl afgU pfl mfritn ny iewQoN rUbI Zflf nMU isDI itkt dy idwqI sI ijs nfl aYNzrU kynIaf aqy Aus dy smrQWkF nMU BfrI swt vwjI sI. iswtf ieh inkilaf sI ik ilbrl rfeIizMg asosIeysLn rUbI Zflf dy iKlfPL bgfvq kr geI sI. brYNptn vYst hlky ivwc awj nfmInysLn Gol ivwc Psy aYNzrU kynIaf aqy rfj Jwj sfl 2004 ivwc bgfvqIaF dy mUhrI sn. awj iehnF dovF ny iek dUjy df zwtvF ivroD kIqf hY ijs ivcoN kuVwqx vI vyKx qy sunx nUM imlI hY. nfmInysLn votF mOky “afpxy aqy prfey” dy imhxy vI idwqy gey suxy hn. ies kuVwqx df 14 qrIk dIaF coxF `qy kI asr huMdf hY ies pqf qF 14 akqUbr dI sLfm nMU hI lwgygf. 2004 ivwc bgfvqIaF df sfQ Cwz ky rUbI Zflf dy hwk ivwc KVn vfly ilbrl sn jnfb ivwkI iZwloN jo hux istI kONslr hn. jnfb iZwloN aYsy ivakqI sn ijs dIaF Pwty gwzdy aqy drvfjLy KVkfAuNdy dIaF qsvIrF rUbI Zflf kMpyn ny ivKf ky ieh sfbq krn dI koisLsL kIqI sI ik rfeIizMg asosIeysLn dy sfry ilbrl AuhnF dy iKlfPL nhIN hn. torFto mhF ngrI ivwc 2004 aqy 2006 ivwc ilbrl vyv hox kfrn rUbI Zflf ieh coxF afsfnI nfl ijwq geI sI aqy 2006 ivwc qF hor vwD votF lY geI sI. aOKy vylLy rUbI Zflf nfl KVn vfly jnfb ivwkI iZwloN hux kMsrvtv AumIdvfr prm igwl nfl jf KVy hoey hn. ies df asr ikMnf ku huMdf hY ies pqf vI 14 akqUbr dI sLfm nMU hI lwgygf. -sLONkI ieMglYNzIaf
“JoitaF vfly GroN lwsI” Bfldy ny kuJ torI AumIdvfr! PYzrl coxF df dMgl mgL irhf hY aqy rfjsI pfrtIaF ny lokF nMU afpxy sLbd jflL ivwc kYd krn dI pYqVybfjLI df pRdrsLn sLurU kr idwqf hY. pfrtI afgUaF dy jhfjL aqy bwsF nMU pfrtIaF dy rMgF ivwc isMLgfiraf igaf hY qF ik pRcfr df zbl Pfier ho sky. muZly srvyKx ilbrl pfrtI dy Ault jFdy jfpdy hn aqy ilbrl afgU dI kfrgujLfrI vI awjy qwk pqlI hI rhI hY. ilbrl cox PMzF dy mfmly ivwc vI ajy hOlLyy hI jfpdy hn. jy aKLbfrI rportF nMU shI mMinaF jfvy qF aYn zI pI vI cox PMzF dy mfmly ivwc ilbrlF qoN awgy inkl geI hY. iek mfmly ivwc ilbrl bfkI sfrIaf pfrtIaF qoN bhuq awgy hn. AuhnF kol Gwt igxqI BfeIcfiraF ivwc AuhnF dI muPq ivwc zugzugI vjfAux vfly bhuq hn. sLONkI iehnF nMU isafsI kQfvfck vI afKdf hY ijhnF df kMm hY 24 GMty swqy idn ilbrlF dI kQf krI jfxf. ieh kQfvfck eyny axQWk aqy vPLdfr hn ik iehnF nMU qnKfh dI vI loV nhIN hY. iehnF ivwc JUT nMU swc aqy swc nMU JUT sfbq krn dI pUrI smrwQf hY aqy ieh ies df ivKfvf bIqy 15 sflF ivwc bhuq vfr kr cuwky hn. jy ikqy ilbrl, lokF dI jyb sLry-bfjLfr vI kwt lYx qF ieh kQfvfck iksy hor nMU jybkqrf sfbq krn dI smrwQf rwKdy hn. iehI kfrn hY ik ilbrl iemIgrMtF `qy hYWz tYks lgf ky vI iemIgrMtF dy hwkF dy rfKy bxy rhy hn. ilbrlF ny 13 sfl iemIgrMt lokF dIaF jybF nMU sMnH lgfeI hY pr kQfvfck iemIgrMtF nMU aYsy BMblBUsy ivwc pfeI rwKx ivwc kfmXfb hoey hn ik bhuqy iemIgrMt ivcfry ajy vI ilbrlF nMU afpxy rfKy hI smJdy hn. ilbrlF ny 13 sfl tYksF dI Brmfr aqy srkfrI syvfvF ivwc vwzIaF ktOqIaF kr ky vI lokF dIaF awKF ivwc Gwtf pfieaf hY. hor qF hor ilbrlF ny smilMgI sLfdIaF df ibwl bhuq mkfr iksm dI clfkI nfl pfs aqy lfgU kIqf hY ijs dy iswty vjoN hux qF iswK BfeIcfry ivwc ajyhy “sLyr” pYdf ho gey hn ijhnF bfry koeI aKLbfr crcf krno vI Gfbrdf hY. kQfvfckF dI cusqI vyKo Auh smilMgI sLfdIaF dy mfmly ivwc vI ilbrlF nMU duwD Doqy dws rhy hn. afKr ieh socxf bxdf hY ik ieh swB kuJ sMBv ikvyN hoieaf hY. sLONkI ny ies bfry bhuq Koj kIqI hY aqy ies iswty `qy apiVaf hY ik ilbrlF ny Gwt igxqI BfeIcfiraF ivwc muPLq dy “kQfvfckF” dI POj hmysLf KVI rwKx vfsqy cldIaF iPrdIaF XUnIvrstIaF KohlIaF hoeIaF hn. ieh XunIvrstIaF aYsIaF hn ik lok iehnF nMU afpxf ipafrf mIzIaf, smfj syvI sMsQfvF aqy Drm asQfn hI smJdy hn jo aMdro aMdr ilbrlF dy pRcfr df sfDn bx gey hn. motf XUnIanvfd vI ilbrlF dy KUb rfs afieaf hY aqy ilbrl XUnIanvfd nMU torIaF df zrvf dy ky aYn zI pI qoN vI Kohx ivwc kfmXfb huMdy rhy hn. iehI kfrn hY ik keI XUnIan afgU aYn zI pI qoN pfsf vwt ky ilbrlF dI mdd `qy inqrdy rhy hn. jLrf iDafn nfl vyKIey qF ieh iemIgrMt hI hn jo ilbrl pfrtI dy mfieaf jflL ivwc pUrI qrF kYd ho ky rih gey hn. awj dI BMg hoeI sMsd ivwc ilbrl pfrtI dy kul 95 aYm pI sn ijhnF ivwcoN 85% kYnyzf dy iqMn mhF ngrF torFto, mFtrIal aqy vYnkUvr sLihrf jF iehnF dy afspfs dy ielfikaF ivcoN hI cuxy gey sn ijwQy iemIgrMtF dI BfrI igxqI hY. Gwt igxqI BfeIcfiraF dIaF bhuqIaF sMsQfvF ilbrl pfrtI dIaF brFcF vFg kMm krdIaF hn aqy bhuqI vfr dUjIaF ivroDI pfrtIaf dy afgU vI ies df pqf lgfAux ivwc asPLl rih jFdy hn. kYnyzf dy iemIgrMtF nfl Bry mhF ngrF `c torI pfrtI aqy aYn zI pI nMU cMgy AumIdvfr qlfsLxy vI bhuq musLkl hn jo iehnF pfrtIaF dIaF nIqIaF nMU awgy rwK ky cox pRcfr kr skx aqy lokF nMU ilbrl pfrtI dIaF nIqIaF bfry kuJ swc dws skx. sLONkI ny vyiKaf hY ik bhuqy pYr hyT btyrf af jfx dI afs rwK ky mYdfn ivwc kuddy hn aqy keI vfr ajyhy alfieMs bxf lYNdy hn jo Bfrq ivwc qF sLfied afm huMdy hn pr knyzIan isafsq ivwc 15-20 sfl pihlF qwk ajyhy alfieMs pRvfn hI nhIN sn. btyry dI qlfsL ivwc inkly iehnF AumIdvfrF nMU mdfrI iksm dy ilbrl kQfvfck afpxI ptfrI ivwc bMd btyrf ivKf ivKf ky ieMJ mohq kr lYNdy hn ik ivcfry coxF dOrfn rflF suwtx jogy hI rih jFdy hn qy bfjLI kQfvfckF dy mflk mfr jFdy hn. keI vfr qF sLONkI nMU ieMj mihsUs hox lwg jFdf hY ik bhuqy ajyhy AumIdvfvr afpxI pfrtI dIaF nIqIaF dy hI vfkPL nhIN huMdy aqy ajyhI hflq ivwc Auh kr vI kI skdy hn? ilbrlF dy isafsI kQfvfck lokF nfl iksy vI iksm df Droh kmf skdy hn pr ilbrl pfrtI nfl pUrI vPfdrI inBfAuNdy hn. kQfvfckF dI mdd nfl pYr hyT btyrf af jfx dI afs ivwc bYTy torI AumIdvfr sLONkI nMU qF “JOitaF vfly Gr qoN lwsI” Bfldy pRqIq huMdy hn. cMgf hovy jy ajyhy AumIdvfr btyry df Clfvf Cwz ky afpxI afpxI pfrtI dy pRogrfm nMU votrF sfhmxy rwKx aqy iPr ijwq dI AumId rwKx.
ilbrl aYm pI suwK DflIvfl ny ‘zrwg zIlr’ dy hwk ivwc iliKaf sI Kq! vYnkUvr dy iek pRisD aMgryjLI aKLbfr ny ieh pRgtfvf kr ky qihlkf mcf idwqf hY ik ilbrl aYm pI suwK DflIvfl ny iek ‘zrwg zIlr’ dy hwk ivwc Kq iliKaf sI. aKLbfr ny ies KLq dI kfpI pRfpq vI kr leI hY aqy ies bfry crcf vI KUb ho rhI hY. hor ijhnF adfiraF ny ies rxjIq cImf nfm dy zrwg zIlr nMU KLq idwqy sn AuhnF ivwc do gurdvfry vI sLfml hn. vYnkUvr ivwc bhuq sfry pMjfbI nOjvfn zrwg dy DMdy df isLkfr ho cuwky hn aqy hux ieh CUq dI bImfrI torFto dy afspfs vI PYlxI sLrU ho geI hY. vYnkUvr dy bhuq sfry kwtVpMQI afgUaF dI aOlfd vI ies bImfrI df isLkfr hoeI dwsI jFdI hY. zr vflI gwl ieh hY ik isafsI afgU jfxy jF axjfxy ivwc zrwg zIlrF dI mdd krn lwg pey hn. swuK DflIvfl vloN idwqf igaf KLq iek qrF nfl smrQn df KLq hI hY aqy ies ivwc koeI sLwk nhIN hY ik rxjIq cImf bfry vYnkUvr dy lok bhuq kuJ jfxdy sn aqy afs kIqI jfxI cfhIdI hY ik ies bfry suwK DlIvfl vI jLrUr jfxdy hoxgy. suwK DflIvfl ny sbMDq KLq iks gwl nMU iDafn ivwc rwK ky idwqf hY ieh qF Auh hI jfxdf hovygf pr ikAuNik sMn aKLbfr nfl Aus dI gwl nhIN sI ho skI ies leI suK DflIvfl df pwK ieh sqrF ilKy jfx qIk sONkI dI inghf ivwc nhIN sI ipaf. ieh gwl suwK DflIvfl qwk hI sImq nhIN hY sgoN torFto dy ielfky ivwc vI ajyhI crcf afm sunx nMU imldI hY ik Plfxf guwt Plfxy aYm dy nyVy hY jF Plfxy aYm pI nMU motf PMz idMdf hY. isafsI afgUaF vfsqy PMz aqy votF dI iKwc bhuq huMdI hY iehnF dovF qoN ibnF isafsI afgUaF dI gqI nhIN ho skdI. pr lokF dy ihqF nMU iDafn ivwc rwK ky votF aqy notF vfsqy jfiejL aqy pfrdrsLI ZMg qrIky apxfey jfxy bhuq jLrUrI hn. smfj aqy dysL dy Bly vfsqy isafsI afgaF nMU cfhIdf hY ik Auh ajyhy lokF qoN dUr hI rihx. -sLONkI ieMglYNzIaf PYzrl ilbrlF dI kiQq “grIn isLPt” iejL rONg isLPt! ilbrl afgU jnfb styPLn izEn ieh sfbq krn dI pUrI vfh lgf rhy hn ik AuhnF nMU nMU ivgV rhy vfqfvrx dI bhuq icMqf hY. jnfb izEN dIaF nIqIaF vwl vyKIey qF AuhnF nMU drasl pRdUsLq ho rhy vfqfvrx dI icMqf Gwt hY aqy kiQq ‘globl vfrimMg’ dI icMqf vwD hY. vfqfrvx df pRdUsLq hoxf aqy globl vfrimMg, do vwK vwK muwdy hn BfvyN iehnF df kuJ sbMD vI ho skdf hY. iehnF dovF ivwc Prk smJx vfsqy ieh Audfhrx dyxf kfPLI hovygf ik iksy Gr jF kmry df “grm” hoxf jy “globl vfrimMg” mMn ilaf jfvy qF ies Gr jF kmry dI hvf jF vfqfvrx df gMdf jF pRdUsLq hoxf “globl pRdUsLx” dy brfbr hovygf. iksy kmry ivwc grmI dy vDx dy keI kfrn ho skdy hn ijhnF ivcoN iek ies kmry ivwc BwTI jF cuwly df BKdy hoxf vI ho askdf hY jo grmI aqy DUMaF dovyN pYdf krdf hY pr grmI aqy DUmeyN dy ieko sroq qoN ibnF ies kmry ivwc grmI aqy pRdUsLx dovyN vwK vwK jF dovyN iekwTy hI iksy hor iksm dy kfrnF krky vI ho skdy sn. kmry ivwc hvf dy vhfa df pRbMD nf hoxf, hItr df lwigaf hoxf aqy kmry ivwc vwD ivakqIaF df hoxf vI kmry dI grmI vDf skdf hY. eysy qrF kmry ivwc koeI glI-sVI vsqU dI siVaFd jF bfQrUm dI axhoNd kfrn lm-mUqr dff hoxf vI pRdUsLx df kfrn bx skdf hY. lokF nMU kiQq “globl vfrimMg” dy nfhry dy ky BrmfAuxf vwKrI gwl hY aqy ieh swc vI hY ik bhuqy lok kiQq globl vfrimMg aqy globl pRdUsLx nMU ieko smwisaf hI smJdy hn. izEn vrgy isafsI afgU ies nMU pysL vI ieMJ hI krdy hn. DrqI dy AuqrI Druv qoN brPL df Kur jfxf kiQq globl vfrimMg’ dy sbUq vjoN pysL kIqf jFdf hY. dwKxI Druv qoN vI brPL dy qody Gty hn aqy ihmfilaf vrgy prbqF `qy vI brPL GtI dwsI jFdI hY. pr ieh qwQ vI iDafn ivwc rwKxf cfhIdf hY ik awj ijwQy torFto vrgy sLihr vwsy hoey hn hjLfrF sfl