|
|
|
ivcfry jQydfr vI krn qF afKr kI krn? dysL aqy ivdysL dy iswK afgU aksr bhuq vwzIaF vwzIaF PVF mfrdy hn pr jd Prol ky vyKo qF ivcoN kuJ nhIN inkldf. jd koeI ieiqhfsk idn afAuNdf hY qF dysL ivdysL ivwc vwzIaF pryzF kwZIaF jFdIaF hn ijhnF nMU “ngr kIrqn” afiKaf jFdf hY AuNJ Bly vyilLaF ivwc iehnF nMU “jlUs” afiKaf jFdf sI aqy ajyhy jlUs bws sfl ivwc kul do vfr hI huMdy sn aqy Auh vI ieiqhsk mhwqqf vfly sLihrF jF asQfnF ivwc. hux jy sLONkI zrdf zrdf vI swc boly qF mMnxf pvygf ik awj df iswK Drm qF “ngr kIrqnf” df Drm hI bx ky rih igaf hY. sfrf sfl iksy nf iksy dysL dy iksy nf iksy sLihr ivwc iuksy nf iksy “Kfs” idn dI qlfsL kr ky “ngr kIrqn” kwZy jFdy hn aqy styjF qoN bhuq afdrsLvfdI ivcfr pysL kIqy jFdy hn. styjF dy ipwCy mfeIk iks nMU dyxf hY jF nhIN dyxf ies `qy keI vfr ivvfd pYdf huMdy hn aqy keI vfr qF golkF dI igxqI vI afpsI qkrfr df kfrn bxdI hY. sLONkI iek afgU df sunyhF sFJf kr irhf hY jo qkrIbn hr “ngr kIrqn”, Dfrimk dIvfn aqy afgU dy sunyhyN nfl iPwt bYTdf hY. sunyhF hY, “sMgqF sRI gurU gRMQ sfihb jI dI ivcfrDfrf qy iswiKafvF nMU afpxy jIvn `qy lfgU krn”, aqy dyx vfly df nfm s[ hrsuwKieMdr isMG bwbI bfdl hY joik afl ieMzIaf XUQ akflI dl dy muwK bulfrf qy kOmI jnrl skwqr hY. ieh sMdysL AuhnF muhflI ivwc sRI gurU gMRQ sfihb jI dy pihly pRkfsL idhfVy mOky sMgq nMU mubfrkvfd idMdy hoey idwqf. AunHF ikhf ik sRI gurU gMRQ sfihb jI dy AupdysLF nMU smuwcI lokfeI qwk PYlfAux `qy jLor jfvy ikAuNik sRI gurU gRMQ sfihb kyvl iswK Drm dy hI nhIN, sgoN smuwcI mfnvqf dy kilafx aqy mnuwKqf dI icMqf aqy duwK-dUr krn vfly pfvn gurU gRMQ hn. ies mhfn pfvn gMRQ dI vizafeI ies ivc hI hY ik sRI gurU gMRQ sfihb dy srb-sFJy aqy kilafxkfrI sMdysL nMU srbwq dy Bly leI smuwcI lokfeI qwk PYlfieaf jfvy. hYrfnI dI gwl hY ik ieh kilafxkfrI sMdysL srbsFJf hY aqy swB qwk phuMcfx df sMdysL vI idwqf jf irhf hY joik bwbI bfdl qwk sImq nhIN hY sgoN dunIaF Br dy iswK afgU dy rhy hn pr gurdvfrf coxF ivwc vot isrPL kysfDfrI iswK hI pf skdf hY aqy pRbMDk isrPL aMimRqDfrI iswK hI bx skdf hY. aMdroN ajyhy iswK ikMny ku iswKI nMU pRxfey hoey hn ieh iek vwKrf svfl hY ijs `qy iksy nMU ikMqU pRMqU krn df koeI hwk nhIN hY. svfl pYdf huMdf hY ik jo sMdysL iswK afgU lokF nMU idMdy hn AuhnF `qy afp Auh ikMny ku cwldy hn? sLONkI, bwbI bfdl hurF nMU jfxdf nhIN hY aqy nf hI AuhnF `qy itwpxI kr irhf, isrPL ies sMdysL nMU Audfhrx vfsqy cuixaF hY. ies hPLqy jy dUr nf jfeIey qF rOcYstr gurdvfry df ivvfd ajy cwl irhf hY, isLkfgo vflf vI KLqm nhIN hoieaf. inAUXfrk ivwc iswKF dy iqMn jQydfrF dI iswKF ny awDogqI kIqI hY aqy vYnkUvr dy rOs gurdvfry df pRbMDI JgVf adflq ivwc puwj igaf hY ijs df mUl kfrn kbjLf kfiem rwKx aqy kbjLf krnf hY. torFto ivwc cwl rhy ivvfdF dI igxqI ies ivwc sLfml nhIN hY. iswK afgUaF df pYmfnf vyKo, gurduafrf isMG sBf pYirs PrFs ivKy aKMz kIrqnI jQf PrFs dy sflfnf smfgm mOky aKMz kIrqnI jQy vwloN jQydfr iekbfl isMG dy rfgmflf bfry ibafn dI sKLq sLbdF ivwc aflocnf kIqI geI. inAUXfrk ivwc vI hPLqfaMq `qy jQydfr gurbcn isMG, jQydfr iekbfl isMG aqy jQydfr qrlocn isMG nMU ircrz ihwl gurdvfry ivwc bolx qoN rokx vfsqy, aKLMz kIrqnI jQy, rfgI drsLn isMG smrQkF aqy pfl isMG puryvfl dI jMqrI dy smrQkF afid ny kdy AuWcI AuWcI siqnfm vfihgurU df jfp aqy kdy boly so inhfl dy jYkfry lgfey sn. pRbMDkF ny puils swdI sI qd jf ky jQydfrF nMU bolx df mOkf imilaf sI. pRcfiraf jFdf hY ik siqnfm vfihgurU ajyhf gur mMqr hY ijs nfl ihrdf sLFq huMdf hY aqy mnuwK afpxy krqf dy njLdIk huMdf hY. pr ieQy ies df jfp afpxy hI jQydfrF nMU bolx qoN rokx jF AuhnF iKlfPL “ros” krn vfly mMqr vjoN kIqf igaf sI. kI gurbfxI nMU ros ivKfvf krn vfsqy vI vriqaf jf skdf? ies bfry iswK buDIjIvIaF nMU ivcfr krnf cfhIdf hY? AuDr pMjfb phuMc ky sRI akfl qKq sfihb dy jQydfr igafnI gurbcn isMG ny ikhf hY ik inAUXfrk dy gurduafrf ircrz ihwl ivKy Dfrimk smfgm dOrfn sRI gurU gRMQ sfihb jI dI hjLUrI ivc “huwlVbfjLI” krn vfilaF ivruwD mirafdf anusfr pMj sfihbfn dI hox vflI mIitMg ivc ivcfr hovygI. ajyhf ivcfr vtFdrf isMG sihbfn aksr vwK vwK muwidaF `qy krdy hI rihMdy hn pr gwl kdy qx pwqx nhIN lwgdI ikAuNik iswK sRI akfl qKLq dI srvAuWcqf nMU qF bhuq mMndy hn pr akfl qKLq dy iksy jQydfr nMU idl kry qF mMndy hn idl kry qF Jwt nkfr ky swut idMdy hn. puryvfl vflI nklI jMqrI nMU hI lY lvo ies nMU iek jQydfr ny mMnx qoN ienkfr kr idwqf sI ijs df nfm pUrn isMG sI. Aus ny bIbI jgIr kOr nMU mhFrfsLtr dy gunF sLihr qoN PYks dfg ky iswKI ivwcoN Kfrj kr idwqf sI. bIbI ny Aus nMU jQydfrI qoN Kfrj kr ky dUjy jQydfr qoN puryvfl vflI nklI jMqrI lfgU krvf leI sI. ieh sn jQydfr vydFqI sfihb jo bfdlF dy bhuqI dyr ies krky iPwt nf bYTy ikAuNik Auh inAUXfrk ivwc KfilsqfnIaF dI GnyVI cVH gey sn aqy iPr jQydfr gurbcn isMG nMU bxf idwqf igaf sI ijhnF puryvfl vflI jMqrI ivwc Pyr bdl krvf ilaf hY jo hux KfilsqfnI lfbI dy iPwt nhIN bYTdf. ieh lfbI jQydfrF nMU vqrxf vI cfhuMdI hY aqy AuhnF nMU iKwc ky afpxy myc dy vI krnf cfhuMdI hY. hwz-mfs dy bxy ivcfry jQydfr eIlfsitk vflI lck hux ikvyN pYdf krn? -sLONkI ieMglYNzIaf