pihlF iewQy vI brPL dy qody hoieaf krdy sn aqy ajyhf sfieMs sfnMU dwsdI hY. Auh smF afeIs (brPL) eyjL df sI aqy ies qoN lwKF sfl pihlF kihMdy hn ik DrqI awg dy goly dy mfPLuk sI ijs nMU TMzI huMidaF bhuq smF lwgf qwd jf ky DrqI `qy vfqfvrx jIvn leI anukUl hoieaf. ieh ikvyN hoieaf aqy ikAuN hoieaf ieh qF Aupr vflf jy ikqy hY qF jfxdf hovygf pr iek gwl spsLt hY ik DrqI `qy koeI vI vsqU siQr nhIN hY aqy qbdIlI kudrq df inXm hY ijs qoN nf vfqfvrx bc skdf hY aqy nf asIN bc skdy hF aqy nf DrqI “mF” hI bc skdI hY. mnuwK iek siBak jIv hox kfrn sfnUM icMqf ieko hI hoxI cfhIdI hY asIN DrqI `qy iksy nFh-pwKI qbdIlI df kfrn nf bxIeyN ijs df KimafjLf sfzIaF aglIaF pusLqF aqy hor jIvF nMU Bugqxf pvy. kudrq jo qbdIlI ilafvygI Auh kudrq dy vws ivwc hY qy asIN cfhuMdy hoey vI aYsI qbdIlI nMU rok nhIN skFgy. ilbrl afgU styPLn izEn nMU drasl kiQq globl vfrimMg df vI iPkr nhIN hY jy huMdf qF pihlF kYnyzf dI kYbint df mMqrI huMidaf aqy iPr kYnyzf df vfqfvrx mMqrI huMidaF kuJ jLrUr krdf. jnfb izEn ny vfqfvrx df moh ivKfAux vfsqy afpxy kuwqy df nfm “ikEto” jLrUr rwiKaf sI hor kuJ nhIN sI kIqf. vfqfvrx sbMDI kIqI geI sMDI ikEto nMU lfgU krn vfsqy afpxy kuwqy df nfm ikEto rwK dyxf pMjfbI dI khfvq “Quwk nfl vVy” pkfAux vflI gwl hY. pqf lwgf hY ik iehnF grmIaF dIaF CuwtIaF dy idnF ivwc ‘izEn ilbrlF’ ny “grIn isLPt” `qy bhuq BKvIaF ivcfrF kIqIaF hn. pr jd ies bfry ies hPLqy iek srvyKx bfhr afieaf ik kYnyzf dy lok izEn dI kiQq “grIn isLPt” dy bhuqy hwk ivc nhIN hn qF bhuq sfry ilbrlF nMU votF dI icMqf pY geI aqy AuhnF “grIn isLPLt” ivwc hor isLPLt dI mMg krnI sLurU kr idwqI. jnfb “grIn isLPt” asl ivwc tYksF ivwc vfDy dI isLPLt hI hY aqy kYnyzf dy lok pihlF hI tYksF dy Bfr hyT dwby hoey hn. jnfb zIEn df iKafl hY ik jy vwK vwK iksm dy “bflx” ijs ivwc ptrol, zIjLl, hIitMg afiel, koiely, ibjlI afid `qy “grIn tYks” lgf idwqf jfvy qF ies qoN hox vflI afmdn nfl nvyN sfDn qlfsLy jfxgy ijhnF nfl kiQq globl vfrimMg rokI jf skygI. hux qyl, ptrol, ibjlI, zIjLl aqy hor iksm dy bflx qF iksy nf iksy rUp ivwc hr koeI hI vrqdf hY ijs df mqlb hY ik hr iksy `qy tYks df Bfr hor vD jfvygf. iswDy tYks dy nfl nfl aisDf boJ vI hor vD jfvygf jd trFsport df Krcf vDx nfl hr iksm dIaF rojLfnf vrqoN dIaF cIjLF dIaF kImqF vD jfxgIaF aqy nfl hI jhfjLF, gwzIaF aqy bwsF dIaF itktF dIaF kImqF vI vD jfxgIaF. jnfb izEn ies mfr qoN grIbF nMu bcfAux vfsqy iek hor pRbMD krngy ijs aDIn pihlF dysL dy lok vfDU grIn tYks adf krngy aqy ipCoN AuhnF dI slfnf afmdn dy muqfibk jy afmdn Gwt hovygI qF kuJ “iCwlV” vfps kr idwqy jfieaf krngy. ies nfl grIb lokF df koeI Bfr Gty jF Gty pr iek gwl pwkI hY ik srkfr dI aPLsrsLfhI vfsqy hor nOkrIaF pwkIaF ho jfxgIaF. ies hPLqy dy brYNptn gfrzIan aKbfr ivwc sLONkI ny ilbrl aYm pI nvdIp isMG bYNs df iek lyK piVHaf hY ijs ivwc aKLbfr ny bYNs dI rMgdfr qsvIr vI lgfeI hoeI hY. jnfb bYNs ny ies df hYWizMg kuJ ies qrF idwqf hY, “grIn isPLt imsIsfgf-brYNptn sfAUQ hlky vfsqy lfBkfrI.” sRI bYNs ny dfavf kIqf hY ik mOsm dI qbdIlI bhuq vwzI cxOqI hY aqy ilbrl pfrtI ny ies nfl isJx vfsqy “grIn isPLt” nIqI Dfrn kIqI hY. jnfb bYNs ny ‘globl vfrimMg’ vfsqy lwCydfr sLbd ‘mOsm qbdIlI’ (klfeImyt cyNj) vriqaf hY. ilbrl, lokF nMU BrmfAux vfsqy swB kuJ rlgwz krn dy afdI hn. sLONkI jfnxf cfhuMdf hY ik ivclI gwl kI hY? kI globl vfrimMg jF kiQq qOr `qy vD rhI qpsL swc muwc iek smwisaf hY aqy ies dy sbUq kI hn? ilbrlF vloN vriqaf jf irhf bdlvF sLbd hY “mOsm qbdIlI” aqy ieh mOsm qbdIlI kI hY? ikqy ieh dovyN ieko hI smwisafvF qF nhIN jF ik vwK vwK hn? kiQq qOr `qy vD rhI qpsL jF globl vfrimMg sfieMs ny JUT sfbq kr idwqI hY. aMkVy dwsdy hn ik nf DrqI df qfmmn bIqy 40-50 sflF ivwc viDaf hY aqy nf smuMdr df qfpmn hI viDaf hY. qF iPr globl vfrimMg ikwQy ho rhI hY? ipClIaF srdIaF dunIaF Br ivwc swB qoN sKLq sn aqy kYnyzf amrIkf ivwc qF brPLF dy Zyr lwg gey sn. brPL htfAuNdf sLOkI qF dUhrI mfr KFdf huMdf sI. TMz nfl do cfr hox vfsqy rMm dI KLpq aqy Krcf duwgxf ho igaf sI aqy nfl hI sLONkx qoN corIN rMm df vwD pYWg lgf ky sLONkI aksr hI PIiVaf jFdf sI ijs nfl duwgxI JfVJMb sihxI pYNdI sI. iehnF grmIaF ivwc sLONkI ny grmI dy drsLn bhuq Gwt hI kIqy hn aqy ies vfr eyarkMzIsLn bMd hI rwiKaf hY. ies nfl pfTk sihmq hoxgy ik ieh grmIaF pihlF nfloN Gwt grm sn. sLONkI spirMgzyl ivwc rihMdf hox kfrn ieh nhIN jfxdf ik jnfb bYNs dy hlky ivwc ikMnI ku grmI peI hY? sMBv hY ik globl vfrimMg df asr jnfb bYNs dI “imsIsfgf brYNptn sfAUQ” rfeIizMg ivwc vwD hovy. rhI gwl klfeImyt cyNj dI ieh sLbd bdlvyN arQ rwKdf hY aqy ies nfl kuJ vI sfbq nhIN huMdf ik ieh lok grmI vD jfx dI sLkfieq krdy hn jF srdI vD jfx dI sLkfieq krdy hn? aqy ies dy sbUq kI idMdy hn qy ies df ielfjL kI dwsdy hn? ajy qwk ielfjL vDyry tYks hI dwisaf jf irhf hY. amrIkf ny dunIaF dy smuMdrF ivwc keI sYNkVy svYcflk XMqr Cwzy hoey hn jo lgfqfr qfpmn rIkfrz kr rhy hn aqy eysy qrF pulfV ivwc vI keI XMqr DrqI dy vfXUmMzl df qfpmn lgfqfr cYWk kr rhy hn pr ajy qwk globl vfrimMg df koeI sbUq nhIN imilaf. rhI gwl pRdUsLx dI, ieh iek vwKrf muwdf hY aqy vD rhy pRdUsLx qoN hr koeI icMquq hY. pRdUsLx isrPL hvf ivwc hI nhIN vD irhf ieh qF pfxI dy sroqF aqy DrqI dI sqfh `qy vI vD irhf hY. ilbrlF dI kiQq grIn isLPt, ies bhu-pwKI pRdUsLx bfry KfmosL hY aqy globl vfrimMg jF lwCydfr bdl “klfeImyt cyNj” dI kr rhI hY. “globl vfrimMg” vfsqy hvf ivwc kfrbn zfieaksfeIz gYs dI imkdfr ivwc nfmfqr vfDy nMU ijLMmyvfr dwisaf jf irhf hY aqy ies gYs nMU jLihr dy qOr `qy pysL kIqf jf irhf hY. jdik swc ieh hY ik ieh gYs “jIvn-cwkr” df muwK ihwsf hY. kfrbn zfieaksfeIz dI axhoNd ivwc bnspqI pYdf hI nhIN ho skdI aqy bnspqI dI axhoNd ivwc DrqI `qy jIvn jF sfh lYx vfly jIv nhIN rih skdy. drasl jIvn df shfrf hI “kfrbn akscyNj” hY jo sfh lYx vfly jIv aqy bnspqI iek dUjy qoN afksIjn gYs aqy kfrbn zfieaksfeIz dy adfn pRdfn nfl krdy hn. ies gwl `qy sihmqI hY ik dunIaF ivwc kfrbn zfieaksfeIz gYs ivwc bhuq hI mfmUlI vfDf hoieaf hY pr ies df koeI burf asr ipaf hovy jF pYx dI sMBfvnf hovy ies df ajy qwk koeI sbUq nhIN hY. jy ikqy hvf dI bxqr `qy inghf mfrI jfvy qF ilbrlF df JUT Jwt PiVaf jfvygf. hvf dI bxqr jfnx vfsqy hvf df sYNpl iks pwDr qoN ilaf jFdf hY ieh Aus `qy inrBr krdf hY. mYdfnI ielfikaF ivwc DrqI dI sqfh qoN hvf df sYNpl ilaf jfvy qF ies ivwc 78% nfeItrojn, 21% afksIjn, 1% hor bhuq sfrIaf gYsF hn ijhnF ivwc ilbrlF dI kiQq “jLihr” kfrbn zfieaksfeIz isrPL 0[033% hI hY. hvf ivwc qIjy nMbr `qy argn gYs hY ijs dI imkdfr 0[93% dwsI jFdI hY. globl vfrimMg df rOlf pfAux vfly ieh afKdy hn ik hvf ivwc vD rhI kfrbn zfieaksfeIz gYs, sUrj dIaF ikrnF nMU vDyry jjLb krdI hY aqy ikAuNik ieh gYs afsIjn vFg iek qwq nhIN hY sgoN iek kMpfAUNz hY ies leI ies dy axU ivwc sUrj dI rOsLnI nfl ihljul huMdI hY ijs nfl hrfrq (grmI) vDdI hY. ies mfmly ivwc kfrbn zfieaksfeIz gYs `qy pMjfbI dI khfvq “nMgI ny kI nhfAuxf aqy kI incoVnf” pUrI ZukdI hY. ijs gYs dI hvf ivwc kul imkdfr 1% dy qIhvyN ihwsy qoN vI Gwt hY Bfv 0[033% hY Auh sUrj dIaF ikrnF ikMnIaF ku jjLb kr skdI hY jd ik ieh kuJ kroVF sflF qoN ho irhf hY. hvf ivwc pfxI dI imkdfr kfrbn zfieaksfeIz qoN ikqy vwD hY aqy ieh BfPL (vftr-vypr)dy rUp ivwc mOsm muqfibk Aupr Qwly vI bhuq jFdI hY. hvf ivwc pfxI dI iswl sUrj dIaF ikrnF nMU kfrbn zfieaksfeIz nfloN ikqy vwD qyjLI nfl jjLb krn dI smrwQf rwKdI hY. kI ilbrl dwsxgy ik ies df klfeImyt cyNj `qy kI asr pYNdf hY? mnuwK, hor jIv, motr kfrF, PYktrIaF aqy sUrj dI Duwp lgfqfr hvf ivwc pfxI suwt rhy hn ikqy ilbrl ies nMU rokx dI skIm vI qF nhIN bxfeI bYTy? globl vfrimMg vfsqy qF ies `qy vI pfbMdI lgfxI pvygI aqy iPr sfh vI igx ky hI lYxy ipaf krngy! brYNptn gfrzIan vfly lyK ivwc jnfb nvdIp bYNs awgy ilKdy hn ik ilbrlF dI grIn isPLt aDIn kfrbn zfieaksfeIz pYdf krn `qy tYks lwgygf jo ik pihly sfl grIn isPLt lfgU huMdy sfr (jo ik ilbrlF nMU JMzI vflI kfr jF kursI imlx nfl sLurU hovygI) iek twn gYs `qy 10 zflr hovygf aqy hr sfl vDdf vDdf cOQy sfl ivwc iek twn kfrbn zfieaksfeIz pYdf krn `qy 40 zflr pRqI twn ho jfvygf. awgy bYNs jI tYks nfl KflI kIqIaF jybF nMU kuJ shfrf dyx vfsqy afmdn tYks `c mfmUlI ktOqI dI gwl dwsdy hn. Bfv pihlF vfDU tYks vsUilaf jfvygf aqy iPr kuJ vfps kr idwqf jfvygf ijs df pRbMD krn `qy ilbrl srkfr sYNkVy imlIan zflr hor KrcygI. ilbrlF dy clfk idmfg dI kfZ vyKo ieh afK rhy hn ik ilbrlF dI grIn isLPt “plUtrF” nMU hI tIkf lgfvygI. jnfb bYNs ilKdy hn ik ilbrlF dI grIn isLPLt buinafdI qbdIlI krygI ijs nfl plUtrF dIaF jybF ivcoN zflr kwZ ky vfps quhfzIaF (lokF) dIaF jybF ivwc pfey jfxgy. qy plUtr kOx hn jnfb? kOx hY jo qyl, ptrol, zIjLl, ibjlI (qyl, gYs aqy koiely dy plFtF qoN vI bxdI hY), hIitMg leI gYs jF qyl nhIN vrqdf jF Auprokq iksm dy sroqF nfl cwlx vflIaF PYktrIaF, trFsport afid nMU iswDy jF aisDy qOr `qy nhIN vrqdf? jo kfrF nhIN clfAuNdy Auh ptrol jF zIjLl `qy lgfieaf “grIn tYks” nhIN dyxgy pr Auh pbilk trFsport dy vDx vfly ikrfey dy aiVwky af jfxgy. kI brYNptn, torFto, aftvf, vYnkUvr jF hor sLihrF ivwc cwlx vflIaF bwsF qyl nhIN KFdIaF aqy plUtr nhIN hn? kI trwk, hvfeI jhfjL aqy ryl gwzIaF jo sfzy vfsqy KfxpIx, mfnx, rihx