iswKI dy ‘TykydfrF’ df aDfr suMgVn lwgf! ksLmIr ivwc vws rhy iswKF nMU ieslfimk kwtVpMQIaF aqy dihsLqgrdF vloN iml rhIaF DmkIaF dIaF KbrF bIqy kuJ idnF qoN af rhIaF hn pr kuJ KfilsqfnI smrQk iehnF KLbrF nMU BfrqI eyjMsIaF dI sfijLsL dws ky ieslfimk kwtVpMQIaF dI ipwT Tok rhy hn. jd pfiksqfn ivwc qfilbfnF vloN keI iswK pirvfrF qoN kroVF df jLjLIaf mMigaf igaf sI, keI iswK bMdI bxfey gey sn, AuhnF dy vpfr luwt ley gey sn aqy qkrIbn 13 pirvfrF dy Gr Tfh idwqy gey sn qwd vI keI KfilsqfnI “swB hwCf hY” df rfg hI alfpdy rhy sn. jwg jfxdf hY ik pfiksqfn ivwc ieslfimk kwtVvfd eynf BfrU ho cuwkf hY ik Kud bhuq sfry pfiksqfnI lok vI ies qoN KOPL Kfx lwg pey hn. pfiksqfn dIaF ihMdU, iswK aqy eIsfeI Gwt igxqIaF qF ies ieslfimk kwtVvfd qoN pIVHq hn hI, ies qoN qF aihmdIaF muslmfn aqy sLIaf muslmfn vI qrfh qrfh kMbdy hn. hYrfnI dI gwl ieh hY ik kuJ KfilsqfnIaF vwKvfdIaF nMU ajy vI ieslfimk kwtVpMQIaF df hyjL jfgdf hY. gwl ksLmIr dI kr rhy sF aqy jwg jfxdf hY ik pfik dI mdd nfl KVI kIqI geI dihsLqgrd lihr ny ksLmIr dy 6 lwK pMizq, ksLmIr ivcoN dysL-bdr kr idwqy hn aqy AuhnF dIaF jfiedfdF `qy kbjLf kr ilaf hY. ieh ksLmIrI pMizq Auh hI hn ijhnF dy bjLurg kdy sRI gurU qyg bhfdur kol Pirafd lY ky gey sn jd aOrMgjLyb AuhnF nMU Dwky nfl muslmfn bxf irhf sI aqy gurU sfihb ny AuhnF dy Drm dI rfKI vfsqy kurbfnI idwqI sI. aOrMgjLyb ny lwKF ksLmIrI pMizq muslmfn bxf ley sn qy jo bcdy sn AuhnF nMU hux aOrMgjLyb dI aOlLfd ny dysL-bdr kr idwqf hY. pr mnuwKI hwkF dI rfKI dI dohfeI pfAux vfly KfilsqfnI, awj ieslfimk dihsLqgrdF dI bolI bol rhy hn. aOrMgjLyb dI aOlLfd dI awK hux ksLmIrI iswKF aqy AuhnF dIaF jfiedfdF `qy itkI hoeI hY. kuJ ku idn qF KfilsqfnI ieh pRBfv dyx ivwc kfmXfb rhy sn ik ieh JUTI aPLvfh hY pr jd ksLmIr qoN Pon rfhIN kuJ iswKF ny siQqI spsLt kIqI qF bfhr rihMdy lokF nMU pqf lwgf ik kwtVpMQI, ksLmIrI iswKF nfl iks iksm df BYVf vrqfE kr rhy hn. kuJ lok CqIisMGpurf dy 10 ku sfl purxy duKFq nMU vI ibnF iksy sbUq dy Bfrq dIaF surwiKaf PorsF isr mVn dI koisLsL krdy rihMdy hn jdik amrIkf dysfbkf pRDfn kilMtn ny sbMiDq sLbd vfps lY ley sn. Bfrq dIaF surwiKaf PorsF `qy CwqIisMGpurf kFz dy kiQq ivdysLI dosLI dws ky kuJ sQfnk nOjvfnF nMU mfrn dy dosL lwgy sn nfik CwqIisMGpurf ipMz ivwc iswKF nMU mfrn dy. ksLmIr `c ieslfimk dihsLqgrd toilaF vloN puils dy mfry jf rhy pwQrF bfry BfrqI aqy ivdysLI mIzIaf ivwc bhuq kuJ pRkfsLq ho cuwkf hY aqy ieh gwl spsLt ho cuwkI hY ik ies ipwCy pfiksqnIaF sfjsLIaF df hwQ hY. pwQr mfrn vfly KrUdIaF qoN hux lokl lok vI qMg af cuwky hn aqy kuJ vpfrIaF ny AuhnF dy juvfbI pwQr mfr ky afpxy guwsy df iejLhfr vI kIqf hY. ieh vwKrI gwl hY ik amrIkf ivwc Guwg vwsdf df iek vYd aqy Aus dy kuJ hmfieqI ieslfimk dihsLqgrdF df pwK pUrn dI ajy vI pUrI vfh lgf rhy hn aqy ihMdUaF nMU iswKF dy dusLmx dwsx ivwc koeI ksr bfkI nhIN Cwz rhy. Bfrq df 64vF ajLfdI idn 15 agsq nMU sI aqy torFto mhF ngrI dy afspfs ies nfl sbMDq jsLn iek hPLqf pihlF hI sLurU ho gey sn. ies sfl ajyhy drjnF jsLn hoey hn aqy huxy lMGy hPLqfaMq `qy brYNptn dy afspfs awDI drjn ajyhy jsLn hoey hn ijwQy Bfrq df iqrMgf lihrfieaf igaf aqy ajLfdI dy pRvfinaF nMU Xfd kIqf igaf. ieh jsLn ijhnF dI sLONkI gwl kr irhf hY, df aXojn Bfrq srkfr dy sQfnk numfieMidaF dI sLmUlIaq qoN vI ibnF hI kIqf igaf sI aqy iehnF ivwc bhuqI igxqI pMjfbIaF, Kfskr iswKF dI sI. KfilsqfnI bhuq sflF qoN ajyhy jsLn krn, krvfAux vfilaF aqy ajyhy jsLnF ivwc ihwsf lYx vfilaF nMU bhuq bur-Blf afKdy afey hn. hux qF ajyhf ivroD pihlF nfloN bhuq vD cuwkf hY aqy KLfilsqfnI horF nMU “mrI hoeI jLmIr” vfly aqy afpxy afp nMU “ijLMdf jLmIr” vfly dwsdy nhIN Qwkdy pr lok hux iehnF dI pRvfh krno ht gey hn ijs df sbUq torFto ivwc ieMzIaf zya pryz ivwc iswKF dI sLmUlIaq aqy drjnF hor hoey ajLfdI idn smfgm hn. iehnF vwKvfdIaF nMU afpxy qoN ibnF hor koeI “iswK” hI ivKfeI nhIN idMdf aqy ieh pRDfn mMqrI zfktr mnmohn isMG nMU vI iswK mMnx qoN ienkfrI hn. zfktr mnmohn isMG nMU vI ieh iswKF df dusLmx dswdy hn aqy pMjfb ivwc lokF dI cuwxI hoeI srkfr vI iehnF nMU iswK dusLmx jfpdI hY. hYrfnI dI gwl hY ik idwlI vfly srnf Brf aqy kYptn amirMdr isMG vrgy kuJ lok pqf nhIN iehnF nMU ikvyN ajy qwk iswK pRqIq huMdy hn? sMBv hY ik ieh iehnF df koeI pYNqVF hI hovy. pMjfb ivwc dihsLqgrdF ny jo guwl, 15 ku sfl iKlfey sn Auh pMjfb vfsIaF nMU ajy Buwly nhIN hn. ajy qF iehnF dI srkfr nhIN sI bxI, jy ikqy bx jFdI qF pqf nhIN ieh lokF df kI bxf idMdy? kuJ iswK kwtVpMQI lgfqfr iswKI nMU kwtVvfd dI rMgq dyx dI koisLsL kr rhy hn pr lokF df smrQn hfsl krn ivwc asPLl rhy hn. ivdysLF ivwc hux iehnF df insLfnf iswK XUQ hY jo iehnF dIaF cflF smJ nhIN skdf aqy iehnF dy jflL ivwc Ps skdf hY. afpxy juafk qF iehnF ny zfktr, ieMjnIar, aYm pI aqy minstr bxfAux leI rwKy hoey hn aqy horF dy bwcy awg kr ky afpxI isafsI krdy hn. iswKI dy iehnF kiQq TykydfrF df aDfr hux suMgVn lwg ipaf hY aqy ieh gurdvfiraF `qy kbjLy krn jogy hI rih gey hn. -sONkI ieMglYNzIaf