aqy pihnfx vflf smfn Zoh rhIaF hn Auh qyl qoN ibnF hI cwl rhy hn? kI jnfb bYNs aqy Aus dy grIn isPLt vfly afgU df nvF tYks AuhnF `qy nhIN Tukygf? kI jnfb bYNs jF jnfb grIn isLPt (izEn) ieh spsLt dwsxgy ik zflr ikhnF dIaF jybF ivcoN kwZy jfxgy aqy ikhnF dIaF jybF ivwc pfey jfxgy? sLONkI nMU qF “lokF dy iCqr aqy lokF dy isr” vflI gwl jfpdI hY. sLONkI slfh dyvygf ik grIn isPLt `qy ivsLvfs krky ilbrlF nMU votF pfAux vfly afpxIaF jybF rfq nMU KflI krky ibsqry df afnMd mfixaF krn, kI pqf kdoN ilbrl “plUtrF” dIaF jybF KflI krky AuhnF dIaF jybF Brn af Dmkx! aKy koh nf cwlI bfbf iqrhfeI! ajy jnfb izEn ny grIn isPLt DUm-DVwky nfl pysL hI kIqI sI ik hux ies grIn isPLt ivwc hor isLPt dI gwl krn lwg pey hn. lokF nMU mfmlf gMDlf jfpx lwg ipaf hY ijs nfl ilbrlF dIaF votF nMU kuMzI vwjdI jfpdI hY. ies df tfkrf krn vfsqy ilbrlF ny nvIN PV mfrI hY aKy grIn isLPt dy iksfnF, trFsport aqy iPsLrI `qy pYx vfly mfVy asr nMU Gwt krn vfsqy sMBfvI ilbrl srkfr iksfnF, iPsLrI (mwCI ieMzstrI) aqy trFsport nMU tYks krYizt dyvygI. ilbrlF dIaF momoTgxIaF “tYks grYb” dI iek socI smJI koisLsL hI hY qy ilbrl lokF dIaF tYksF duarf jybF kwtx dy mfhr hn. sLONkI qF iehI afKygf ilbrlF dI “grIn isPLt” iejL rONg isPLt, loko KLbrdfr ho jfE! -sLONkI ieMglYNzIaf ‘gurmiq isDFqF’ dy aKOqI rfKy afp kurfhy pY gey jfpdy ny! kuJ lokF ny afpxy afp nMU “gurmiq isDFqF” dy rfKy hox df iKqfb dy rwiKaf hY aqy Auh kdy vI ajyhf vylLf ajfeIN nhIN jfx idMdy jd iswKI isDFqF dI rfKI vfsqy ibafn dfigaf jf skdf hovy. byquky ibafn dfgxy hI AuhnF df ikrdfr bx igaf hY aqy Auh ibafnF rfhIN ajyhf sfbq krn dI koisLsL krdy hn ijs qrF ‘iswK’ afm iensfnF vrgy iensfn nf ho ik iksy Kfs iksm dy “supr iensfn’ hox ijhnF ivwc gux hI gux hox qy aOguxF dI JrIt qwk vI nf hovy. koeI iPlm bxy qF Jwt iswKI nMU KLqrf KVn dy ibafn dfg idwqy jFdy hn aKy Plfxy df ikrdfr iswKI ikrdfr nfl Zukdf nhIN hY aqy Plfxy df ikrdfr krn vfly dI pgVI df stfiel shI nhIN hY. ajy huxy ijhy rIlIjL hoeI iPlm “isMG iejL ikMg” vylLy qF kuJ ihMsf vI hoeI hY. ies iPlm nMU rIlIjL krn qoN pihlF iswK kwtV pMQIaF nMU KusL krn vfsqy ies dy inrmfqfvF aqy aYktrF nMU vIh pfpV vylxy pey hn. hr iensfn drasl iensfn hI hY aqy Aus ivwc iensfnF vfly gux vI huMdy hn aqy aOgx vI nflo nfl huMdy hn BfvyN Auh iksy vI Drm, iPrky jF jLfq nfl sbMDq hovy. ieh sMBv hI nhIN hY ik iksy Drm jF iPrky ivwc supr stfr aqy sMq ispfhI hI hox aqy ieh pYmfnf iswKF `qy vI pUrI qrf Zukdf hY. iswKF ivwc ijwQy vDIaf qy pocvIaF pgVIaF vfly imlxgy AuWQy BwdIaF pgVIaF vfly vI imlxgy ijs df kfrn grIbI vI ho skdI hY qy pCiVafpn vI ho skdf hY. ieh gwl topIaF aqy aMgryjLI hYtF vfilaF `qy vI pUrI qrF ZukdI hY aqy jtFDfrIaF aqy boidaF vfilaF `qy vI brfbr ZukdI hY. bhuq rOlf pfieaf jFdf hY ik iswK Drm bhuq mfzrn Drm hY aqy ieh sfieMs nfm mylL KFdf hY. iswK bhuq bhfdr, imhnqI aqy iemfndfr hn. pr jd aslIaq sfhmxy afAuNdI hY qF iswKF ivwc ijwQy imhnqI, bhfdur aqy iemfndfr sfhmxy afAuNdy hn AuWQy ivhlV, nsLeI, smglr, kuVImfr aqy hor qrF qrF dy aOguxF vfilaF dI vI koeI kmI nhIN hY. iswKF dI isrmOr Dfrimk sMsQf sLRomxI kmytI dIaF coxF ivwc zozy, BuwkI, aPIm, sLrfb aqy notF dIaF pMzF dI Brmfr dIaF rportF hr vfr pVHn sunx nMU imldIaF hn. rfj ‘rfjy’ df sI jF hux vflf jF pihlF vflf bfdl df, vwzIKorI dy ikwsy bhuq lMby lMby hn. dovyN hI iswK srdfr hn aqy hn vI rwjypuwjy srdfr pr kurwpsLn dy dosL dovF `qy hI lgdy hn aqy dovyN iek dUjy `qy lgfAuNdy hn. akflI afgU hox kfrn bfdl qF hY hI isK afgU aqy dUjy pfsy kYptn amirMdr isMG iswK kwtVpMQIaF df mnpsMd afgU hY. dovF ivcoN vDIaf iswK aqy Gwt kurwpt kOx hY ies `qy qF mwqByd ho skdy hn hn pr ieh gwl hr iswK mMn jfvygf ik pUrI qrF duwD Doqy dovyN hI nhIN hn. jy dovyN isKr dy iswK afgU duwD Doqy nhIN hn qF ieh koeI acMBy vflI gwl nhIN hY ikAuNik Auh dovyN iensfnF vrgy iensfn hn. drasl acMBy vflI gwl qF Auh lok kr rhy hn jo ieh pRBfv dyx dI koisLsL ivwc rihMdy hn ik iswK iksy “supr iensfn” df nfm hY. jykr “supr iensfn” vflf tIcf rwiKaf jfvy qF ieh koeI mfVI gwl nhIN hY pr jy dfavy hI inwq ieh kIqy jfx ik iswK aY huMdy hn jF iswK aOh huMdy hn pr ProilaF ivcoN ieh inkly ik iswKF ivwc BrUx hwiqaf swB qoN vwD, nsLy swB qoN vwD, irsLvqKorI swB qoN vwD, afpsI KihbfjLI swB qoN vwD, qF iPr sqvIr drasl AultI njLr afAuNdI hY. jo dfavy krdy hn ik iswK gAU grIb dI rfKI krdf hY Auh pMjfb ivwc muMizaF aqy kuVIaF df anupqfk dr pVH ky gwl krn, kI mfdf BrUx ‘gAU-grIb’ dI kYtfgrI ivwc nhIN afAuNdf? hF iswK df afsLf gAU grIb dI rfKI krn df ikhf jfvy qF gwl mn lwgdI hY aqy iPr AuhnF nMU JfVF pfAux df rsqf vI Kuwldf hY jo ies dy Ault cldy hn aqy dfavy supr iswK hox dy krdy hn. jo ieh dfavy krdy hn ik iswK gurU dy BYa ivwc rihMdf hY aqy gurU dy siqkfr vfsqy afpf kurbfn krn qoN ipwCy nhIN htdf AuhnF nMU gurdvfiraF ivwc inwq huMdy JgiVaF dIaF rportF pVHnIaF cfhIdIaF hn qy vIzIE rportF vyKxIaF cfhIaF hn ijwQy iswK iek dUjy dIaF pwgF Auqfrdy hn aqy lMgr dy BFzy hiQafrF vFg vrqdy hn. ajy mhInf jF zyz ku mhInf pihlF “guru df BYa aqy siqkfr” krn vfly iswKF df iek BfrI iekwT brYNptn dy gurdvfry ivwc hoieaf sI ijwQy KUMnKrfbf puils dI BfrI iqafrI aqy hfjLrI kfrn bc igaf sI. hux adflqI kys dIaF sMBfvnfvF kfrn gurU dI golk nMU qrylIaF af rhIaF hn. ieh Bfxf anykF vfr torFto mhFngrI dy afspfs dy gurdvfiraF ivwc vfpr cuwkf hY aqy vfpr ieh dunIaF dy hr dysL dy iksy nf iksy gurdvfry ivwc vI cuwikaf hY. bicaf ies qoN nf qyjf isMG smuMdrI hfl hY ijwQy iswKF dI imMnI sMsd dy ajlfs huMdy hn aqy nf mMjI sfihb aqy nf akfl qKLq dy sfhmxy vflf ihwsf hI bc sikaf hY ijwQy pwgo lwQI dIaF keI vfr nObqF afeIaF hn. ajy ipwCy ijhy hI ptnf sfihb dy jQydfr nMU Dwky aqy dbky pY ky hty hn. ajy kwl hI sLONkI ny iek Kbr pVHI hY jo kuJ ies qrF hY, “iswK Drm srbwq df Blf mMgx vflf pr inafrf Drm hY. ies df iksy vI hor Drm dy rIqI irvfjF nfl dUr df vI koeI sbMD nhIN. ies gwl df pRgtfvf qKLq sRI kysgVH sfihb dy muwK syvfdfr igafnI qrlocn isMG ny kIqf. AunHF ikhf ik iek ihMdI aKLbfr vloN sRI gurU nfnk sfihb vloN byby nfnkI qoN rKVI bnHvfAux dI CfpI geI qsvIr mnGVq hY, jdoN ik rKVI df gurmiq isDFqF nfl dUr df vI koeI sbMD nhIN. igafnI qrlocn isMG ny ikhf ik iswK Drm nfl sbMDq iksy vI iksm dI qsvIr jF lyK Cfpx qoN pihlF gurmiq isDFqF bfry jfxkfrI lY lYxI cfhIdI hY qFik iksy iksm df vfd ivvfd nf hovy. iswK imsLnrI kflj dy ipRM[ suirMdr isMG ny ies bfry ikhf ik iswK Drm ivc aOrq nUM mrd dy brfbr df drjf idqf igaf hY, jdoN ik sfry dysL dy purfqn DrmF muqfbk aOrq qy mrd `c jLmIn asmfn df PLrk hY. ieho kfrn hY ik dUjy DrmF ny aOrq nfl hmysLf hI ivqkry qy pwKpfq dI nIqI apxfeI hY. iehI nhIN smfjk qOr `qy vI aYsy iqAuhfr eIjfd kr idqy gey ijs nfl aOrq ivc gLulfmI dI Bfvnf BrI jFdI hY. AunHF ikhf ik rKVI vI aYsf hI iqAuhfr hY ijs `c aOrq dy mn ivc ieh idRV krvfieaf jFdf hY ik Auh apxI riKaf afp nhIN kr skdI sgoN Aus nUM Brf dy rUp ivc riKaf leI mrd dI loV hY pr iswK Drm ivc ies nUM pRvfn nhIN kIqf igaf. iswK aOrqF apxI riKaf afp krn dy smrwQ hn.” Auprokq KLbr dI hYWzlfeI kuJ ies qrF hY, “rKVI df gurmiq nfl koeI sbMD nhIN -igafnI qrlocn isMG.” ies nMU mMnIey qF hux iswKI isDFqF nMU rwKVI qoN vI KLqrf KV igaf pRqIq huMdf hY. pihlF isKI isDfqF nMU ivkrmI kYlMzr aqy cMd dI cfl qoN KLqrf KV cuwkf hY ij dy tfkry vfsqy pfl isMG puryvfl dI eIsfeI kYlMzr dI nkl mfr ky bxfeI geI jMqrI “tYNk” bxf ky KVI kIqI geI sI. isPqF ijMnIaF mrjLI krn pr ieh nklI jMqrI hr vfr tYst mYc smyN Pyhl ho jFdI hY. ajy ipCly idnIN 15-16-17 agsq nMU bfbf bkflf dy ieiqhfsk gurdvfry ivwc “rwKV puMinaF” df BfrI mylf lwg ky hitaf hY jo ik cMd dI cfl muqfibk “puMinaF” jF pUry cMd mOky lgdf hY. ieh AuhI puMinaF hY ijs qoN “iswKI isDFqF” nMU bcfAux vfsqy pfl isMG puryvfl dI jMqrI nMU mUhry kIqf igaf sI. ieh kuJ kwqk dI pUrnmfsLI nMU vI hovygf aqy hr idvflI, lohVI, rwKVI aqy hor iqAuhfrF mOky huMdf rhygf. kdy dwisaf jFdf hY ik iswKI isDFqF muqfibk sOdf vfly sfD df gunFh muafPI Xog nhIN hY aqy kdy grIb “pRymIaF” nMU nfm crcf, ivafh aqy mudry PUkx qoN qlvfrF dIaF nokF `qy roikaf jFdf hY. jQydfr igafnI qrlocn isMG ijhnF ieh ibafn dfigaf hY ik “rKVI df gurmiq nfl koeI sbMD nhIN” AuhnF qoN sLONkI ieh pwuCxf cfhygf ik BrUx hwiqaf, nisLaF dy syvn aqy kurpsLn df gurmiq isDfqF nfl kI sbMD hY? iehnF iqMnF kukrmF ivwc pMjfb dysL df mohrI sUbf hY aqy suK nfl pMjfb hY vI iswK mjfrtI sUbf aqy swc iehI hY ik Bfrq ivwc ijwQy ijwQy iswKF jF pMjfbIaF dI vwD vsoN hY AuWQy AuWQy hI ieh iqMno kukrm mUhrlI kqfr ivwc hn. jo kMm bMgfl ivwc 50 rupey dI kurwpsLn nfl ho jFdf hY Auh idwlI ivwc 100 aqy pMjfb ivwc 200 rupey nfl huMdf hY. kI kdy jQydfr igafnI qrlocn isMG jI ny iehnF kukrmF dI rokQfm vfsqy vI kdy koeI ibafn dfigaf hY? mnuwK dI hr afdq, hr mudrf df sbMD Aus dy Dfrimk isDFqF nfl nf qF hoxf jLrUrI hY aqy nf hI huMdf hY. rIqI rvfjF df sbMD mnuwK dy sdIaF dy ipCokV, mnuwK dy ieiqhfs aqy purfxIaF rsmF nfl vI huMdf hY ijhnF ivcoN krI Dfrimk aqy keI gYr-Drimk huMdIaF hn. sLONkI nMU qF gurmiq isDFqF dy aKOqI rfKy afp hI kurfhy pY gey jfpdy ny! -sLONkI ieMglYNzIaf iemIgrysLn lYx leI jfalI sLfdIaF dy pMgy!
Bfrq aqy pfiksqfn vrgy grIb dysLF dy lokF vfsqy kYnyzf jF hor pwCmI dysLF dI iemIgrysLn lftrI inklx vflI gwl hY. kOx nhIN cfhuMdf ik Aus dI lftrI inkl afvy? bws iehI kfrn hY ik irsLiqaF ivwc Kot pYx df aqy afey idn ho rhIaF jfalI sLfdIaF aqy qlfkF df. keI vfr lY dy ky kIqIaF geIaF sLfdIaF iek dI QF do do qlfkF df vI kfrn bxdIaF hn. ies nfl hI Prfz mYirjL aqy mYirj afPL knvInIaMs vrgy lPJLF df jnm hoieaf hY. ies kfrn hI awj iemIgrysLn PFrm Brn vylLy iksy vkIl jF kMnsltYNt kol jfxf pYNdf hY ho svflF dI lMbI ilst sfhmxy rwK idMdf hY aqy swuK nfl PIs vI KrI cfrj krdf hY. isafxy lok qF Bfrq ivwc ivafh krn jfx qoN pihlF hI vkIl dI slfh lY lYNdy hn aqy Poto aYlbMmF ikMnIaF lYxIaF hn, ivzIE iks qrF dI bxfAuxI hY aqy hMnImUn ikwQy jfxf hY, dIaF skImF GVH lYNdy hn. ijs pMjfb ivwc 15 ku sfl pihlF “hMnImUn” sLbd df arQ vI koeI nhIN sI jfxdf Aus pMjfb ivwc awjkwl lok “hMnImUn” `qy jfx lwg pey hn. swc qF ieh hY ik “hMnI” ivcoN imTfs qF iemIgrysLn dI mohr lgdy sfr hI KLqm ho jFdI hY aqy iPr sLuru huMdI hY qohmqF, adflqI kysF aqy mIzIaf ivwc ctpty lykF dI lVI. ies “hMnImUn” ny pMjfb ivwc lMbIcOVI ieMzstrI KVI kr idwqI hY ijs ivwc keI mYirj pYilsF nMU ncfrF dy nfl awjkwl nklI mfpy, mfmy, cfcy, qfey, BUaf, PUPIaF aqy jFjI vI rwKxy pYNdy hn. ies nfl kYnyzf aqy pMjfb dovF dI afriQkqf nMU hI lfB ho irhf jfpdf hY. lfB qF AuhnF pirvfrF nM UvI ho irhf hY jo pMjfb ivwc muMzf jF kuVI ivafh ky Gr KrIdx leI zfAUn pYmMt jogI mfieaf vsUl lYNdy hn. lfB AuhnF nMU vI huMdf hY ijhnF dI lftrI inkl afAuNdI hY BFvyN AuhnF ny lftrI “itkt” KrIdx vfsqy jLmIn hI ikAuN nf vycI hovy. kMm Krfb qF Aus mOky huMdf hY jd ies sOdy ivwc iek iDr byeImfn hovy jF nvF irsLqf iek iDr vfsqy sOdf aqy dUjI vfsqy aslI hovy. jd aslIaq sfhmxy afAuNdI hY qF qkrfr sLurU huMdf hY aqy iPr gMzy dI iCwlF vFg sfrI Kuwdo iKlr jFdI hY. gfAuNdf pMjfb ryzIE `qy ies hPLqy jo iek kys crcf ivwc afieaf hY Auh bhuq hYrfn krn vflf hY. pihlF iek ibrD mfqf afpxf duKVf suxfAUNdI hY ijs ny afpxf puwq pMjfb jf ky cfvF nfl ivafihaf huMdf hY aqy nUMh rfxI dI AuzIk krdI dIaF awKF pwk jFdIaF hn. pMjfb PyrI dOrfn ies mfqf dy isr df sfeIN vI rwb nMU ipafrf ho jFdf hY aqy mfqf dIaF afsF nUMh-pwq dI sLfdI ivcoN nvIN pIVHI dI AuzIk ivwc hn. iksy nftk vFg nUMh rfxI kYnyzf afAuNdI jLrUr hY pr mfqf nMU ies df pqf lokF qoN keI hPqy ipwCoN lgdf hY. gfAuNdf pMjfb `qy mfqf dI drd khfxI ajy cldI hI huMdI hY ik nUMh rfxI stUzIE nMU Pon KVkf idMdI hY aqy juvfbI qohmqF dI JVI lgfAuNidaF suhry pirvfr `qy 30-35 lwK mMgx df dosL aqy afpxy pqI `qy Aus nMU nf rwKx dI gwl afKx df dosL qfV krky lgf idMdI hY. ieh swB dosL bhuqy hYrfn krn vfly nhIN hn ikAuNik hr koeI jfxdf hY ik pMjfb ivwc “muwl” hux 10 qoN 40 lwK qwk jFdf hY aqy knyzIan aiDkfrI vI ies bfry KUb jfxdy hn iesy kfrn qF kys hor guMJldfr ho rhy hn. nMUh rfxI mfqf nMU bhuq cMgI vI afKdI hY aqy pYsy mMgx df dosL vI jfrI rwKdI hY jo ik Auh afpxy pqI isr mVdI hY. swc kI hY ieh qF dovyN iDrF jF prmfqmf afp jfxdf hY pr sLONkI dI asl hYrfnI vflI gwl ieh hY ik ies kys dI nfiekf (nUMh rfxI) ieh gwl ryzIE `qy gwl bfq dOrfn spsLt mMn jFdI hY ik Aus ny ivafh kYnyzf afAux vfsqy hI krvfieaf sI pr sLfdI Aus dI aslI sI. Bfv jy drfV nf pYYNdI aqy Aus nMU Aus dy mfpy kYnyzf swdx dI grMtI iml jFdI qF ivafh cldf rihxf sI. ies mfmly ivwc nUMh rfxI ny ryzIE `qy mfqf nfl rfbqf kfiem krn dI iewCf BfvyN Kuwl ky pRgt nhIN kIqI pr ies qoN ienkfr vI nhIN kIqf jd ik mfqf ny hux irsLqf joVn qoN ienkfr kr idwqf hY. ryzIE `qy afKI geI hr gwl dI irkfrizMg koeI vI kr skdf hY aqy stysLn nMU vI ieh 28 idn qwk jLrUr rwKxI pYNdI hY. aqy ieh rIkfrizMg lYx vfsqy koeI drKfsq vI dy skdf hY aqy srkfr dy ivBfg vI ies nMU pRfpq kr skdy hn. jo gwl nUMh rfxI ny Tfh kr ky afK idwqI hY Auh Aus dI zIportysLn df aDfr vI bx skdI hY.
kbwzI iKzfrIaF nMU vIjLy sLONkI ny duafey! kYnyzf kbwzI kwp mOky iKzfrIaF nMU vIjLy duafey jfx dy bhuq crcy hoey hn. suwK nfl vIjLy dy crcy kbwzI dI Kyz nfloN vI vwD hoey hn. sLfied ies kfrn ik kwbzI kwp ijs ny ijwqxf sI Auh ijwq igaf aqy ijs ny vyKxf sI Auh vyK gey jy kuJ bcdf sI qF Auh “krYizt” dI Kyz hI sI ies leI keI lok ies ivwc kuwd pey. keIaF df ies ivwc rol vI hovygf. kuJ ku df mfVf motf hovygf aqy sLONkI vrgy ajyhy hmfqV vI ho skdy hn jo vgdI gMgf ivwc hwQ Do ky KusL hoxgy. hfjLr Auh vI sn ijhnF ny ieh Kyz krvfeI sI aqy vIijLaF vfsqy keI drvfjLy KVkfey sn. Auh vI sn ijhnF dy vIjLy dyx aqy dvfAux vfilaF nfl iswDy sbMD hn aqy Auh vI sn jF sI ijs dy dsqKqF nfl vIjLf jF primt jfrI huMdf hY. sLONkI dI murfd ieMigrysLn mMqrI bIbI izafn iPnly qoN hY jo afpxI pfrtI dy aYm pI vfijLd Kfn aqy aYm pI bnx dy kuJ cfhvfnF smyq hfjLr sI aqy iehI hfl aYn zI pI dy afgU jnfb jYk lyatn df hY jo afpxI pUrI tIm nfl hfjLr sI. vIjLy duafAux ivwc rol adf krn df klym Aus ny vI kIqf hY. iehI kuJ cMgIgVH ivwc knyzIan dPLqr Kuwlx mOky hoieaf sI aqy iehI kuJ Bfrq dI dUhrI nfgirkqf imlx mOky vI hoieaf sI. hux jy Blf sLONkI afK dyvy ik kbwzI iKzfrIaF nMU vIjLy sLONkI ny duafey hn qF ies nfl iksy df kI ivgV jfvygf? kbwzI mOky gey keI drsLkF ny sLONkI nMU iek hor ipafrI khfxI suxfeI hY. drsLk swjxF muqfibk jd iemIgrysLn mMqrI bIbI iPnly styj `qy afeI qF drsLkF ivwc bhuq rOlf pYx lwg ipaf. kuJ lokF nMU lwigaf ik bhuqy drsLk bIbI nMU sunxf nhIN cfhuMdy. pr jd iek swjx mfeIk qoN pfsy hoieaf qF lok vI sLFq ho gey aqy bIbI iPnly bhuq afrfm nfl bolI aqy suxI geI. iek prcy ny ieh ilK vI idwqf sI ik lokF dy rOly df insLfnf bIbI izafn iPnly nhI sI. sLONkI nMU Xfd hY ik ieh kuJ cfr sfl pihlF sLurU hoieaf sI jd kYnyzf ivwc smilMgI sLfdIaF dy kfnUMnIkrn dy crcy jLorF `qy sn aqy iPr pfl mfritn dI srkfr ny ieh kfrf kr iviKfieaf sI ijs df Dfrimk ibrqI vfly lokF ny zwt ky ivroD kIqf sI. pMjfbI, Kfskr iswK BfeIcfry ivwc vI ies df pUrf ivroD hoieaf sI. lok eyny ivroD ivwc sn ik AuhnF dI koeI pysL nhIN sI cwl skI aqy aMq nMU ieh ivvfdgRsq ibwl kfnUMn bx igaf sI. pr lok ies Buwl nf sky aqy AuhnF smilMgI sLfdIaF dy hwk ivwc Bugqx vfly isafsI afgUaF df kwbzI dIaF styjLF `qy cVnf hI bMd krvf idwqf sI. nf lok AuhnF nMU sunx aqy nf Auh cVHn df hIaf krn. sLfied lokF nMU hfimltn ivwc smilMgI sLfdIaF df muwdf iPr iksy kfrn Xfd af igaf sI. -sLONkI ieMglYNzIaf aKy Bfrq nMU ihMdosqfn afKx vfly PfsLIvfdI hn! bfibE qF iPr bfby nfnk bfry kI iKafl aY? iswK BfeIcfry nMU awj ijMnf KLqrf afpxy kcmrV igafnIaF aqy Dfrimk afgUaF qoN hY Enf hor iksy bfhrI qfkq qoN nhIN hY. gwl hr vfr isafsI afgUaF dI hI kIqI jFdI hY pr ieh kMm isafsI afgUaF df nhIN hY ik Auh lokF nMU Dfrimk syD dyx ieh kMm qF Dfrimk afgUaF ny krnf huMdf hY. ieh gwl vwKrI hY ik awj 21vIN sdI ivwc vI aYsy isK mfhrF aqy buwDIjIvIaF dI Gft nhIN hY jo ajy vI isKF df Drm aqy isafsq iek dwsdy hn. ies gMdly nfl nf isafsq imafrI rhy skI hY aqy nf hI Drimkqf isafsI gMdlypn qoN bc skI hY. jy iswKF df Drm aqy isafsq iek hn qF iPr iswKF dI iek hI isafsI pfrtI hoxI cfhIdI pr iewQy `qF akflI dl hI drjun ku hn hor pfrtIaF dI igxqI qF vwKrI hY. hflq qF eynI Krfb hY ik iswKF dy qF pMj jQydfr vI kdy lgfqfr pMj idn afsps ivwc sihmq nhIN hoey. ajy kwl qwk qF jQydfr vydFqI jo akfl qKLq dy jQydfr sn qy nfl hI drbfr sfihb dy gRMQI vI sn aqy AuhnF dy purfxy sfQI igafnI pUrn isMG jo ik afp akfl qKLq dy jQydfr rhy sn `qy hux hirmMdr sfihb dy gRMQI hn, iek dUjy qoN cOr sfihb dI syvf vfsqy iswDf cOr PVn vfsqy vI iqafr nhIN sn aqy AuhnF dy ivckfr iek gRMQI cOr dy adfn-prdfn vfsqy KVf krnf pYNdf sI. ajyhI hflq ivwc Drm aqy isafsq dy iek hox df nfhrf inrf Clfvf aqy DoKf hI hY. zyZ ku mhInf pihlF sLONkI kuJ irsLqydfrF nMU inafgrf PfljL ivKfAux lY ky igaf aqy vfps muVdy vkq rfq ho geI aqy ies nfl iek rfq nMU ryzIE `qy cldf pMjfbI pRogrfm sunx df sbwb bx igaf. AuNJ qF sONkI rfq nMU 10 vjy qoN ipCoN jfgx dI mfr nhIN Jwl skdf aqy sLONkx qoN corIN gYrfj ivwc jf ky lgfieaf rMm df do ko aONs df iewk pYWg sLONkI nMU 10 ku imMtF ivwc supny vyKx lgf idMdf hY. inafgrf PfljL vfps muVdy ies ryzIE pRogrfm `qy kuJ kflrF dIaF gwlF df afnMd mfnx df mOkf iml igaf. jd sLOkI ny ryzIE dI iZmrI afn hI kIqI sI qF iek kflr afpxI gwl afK irhf sI. jo sONkI ny lgdy hwQ suixaF Aus ivwc ieh kflr Bfrq nMU ihMdosqfn afKy jfx `qy sKLq ieqrfjL krdf hoieaf lohf-lfKf ho irhf sI. ies iswK kflr df qrk sI ik jd kuJ lok Bfrq nMU ihMdosqfn afKdy hn qF Aus vrgy iswKF nMU Kfilsqfn dI gwl krnI pYNdI hY ies vfsqy iksy nMU vI Bfrq nMU ihMdosfn nhIN afKxf cfhIdf. kflr jI kih rhy sn ik ihMdosqfn afKx nfl Bfrq isrPL ihMdUaF df dysL bx jFdf hY aqy ies nfl bfkIaF nMU ies qoN bfhr kwZ idwqf jFdf hY. nF qF ryzIE host ny ies kflr nMU ieiqhsfk qwQF qoN jfxU krvgfAux dI loV smJI aqy nf hI iksy hor kflr ny Aus qoN ipwCoN ies KwKr nMU CyVn dI jLurwq kIqI. mfmlf iewQy hI dPLn ho igaf aqy ryzIE sLoa iksy hor idsLf vl muV igaf. AuhnF vfsqy ieh TIk vI sI pr sbMDq kflr nMU XkIn jLrUr ho igaf hovygf ik Aus ny gwl TIk kIqI sI jo mMn leI geI aqy kuJ sroqy vI ies nfl kfiel ho gey hoxgy. jykr Bfrq dy ieiqhfs vlo njLr mfrIey qF Bfrq dy vsnIkF ny kdy vI afpxy afp nMU ihMdU nhIN afiKaf jF aKvfieaf aqy nf hI kdy dysL df nfm ihMdosqfn rwiKaf hY. ieh qF AuWqr pwCm vloN afey hmlfvr hI sn ijhnF ny Bfrq nMU ihMdosqfn aqy BfrqIaF