izwgI KoqI qoN qy guwsf Guimafr `qy! kuJ Bfrq ivroDI, knyzIan iswKF nMU iswK BfeIcfry dy ivgV rhy ibMb dI bhuq icMqf hY aqy Auh ies vfsqy horF Kfs kr vwKvfd ivroDIaF, mIzIey aqy kuJ isafsqdfnF nMU ijLMmyvfr dwsdy hn. iswKF dI pbilk iemyjL nMU suDfrn vfsqy kuJ vwKvfdI sMgTnF ny pI afr (pbilk rIlysLn PrmF) dIaF syvfvF vI leIaF hn. hux ies bfry iek grup df vI gTn kIqf igaf hY jo agly iqMn ku sfl ies mfmly dI GoK kr ky iek rIport pysL krygf. mIzIaf rportF qoN ieh pRBfv imldf hY ik ieh sMBfvI rport eyar ieMzIaf bMb kFz dI qPqIsL krn vfly jsits myjr kimsLn dI rport nMU jF ies dy keI pihlUaF nMU rwd krn dI iewCf nfl iqafr kIqI jfvygI. pihlF suixaF sI ik kuJ vwKvfdI jsits myjr dI rport qoN KusL sn aqy ieh pRBfv dy rhy sn ik myjr dI rport ny iswK vwKvfdIaF nMU brI kr idwqf hY. AuNJ Auh ieh pRBfv dy rhy sn ik myjr rport ny “iswKF” nMU brI kr idwqf hY jd ik iswK BfeIcfrf smuwcy rUp ivwc kdy vI sLwk dy Gyry ivwc nhIN sI. hF kuJ vwKvfdI aqy kwtVpMQI iswK sLwk dy Gyry ivwc sn ijhnF ivcoN qlivMdr isMG prmfr ies sMsfr ivwc nhIN hY aqy ieMdrjIq isMG irafq do bMb kFzF ivwc 15 ku sfl kYd dI sjLf pRfpq kr cwukf hY aqy afKrI pMj sfl dI kYd Aus nMU qd hoeI sI jd Aus ny eyar ieMzIaf bMb kFz ivwc afpxf hwQ “axjfxy” ivwc hoxf pRvfn kr ilaf sI. hux irafq adflq ivwc shuM Kf ky 27 vfr JUT bolx dy kys df sfhmxf kr irhf hY. suwK nfl ieMdrjIq isMG irafq iek sfbq-sUrq aqy aMimRqDfrI iswK hY aqy ikAuNik Auh afpxf kuJ ksUr mMn cuwkf hY ies leI ieh kihxf Auicq hI hovygf ik kuJ iswKF df ies bMb kFz ivwc ksUrvfr hoxf sfbq ho cuwkf hY. jy mIzIaf irafq aqy hor sLwkIaF nMU iswK ilKdf hY qF kuJ nrfjL huMdy hn aqy jy mIzIaf AuhnF dy iswK hox `qy sLwk kry qF bhuqy nrfjL hoxgy. ies gwl dI hYrfnI huMdI hY ik afpxy afp nMU iswK afgU aKvfAux vfly, iswKF dy izwg rhy grfPL vfsqy horF nMU ijMLmyvfr dwsdy hn aqy ies afs rwKdy hn ik jy kr iswK afpxy Drm asQfnF ivwc vI ihMsk ho jfx qF sfrf sMsfr awKF bMd kr lvy. ikMnI cMgI gwl hovy jy kr sMbDq kuJ lok afp hI ihMsf qoN qobf kr lYx. kuJ vwKvfdI iswK afK rhy hn ik jsits myjr dI rport ivwc AuhnF df pwK suixaF hI nhIN igaf jdik swc ieh hY ik ivsLv iswK sMsQf ies qPqIsL dOrfn afpxy vkIl lY ky lgfqfr bYTI rhI sI aqy torFto qoN mnjIq isMG shoqf iek aYksprt vjoN pysL hoieaf sI ijs ny afpxf pwK rwiKaf sI aqy iPr keI ryzIE pRogrfmF `qy mnjIq shoqf dy sfhs aqy kfblIaq dI bwly bwly vI kIqI geI sI. vwKvfdI iswKF kol “sfPLt tfrigt” nfm dI Aus ikqfb dIaF bhuq sfrIaF kfpIaF vI mjUd sn ijs nMU Auh eyar bMb kFz nMU BfrqI eyjMsIaF df kfrf sfbq krn vfsqy vrqdy hn. jy kr jsits myjr nMU iehnF dy pwK ivwc vjLun nhIN ivKfeI idwqf qF ies vfsqy iehnF dy ivcfrDfirk ivroDI ijMLmyvfr nhI hn. iehnF nMU gwl smJ lYxI cfhIdI hY ik iswKF aqy iswKI `qy vwKvfdIaF df sflm hwk nhIN hY aqy bhuq vwzI igxqI ivwc hor iswK hn jo vwKvfdIaF nfl asihmq hn qy vwKry ivcfr rwKdy hn. kuJ hPqy pihlF iek sQfnk aKLbfr ny vwKvfdIaF dI igxqI qFgy dIaF suafrIaF ijMnI dwsI sI pr AuhnF ieh cwup cfp pRvfn kr ilaf jfpdf hY. eyar ieMzIaf bMb kFz ijs ivwc vwKvfdI qwqF df hwQ sfbq ho cuwkf hY, iswKF dI CvI nMU Krfb krn df vwzf kfrn bixaF hY aqy Auh lok jo ies bMb kFz nMU iksy hor isr vI mVHnf cfhuMdy hn qy nfl hI irafq aqy prmfr vrigaF nMU sLhId jF ijLMdf sLhId vI mMndy hn, vwzy BulyKy ivwc hn. dunIaF AuhnF dI cfl nMU smJdI hY aqy Auh hux lwCydfr gwlF kr ky dunIaF nMU JkfnI nhIN dy skdy. iswKF dI iemyjL df iPkr krn vfilaF ivwc mnohr isMG bwl vI sLfml hn ijhnF `qy 10 ku sfl pihlF gurU nfnk iswK sYNtr gurdvfry dy PMzF dI durvrqoN df dosL lwigaf sI. ieh kiQq dosL “iswK prYs” nfm dy prcy dy muwK pMny `qy pRkfsLq hoieaf sI ijs nfl gurdvfry dy $21,500 dy cYk dI Poto kfpI vI CfpI geI sI jo iek hvflf kMpnI rfhIN ismrnjIq isMG mfn nMU Byijaf igaf sI. rport muqfibk ByjI geI kul rkm $40,000 sI. kI iek knyzIan cYrtI df DMn iksy rfjsI mMqv leI Byjx nfl iswKF df aks cMgf bxdf hY? qkrIbn awDI drjn vwzy sQfnk gurdvfiraF dy pRbMDkI kys adflqF ivwc hn, ies df ijMLmyvfr kOx hY? kI Auh iswK ijLMmyvfr hn jo pRbMDk aqy afgU hn jF Auh jo iqlPul ByNt kr ky GrF nMU qur jFdy hn? 2 aprYl nMU sQfnk gurdvfry ivwc jMm ky lVfeI hoeI aqy mfmlf puils, pRYs qy kort kichrI qwk igaf. kOx hY ies df ijMLmyvfr? kI Aujwl dosFJ aqy dIpk AubIrfey ies dy ijMLmyvfr hn? 18 aprYl nMU iPr iek hor gurdvfry ivwc iehI Bfxf vfpiraf qy Auh lok jo iswKF dy ivGV rhy aks qoN icMquq hn, dIaF qfrF ies lVfeI nfl juVdIaF hn aqy kys ajy vI adflq ivwc hY. ivMzjLr gurdvfry df ivvfd adflq ivwc hY aqy gurU Gr dy bfhr mujLhfry hoey hn, ijLMmyvfr kOx hY? rOcYstr gurU Gr df kys adflq ivwc hY aqy adflq ny gurdvfry ivwc ikRpfn `qy pfbMdI lgf idwqI hY. kI ies vfsqy Aujl dosFJ aqy dIpk AubIrfey ijLMmyvfr hn? jF ies vfsqy Bfrq srkfr ijMmyvfr hY? eyar ieMzIaf bMb kFz dI 25vIN vryHgMz mOky jo pRDfn mMqrI hfrpr ny afiKaf hY Aus bfry ieh lok KfmosL ikAuN hn? jnfb hfrpr ny bhuq nfpqol ky afiKaf hY aqy vjLunfdr gwl kIqI hY. puwCxf bxdf hY ik iswKF df aks Krfb krn vfsqy vwKvfdIaF dI qPqIsL krn vfsqy ikAuN nf iek gruwp kfiem kIqf jfvy? izwgI KoqI qoN qy guwsf Guimafr `qy hux nhIN cwlygf. -sLONkI ieMglYNzIaf votF dI lflsf ny kYnyzf dy iemIgrysLn pRbMD dI hflq ivgfVI! ieh sqrF ilKx vyly 500 sRIlMkn qfimlF df Biraf iek smuMdrI jfhjL vYnkUvr vwl vD irhf sI aqy srkfr AuhnF dI mihmfn invfjI vfsqy hspqflF dy vfrz KflI krvf rhI sI. knyzIan nyvI dy do isLp aqy afr sI aYm pI dIaF keI qyjL-qrfr iksLqIaF smuMdr ivwc Tl cuwkIaF sn qFik ies smuMdrI jhfjL nMU pUry mfx-siqkfr nfl bMdrgfh qwk ilaFdf jf sky. dysL df inAUjL mIzIaf vwzIaF vwzIaF rportF dy irhf sI aqy votF dy BuwKy rfjsI afgU PUk PUk ky pYr Dr rhy sn qF ik koeI gLlq sLbd mUhoN kwZ ky ikqy koeI vot hI nf gvF bYTx. suixaF hY ik ies smuMdrI jhfjL dy ipwCy do hor qfimlF dy Bry smuMdrI jhfjL kYnyzf vwl mUMh kr cuwky hn ijhnF nMU kYnyzf ivwc pUry svfgq dI afs hY. ajy 9 ku mhIny pihlF hI 76 qfimlF df Biraf iek smuMdr jhfjL vYnkUvr puwijaf sI aqy kMsrvtv srkfr bVHkF mfrn dy bfvjUd kr kuJ nhIN sI skI. srkfr ny hux vI afiKaf hY ik bhuq sfry KUMKfr qfiml