nMU ihMdU df nfm idwqf sI. aPLgfinsqfn kdy BfrqI swiBaqf dy aMdrly Gyry ivwc huMdf sI aqy ieslfm dy afgfjL nfl aPLgfn lokF df Drm prIvrqn vI hoieaf aqy aPLgfinsqfn BfrqI pRBfv qoN kuJ dUr vI hoieaf. awj vI ajLfd aPLgfinsqfn ivwc kfbul dy AuWqr pUrb vwl pYNdI phfVI ryNj df nfm “ihMdU kuC prbq” hY. kihMdy hn ik PfrsI bolx vfly pRsLIan lok jo ik awj eIrfn dy nfm nfl jfxy jFdy dysL dy vfisLMdy hn AuhnF ny BfrqI lokF nMU ihMdU aqy Bfrq nMU ihMdosqfn df nfm idwqf sI. ies ipwCy keI iksm dIaF iQAUrIaF idwqIaF jFdIaF hn pr mukdI gwl ieh hY ik ies gwl nfl hr mfihr sihmq hY ik ihMdU aqy ihMdosqfn sLbdF dy GfVy BfrqI lok nhIN hn ieh ivdysLIaF dI dyx hY. ies df iek puKqf sbUq ieh vI hY ik Bfrq dy sfry purfqn Drm gRMQF ivwc ikqy vI ihMdU Drm jF ihMdU sLbd df ijLkr qwk nhIN hY. vyd, purfx aqy sLfsLqr ies dI gvfhI Brdy hn ik ihMdU sLbd dy gVnhfry koeI hor sn ieh vwKrI gwl hY ik awj ihMdU sLbd iek Kfs Drm dy lokF vfsqy iesqymfl hox lwg ipaf hY aqy ajyhf hux keI sdIaF qoN ho irhf hY. gwl iswK afgUaF dI kr rhy sF qy iek Kbr idmfg ivwc GuMmx lwg peI hY. ies KLbr hY huxy ijhy akfl qKLq dI jQydfrI qoN lFBy kIqy gey jQydfr vydFqI dy bfry ivwc. kwl sLONkI ny piVHaf hY ik jQydfr vydFqI df pirvfr aksr joiqsLIaF dI slfh lYNdf rihMdf sI. iek pfsy iswK kwtVpMQI kiQq “bfibaF” dy iKlfPL dysL ivdysL ivwc muihMmF clf rhy hn aqy dUjy pfsy iswKF df jQydfr jF Aus df pirvfr joiqsLIaF dI slfh lYNdf dwisaf igaf hY. jy swc hY qF ajyhf krn vflf jQydfr vydFqI jF Aus df pirvfr iekwlf nhIN hY ajyhf hor vI bhuq sfry iswK afgU krdy hn Prk isrPL AuhnF dI kihxI aqy krnI ivwc hI hY. bfibaF iKlfPL muihMm dI gwl iCVI hY qF swwcy sOdy vfly sMq gurmIq rfm rhIm isMG bfry gwl krn qoN ibnF ieh pUrI nhIN ho skdI. bhuq jLor nfl sOdy vfly zyry dy iKLlfPL muihMm cwl rhI hY aqy afey idn JVpF huMdIaF hn, bMD huMdy hn aqy DmkIaF idwqIaF jFdIaF hn. dljIq ibwtU afKdf ik bfby ny nf bKLsLxXog gunFh kIqf hY aqy koeI afKdf hY ik Aus nMU kdy muafPL kIqf hI nhIN jf skdf. ies df ieko isDf arQ ieh inkldf hY ik Aus nMU mfr idwqf jfvygf. kI iksy df igximwQ ky kql krn dI afigaf iswK Drm idMdf hY? kI DIaF nMU kuwKF ivc mfrn vfly iswK, motIaF irsLvqF lYx vfly iswK, hirmMdr sfihb ivwc sYks, pRsLfd, Puwl aqy sImMt GutfilaF ivwc ilbVy iswK muafPL kr dyx dy Xog hn? ikqy ibwtU vrgy afgUaF dI iensfPL dI qwkVI lMgVI qF nhIN hY? hor qF hor jy ikqy ihMdUaF nMU burf Blkf afKxf hovy qF ajyhy lokF dI Gft nhIN hY jo Jwt afK idMdy hn ik “asIN” iehnF dIaF bhu-bytIaF hmlfvrF qoN Cuzfieaf krdy sF pr ieh hux Buwl gey hn. kihx vfly ieh Buwl jFdy hn ik ijhnF simaF aqy bhu-bytIaF dI gwl Auh krdy hn AudoN iswK aqy ihMdU Ekf hI vwKry nhIN sn aqy ieh vwKrypn vflI gwl qF kuJ smF pihlF dI hI sLrfrq hY aqy awj vI aYsy bhuq pirvfr hn jo awDy ihMdU aqy awDy iswK hn. dUjy pfsy ihMdU Drm kdy vI iek sMgTq Drm nhIN sI ies df aDfr vYidk jLrUr hY pr BfrqI lok vwK vwK ZMgF aqy nfvF nfl Kudf dI iebfdq krdy rhy hn aqy awj vI kr rhy hn. afpxy afp nMU iswKI dy asUlF dy vwzy dy rfKy aKvfAux vfly awj “zyrf pRmIaF” `qy Jptx nMU imMt nhIN lgfAuNdy aqy sLryafm afKdy hn ik AuhnF nMU “nfm-crcf” nhIN krn dyxI. pRymI sOdy vfly bfby dy vrglfey hoey hn jF brynvfsL kIqy hoey hn jF iPr mMn lE ik Auh qnomno nfm-crcf ivDI rfhIN Kudf dI iebfdq krnI cfhuMdy hn. kI iksy nMU hwk hY ik Auh iksy nMU afpxy ZMg nfl iebfdq krn qoN rok dyvy? kI isK Drm ies dI Kuwl idMdf hY ik iksy nMU iksy Kfs ivDI nfl nfm lYx qoN vrijaf jfvy jd qwk ik ajyhI ivDI iksy hor dy rsqy df roVf nhIN bxdI jF kfnMUn df AulMGx nhIN krdI? pr awj ieh ho swB dy sfhmxy hI irhf hY aqy kr Auh rhy hn jo iswKI asUlF dy rfKy aKvfAuNdy hn. loV pvy qF iswK afgU Jwt afpxy afp nMU iqlk aqy jMjU dy rfKy aKvfAux lwg pYNdy hn aqy sbMDq sLbd dIaF pMgqIaF vI Aucfr idMdy hn pr jy ikqy koeI ihMdU afgU iswKF nfl nyVqf sfbq krn vfsqy iqlk aqy jMjU dI rfKI dI Audfhrx dy bYTy qF awgoN juvfb ieh idwqf jFdf hY ik iswK qF iqlk aqy jMjU ivwc ivsLvfs hI nhIN rwKdy. iswKF dy pihly gurU ny qF jMjU pfAux qoN sfPL ienkfr kr idwqf sI. rhI gwl gurU qyg bhfdur sfihb dI kurbfnI dI Auh qF siqgurU jI ny Dfrimk ajLfdI dy hwk dI bhflI vfsqy idwqI sI, iqlk aqy jMjU jF ihMdU Drm dI rfKI vfsqy nhIN idwqI sI. nfl hI ieh vI afK idwqf jFdf hY ik jy ikqy jLulm ihMdUaF vloN Aus smyN muslmfnF `qy ho irhf huMdf qF gurU sfihb ny AuhnF vfsqy vI ies iksm dI kurbfnI krn qoN ipwCy nhIN sI htxf. bhuq KUb, XkIn sLONkI nMU vI iehI hY ik gurU sfihb ny asUlF `qy pUrf pihrf dyxf sI aqy gurU ny afs ieh vI krnI sI ik Aus dy iswK vI BfeI mqI dfs vFg asUlF leI crKVIaF `qy cVH jfxgy. afs awj vI iehI krnI cfhIdI hY ik gurU dy iswK nf iksy dI Dfrimk ajLfdI Koxgy aqy nf Koh huMdI brdfsL krngy. hY koeI iswK afgU jo ieh afK sky ik ‘pRymIaF’ nMU skUn nfl nfm-crcf dy rUp ivwc iebfdq krn df pUrf hwk hY? sLONkI ies hPLqy iek sQfnk pMjfbI prcf pVH irhf sI ijs ivwc iksy bhuq ivdvfn iswK df iliKaf hoieaf iek lMbf lyK sI. isrlyK idlikKwcvF sI aqy afs jgfAuNdf sI ik ies ivwc bhuq pfeydfr gwlF ilKIaF geIaF hoxgIaF jo sLONkI vrgy rMmvfdI qy kcmrV iswK leI mfrg-drsLk sfbq hoxgIaF. pr gwl isMbl dy ruwK vflI hoeI qy lyK dy kwd dI bulMdI pihlI sqr pVHdy sfr hI Zih ZyrI ho geI. lyK df afgfjL krdI pihlI sqr kuJ ieMJ afKdI sI, “Bfrq nMU ihMdosqfn kihx vfly hI PfsLIvfdI lok hn.” ies sqr qoN awgy Bfrq nMU ihMdosqfn afKx vfilaF `qy dysL nMU qoVn df ieljLfm lgfieaf igaf sI aqy iPr iswKF dy kQf-kiQq iglyL isLkvy dwsy gey sn. sLONkI nMU iksy ivdvfn ny bhuq sfl pihlF kuJ dwisaf sI ijs bfry sLONkI hor buDIjIvIaF qoN vI puwCdf irhf hY. ivdvfn jI df afKxf sI ik iksy pMjfbI ilKq ivwc swB qoN pihlI vfr Bfrq nMU ihMdosqfn, gurU bfby nfnk ny bfbr bfxI ivwc iliKaf sI. gurU gRMQ sfihb ivwc 723 pMMny `qy rfgu iqlMg `c bfbr bfxI ivwc drj sbMDq sqrF kuJ ies qrF hn: scf so sfihbu scu qpfvs scVf inafAu krygu msolf.. kfieaf kpuV tuk tuk hosI ihdusqfn smflsI bolf.. iehnF sqrF ivwc sLbd jF nfm “ihdusqfn” df ijLkr afieaf hY ijs dy sLbd joV kuJ vwKry jLrUr hn ijs qrF gurbfxI ivwc jy hor sLbdF dy joVF vwl vyiKaf jfvy qF vwKry imldy hn. pr vriqaf ieh Bfrq vfsqy hI igaf hY. iek hor jgfH vI gurU bfby Bfrq vfsqy spsLt qOr `qy “ihMdusqfnu” sLbd df pRXog kIqf hY aqy ieh pMnf 360 AuWqy aqy mhFvfk kuJ ies qrF hY; Kurfsfn Ksmfnf kIaf ihMdusqfnu zrfieaf.. apY dosu n dyeI krqf jmu kir muglu cVfeIaf.. bfibE bynqI hY ik jy quhfzy ‘mhF iganI’ mItr nfl imxIeyN qF ieh ikqy gurU bfby nfnk nMU vI iksy hor kqfr ivwc hI KVf qF nhIN kr dyvygf? -sLONkI ieMglYNzIaf
vyiKE BfeI pRDfn mMqrI qoN ikqy lwqF dy hyT dI kMn PV ky muafPLI mMgx dI mMg nf kr bYiTE! bI[ sI[ ivwc pMjfbIaF dI BrvIN vwsoN vfly sLihr srI ivwc bIqy drjun ku sflF qoN gdrI mylf huMdf af irhf hY jo ik 93-94 sfl pihlF vfpry duKFq dI Xfd ivwc huMdf hY ijs nMU asIN kfmfgftf mfrU dy nfm nfl jfxdy hF. sMn 1914 ivwc bfbf igafnI guridwq isMG aqy sihXogIaF ny kYnyzf phuMcx vfsqy iek jpfnI smuMdrI jhfjL ikrfey `qy ilaf sI ijs df nfm kfmfgftf mfrU sI. ies smuMdrI jhfjL ivwc 376 BfrqI svfr sn ijhnF ivcoN bhuqy iswK sn pr kuJ igxqI ihMdU aqy muslmfnF dI vI sI. meI 23, 1914 nMU vYnkUvr bMdrgfh ivwc phuMcy ies smuMdrI jhfjL nMU bMdrgfh `qy lwgx dI afigaf nhIN sI idwqI geI. ies nMU do mhIny bMdrgfh dy bfhr rokI rwiKaf igaf sI aqy 23 julfeI nMU knyzIan nyvI dy aYs aYs rynboa nfm dy krUjLr dIaF gMnF dy sfey hyT Bfrq vfps prqx `qy mjLbUr kr idwqf igaf sI. klkwqf dI bMdrgfh `qy phuMcdy sfr hI brqfnvI srkfr ny ies `qy golIaF vrfH idqIaF sn ijs nfl 20 XfqrI mfry gey sn qy drjnF jLKLmI hoey sn aqy bhuq sfry kYd kr ley gey sn. ieh kFZ gdr lihr df aDfr bixaF aqy ajLfdI dI lihr leI cyqnqf pYdf krn vfsqy mIl pwQ sfbq hoieaf. ies kFz df asl kfrn pwKpfqI, nslvfdI knyzIan iemIgrysLn nIqI aqy BfrqIaF df rMgdfr aqy gulfm hoxf sI. sMn 1910 ivwc knyzIan srkfr ny “afrzr-ien-kONsl” duafrf ieh lfjLmI kr idwqf sI ik kYnyzf rihx vfsqy afAux vfly AuhnF ivdysLIaF nMU hI ieMtrI idwqI jfvygI jo afpxy dysL qoN iswDy afAuxgy. ies sLrq nMU pUrf krn vfsqy igafnI guridwq isMG ny ieh jhfjL ikrfey `qy ilaf sI. pr ies dy nfl hI smyN dI kYnyzf srkfr ny iek hor Zucr zfhI hoeI sI aqy Auh sI eysLIan dysLF dy lokF `qy ieh sLrq ik Auh kYnyzf afAux smyN $200 zflr afpxI jyb ivwc lY ky afAux. kfmfgftf mfrU dy XfqrIaF kol ieh mfieaf vflI sLrq pUrI krn jogy zflr nhIN sn. pr nfl hI bfbf guridwq isMG df qrk sI ik ikAuNik Auh ibRitsL sbjYkt hn ies leI ieh sLrq AuhnF `qy lfgU nhIN huMdI ikAuNik kYnyzf aqy Bfrq dovyN hI ibRitsL sbjYkt hn. AuhnF df ieh qrk mMinaF nhIN sI igaf aqy AuhnF nMU vfps prqx dy hukm suxf idwqy gey sn. XfqrIaF ny jhfjL df kMtrol afpxy hwQ ivwc lY ilaf sI aqy 19 julfeI 1914 nMU vYnkUvr puils dy 125 aPsrF aqy 35 dy krIb iemIgrysLn aiDkfrIaF ny ies jfhjL `qy cVn dI koisLsL kIqI sI aqy AuhnF dI XfqrIaF nfl sKLq JVwp hoeI sI ijs ivwc dovF iDrF ivcoN bhuq sfry ivakqI jLKLmI vI ho gey sn. bIqy aYqvfr df gdrI mylf 13vF sflfnf mylf sI aqy ies vfr ies myly ivwc Bfg lYx vfsqy pRDfn mMqrI sRI hfrpr vI afpxy kYbint dy bhuq sfry mMqrIaF nfl phuMcy hoey sn. srI df byar krIk pfrk EhI pfrk hY ijs ivwc do pMjfbI bjLurgF `qy do CokiraF ny ijsmfnI hmlf kr idwqf sI aqy ijs kfrn 76 sflf isLMgfrf isMG dI mOq ho geI sI. nvMbr 2006 ivwc do nbflg gory ‘mYn