bfgI aqy AuhnF dy smrQk ies smuMdrI jhfjL `qy ho skdy hn aqy ikhf pihlF vI sI pr 76 dy 76 kYnyzf ivwc pRfhuxy bxy bYTy hn. hux iPr srkfr afK rhI hY ik ies smuMdrI jhfjL aqy ies dy ipwCy af rhy qfimlF dy Bry jhfjLF ivwc qfiml bfgI aqy smglr svfr hn pr kr srkfr hux vI kuJ nhIN skygI. kYnyzf dy iemIgrysLn injLfm dI hflq eynI Ksqf ho cuwkI hY aqy rfjsI ZFcf votF df eynf lflcI ho cuwkf hY ik jykr dunIaF df koeI dysL afpxy jrfeIm pysLf lokF df Bfr lfh dyxf cfhy qF swB nMU Ksqf smuMdrI jhfjLF ivwc Br ky kYnyzf vwl Tyl dyvy qF vI kYnyzf kuJ nhIN kr skygf. sRI lMkf ny BfvyN ieh ikhf hY ik ies smuMdrI jhfjL ivwc qfiml bfgI aqy AuhnF dy smrQk suafr hn qy jhfjL df cflk iek ajyhf ivakqI hY jo KUMKfr qfiml bfgIaF vfsqy hiQafr smgl krdf irhf hY pr ies gwl dI koeI grMtI nhIN hY ik ies “ihAUimn smgilMg” dy ipwCy Kud sRI lMkf nhIN hY. kI ajyhf krnf sRI lMkf dy afpxy ihwq ivwc nhIN hY ik swB sLrfrqI aqy AuhnF dy pirvfr smuMdrI jhfjLF ivwc lwd ky bfhr Dwk idE qF ik afpxI isr drdI Gt jfvy. ies hwd qwk vI nf jfeIey, jykr sRI lMkf kuJ idn awKF hI mIc lvy qF qfiml bfgIaF dy smrQk afpy jhfjL Br ky smuMdr ivwc Tyl dyxgy aqy iPr ieh smwisaf kYnyzf dI bx jfvygI ik iehnF lokF df kI krnf hY. kYnyzf ivwc ajyhf inpMusk iemIgrysLn kfnUMn hY jo muMh ivcoN rPUjI Aucfr dyx nfl hI mUrsLq ho jFdf hY aqy srkfr dy Krcy `qy muPLq dy vkIlF dI POj qy votF dy lflcI rfjsI afgU hn jo kYnyzf nMU dunIaF df lMbVdfr bxfeI rwKxf cfhuMdy hn. bhuq bihs cwl rhI hY ik smuMdrI jhfjL ivwc af rhy lok aslI rPUjI hn jF nklI rPUjI hn? svfl pYdf huMdf hY ik jy ieh lok aslI rPUjI hn qF sRI lMkf ivwcoN Bwj ky kuJ iklomItr pfxI twp ky Bfrq ivwc ikAuN nhIN gey ijwQy qfimlF df afpxf sUbf hY aqy Auh sRI lMkn qfimlF dy hmdrd vI bhuq hn? 10-15 hjLfr iklomItr dUr dunIaF dy aYn dUjy pfsy iqMn mhIny jhfjL ivwc bMd rih ky kYnyzf afAux df koeI hor kfrn hY, nhIN qF rsqy ivwc bhuq dysL pYNdy hn ijwQy mOq qoN Bwijaf bMdf jf skdf hY. sRI lMkf qoN astrylIaf, kYnyzf nfloN ikqy vwD nyVy hY pr ieh smuMdrI jhfjL astrylIaf vwl ikAuN nhIN Tyilaf? ikAuNik astrylIaf dy isafsI afgU afpxy dysL dy ihwqF vfsqy knyzIan afgUaF qoN vwD sucyq hn aqy AuhnF ajyhy lokF nfl nijwTx vfsqy kfnMUn sKLq kr idwqf hY. nON ku mhIny pihlF afey aqy Cwz idwqy gey 76 qfiml ies gwl df sbUq hn ik jy hor 76 hjLfr vI af jfx qF iehnF vFg kuJ mhIinaF ivwc Cwz idwqy jfxgy. iksy df ipCokV kI hY ieh qF ivvfd df ivsLf hY aqy knyzIan kfnMUn eynf moklf hY ik ies nMU qoV mroV ky koeI vI afpxf AulU iswDf kr skdf hY. ilbrlF ny ies dysL dy rPUjI kfnUMn nMU afpxIaF votF vDfAux vfsqy vriqaf sI pr nfl hI kfnMUnI iemIgrysLn `qy bMdsLF aqy PIsF lgf idwqIaF sn. pr ilbrl votrF nMU vyvkUPL bxfAux ivwc kfmXfb rhy sn ies leI kMsrvtv nMU vI ilbrlF vfly trik vrqx dI jfx af geI hY. dbky vI mfrI jfE aqy svfgq leI ibsqry vI ivCfeI jfE. jo sKLqI cfhuMdy hn AuhnF nMU af rhy rPUjI do ku mhIny afrjLI qOr `qy zItYNsLn kyNdrF ivwc bMd kr ky ivKf idE aqy jo nrmI cfhuMdy hn AuhnF nMU “ibsqiraF dI ho rhI ivCfeI” ivKfeI jfE. aMq ivwc jd lokF dIaF njLrF iksy hor nvyN GtnfkRm vwl lwg jfx qF nrm kfnMUn dIaF vfgF iZwlIaF Cwz ky iek iek kr ky swB nMU Cwz idE. hF swc AuhnF dy pqy lYxy nf Buwlo ijwQy AuhnF dy Gr vYlPyar dy cYWk iswDy Byjy jf skx. ijhVy cusq hoxgy Auh qF iek qoN vwD vYlPyar cYkF df pRbMD vI afpy kr lYxgy. awj kYnyzf ivwc kfnMUnI qOr `qy afAuxf mihMgf aqy musLkl kMm hY. aOKy smyN iksy irsLqydfr nMU ivjLtr vIjLf dvfAuxf vI musLkl kMm hY pr rPUjIaF df isLp Br ky kYnyzf vwl Tylxf, iemIgrysLn hfsl krn df iek sLrqIaf qrIkf hY. rfjsI afgUaF dI votF dI lflsf ny kYnyzf dy iemIgrysLn pRbMD dI hflq eynI ivgfV idwqI hY ik ieh kYnyzf dy lokF vfsqy tYksF df vfDU Bfr bx ky rih igaf hY. iek pfsy aYmrjMsI hYlQ kyar vfsqy kYnyzf dy sLihrIaF nMU aYmrjMsI vfrzF ivwc GMitaF bwdI Dwky Kfxy pYNdy hn aqy dUjy pfsy ibn bulfey pRfhuixaF vsqy hspqflF dy vfrz KflI krvfey jf rhy hn. ieh hor rPUjIaF, ihAUimn smglrF aqy dunIaF Br dy dihsLqgrdF nMU vfjF mfrn vflI gwl hY. iksy idn ierfk, pfiksqfn aqy aPLgfinsqfn ivwc hfr Kf jfx dI sUrq ivwc al kfiedf aqy qfilbfnF vfsqy kYnyzf svrg sfbq ho skdf hY. -sLONkI ieMglYNzIaf, KLbrnfmf #570, agsq 13-2010
kwtVvfd,“mjLHbI pRdUsLx” krfr idwqf jfxf cfhIdY! dunIaF ivwc Dfrimk kwtVvfd df psfrf afey idn vwD irhf hY aqy ieh hor jLflm rUp Dfrn krdf jf irhf hY. pMjfbI dI khfvq “KLrbUjLy nMU vyK ky KLrbUjLf rMg bdldf hY” muqfibk iek Dfrimk iPrky ivwc kwtVvfd df vfDf dUjy ivwc vfDy df kfrn bxdf hY aqy idnoN idn dunIaF iksy aigafq “srvg” df DrmI bx ky afnMd mfnx dI lflsf ivwc ies jnm aqy ies sMsfr nMU nPrq dI awg ivwc Jok rhI hY. dunIaF ivwc hux DrmIaF aqy Dfrimk kMm krn dy dfavy krn vfilaF dI koeI kmI nhIN hY aqy hr Drm hI afpxy pYrokfrF nMU rwJ ky DrmI bxfAux ivwc lwgf hoieaf hY. awj qoN 20 ku sfl pihlF vI kiQq DrmIaF kol afpxy pRcfr vfsqy awj qoN cOQf ihwsf sfDn AuplBd nhIN sn jo awj ho gey hn aqy ies dy nfl hI dunIaF ivwc Dfrimk nPLrq aqy PsfdF ivwc vI anupqfn vfDf hoieaf hY. ijAuN ijAuN hr Drm df pRcfr aqy pRcfr sfDn vwD rhy hn iqAuN iqAuN dunIaF ivwc Psfd aqy smwisafvF ivwc vI vfDf ho irhf hY jd ik hoxf ies dy Ault cfhIdf hY ikAuNik aksr dfavf kIqf jFdf hY ik Drm “ipafr” isKfAuNdf hY. awj vI iksy qoN puwCo qF hr koeI dfavf krgy ik Aus df Drm qF “ipafr” hI isKfAuNdf hY pr duniaF ivwc nPLrq iPr ikAuN vD rhI hY ies df qswlIbKLsL juvfb iksy kol nhIN hY. ieh gwl vI hYrfnI vflI hY ik “DrmIaF dIaF POjF” dUjy DrmF dy lokF nMU qF nPLrq krdy hI hn pr afpxy aMdr vI pfVy df kfrn bxdy hn. ijs nfl hr Drm ivwc nvyN nvyN pfVy pYdf huMdy hn aqy aishxsLIlf hor vDdI hY. iswKF aMdr sLRomxI kmytI coxF df buKfr hux qyjL ho irhf aqy votF kOx pf skdf hY? ieh vI ivvfd df ivsLf bixaF hoieaf hY. sihjDfrI PYzrysLn dy afgU zfktr prmjIq isMG rfxU ny ies `qy sKLq ieqrfjL kIqf hY aqy sihjDfrIaF vfsqy AuhnF gurdvfiraF dy pRbMDk cux vfsqy vot df hwk mMigaf hY, ijhnF ivwc Auh isr JukfAuNdy hn, dfn krdy hn aqy ijs Drm muqfibk Auh afpxy idn-ivhfrr krdy hn. pr gurdvfiraF `qy kfbjL hox jF rihx dy cfhvfn isfasI afgU, iswK kwtVpMQIaF nMU KusL rwKx vfsqy iswK dI kwtVvfdI pRIBfsLf lfgU kr ky sihjDfrIaF nMU vot dy hwk qoN vFJf kr cuwky hn aqy hux zfktr prmjIq isMG rfx nMU akfl qKLq `qy qlb krn dy zrfvy dy rhy hn. iek qrF nfl sRI akfl qKLq aqy iswK Drm hux kwtVpMQIaF dI mlkIaq bx ky rih gey hn. BfrU ho cuwky kwtVvfd kfrn hux qF sihjDfrIaF nMU iswK mMnx qoN vI ienkfr kIqf jf irhf hY. kwtVpMQI sijDfrIaF nMU hux piqq afK ky kwCF vjfAuNdy hn aqy aKOqI iswK ivdvfn vI AuhnF vdI bolI hI boldy hn. jy ikqy sihjDfrI mrdmsLumfrI vyly afpxy afp nMU iswK ilKvfAux qoN pfsf vwt jfx (jo kwtVpMQI Kud afK hI rhy hn) qF iswKF dI igxqI ikMnI ku rih jfvygI ies df aMdfjLf hr koeI lgf skdf hY. keI vwzy vwzy aKOqI isK afgUaF dIaF Drm pqnIaF vI ies kwtV pRIBfsLf hyT iswKI ivcoN Kfrj ho jfxgIaF ikAuNik Auh jfhrf qOr `qy Brvwty bxcfAuNdIaF hn. sMBv hY ik Kwq kwZx aqy Zwky hoey srIr qoN vfl kwtx vfly keI kysfDfrI vI iswKI hoxf sfbq nf kr skx. kwtVvfd iekwly iswKF ivwc hI nhIN hor DrmF ivwc vI lgfqfr pYr psfr irhf hY. ihMdUaF ivwc vI kwtVvfd df bolbflf vD irhf hY. ksLmIr vwl inghf mfrIey qf awj ieh iek mjfrtI musilm styt hY jo kdy sfrf ihMdU hoieaf krdf sI. aPgfinsqfn jo kdyt boDIaF df gVH sI awj ieslfimk kwtVvfd dI pnIrI bx igaf hY. ksLmIr ivwc jo ihMdUaF qoN jLbrdsqIN muslmfn bxfey gey sn, Auh hI awj bcdy Kucdy ihMdUaF nMU ksLmIr ivwc dihsLq PYlaf ky bfhr BjfAux df kfrn bx gey hn. pfiksqfn ivwc hvfeI hfdsy ivwc mfry gey iek ihMdy dy qfbUq `qy Aus df nfm ilKx dI bjfey iksy ieslfimk kwtVpMQI “kfPLr” ilK idwqf jo ik awq drjy dI iGnfAuxI hrkq hY. aPLgfinsqfn ivwc 18 ku sfl dI afeIsLf nfm dI iek muslmfn lVkI df nwk aqy kMn ieslfm dy rfKy aKvfAux vfly DrmI qfilbfn kwtVpMQIaF ny ies leI kwt idwqy ikAuNik Auh jLflm shuiraF dy GroN Bwj geI sI. ieh iek ajyhf jLulm hY jo ies Xuwg ivwc Ekf hI pRvfn nhIN hY. Dfrimk kwtVvfd iksy vI hor iksm dy “pRdUsLx” qoN vwD Gfqk hY aqy ies nMU “mjLHbI pRdUsLx” kfrr dy ky gYr kfnMUnI GoisLq kr idwqf jfxf cfhIdf hY. -sLONkI ieMglYNzIaf, KLbrnfmf #569, agsq 06-2010
sMjIdgI vwl kd mMUh krngy iswK afgU? Auprokq hYWzlfeIn afm iswKF vfsqy nhIN, AuhnF iswK afgUaF vfsqy hY jo kihMdy kuJ hor aqy krdy kuJ hor hn. dysL ivdysL ivwc bYTy afm iswK, Drm dI ijs vI ZMg dI smJ rwKdy hn, Es dy muqfibk sMjIdf hn aqy afpxI kmfeI df bxdf srdf ihwsf Drm ihwq dfn dy ky “jo krngy so Brngy” `qy Brosf rwK ky KLmosL ho jFdy hn. afgU vrg vwl vyKIey qF “hmfm ivwc swB nMgy” vflI gwl jfpdI hY ieh vwKrI gwl hY ik vwK vwK idRsLtIkoxF qoN koeI afgU Gwt nMgf jfpdf hY aqy koeI afgU vwD nMgf jfpdf hY. ajoky Xuwg ivwc mIzIaf dI bhuqfq nfl vI “duwD df dwuD aqy pfxI df pfxI” inqfrnf sMBv nhIN ho sikaf. jo aYsf krn dy dafvy krdy hn Auh iswK ieiqhfs aqy PlsPLy nMU horF nfloN vI bhuqf kwtVvfdI rMg cfhV ky pysL krdy hn. ajyhy dfavy krn vfly kiQq ivdvfn iswK mIzIafkfrF vwloN pysL kIqy jFdy iswK ieiqhfs aqy iswK PlsPLy `qy ivsLvfs krIey qF ieMJ jfpdf hY ik gurU nfnk dyv jI iek “supr-iensfn” pYdf krn leI afey sn ijs df nfm iswK hY. gurU bfby dy srbsFJIvflqf dy sMdysL dIaF aYnkF lgf ky jgq vwl vyKIey qF qF qsvIr ku vwKrI ivKfeI idMdI hY. pr kOx afKy rfxIey awgf Zwk? jo iswKI dy rfKy hox dIaF vwzIaF vwzIaF tfhrF mfrdy hn Auh iswKI dy rfKy igxy jFdy hn, AuNJ BfvyN Auh gurU bfby dI iswKI dIaF jVFH ivwc idn rfq qyl hI idMdy hox. mIzIaf dI bhuqfq ny qF sgoN iswK jgq ivwc BMlBUsf hor vDf idwqf hY. ijwDr ingHf mfro vfd ivvfd aqy inGfr hI njLr afAuNdy hn. sLRLomxI kmytI qoN lY ky afm gurdvfrf kmytIaF dI kfrgujLfrI DVybMdI dI gulfm bx ky rih geI hY. swcf kOx aqy JUTf kOx, ies df inqfrf krnf asMBv ho igaf hY. ijs dI suxo Eh hI swcf jfpdf hY. awj swc dI pRIBfsLf mhFvIr jYn vflI jfpdI hY ijs ny swc nMU “iewk” mMnx qoN sfPL ienkfr kridaF swc nMU “bhu iksmI jF bhu-rMgI” (mltIplYstI afP trUQ) ikhf sI. ijs df Bfv sI ik hr iksy df swc afpxf afpxf huMdf hY. pMj ku hjLfr sfl pihlF jd mhFvIr jYn hoey sn qF BfrqI drsLn ivwc “iek swc” df bolbflf sI jo mhFvIr jYn qoN ipwCoN awj qwk vI jfrI hY. pr “swc bfry jo swc” mhFvIr jYn ny afiKaf sI dunIaF ivwc hmysLf pRvfn Auh swc hI ciVHaf hY. bfkI swB afdrsLvfdI gwlF hn jo mn nMU qF bhuq BONdIaF hn pr aml ivwc swB kFxIaF sfbq huMdIaF hn. vyK lE swcy idwlI vfly dovyN srnf Brf vI hn jo idn rfq kFgrs df pfxI Brdy hoey vI iswKI dI cVHdI klf leI smripq hn aqy awj qwk iek kroV qoN vwD rupey vkIl aYc aYs PUlkf dI “iensfPL muihMm” vfsqy adf kr cuwky hn. jy idwlI vfly srnf Brf iswKI vfsqy “smripq” nf huMdy qF ivdysLI iswK kwtVpMQIaF aqy KfilsqfnIaF dI cMgI ilst ivwc sLfml nf huMdy! qy Auh irpdumn isMG milk, ajYb isMG bfgVI, ieMdrjIq isMG irafq aqy hor keI rMg-brMgy vwKvfdIaF, kwtVpMQIaF aqy KfilsqfnIaF dy nfvF