slftr” dy cfrj dy dosLI pfey gey sn. ies pfrk ivwc ho rhy BrvyN iekwT ivwc pRDfn mMqrI hfrpr ny 1914 ivwc vfpry ies mMdBfgy duKFq vfsqy ieMzo-knyzIan BfeIcfry nMU styj qoNN sMboDq huMidaF spsLt muafPI mMg leI sI. hfrpr srkfr ny Kuwl idwlI qoN kMm lYNidaF kYnyzf dy afdIvfsIaF aqy cInI BfeIcfry qoN vI AuhnF nfl hoey ivqkry vfsqy muafPLI mMgI hY. hfrpr srkfr ny ajyhf kdm cuwk ky ilbrl srkfrF nMU sLrmsfr kr idwqf hY jo aksr iemIgrMtF dI hmdrdI df zrfmf krdIaF rhIaF hn pr asl ivwc iemIgrMtF nMU vot bYNk qoN vwD hor kuJ nhIN smJdIaF. jLfhr hY ik pRDfn mMqrI dI ies PrfKL idlI qoN ilbrl bhuqy KusL nhIN ho skdy ieh vwKrI gwl hY ik ajyhy sUJvfn ilbrl vI hn jo ies nMU ZukvF aqy jfiejL smJdy hox kfrn cuwp rhy hn. ies rOly rwpy dy ipwCy isafq CupI hoeI hY aqy asl mksd BfrqI BfeIcfry nMU “votF vfsqy kYd” rwKx df hY. jo lok pRDfn mMqrI qoN sMsd ivwc KV ky muafPLI mMgx dI mMg kr rhy hn kI Auh dws skdy hn ik dysL df cuixaF hoieaf afgU jd cwl ky AuhnF dy sfhmxy muafPLI mMgx vfsqy af KIiVaf sI qF ieh sMsd vflI muafPLI qoN ikvyN Gwt sI? ijhVf afgU quhfzy hjLfrF dy iekwT ivwc muafPLI mMgx af KVf hoieaf hY Aus vfsqy sMsd ivwc muafPLI dy cfr awKr kihxy ikhVf aOKf kMm sI! sgoN sMsd ivwc cfr lPLjL afKxy qF ies qoN bhuq afsfn sn. muafPLI aqy duKFq kfmfgftf mfrU nfl juiVaf hoieaf hY aqy mylf ies duKFq dI Xfd ivwc hI ho irhf sI aqy ies myly qoN ZukvIN hor ikhVI jgfH ho skdI hY? aKy asIN qF pRDfn mMqrI nMU isrPL muafPLI dI qrIk aYlfnx dI hI afigaf idwqI sI! kmfl hY hux pRDfn mMqrI nMU muafPLI mMgx dI vI afigaf lYxI pvygI? jd quhfzy `qy ilbrlF ny 1475 zflr df hYz tYks lgfieaf sI qF AuhnF ny quhfzI slfh qwk nhIN sI mMgI aqy Auh sn vI quhfzy hmdrd qy hux ies pRDfn mMqrI nMU muafPLI mMgx dI vI quhfQoN afigaf lYx dI loV hY! hor qF hor ilbrl aYm[ pI[ bIbI Zflf ny vI ieh afK idwqf hY ik ieh muafPLI kfPLI nhIN hY. bIbI ieh dwsy ik Aus ny afpxI ilbrl srkfr qoN ies qrF dI muafPLI ikAuN nf mMgvf idwqI aqy jy pihlF nhIN qF jd kdy iPr ilbrl srkfr bx geI qF iPr sMsd ivwc muafPLI mMgvf ky ivKf dyvy. ijs qrF dy spFsr kIqy mfipaF nMU ivjLtr vIjLy dvfey gey sn Es qrF dI muafPLI bIbI dI srkfr mMg lvygI. bIbI iekwlI nhIN vYnkUvr qoN ilbrl aYm pI suwK DflIvfl vI boilaf hY aqy lihjLf AuhI hY jo sfbkf mwCI mMqrI hrb DflIvfl df huMdf sI. suK nfl nfm vI suK hY `qy goq dI vI hrb nfl sFJ hY. hux jd pRDfn mMqrI ny muafPLI pbilk qOr `qy mMg leI hY qF dubfrf sMsd ivwc muafPLI mMgx dI mMg njfiejL hY. nf qF pRDfn mMqrI pMjvIN df ividafrQI hY aqy nf hI sLrqF vflI muafPLI dI rwt blgfAux vfly Aus dy zMzf-mfstr hn. nf qF pRDfn mMqrI ny koeI guMnfh kIqf hY aqy nf Aus dy bfp-dfdy isr kfmfgtf mfrU dI ijLmyvfrI izgdI hY aqy ieh izgdI ilbrl afgUaF dy isr vI nhIN hY. mnuwK dy ieiqhfs ivwc bhuq duKFq vfprdy rhy hn aqy iehnF qoN iswKx dI loV hY. muafPLI iek icMnfqmk kdm hI hY aqy Auh pUrf ho cuwkf hY. ieh jLrUrI nhIN hY ik kdy dysL df pRDfn mMqrI lokF ivwc muafPI mMgy aqy kdy sMsd ivwc iPr jf ky mMgy qF ik kuJ lokF nMU KusL kIqf jf sky. sLONkI muafPLIvfdIaF nMU bynqI krygf ik vyiKE BfeI pRDfn mMqrI qoN ikqy lwqF dy hyT dI kMn PV ky muafPLI mMgx dI mMg nf kr bYiTE! hfrpr srkfr vI muafPIaF df islislf bMd kry aqy kfmfgftf mfrU dy nfm `qy isafsI rotIaF sykx vfly vI iksy hor cuwly dI qlfsL krn! -sLOkI ieMglYNzIaf
ijLmyvfrI qoN Bwjx df rsqf qlfsL rhy jfpdy hn s: bfdl 22 julfeI nMU zfktr mnmohx isMG dI srkfr vloN sMsd ivwc Brosy df vot hfsl krn nfl pMjfb ivwc bfdl srkfr dI hflq bhuq pqlI ho geI hY. ijwQy dysL dy lokF dI vwzI igxqI dIaF BfvnfvF zfktr mnmohn isMG srkfr dI ijwq nfl juVIaF hoeIaF sn ikAuNik lok Bfrq-amrIkf pRmfxU smJOqy nMU TIk smJdy hn, AuWQy zfktr mnmohn isMG df pMjfbI aqy iswK hoxf pMjfbIaF aqy iswKF vfsqy hor vI pkV df kfrn sI. bfdl srkfr ny ies qwQ nMU awKoN Auhly kr ky Bfjpf nfl dosqI pugfAux df rsqf aKiqafr kIqf ijs kfrn srkfr dy ijwq jfx nfl nmosLI hoxI lfjLmI hI sI. lok ieh gwl afm krdy suxy gey ik jy isLv sYnf kFgrsI mrhwtf aOrq nMU rfsLtrpqI bxfAux vfsqy Bfjpf nMU TuwT ivKf skdI hY qF aklIaF nMU ikhVI ibwlI iCwk geI sI ik AuhnF nMU dunIaF pwDr df iek kfbl pMjfbI aqy iswK, ivKfeI hI nf idwqf? Brosy dy vot qoN pihlF akflI afgU qF Bfjpf qy KwbUaF qoN vI awgy vD vwD ky ieh afKLx lwg pey sn ik Auh vot ivroD ivwc pfAuxgy. jd akflI sFsd ilbVf ny sdn ivwc vot dI vrqoN hI nf kIqI qF akflIaF ny Aus nMU Kfrj krn ivwc iek imMt nf lfieaf. pfrtI ivcoN kwZ idwqy jfx ipwCoN ilbVf ny jQydfr akfl qKLq dy Aus ibafn df hvflf idwqf ijs ivwc AuhnF zfktr mnmohx isMG nMU iek swcf-suwcf iswK afiKaf sI. mnmohx isMG srkfr dI ijwq “vot bdly not” skYNzl nfl BfvyN kuJ ikrikrI ho geI sI pr ijwq qF ijwq hI huMdI hY nf. amrIkf ivwc jfrj buwsL dI al-gor iKlfPL ijwq vI swLkI sI pr cfr sfl sLwkI ijwq df afnMd mfnx ipwCoN jfrj buwsL nMU cfr hor sfl asl ijwq nfl hfsl ho gey sn ijs df afnMd Auh ajy mfx irhf hY. awj buwsL nMU koeI nhIN afKdf ik Aus dI pihlI ijwq ikrikrI sI aqy nf ieh gwl amrIkI lokF ny ipClIaF coxF ivwc puwCI sI. muwK mMqrI sL bfdl ny afpxI sMsdI pYNqVybfjLI dI glqI kfrn hoeI nmosLI nMU Zwkx vfsqy 22 julfeI qoN hI vwKrf rK apxf ilaf hY aqy AuhnF pMjfb nfl lgfqfr ho rhy kiQq ivqkry df rfg iPr alfpxf sLurU kr idwqf hY. ieh EhI rfg hY jo s: bfdl bMdUkDfrIaF qoN zrdy awqvfd dy jLmfny ivwc aksr alfipaf krdy sn aqy mfry gey disLqgrdF dy BogF `qy vI ies dy cfr ku avfjLy lgf afieaf krdy sn. ieh vwKrI gwl hY ik Auh iehnF dihsLqgrdF qoN mOq qoN vI vwD zrdy sn `qy aMdro aMdr AuhnF dy Kfqmy dIaF ardfsF kiraf krdy sn. byaMq isMG, BwTl aqy brfV srkfrF qoN ipwCoN jd bfdl srkfr hoNd ivwc afeI qF s: bfdl pMjfb aqy iswKF nfl hoey kiQq ivqkry df rfg rfqo rfq hI Buwl gey. srkfr kyNdr ivwc AuhnF dy BfeIvflF dI sI qy pMjfb ivwc AuhnF dI afpxI sI, bws afsLy do hI rih gey jfpdy sn puwqr pRmosLn aqy notF dIaf pMzF. ieh dovyN suafd aglIaF coxF ivwc bfdl sfihb dI hfr df kfrn bxy aqy pMj sfl Kwjl Kuafr hoxf ipaf qd jf ky rfjBfg muV hwQ afieaf. hux bfdl sfihb iks KusLI jF mjbUrI ivwc “ivqkry” df rfg alfpx lwg pey hn? ieh qF AuhI jfxdy hoxgy pr ies rfg ivwc iek hor sur s: bfdl ny kwl rlLf leI hY aqy Auh hY “jy pMjfb nfl ivqkrf jfrI irhf qF awqvfd muV isr cuwkygf”, ieh hY s: bfdl df qfjLf ibafn. ieh EhI bfdl hn jo aksr ieh kihMdy nhIN sn Qwkdy ik pMjfb ivwc awqvfd hux iPr kdy isr nhIN cuwk skdf aqy jd koeI kdy dihsLqvfdI Gtnf vfprdI sI qF Auh ies nMU kuJ guMmrfh hoey lokF dI kfrvfeI krfr idMdy sn. kI srdfr bfdl hux awqvfd dy vD rhy pRBfv bfry kuJ hor jfxdy hn ijs nMU Auh gupq rwK rhy hn pr ieh AuhnF dy isr cwV bol irhf hY jF ik Auh afpxI sMsd ivwc huxy hoeI hfr aqy kyNdr `qy dbfE vDfAux dy bhfny vfsqy ieh ruK apxf rhy hn? sunfm ivwc sLhId Audm isMG dy buwq qoN prdf AuTfAux dI rsm adf kridaf 31 julfeI nMU AuhnF iek hor ibafn dfg idwqf hY ijs ibafn dy muqfibk “kyNdr dIaF gLlq nIqIaF kfrn sLhIdF dy supny sfkfr nhIN hoey.” kI srdfr bfdl ieh dws skdy hn ik AuhnF dI pfrtI ny vfr vfr qfkq ivwc af ky afpxI pwDr `qy iehnF supinaF nMU sfkfr krn vfsqy kI Xqn kIqy hn aqy afpxI sihXogI vfjpfeI srkfr dy 6 ku sfl dy rfjkfl ivwc AuhnF qoN iehnF supinaF nMU sfkfr krvfAux vfsqy kI krvfieaf hY? pMjfb ivwc swcf sOdf ivvfd df hwl Auh ajy qwk nhIN krvf sky aqy ies nfl pMjfb ivwc asFqI vfly mhOl dy afsr bx rhy hn. afey idn pMjfb bMd dy swdy lokF df jn-jIvn pRBfvq kr rhy hn aqy ibjlI hux puVIaF ivwc vI nhIN imldI. pMjfb dI qrwkI aqy sFqI AuhnF dI ijLmyvfrI hY ijs qoN Bwjx df rsqf qlfsL rhy jfpdy ny s: bfdl! -sLONkI ieMglYNzIaf (trONto)
hux mfieaf dI ‘mfieaf’ ivwc AulJ jfxgy kfmryz! zfktr mnmohn isMG dI Gwt igxqI srkfr lok sBf ivwc ivsLvfs df vot 356 dy mukfbly 375 votF nfl ijwq geI hY. ivroD iDr dIaF vwK vwK pfrtIaF dy drjun ku sFsd pfrtI ivwp dI prvfh nf krdy hoey zfktr mnmohn isMG srkfr dy hwk ivwc Bugqy hn aqy eyny ku ny vot pfAux qoN guryjL kIqf hY. votF dI igxqI vwl vyKIey qF ieh Tos ijwq afKI jf skdI hY ikAuNik votF qoN pihlF hr ivsLlysLk mfmlf kMZy `qy hI dws irhf sI aqy jfpdf ieMJ sI ik Prk 2-4 votF df hI hovygf. ivroDI pfrtIaF BfvyN srkfr isr kurpwsLn aqy KrIdo-ProKq df dosL lgf rhIaF hn pr votF df Prk dwsdf hY ik ieh swc nhIN hY. mfieaf nfl kuJ votF nMU qF pRBfvq kIqf jf skdf hY pr eynIaF votF nMU pRBfvq nhIN sI kIqf jf skdf. jy mnmohn srkfr eynIaF votf lY jfx ivwc kfmXfb hoeI hY qF ies dy do pRmuwK kfrn hn pihlF zfktr mnmohn isMG df afpxf sfPL irkfrz aqy AuhnF df hr pfsy siqkfr qy dUjf kfrn Bfrq-amrIkf krfr ivwc dm df hoxf ijs qoN Bfrq nMU nuksfn koeI nhIN hY qy lfB dI bhuq afs hY. jy ajyhf nf huMdf qF Bfjpf dy 8 dy krIb sFsd ijhnF nMU kFgrs inwq “iPrkU” grdfndI hY Auh kFgrs dI srkfr dy hwk ivwc vot nf idMdy. AuhnF dI bFh vylxy ivwc nhIN sI afeI hoeI ik AuhnF ny pfrtI ivwp dI pRvfh nf kridaF vot srkfr dy hwk ivwc pfeI hY. iehI hflq cfr ku hor pfrtIaF dy sFsdF dI hY ijhnF nMU hux afpxI pfrtI dy zispln df sfhmxf krnf pY irhf hY. ieh gwl vI not krn vflI hY ik sFsd ivwc votF qoNN pihlF Bfrq dy mIzIey vloN jo lokmwq srvyKx pysL kIqy gey sn AuhnF qoN spsLt ho jFdf hY ik Bfrq dy lok ies krfr nMU dysL dy ihwqF ivwc smJdy hn. vwK vwK srvyKx 60 qoN 65% lok ies dy hwk ivwc dws rhy sn jd ik iKlLfPL 30 ku % lok hI sn. hor vI hYrfnI vflI gwl ieh hY ik srvyKx “sfnUM nhIN pqf” jF an-zIsfeIzz