smyq kiQq kflIaF sUcIaF nMU rwd krn dI mMg nf krdy! vkIl aYc aYs PUlkf jI vI pUry swcy hn ijhnF 26 sfl qoN iensfPL lihr nMU smripq kr idwqy hn. vkIl PUlkf ny afpxf sfrf jIvn AuhnF kfqlF nMU sjLf dvfAux dy lyKy lgf idwqf hY ijhnF nvMbr 1984 ivwc hjLfrF bygunfh iswKF df Gfx krky Bfrq nMU dunIaF sfhmxy klMkq kIqf sI aqy Bfrq dy pRDfn mMqrI nMU vI ies kFz nMU Bfrq dy mUMh `qy kflf Dwbf afKxf ipaf sI. ivwc-ivcfly vfly vI swcy hn ijhnF ivwc bfdlF df afpxf swc hY jo kFgrs aqy kwtVpMQIaF, dovF nMU icwq krky sLRomxI kmytI coxF ijwqxIaF cfhuMdy hn aqy “srnf-PUlkf” ivvfd AuhnF dy DMn Bfg hn. swcy ivdysLI kwtVpMQI aqy KfilsqfnI vI hn ijhnF acfnk srnf BrfvF nUM zMp kr ky PUlkf ipwCy kqfr bMn leI hY, ieh jfxidaF hoieaF vI ik ies kqfr ivwc Auh swB, AuhnF bfdlF dy ipwCy jf KVoqy hn ijhnF dy Auh eyzy vwzy dusLmx hn ik “aYnImI afPL mfeI aYnImI iejL mfeI PrYNz” (myry dusLmx df dusLmx myrf imwqr) dy PfrmUly `qy KV ky Auh bfdlF iKlfPL kYptn amirMdr iswMG vrgy kFgrsIaF df sdf pfxI Brdy hn. swcy sfbkf jsits jnfb soZI vrgy vI hn jo srnf BrfvF dy ieh afK ky hwk ivwc inwqr afey hn ik PUlkf ny srnf BrfvF dI vwzI mdd dy bfvjUd nqIjf kuJ nhIN ivKfieaf. hux qF dunIaF nMU mjLhb dIaf aYnkF lgf ky vyKx vfly kiQq agFhvDU iswK kflmnvIs jsvMq isMG ajIq vrgy vI, vkIl aYc aYs PUlkf dI kfrgujLfrI `qy svfl krn lwg pey hn. ies ivvfd df afnMd ajyhy mIzIafkfr vI lY rhy hn ho PUlkf nMU aksr “PlUkf” hI afKdy rhy hn, kuJ aYsy vI hn jo vkIl PUlkf df nfm “Pulkf” hI dwsdy rhy hn. swcy aYsy ivdysLI kwtVpMQI aqy KfilsqfnI iswK vI hn jo igxqI Gwt hox dy bfvjUd rOlf bhuqf pfAUx dI smrwQf rwKdy hn aqy bhuq vwzy gurdvfiraF dI golkF `qy Eny smyN qoN AulfrU hn ijMny smyN qoN vkIl PUlkf iensfPL dI lVfeI lV rhy hn ijs nMU srnf Brf qF aiswDy rUp ivwc “mfieaf” lVfeI afKx qwk hI cly gey hn. Bfrq ivrwuD BMzI pRcfr dy gurU GMtfl vjoN jfxy jFdy amrIkf vfly “vYd jI” aksr hr hPLqy afpxy “swc” dI gTVI Kohl ky bYT jFdy hn. afpxy swc df iKlfrf Auh eynf pf lYNdy hn ik iPr smyN aMdr iekwTf krnf musLkl ho jFdf hY. “vYd jI” dIaF AUt-ptFg gwlF sux ky sLONkI nMU jlMDr dy rYixk bjLfr df iek vwzf kwpVy df dukfndfr Xfd af jFdf hY jo cMgI gfhk bIbI vyK ky awDI dukfn dy kwpVy dy Qfn vgfh vgfh ieh afKdf hoieaf Kohl mfrdf hY ik ies qoN vDIaf hor ikDry nhIN imlygf. gfhk bIbI Ps jfvy qF pON bfrF aqy jy muPLq df kok pI ky qurdI bxy qF mwQy `qy hwQ mfr ky nOkrF qoN awDf GMtf Kohl ky suwty Qfn iekwTy krvfAuNdf rihMdf hY. “vYd jI” vI ‘afpxy swc’ dy Qfn qF bhuq vgfh vgfh Kohl mfrdy hn pr lIr KrIdx vfly EhI do ku drjun purfxy gfhk hn jo “vYd jI” qoN toty KrId KrId ky Gr Br cuwky hn. “vYd jI” Bfrq dy pRDfn mMqrI zfktr mnmohn isMG nMU sonIaF gFDI dI “rKyl” dwsx qwk cly jFdy hn ijs nMU sonIaF ny AuhnF muqfibk rfhul gFDI dI kursI grm rwKx vfsqy ibTfieaf hoieaf hY. pr vYd jI ieh nhIN dwsdy ik zfktr mnmohn isMG qF afpxI pMj sfl dI pihlI trm pUrI krky dUjI trm dy dUjy sfl ivwc awpV gey hn aqy pwk cuwkI Aumr dy bfvjUd AuhnF dI kursI nMU koeI ihlf dyx df hIaf vI nhIN kr sikaf. ijs kursI `qy 6 GMty bYTx vfsqy isafsI afgU qrsdy hn Es kursI `qy zfktr mnmohn isMG 6 sfl kwt gey hn. AuNJ sLONkI df iKLafl hY ik amrIkf vfly “vYd jI” pRDfn Ebfmf vfsqy bhuq lfhymMd sfbq ho skdy hn ikAuNik pRDfn Ebfmf zfktr mnmohn isMG bfry bhuq gLlq PihmI df isLkfr hn aqy ieh afK cuwky hn ik “jd mnmohn isMG boldf hY qF dunIaF suxdI hY.” amrIkf dy rfsLtrpqI nMU mnmohn isMG bfry swc dwsxf bhuq jLrUrI hY pr iek vwzI duivDf ieh hY ik amrIkf vfly “vYd jI” df swc jfnx qoN ibnF AuhnF nMU azvfeIjLr nhIN rwKxgy. swc jfnx vfsqy sfrI bYk-grfAUNz dI jfxkfrI dyxI bhuq jLrUrI hY. cfqur “vYd jI” ny qF afpxy bfry sfrI jfxkfrI AuhnF do ku drjn ivakqIaF nMU vI nhIN idwqI jo AuhnF dy “swc” dy toty KrId KrId ky afpxy Gr BrI bYTy hn, hor jfxkfrI Auh iks nMU dyxgy? jy AuhnF afpxy bfry jfxkfrI dyxI huMdI qF kuJ sLwkI lokF dy AuhnF bfry svfl 20-25 qoN twp ky koqr sO qwk nf awpVdy! AuNJ sLONkI KusL hY ik “vYd jI” df nfm blYk ilst ivwc nhIN hY aqy AuhnF mhfqmf gFDI nMU vI hux “gFDI jI” afK ky sMboDn krnf sLurU kr idwqf hY. Bfrq dy grIbF df vI “vYd jI’ hux iPkr krn lwg pey hn, sMBv hY ik jld dI Bfrq dI DrqI `qy kdm jf rwKx. swcy aqy JUTy bfry sLONkI vI hmysLf duivDf ivwc hI irhf hY. keI vfr jd sLONkI aqy sLONkx dI joVI ivwckfr CotIaF CotIaF pirvfrk AulJxF kfrn qkrfr huMdf hY qF sLONkI ihwk dy jLor nfl “swcf” hox df rohb pfAuNdf hY. aOrq dI brbrqf dy hiQafr nfl lYs, sLONkx vI pYr aVf ky swcI hox df dfavf kr idMdI hY. duivDf df mfiraf iek vfr sLONkI, sLONkx nMU nfl lY ky afpxy ivdvfn imwqr dI slfh lYx clf igaf. ivdvfn imwqr ny afsf syK PrId jIAu kI bfxI dI do sqrF suxf ky JgVylU joVI nMU icwq kr idwqf jo ieMJ hn, “idlhu muhbiq ijMnH syeI sicaf.. ijnH min horu muiK horu is kFZy kwicaf..” iewk idn sLONkI nMU iek swjx ny dwisaf ik iek nvIN Kbr muqfibk “gurdvfiraF dy pRbMD bfry iswK sMjIdgI vwl” nMU muV pey hn. sOLNkI ny sfrI KLbr df ivsQfr bhuq “sMjIdgI” nfl jfnxf cfihaf aqy swjx jI ny sfrI KLbr pVH ky suxf idwqI ijs ivwc kuJ mhIny pihlF “sMjIdgI” vfsqy swdI geI iek 500 ku sO dI mIitMg qoN sLurU kr ky igxqI 80-90 rih geI dwsI geI sI aqy hux ieh igxqI Gt ky 20-25 rih geI dwsI geI sI. sLONkI nMU kuJ ku ichry ajyhy lokF dy ivKfeI idwqy jo hor qF swB kuJ ho skdy hn pr sLONkI vFg AuhnF vfsqy “sMjIdf” hoxf kuJ musLkl kMm jfpdf hY. jy 20-25 swjxF nMU sMjIdf mMn vI leIey qF 500 qoN izwg ky igxqI 20-25 `qy af jfxf “afsmfn qoN izwg ky KjUr ivwc Ps jfx” vflI jfpdI hY. hux KjUr qoN DrqI qwk df sPLr ikMJ rhygf ieh qF Kudf hI jfxdf hY! svfl “kd muVngy iswK sMjIdgI vwl?” df juvfb sLONkI dy vws df rog nhIN hY. -sLONkI ieMglYNzIaf