lokF dI igxqI bhuq hI Gwt dws rhy sn ijs qoN sfbq huMdf hY ik bIqy do ku sflF ivwc Bfrq dy lok ies krfr dy hfx-lfB jfx gey sn. ivsLvfs df mwq BFvyN ivsLvfs df mwq hI sI pr ies df asl kfrn Bfrq amrIkf krfr hI sI ies leI jy ieh afiKaf jfvy ik mwqdfn ies kfrr `qy ho irhf sI qF ieh gLLlq nhIN hovygf. jy glLq sI qF ieh Bfjpf df Elt stYNz sI ijs ny afp qfkq ivwc huMidaF ajyhf krfr krn vfsqy pwbF Bfr ho jfxf sI aqy krfr ho jfx dI sUrq ivwc ies nMU “ieMzIaf sLfeIinMg” df nfm dyxf sI. Bfjpf ieh mMndI vI rhI hY ik Auh ies krfr dy isDFqk rUp ivwc hwk ivwc hY isrPL kuJ mwdF dy hI iKlfPL hY pr ieh mwdF vI “gwzy nfl kwtf bMnx” vflI gwl hI jfpdI hY. akflIaF df styNz vI Bfjpf vFg hYrfnI vflf hY jo aksr ies krfr nMU isDFqk rUp ivwc TIk dwsdy rhy hn aqy sfbkf pRDfn mMqrI ieMdr kumfr gujfrl qoN ies bfry slfh vI lY cuwky hn. kuJ lok ies gwl `qy ieqrfjL krdy rhy hn ik akflIaF nMU iswK pRDfn mMqrI dy hwk ivwc vot pfAux leI afKxf iek iPrkU phuMc hY. swc ieh hY ik hr dysL ivwc hr BfeIcfrf hI iksy nf iksy hwd qwk iPrkU soc df DfrnI huMdf hY pr jd qwk ieh soc hwdF dy aMdr aMdr rihMdI hY ies nMU jfiejL smiJaf jFdf hY pr jd hwd twp jFdI hY qF “iPrkU” ho inbVdI hY. amrIkf ivwc jnfb brfk Ebfmf jo ik musilm aqy kflLy ipCokV df hY dI pRDfngI AumdvfrI vI ies iPrkU soc dIaF GuMxGyrIaF ivwc peI peI rhI hY aqy hux coxF vI eysy iksm dIaF guMmxGyrIaF ivcoN dI hI gujLrygI. akflI Kud hI ieh kuJ kFgrsI rfsLtrpqI igafnI jLYl isMG nMU votF dyx smyN kr cuwky hn pr hux mnmohn isMG dI vfrI afeI hY qF pfrtI ivwp jfrI krn qwk gey hn aqy ies AulMGxf krn vfly suKdyv isMG ilbVf nMU Kfrj krn qwk awpV gey hn. zfktr mnmohn isMG Bfrq df iek vfhd afgU hY ijs `qy BfrqIaF nMU smyq iswKF dy mfx hY aqy hoxf vI cfhIdf hY. s: svrn isMG aqy igafnI jYLl isMG qoN bhuq awgy inkl jfx vflf zfktr mnmohn isMG akflIaF dI vot df hwkdfr sI pr akflIaF ny BfeIvflI inBfAux dy nfm `qy zfktr isMG df hwk Koh ilaf hY ijs df ihsfb ikqfb bhuq dyr qwk cwldf rhygf. aMqrrfsLtrI pwDr `qy iswKF df jo pRBfvI aks zfktr isMG dy pRDfn mMqrI bnx nfl bixaF hY Auh AuNJ sMBv hI nhIN sI. jpfn ivwc hoeI jI-8 isKr kfnPrMs mOky zfktr isMG nMU jo siqkfr imilaf hY Auh Aus dI isafxp aqy Bfrq dy afgU hox kfrn imilaf hY aqy ies imly siqkfr df iek ihwsf dunIaF dy hr iswK dy ihwsy vI afieaf hY. Bfjpf jy cfhMdI qF ies krfr dy hwk ivwc Bugq ky kuJ Kwt skdI sI, coxF qF AuNJ vI 6-8 mhIinaF qwk af hI jfxIaF sn pr Bfjpf df “mirXfdf pRsLoqm” afgU lfl iksLn azvfnI pRDfn mMqrI bnx vfsqy eyny Auqfvlf sI ik Auh afpxy hosL hI gvf bYTf sI. ieh krfr isry lwg jfx dy pUry afsfr hn pr hux Bfjpf ies df krYizt lYx dI gwzI KuMJ geI hY. Aus krfr df krYizt ijs dI gwlbfq Bfjpf dy rfjkfl ivwc hI sLurU hoeI sI. kfmryzF ny qF svf cfr sflF dI kIqI krfeI `qy pfxI Pyr ilaf hY aqy hux eyny Gbrfa gey hn ik afpxI pfrtI dy bjLurg aqy siqkfrq afgU spIkr somnfQ cYtrjI nMU pfrtI dI muZlI mYNbrisp qoN hI kwZx qwk cly gey hn. iek vfr nMU Cwz ky qkrIbn lgfqfr 10 vfr lok sBf leI cuxy jfx df irkfrz bxfAux vflf somnfQ cYtrjI koeI sDfrn aYm pI nhIN hY. nflLy somnfQ ny pfrtI lfeIn dy iKlfPL vot nhIN pfeI sgoN Auh qF spIkr dI siqkfrq kursI `qy ibrfjmfn sI aqy Aus ny jo kuJ kIqf hY Auh Aus df PrjL hI bxdf sI. kI kfmryz somnfQ nUM spIkr dy ahudy qoN lfh ky iek hor vot nfl ijwq skdy sn? kI mfieafvqI aqy pRDfn mMqrI dI kursI dy ivckfr somnfQ hI asl rukfvt bx igaf sI? kfmryz awj Es mfieafvqI nf ipafr pING pfeI bYTy hn ijs nMU Auh kdy iPrkU dwsdy sn. mfieafvqI nMU vI pRDfn mMqrI dI kursI nyVy jfpx lwg peI sI. BfrqI kfmryz hux mfieafvqI dI ‘mfieaf’ ivwc AulJ ky hI rih jfxgy. -sLONkI ieMglYNzIaf
sRI hirmMdr sfihb dy drsLn krny locdf hY “bMbGfVf”? 1985 ivwc vfpry eyar ieMzIaf bMb kFz ivwc awj qwk sjLf Bugx vfly ieko iek ivakqI ieMdrjIq isMG irafq nMU bIqy vIrvfr nMU pMj lwK zflr dI jLmfnq `qy Cwz idwqf igaf hY. ies bMb kFz ivwc 329 ivakqI mfry gey sn ijhnF ivwc bhuqy BfrqI ipCokV dy knyzIan sLihrI jF iemIgrMt sn. 23 jUn 1985 vfly eysy idn eyar ieMzIaf PLlfeIt 182 ivwc awD asmfny bMb Ptx qoN 50 ku imMt ipwCoN jpfn dy nrIqf hvfeI awzy `qy jhfjL ivcoN Auqfry gey smfn ivwc bMb Ptx kfrn do jpftI kulI vI mfry gey sn. ieh smfn vYnkUvr qoN geI knyzIan pYisiPk eyar lfeIn dI Auzfx ivcoN Auqfiraf jf irhf sI aqy idwlI jfx vflI eyar ieMzIaf dI Auzfx ivwc lwidaf jfxf sI. jy kr ieh bMb vI awD asmfny Ptdf qF hor bhuq sfrf jfnI nuksfn hoxf sI. ieMJ iehnF dovF bMb kFzF ivwc mrn vfilaF dI igxqI 331 hY. torFto qoN pRkfsLq huMdy aKbfr torFto sn ny ies Gtnf aqy ieMdrjIq isMG irafq dI irhfeI `qy itwpxI kridaF iek lMbf lyK ilK mfiraf hY ijs ivwc idwqf igaf qrk tuMbx vflf hY. aKbfr dy ies lyK df isrlyK hY, “d lfiear afPL eyar ieMzIaf PLfeIt 182”. “Bfv eyar ieMzIaf PlfeIt 182 df JUTf” hY. lyK dy lyiKk mfrk bnokoiskI ny iliKaf hY ik knyzIaf jsits isstm ivwc iek kql qoN vwD df mqlb hY ik iek qoN agly kql muPLq (PrIbIajL) hn. Bfv iek kql dI jo sjf imlxI huMdI hY EnI sjLf hI iek qoN vwD kqlF dI imldI hY ijs kfrn kfql iek kql kry jF vwD kry ies nfl kfql dI sjLf nMU bhuqf Prk nhIN pYNdf. aKLbfr ny iliKaf hY ik ies bMb kFz ivwc mrn vfly 278 knyzIan sn ijhnF dIaF ijMdgIaF 23 sfl pihlF acfnk KLqm ho geIaF sn. kul 331 kqlF (mOqF) nMU, irafq vloN slfKF ipwCy ibqfey kuwl sflF nfl qksIm kr ky aKLbfr ny iliKaf hY ik irafq nMU iek mOq ipwCy isrPL 22[05 idn kYd hI kwtxI peI hY. aKLbfr ny ieMdrjIq isMG irafq nMU knyzIan ieiqhfs ivwc swB qoN iBafnk dihsLqgrd kfry df ihwsydfr dwisaf hY. lyKk ny ieh vI iliKaf hY ik jd eyar ieMzIaf bMb kFz qoN ipwCoN irafq brqfnIaF cly igaf sI aqy ijs idn Aus nMU kYnyzf akstrfzfeIt krn vfsqy PiVaf igaf sI qF sbMDq lyKk irafq dI pihlI adflqI pysLI smyN mjstryt dI adflq ivwc hfjLr sI. lyKk muqfibk afpxI 10 imMt dI pysLI smyN irafq ny iek sLbd qwk nhIN sI Auciraf aqy kys cwlx AuprMq irafq nMU bMb kFz df sfhmxf krn vfsqy kYnyzf aYkstrfzfeIt kr idwqf igaf sI. lyKk muqfibk afpxI pihlI brqfnvI pysLI qoN ipwCoN bIqy 20 sflF ivwc ieMdrjIq isMG irafq jd kdy vI boilaf hY, JUT hI boilaf hY. lyKk muqfibk ies kys `qy knyzIan lokF df 90 imlIan qoN vwD qPLqIsL `qy, 18 imlIan zflr kMponsysLn AuWqy aqy 7 imlIan spYsLl adflq bxfAux `qy Krc af cuwkf hY. jwj jsits eIan brUs josPLsn ny irafq nMU “hwd drjy df JUTf”, jurm ivwc afpxy ihwsy nMU Gtf ky pysL krn vfsqy khfxIaF GVn vflf aqy aslIaq CupfAux vflf afiKaf sI. jwj ny ikhf sI ik ieMdrjIq isMG irafq jo jfxdf hY Auh dwsxf nhIN cfhuMdf. aKbfr ny awgy iliKaf hY ik irafq `qy lwgy prjrI (JUT bolx) dy dosL sfDfrn dosL nhIN hn ikAuNik ies JUT nfl do “iswK akstIimst” brI ho gey sn. aKLbfr ny awgy iliKaf hY ik jLmfnq mnjLUr krn vfly jwj muqfibk dosL isrPL prjrI dy hI hn pr ies nfl iek cuQfeI sdI qoN duwK hMzf rhy eyar ieMzIaf bMb kFz dy pIVHq pirvfrF nMU koeI rfhq nhIN imldI aqy ies nfl AuhnF byksUrF nfl vI iensfPL nhIN huMdf ijhnF dIaF kbrF 12000 Puwt zUMGy pfxI ivwc bxIaF hoeIaF hn. ieh TIk ivKfeI nhIN idMdf pr ieh ieMJ hI hY aqy jy ieMdrjIq isMG irafq dI 23 sfl qoN gfieb jLmIr nhIN jfgdI qF ieh hmysLf, jmF iek idn vfsqy ieMJ hI rhygf. ieh ivcfr muwK Dfrf dy iek pRmuwK aKLbfr aqy ies dy kflm nvIs dy hn. Auh lok jo ies drdnfk bMb kFz nMU inwq gLLlq rMgq dyx dy afsyL nfl muihMm ivwZI bYTy hn AuhnF nMU iehnF ivcfrF dI koeI pRvfh nhIN hY ikAuNik Auh jfxdy hn ik bhuqy pMjfbI lok muwKDfrf dy mIzIey qoN dUr rihMdy hn aqy AuhnF nMU afsfnI nfl hI buwDU bxfieaf jf skdf hY. Auh “sO vfr boilaf JUT swc ho inbVdf hY” dI cfl `qy cwl rhy hn pr ies nfl iswKF df aks hor Krfb hI ho irhf hY. kuJ cusq KfilsqfnI aksr kYnyzf dI kOmI aKLbfr glob aYNz myl df aksr idMdy rihMdy hn qy vYnkUvr sMn, sIbIsI aqy nYsLnl post nMU iswK ivroDI grdfnx qwk vI cly jFdy hn. afE vyKIey aKLbfr glob aYNz myl dy irafq dI irhfeI bfry ivcfr kI hn? afpxy julfeI 14 dy adfrIey (aYzItorIal) nMU aKLbfr glob aYNz myl ny kuJ ies qrF df isrlyK idMdf hY. “irafq zjLnft zIjLrv byal” Bfv irafq jLmfnq df hwkdfr nhIN jF irafq nMU jLmfnq nhIN imlxI cfhIdI.” aKLbfr ny irafq dI jLmfnq nMU pIVHq pirvfrF nfl byrihm moV dwisaf hY. aKLbfr ny irafq dy JUT bolx dy dosLF nMU bhuq sMjIdf dwsidaf ikhf hY ik irfaq dy JUT aqy dosL KLlfa ivwc vfprI Gtnf nhIN hY sgoN ieh 331 mOqF vfly bMb kFz nfl bwJI hoeI Gtnf hY. aKLbfr ny iliKaf hY ik BfvyN irhfeI dIaF sLrqF hfAUs arYst vrgIaF hn pr irhfa ho ky irafq afpxy Gr afpxy ibsqry ivwc jf suwqf hY - ieh sfdf suwK eyar bMb kFz ivwc mrn vfly 331 byksUrF qoN 23 sfl pihlF Koh ilaf igaf sI. golb aYNz myl ny awgy iliKaf hY ik irhfeI dyx vfly jwj ny irafq nMU gurdvfry jfx dI afigaf idwqI hY. aKbfr ny afs pRgt kIqI hY ik afpxI iksy gurdvfrf drsLnf dI PyrI mOky irafq isrPL afpxy dihsLvfdI kfry kfrn hoeIaF sYNkVy mOqF nMU hI nhIN ivcfrygf sgoN pIVHq pirvfrF dy lgfqfr jfrI duwK vwl vI ingfh mfrygf. sLfied ieh Aus nMU shI kdm cuwkx vfsqy mjbUr kry qy Auh puils kol jf ky jo kuJ vI jfxdf hY dws dyvy. ieh do pRmuwK aMgryjLI aKbfrF dIaF ilKqF df sfraMsL hY jo sfbq krd hY ik bMb kFz sbMDI DUR ivwc twtU BjfAux vfly kdy vI kfmXfb nhIN ho skdy ikAuNik swc swB nMU spsLt ivKfeI idMdf hY ieh vwKrI gwl hY ik adflqF nMU sjLf dyx vfsqy Tos aqy nf-nkfry jf skx vfly sbUqF dI loV huMdI hY ijhnF ivcoN bhuq aMimRDfrI ‘guriswK’ ieMdrjIq isMG irafq CupfeI bYTf hY.