blYk-ilst dy ivsLlysLx `coN ieMntYlIjMs dI nlfiekI JlkdI hY! bIqy hPLqy qoN blYk ilst jF kflI sUcI dI isafsq bhuq grmfeI hoeI hY. ho skdf hY ik hux srnf-PUlkf ivvfd ies nMU nwp lvy. KLbrF muqfibk bfdl srkfr vwloN kflI sUcI `coN 46 nFa htfAux dI isPLfirsL kIqI geI hY ijs dI pRoVqf muwK mMqrI s: pRkfsL isMG bfdl ny sMGol (PqihgVH sfihb) ivKy pwqrkfrF nfl gwlbfq kridaF kIqI. AunHF ikhf ik pMjfb srkfr ny kflI sUcI ivcoN 46 nFa htfAux dI kyNdr nUM isPLfirsL kr idwqI hY. muwK mMqrI ny dwisaf ik kyNdrI gRih mMqrfly ny aMiqm PYslf lYx leI 185 nFa pVqfl leI Byjy sn pr asl ivc ieh sUcI 169 ivakqIaF dI sI. ienHF ivcoN 39 ivakqIaF df iksy mujrmfnf kfrvfeI ivc sbMD nhIN jdik 28 mujrmfnf kysF df sfhmxf kr rhy hn. ienHF ivcoN 7 pMjfb ivc mOjUd hn. 84 jixaF df pqf aDUrf hY. ienHF qoN ielfvf 11 dUjy rfjF nfl sbMiDq hn. ijnHF dy nfm kflI sUcI ivcoN htfAux dI isPLfirsL kIqI geI hY Auh ies vyly ivdysL rih hn ijnHF ivcoN kuJ bwbr Kflsf aqy ieMtrnYsLnl iswK XUQ PYzrysLn nfl vI sbMiDq hn. pqf lwgf hY ik kFgrs ny bfdl srkfr vwloN kIqI Aukq isPfirsL dI ivroDqf kIqI hY. ho skdf hY ik iewh aPLvfh hI hovy ikAuNik pMjfb kFgrs dy keIp RmuwK afgU qF sfrI dI sfrI blYk ilst KLqm krn dI bhuq vwD vD ky vkflq krdy rhy hn. bfdl srkfr ny ijhnF 46 ivakqIaF dy nfm kflI sUcI ivwc bfhr kwZx dI isPfrsL kIqI dwsI geI hY AuhnF ivwc keI nfmvr KfilsqfnI sLfml hn. jo nfm sLONkI ny pVHy hn AuhnF ivwc zfktr gurmIq isMG aOlK, ajYb isMG bfgVI aqy gMgf isMG iZloN ajyhy ivakqI hn ijhnF `qy pMjfb srkfr nMU koeI ieqrfjL nhIN hY aqy nf hI AuhnF iKlfPL pMjfb ivwc srkfr muqfibk koeI kys drj hY. AuNJ sLONkI smJdf hY ik pMjfb srkfr ny koeI vI nfm ies sUcI ivwc bfhr kwZx dI isPLfrsL nhIN kIqI sgoN qknIkI qOr `qy ieh afiKaf hY ik pMjfb srkfr kol iehnF 46 ivakqIaF iKlfPL koeI kys drj nhIN hY jF ieh pihlF hI pMjfb srkfr kol jF pMjfb ivwc hn. jo pihlF hI pMjfb jF Bfrq ivwc hn AuhnF df nfm kflI sUcI ivwc rwKx df koeI mqlb nhIN hY. ajyhy 7 ivakqI hn aqy 39 iKlLfPL koeI kys nhIN hY ieMJ kul igxqI 46 bxdI hY. ies df isafsI lfhf lYx vfsqy ieh mqlb kwiZaf jf irhf hY ik pMjfb srkfr ny 46 ivakqIaF nMU klIar kr idwqf hY. hYrfnI vflI gwl ieh hY ik ies sUcI df ivsQfr keI pricaF c pRkfsLq hoieaf hY ijs muqfibk keI moty moty KfilsqfnI afgUaF dy nfm ies ivwc drj hI nhIN hn. Bfv ies kiQq kflI sUcI muqfibk bhuq sfry vwzy KfilsqfnI afgU Bfrq srkfr dI iksy igxqI ivwc hI nhIN hn jd ik iehnF ivcoN keI kflI sUcI df cIK ichfVf aksr pfAuNdy rihMNdy hn. “isr qwlI `qy Dr ky” lVn df dfavf krn vfly keI afgU kflI sUcI ivwcoN bfhr ikvyN rih gey? ieh gwl jF Bfrq srkfr jfxdI hovygI aqy jF ho skdf hY ik ieh afgU vI jfxdy hoxgy. kflI sUcI dI crcf dOrfn iek inky KfilsqfnI afgU ny iek pwqrkfr qoN puwiCaf ik keI vwzy KfilsqfnI afgUaF dy nfm ies ilst ivwc ikAuN nhIN hn aqy keI vwzy nfmvr KfilsqfnI afgUaF nMu pMjfb srkfr ny klIar krn dI isPLrsL ikAuN kr idwqI hY? ies dy juvfb ivwc pwqrkfr ny ikhf ik hux KfilsqfnIaF dy nfm kflI sUcI ivwc drj krn df vkq lMG igaf hY hux qF gYr KfilsqfnIaF dy nfvF dI kflI sUcI bnfAux df vkq af igaf hY. sLONkI socdY ik ijhnF KfilsqfnIaF dy nfm kflI sUcI ivcoN bfhr nhIN kwZy gey AuhnF nMU kuJ lokF vloN idwqI geI ieh slfh gYr vfjb hY ik Auh srkfr qoN ies df kfrn puwCx. AuhnF nMU qF KusLI hoxI cfhIdI hY ik srkfr ny AuhnF qoN KLqrf mihsUs kr ky AuhnF df vjLun vDf idwqf hY. ijhnF KfilsqfnIaF dy nfm kflI sUcI ivcoN kwZ idwqy gey hn AuhnF nMU cfhIdf hY ik Auh Bfrq srkfr qoN puwCx ik AuhnF dy nfm ies sUcI ivwcoN bfhr ikAuN kwZy gey hn? ikAuNik kuJ lok AuhnF dI bcnbwDqf `qy sLwk krn lwg pey hn. aqy ijhnF dy nfm ies sUcI dy iksy vI Kwl KUMjy ivwc drj nhIN hn Auh ivcfry qF hux koeI gwl krn jogy hI nhIN jfpdy. sLONkI nMU hYrfnI pMjfb srkfr vloN idwlI nMU ByjI geI 84 nfvF dI Es ilst `qy hY ijs bfry pMjfb srkfr ny ikhf hY ik ies sUcI vfly ivakqIaF dI jfxkfrI aDUrI hY aqy pMjfb srkfr iehnF 84 nfvF bfry kuJ nhIN afK skdI. sLONkI ieh 84 nfm pVH ky bhuq hYrfn hoieaf hY ik pMjfb srkfr iehnF nfvF bfry kuJ jfxdI hI nhIN hY. ibnF iksy lwg lgfE dy sLONkI ieh afKxf cfhygf ik iehnF 84 nfvF ivcoN bhuq sfry ajyhy hn ijhnF bfry jfxkfrI afm hI iml skdI hY. sLONkI iehnF nfvF df nf ivroD krdf hY aqy nf iehnF dI qrPLdfrI krdf hY pr pMjfb srkfr dy ieMntYlIjMs ivBfg dI nlfiekI dy bilhfry jFdf hY ijs nMU iehnF nfvF bfry “bhuqI” jfxkfrI nhIN hY. Audfrhrx dy qOr `qy iehnF nfvF ivwc iek nfm hY bwbr Kflsf dy surmuK isMG lyKIaF df ijs df svf ku sfl pihlF amrIkf ivwc hoey iek trwk hfdsy ivwc dyhFq ho igaf sI pr pMjfb srkfr kol bhuqI jfxkfrI nhIN hY. gUgl ivwc surmuwK isMG lyKIaF tfeIp krn nfl eynI ku jfxkfrI inkl afAuNdI hY ik pMjfb srkfr vfsqy hjLm krnI musLkl ho jfvygI. bwbr Kflsf dy ajYb isMG bfgVI df nfm qF pMjfb srkfr klIar krn vflI ilst ivwc rwKdI hY pr Aus dy byty mohkm isMG bfgVI bfry pUrI jfxkfrI nf hox dI gwl krdI hoeI Aus nMU 84 nfvF vflI ilst ivwc rwKdI hY. ijhnF 84 ivakqIaF bfry pMjfb srkfr kol pUrI jfxkfrI nhIN hY ijs kfrn srkfr afpxf pwK nhIN dws skI AuhnF ivwc iek nfm pRoPYsr Audy isMG spuqr jsvMq isMG df vI hY. pMjfb srkfr qoN koeI