hirmMdr sfihb jfx dI iewCf: iek pMjfbI prcy dI rport muqfibk Bfjpf dy vYnkUvr sYl dy afgU sRI ivkrm bfjvf ny dfavf kIqf hY ik Aus dI irafq nfl PLon `qy gwlbfq hoeI hY, ijs dOrfn Aus ny swcKMz sRI aMimRqsr jf ky mwQf tykx dI iewCf pRgtfeI hY. ibafn ivwc sRI ivkrm bfjvf ny 22 sfl bfad irafq dI Gr vfpsI `qy AunHF df qih idloN svfgq kIqf hY aqy BfeIcfry nUM apIl kIqI hY ik irafq dI afjLfdI `qy BfeIcfry nUM iekmuwTqf ivKfAuxI cfhIdI hY. bfjvf ny awgy ikhf ik lokF nMU Aus pRqI idl ivc koeI nPLrq nhIN rwKxI cfhIdI ikAuNik Aus nUM eyar ieMzIaf hfdsy sbMDI cfrj nhIN sI kIqf igaf. bfjvf ny ikhf ik jd Auh aMimRqsr jfx leI iqafr ho jfx qF sfnUM dws idwqf jfvy asIN sfrf pRbMD kr idaFgy bsLrqy ik mfnXog adflq AunHF nUM aMimRqsr jfx dI afigaf dy dyvy. BfjpfeI sRI ivkrm bfjvf ny qF kmfl hI kr idwqI hY iek qF AuhnF nMU sjLfXfPLqf dihsLqgrd df hyjL jfigaf hY aqy dUjf AuhnF ieh Pqvf dy idwqf hY ik irafq nMU kdy eyar ieMzIaf bMb kFz ivwc cfrj hI nhIN kIqf igaf. mflko eyar ieMzIaf bMb kFz ivwc qF irafq ny bMbF df smfn iekwTf krn df dosL kbUl ky pMj sfl sjLf kwtI hY aqy nrIqf vflf bMb ikqy PuwlF df guldsqf nhIN sI Auh vI eyar ieMzIaf vfly bMb df skf Brf hI sI ieh vwKrI gwl hY ik jLmIn `qy Pt jfx kfrn mOqF do hI hoeIaF sn aqy irafq nMU kYd 10 sfl dI hoeI sI. sRI ivkrm bfjvf nMU ieh vihm vI ho igaf jfpdY ik Auh iek dihsLqgrd nMU Bfrq df vIjLf lY dyxgy aqy KfilsqfnI Bfjpf nMU sihXogI kbUl kr lYxgy. ruldf isMG df hfl bfjvf sfihb nMU vyK lYxf cfhIdf hY ijs ny bhuq vIjLy dvf ky vyK ley hn. rhI gwl hirmMdr sfihb drsLnF dI, afs qy iewCf irafq df pUrf hwk hY pr jLmIr qF iksy sQfnk gurdvfry jf ky vI jfg skdI hY. -sLONkI ieMglYNzIaf
Bfrq-amrIkf pRmfxU smJOqy dy mfmly ivwc kfmryzF ny isr Kyh puvfeI! qkrIbn do sflF qoN Bfrq-amrIkf pRmfxU smJOqf KLbrF ivwc hY aqy pRiswD arQsLfsqrI zfktr mnmohx isMG dI Gwt igxqI srkfr kolIsLn srkfr dI mriXafdf nMU kfiem rwKidaF lgfqfr Kwby pwKI pfrtIaF dI qflmyl kmytI nfl ivcfr-vtFdfrf krdy rhy hn aqy AuhnF nMU ies smJOqy bfry sihmqI dyx dI bynqI krdy rhy hn. zfktr isMG dI srkfr ny bIqy sfl KwibaF dy dbfE nMU mMnidaF amrIkF qoN ies smJOqy ivwc kuJ hor qrmImF vI krvf leIaF sn qF ik Kwby ‘hF’ kr dyx pr ajyhf nhIN hp sikaf. KwibaF ny iehI aVI PVI heI hY ik ieh smJOqf dysL dy ihwqF ivwc nhIN hY pr ies ivwc ikhVI gwl dysL dy ihwqF dy iKlLfPL hY, ieh gwl Kwby spwsLt rUp ivwc ajy qwk dws nhIN sky hn. drasl ies smJOqy ivwc ieko iek nuks ieh hY ik Bfrq df ieh smJOqf amrIkf nfl ho irhf hY ijs nMU Kwby ajy vI afpxf sdIvI dusLmx smJdy hn. mMnx vI ikAuN nf, ieh amrIkf hI hY ijs ny AuhnF dy sfry supny cUr kr idwqy hn aqy ‘smfjvfd’ df mfrc rok idwqf hY. sovIaq XUnIan dy tuwtx qoN pihlF Auh vI idn sn jd Kwby Bfrq dy lokF nMU smfjvfd dy sbjLbfg ivKfieaf krdy sn aqy ieh afieaf ik afieaf afKdf huMdy sn. AudfhrxF sUvIaq rUs, cIn, vIaqnfm, korIaf aqy ikAUbf ivwc “kfmXfbI” nfl cwl rhy smfjvfdF dIaF idaf krdy sn. sovIaq rUs df jMgfilaf injLfm jd ikrn lwgf qF ryq dI kMD vFg ikr igaf sI aqy ies dy nfl hI “Joty dy nfl jI jUaF” mrn dI khfvq vFg keI hor smfjvfdI dysL vI cldy bxy. cIn, vIaqnfm aqy ikAUbf vrgy afpxy afrIQk ZFcy nMU bdlx leI mjbUr hoey aqy AuWqrI korIaf afpxy lokF dy dy iZwz Brn vfsqy pwCmI dysLf vwl vyKx lwg ipaf. hux Kwby aYsI hflq ivwc Ps gey hn ik lokF nMU koeI Audfhrx dyx jogy vI nhIN rhy hn. AuhnF kol iek Audfhrx bMgfl ivwc joXqI bsU dI votF nfl vfr vfr cuxI geI smfjvfdI srkfr dI sI ijs dI qsvIr nMU bsU dy isafsI jfnsLIn buwDfdyv BwtfcfrIaf dI srkfr ny vwzy kfr plFt lgvfAux leI lokF dI jbrIN akvfier kIqI jLmIn dy iKlfPL mujLfhry kr rhy lokF `qy zFgF qy golIaF vrfH ky dfgI kr idwqf hY. BfrqI kfmryz “lMG gey swp dI lkIr nMU ipwtI jf rhy hn.” iewh kihxf musLkl hY ik lMG igaf swp “smfjvfd” df sI jF “sfmrfjvfd” df sI ikAuNik kfmryzF vflf smfjvfd KLqm ho igaf hY aqy ijs sfmrfjvfd nfl Auh inwq afhzf lY rhy sn KLqm drasl Auh vI ho igaf hY. awj dy sfmrfjI dysLF ivwc vwzy XUnIanvfd dI qUqI boldI hY aqy “amIr lybr” lokF nMU GUx vFg Kf rhI hY. tYksF dI Brmfr hY aqy suxI “lybr” dI hI jFdI hY ies leI ieh nvF smfjvfd smiJaf jfxf cfhIdf hY. sfmrfjI dysLF dIaF srkfrF iehnF “lybr” XUnIanF qoN BYa KFdIaF hn aqy ikAuNik Coty mjLdUr dI koeI bfq nhIN pwuCdf ies leI sfmrfjvfd vI ijLMdf hI smiJaf jfxf cfhIdf hY. sLONkI nMU lgdf hY ik mnuwKI smfj ivwc hmysLF ‘cuwsq’ lokF df bolbflf irhf hY aqy isafsI pRbMD iksy iksm df vI sQfpq kr ilaf jfvy ies cusq vrg GuMm ky nvyN nfm hyT awgy af hI jFdf hY. kfmryz purfxy BulyKy ivwc amrIkf df aMn ivroD iqafg nhIN sky ies leI Bfrq-amrIkf isvlIan smJOqy df ivroD kr rhy hn. kfmryz socdy sn ik AuhnF df do ku sfl qon cldf dbkf hor 10 mhIny cwl jfvygf pr AuhnF dIaF igxqIaF imxqIaF glLq sfbq hoeIaF hn aqy “kmjLor’ dwsy jFdy mnmohx isMG ny AuhnF nMU aYsI isafsI iZwbI mfrI hY ik ivcfry kfmryz afpxf qvfjLun hI gvF bYTy hn. Bfrq dy siqkfry jFdy sfbkf rfjLtrpqI abduwl klfm vrgy ivigafnIaF ny vI ies smJOqy df smrQn kIqf hY pr ies nfl vI kfmryz tws qoN mws nhIN hoey. bws AuhnF nMU shy dIaF iqMn lwqF hI ivKfeI idMdIaF hn aqy cOQI lwq amrIkf dI sfmrfjvfdI sfijsL df nqIjf hY. ieh smJOqf Bfrq leI ikMnf ku lfhyvMd hY ies df aMdfjLf ies Bfrq dy kuJ dusLmxF dy pRqIkrm qoN lgfieaf jf skdf hY. sLONkI ny iek KfilsqfnI afgU ieh afKdf suixaF hY ik ies nfl amrIkf pUrI qrF Bfrq `qy BfrU ho jfvygf jo ik Bfrq dy ihwq ivwc nhIN hY. kmfl hY Bfrq dy toty krn dI shuM Kf cuwky vI Bfrq dy ihwqF dI rfKI krn qur pey hn. drasl iehnF nMU zr Bfrq dy ruqby qy arQcfry `c hor jfn pY jfx df hY. kfmryzF kol sFJy qOr `qy 59 ku sItF vfly kfmryz aglIaF coxF ivwc afpxI ies gLLlqI df KimafjLf jLur Bugqxgy. dunIaF Br ivwc qyl dIaF kImqF kfrn hoeI mihMgfeI ny Bfrq ivwc vI kihr mcfieaf hoieaf hY aqy mihMgfeI mnmohx isMG vfsqy ‘KwsI’ ho cuwky kfmryzF qoN vwD KLqrnfk sfbq ho skdI hY. jy kr mihMgfeI df BUq Bfrq ivwc dsqk nf idMdf qF mnmohx isMG dI bwly bwly sI pr hux kuJ dfavy nfl afKxf aOKf hY. iehI kfrn hY ik Bfjpf aqy ies dIaF sijXogI pfrtIaF coxF vfsqy kcIcIaF vwt rhIaF hn aqy Bfrq-amrIkf pRmfxU smJOqy dy idloN hwk ivwc huMdIaF hoeIaF vI coxF ijwqx dI lflsf ivwc ies df ivroD kr rhIaF hn. hux jld coxF df jy iksy nMU lfB hoieaf qF ieh Bfjpf nMU hI hovygf ijs nMU Kwby muwK dusLx dwsdy hn. ivcfry ksUqy eyny Ps gey hn ik iewk pfsy AuhnF dI njLr afpxy dusLmx amrIkf `qy itwkI hoeI sI ijs nfl iksy vI hflq ivwc smJOqf nhIN sn vyKxf cfhuMdy aqy zfktr mnmohx isMG srkfr qoN smrQn vfps lY cuwky hn. aqy ieh smJOqf iPr vI isry lgdf njLr af irhf hY. jy ikqy smJOqf aglu 5-6 mhIinaF ivwc pUrI qrF isry lwg igaf aqy iPr coxF hoeIaF aqy AuhnF coxF ivwc Bfjpf df muhfj awgy inkl afieaf qF kfmryzF dI hflq bhuq hI pqlI ho jfvygI. iPr qF pMjfbI dI “sO gMzf aqy sO iCwqr dovyN Kfx” vflI khfvq kfmryzF `qy pUrI qrF ZukygI. smfjvfdI pfrtI ies mfmly ivwc vDyry Kwt skdy hY jy ikqy kFgrs nfl aglIaF coxF ivwc sFJf PrMt bxf geI qF bhuqI mlfLeI smfjvfdI pfrtI lfh jfvgI. Bfrq amrIkf pRmfxU smJOqy df aMnf ivroD kr ky kfmryzF ny isr Kyh pvf leI hY. -sLONkI ieMglYNzIaf
nMgIaF qlvfrF vfly “ sLFqIpUrn ros-pRdrsLn ” Bfrq ivwc vwK vwK smfgmF mOky qlvfrF ByNt krnIaF qF bhuq dyr `qoN iek irvfjL bixaF hoieaf sI pr hux bIqy kuJ sflF qoN nMgIaF qlvfrF ‘lok ros’ pRdrsLnF df vI ihwsf bxdIaF jf rhIaF pRqIq ho rhIaF hn. ies dI sLurUafq kdoN iks ny kIqI ies bfry hr iksy dy vwK vwK ivcfr ho skdy hn aqy sMBv hY ik koeI swjx aYsf vI hovy ijs kol ies dI shI pYV vI hovy pr ies qrk nfl bhuqy lok sihmq ho jfxgy ik ros pRdrsLnF ivwc nMgIaF qlvfrF jF hor iksm dy hiQarF dI koeI QF nhIN hY. ksLmIr ivwc subfeI srkfr vloN ihMdUaF dy phfVI Drm asQfn ‘amrnfQ guPLf’ dy XfqrIaF dI suivDf vfsqy kuJ jLmIn amrnfQ borz nMU idwqy jfx dy mfmly ivwc vwKvfdIaF vloN bhfny nfl ros pRdrsLn lgfqfr hPLqf ku Br jfrI rhy sn ijhnF ivwc ihMsf vI hoeI sI. srkfr ny hflq ivgVdI vyK ky afpxf ieh PYslf vfps lY ilaf sI ijs dy juvfb ivwc bhuq sfrIaF ihMdU sMsQfvF ny juvfbI ros pRdrsLn sLurU kr idwqy sn. Bjpf ny kwl ies PYsly dy iKlfPL dysL bMd df swdf dy idwqf ijs ivwc iPr hor ihMsf hoeI hY. ies dysL bMd dOrfn pRdrsLnkfrIaF dIaF kuJ qsvIrF vwK vwK pRicaF aqy ieMtrnYWt `qy vyKx nMU imlIaF hn ijhnF ivwc nMgIaF qlvfrF lihrfeIaF jf rhIaF hn. jLbrdsqIN bMd krvfAux dI koisLsL ivwc vfhnF `qy zFgF vI vrfHeIaF geIaF hn aqy pwQr vI mfry gey hn. awgF lgfAux dIaF vfrdfqF vI hoeIaF hn. ajyhIaF qsvIrF vyK ky pRdrsLn kr rhy lok, pRdrsLnkfrI Gwt aqy hulVHbfjL ikqy vD pRqIq huMdy hn. hPLqf jF ds idn ipwCy vwl vyKIey qF bfbf rfm rhIm vflI muMbeI ivwc hoeI vfrqdfq ipwCoN dysL Br ivwc pRdrsLnkfrIaF ny jgfH jgfH nMgIaF qlvfrF aqy tfkUey ies qrF lihrfey sn ijs qrF kbIlf XuwD sLurU hI hox vflf hoey. hYrfnI dI gwl ieh vI hY ik iehnF ros pRdrsLnF nMU ihMsk rUp dyx vfsqy awzI cotI df jLor lgfAux vfly kwtVpMQI ieh dfavy krdy vI nhIN Qwkdy ik ieh ros pRdrsLn ‘sLFqIpUrn’ sn. svfl pYdf huMdf hY ik kI nMgIaF qlvfrF aqy llkfiraF vfly ros pRdrsLn sLFqIpUrn mMny jf skdy hn? jy nMgIaF qlvfrF vfly ros pRdrfsLn sLFqIpUrn hn qF iPr kI ieh swjx dwsxgy ik ihMsk ros pRdrsLn iks blfa df nfm hY? kI ihMsk ros pRdrsLnF vfsqy asfltF, grnyzF aqy bMbF dI loV hY? nf Bfjpf smrQk jQybMdIaF df dysL bMd sLFqIpUrn sI aqy nf hI sOdy vfly bfby dy iKlfPL hoey ros pRdrsLn hI sLFqIpUrn sn.
ieh ros pRdrsLn sLFqIpUrn mMny jfxy qF dUr dI gwl hY iehnF ros pRdrsLnF df swdf dyx vflIaF jQybMdIaF dI phuMc aqy soc vI sLFqIpUrn nhIN sI. iqMn ku hPLqy pihlF KLqm hoey guwjr aMdoln ivwc hoeI ihMsf vI ies lihr dy afgUaF dI spsLt jF aspsLt iewCf muqfibk hI hoeI sI. Bfrq ivwc ihMsk ros pRdrsLn iek irvfjL hI bxdf jf irhf hY ijs vfsqy aMdolkfrI iDrF iswDy qOr `qy ijMLmyvfr hn. sfl ku pihlF sOdy vfly bfby dy iKLlfPL cwilaf aMdoln vI pUrI qrF ihMsk idwK vflf sI aqy QF QF qlvfrF df bolbflf sI. ies vfsqy aMdolnkfrI afgU aqy pMjfb srkfr pUrI qrF ijLmyvfr sI ijs ny ajyhy pRdrsLn afpxy sOVy isafsI ihwqF dI pUrqI vfsqy hox idwqy sn. ieh vwKrI gwl hY ik ies ihMsk lihr dy ipwCy dysL ivroDI qfkqF df vI hwQ sI. ihMsk ros mfrcF dI jo lIh pYNdI jf rhI hY Auh lokF aqy dysL, dovF dy hI ihwq ivwc nhIN hY. srkfrF, rfjsI pfrtIaF aqy hor jQybMdIaF nMU ros df ihMsk rfh pUrI qrF iqafg ky lokF dy ihwqF dI rfKI krnI cfhIdI hY. pYr pYr `qy bMdF df swdf vI lokF dy ihwq ivwc nhIN hY. zMzy dy jLor nfl krvfey jFdy bMd qF Ekf hI bMd hoxy cfhIdy hn. mIzIey nMU cfhIdf hY ik ies bfry lokF nMU sucyq krn dI muihMm ivwZy aqy srkfrF nMU ajyhy jLbrdsqIN krvfey jfx vfly bMdF nMU rokx aqy lokF nMU loVINdI surwiKaf pRdfn krn vfsqy ZukvyN pRbMD krn vfsqy ‘KVI-lwqy’ rihxf cfhIdf hY. dysL bMdF aqy ryl bMdF nfl dysL dI afriQkqf nMU Zfh lgdI hY ijs nfl grIb swB qoN vwD pRBfvq huMdf hY ijs ny hr rojL mjLdUrI kr ky afpxf aqy pirvfr d pyt Brnf huMdf hY. Bfrq dIaF rfjsI pfrtIaF nMU rlL ky ajyhy ihMsk ros pRdrsLnF aqy bMdF dy tfkry vfsqy afm sihmqI bxfAuxI cfhIdI hY. hjLrq muhMmd dy kfrtUnF dy mfmly ivwc vI Bfrq aqy pfiksqfn smyq bhuq sfry musilm dysLF ivwc ihMsk lihr AuT KloeI sI ijs nMU ieslfimk KwtVvfd dI sLih pRfpq sI. ies lihr ny isafsI qOr `qy siBak igxy jFdy pwCmI dysLF nMU BYaBIq kr idwqf sI. bhuq vfr ros pRdrsLnF mOky mfVI motI ihMsf pwCmI dysLF ivwc vI huMdI hY pr iehnF dysLF ivwc ihMsk pRdrsLn pRvfxq pRdrsLn nhIN hn. Bfrq ivwc vI ies pRqI cyqMnqf pYdf krn dI loV hY. Gwto Gwt rfjsI pfrtIaF ajyhy ros pRdrsLnF qoN dUr rihx df qhweIaf jLUrr krn. isr Kyh puvf ky kwtVpMQI pqf nhIN ikAuN KusL huMdy ny!
|