puwCy ik torFto ivwc pRoPYsr Audy isMG nMU kox nhIN jfxdf? jy pMjfb srkfr df KuPIaf ivBfg eynf vI nhIN jfxdf qF iPr hor kI jfx skdf hY? ho skdf hY ik ieh pMjfb srkfr dI iehnF nfvF bfry cuwp rihx dI iek cfl hI hovy. bIqy kuJ sflF ivwc pMjfb puils dy drjnF aflfH aPLsr kYnyzf PyrI `qy afey hn aqy drjun ku aYsy vI hn ijhnF dy Kuly svfgq hoey hn aqy kuJ ku df snmfn golz mYzlF nfl vI hoieaf hY. kuJ ku aYsy vI hn jo kYnyzf af ky hvflf (kflf DMn) vpfrIaF dy mihmfn bx ky mojF mfx jFdy hn pr Auh iehnF 84 nfvF, Kfs kr iehnF ivwc do ku drjn pRisD nfvF bfry kYnyzf af ky koeI jfxkfrI iekwTI nhIN kr skdy, ieh gwl mMnxXog nhIN jfpdI pr pMjfb srkfr df pwK ieh nhI hY. rhI gwl sfrI blYk ilst klIar krn dI ijhf ik keI lok afK rhy hn. sLONkI socdY ik Bfrq srkfr kFgrsI aYm aYl ey jwsI KMgUVf dI kmFz hyT iewk kmytI nfmjd kr dyvy ijs ivwc kYptn amirMdr isMG, suKpfl Kihrf, prmjIq isMG srnf aqy bIbI pRnIq kOr sLfml hox. bIbI prnIq kOr nMU ies kmytI dI klrk lgf idwqf jfvy qF ik ies kmytI dI kfrvfeI df rIkfrz rwiKaf jf sky. ies kmytI df dunIaF Br dy KfilsqfnI Jwt svfgq kr dyxgy ijs nfl srkfr nMU pqf lwg jfvygf ik ieh afgU ivdysLI KfilsqfnIaF ivwc ikMny mkbUl hn? nf jfxIey srkfr dI iksy skIm ivwc iPr kdy ieh vwzy kFgrsI afgU koeI Kfs rol adf kr skx dy smrwQ hox. jwsI KLMgUVf dI sdfrq vflI ieh kmytI blYk ilst df imMtF ivwc hI sPfieaf krvf dyvygI. -sLONkI ieMglYNzIaf
guMgy dIaF rmjLF guMgy dI mF jfxy pr iswK afgUaF dIaF kOx[[[? bIqy mMglvfr sLfm nMU jd sLONkI izksI gurdvfrf sfihb dy lMgr hfl dI kMD nfl mUhdy mfry KflI duwD vfly kryt `qy bYTf cfh df lMgr zrfeI-PrUt vfly lwzUaF nfl Ck irhf sI qF Auh BfeI sfihb keI vfr afpxy pRbMDkI lihjLy ivwc sLONkI sfhmxy ieDr AuDr lMGy ijhnF df nfm “smJOqf ardfs” krn vfly “gRMQI isMG” vjoN ilaf jf irhf sI. sLONkI df keI vfr idl kIqf ik BfeI sfihb qoN “smJOqf ardfs” dy swc bfry hwQ joV ky iek awD svfl puwC ilaf jfvy pr sLONkI df hOslf nf ipaf. sLONkI ny soicaf nf jfxIey pRbMDkF ny BfeI sfihb `qy ies bfry gwl krn qoN koeI bMdsL hI lgf rwKI hovy jF ajyhf svfl puwCx vfsqy mYNbrisLp df Poto afeIzI kfrz jLrUrI hovy jo sLONkI kol nhIN sI. eyny nMU kuJ swjx sLONkI kol af bYTy aqy lwgy cwl rhI kiQq smJOqf vfrqf dIaF prqF Kohlx. iek swjx df kihxf sI ik dovF iDrF df pYsf bhuq lwg igaf hY ies leI gwl smJOqy vwl qurI hY. iek hor swjx df kihxf sI ik nvIN cwlI gurdvfrf suDfr lihr qoN pRbMDkF nMU bhuq Kqrf KV igaf hY ies leI gwl smJOqy vwl vD rhI hY. iek hor swjx df kihxf sI ik aMdro aMdr pRbMDkF nMU pRbMDkI Kus jfx df zr pY igaf hY ijs kfrn gwl smJOqy vwl vD rhI hY. mMzlI ivwc bYTy iek hor tohI suBfa dy swjx df kihxf sI ik ieh drasl kursI XuwD hY jo pMjfbI dy aKfx “jy DMn jFdf vyKIey qF awDf deIey lutf” muqfibk cwldf hY. swjx jI mqfibk ieh gwl ivroDI iDr `qy vI pUrI lfgU huMdI hY. jy Auh pUrf kMtrol hfsl nhIN kr skdy qF awDf hI shI. sLONkI nMU jfipaf ik tohI swjx jI dI gwl aslIaq dy vDyry nyVy hY, hor ijMny mrjLI kfrn hox pr sLRomxI kfrn ijMnf bcf huMdf hY bcf lE aqy ijMnf ku hfsl huMdf hY kr lE hI hY. dovF iDrF dIaF ieh mjbUrIaF hn jo gwl nMU kursIaF vwMzx vwl lY geIaF hn. jo sLrqF bcdIaF hn Auh BivK ivwc afpxI afpxI kursI dy rsqy ivwc afAux vfly sMBfvI aiVky hn jo iek iDr dUr krnf cfhuMdI hY qy dUjI brkrfr rwKxf cfhuMdI hY. cfr sfl df adflqI XuwD aqy dovF iDrF df 2 ku imlIan zflr df Krcf kursI dy cfr pfivaF dI Kyz hY, AuNJ gwlF BfvyN byinXmIaF rokx, nvyN pRfjYkt isry lgfAux aqy sMgq dy dfn dI rfKI krn dIaF kIqIaF jfx. tohI swjx ny svfl kIqf ik ijs pRbMDkI iDr nMU ieh nhIN pqf ik adflqI kys AuWqy golk df ikMnf DMn Kricaf jf cuwkf hY? Auh ikMnI ku sMjIdf smJI jfxI cfhIdI hY aqy ijhVI ivroDI iDr golk `coN kIqy adflqI Krcy df ihsfb nhIN lY skI Auh BivK ivwc kI guwl iKlf skdI hY? sMgq qF ivcfrI nfm dI hI sMgq hY ijs df kMm hY awKF bMd kr ky dfn dyxf jo bfdsqUr jfrI hY. sMgq dy dfn df DMn koeI kurk kr lvy, DVybfjLI dy lyKy lgf dyvy ies nfl sMgq df koeI Ekf hI srokfr nhIN hY. hux qF gurdvfiraF `c huMdIaF lVfeIaF df sMgq `qy asr msF 24 GMty qwk hI rihMdf, 24 GMty bfad sMgqF dI rOxk gurdvfrf sihbfn ivwc prq afAuNdI hY. sMgqF jfxdIaF hn ik Auh qF gurdvfry mfieaf dfn krn hI afAuNdIaF hn, ihsfb puwCx nhIN afAuNdIaF. ihsfb puwCx df irvfj qF bhuq sfl pihlF Es smyN KLqm ho igaf sI jd iek gurdvfrf sfihb dy pRbMDk ky llkfr ky ikhf sI ik ihsfb puwCx vflf afpxy pirvfr nMU afKrI Piqh bulf ky afvy. hF Es qoN pihlF torFto dy afspfs dy gurdvfiraF ivwc kdy kdfeIN afm sMgq vI ihsfb puwCx df hIaf kr ilaf krdI sI. hux ihsfb puwCx dI juLrrq isrPL ivroDI DVy vfly hI kr skdy hn, ikAuNik Auh afp DVybfjL huMdy hn. ivroDI ihsfb puwC vI lYx qF Prk koeI nhIN pYNdf ikAuNik kfbjL iDr ny ihsfb dwsxf nhIN huMdf aqy nFh krn vfsqy 1001 kfrn huMdy hn. rYvinAU kYnyzf iek dMd rihq sMsQf hY ijs df pRbMDkF nMU pqf hY. jy ikqy ieh sMsQF kuJ puwC bYTy jF cYrtI nMbr kYNsl kr ley qF “votF” dI loV ijLMdfbfd hY, iksy isafsqdfn nMU PVo aqy isPfrsL pf ky kMm kZvf lE. hux bws 10-20 sfl df hI cwkr hY, bhuqf smF nhIN lwgxf jd Bfrq vFg isPLrsL aqy irsLvqKorI df bolbflf ho jfvygf. ieh vwKrI gwl hY ik Es smyN qwk Bfrq irsLvqKorI dy mfmly ivwc hor awgy inkl jfvygf. gwl sMgq dI hor rhI sI aqy sLONkI ny iek mIzIafkfr qF ieh vI afKdf suixaF hY ik sMgq nMU qF lMgr aqy pRsLfd dI loV hY qy pRbMDkF ny sMgq nMU KusL rwKx vfsqy pRsLfd vflI kVfhI nMU ibjlI df plwg lgf idwqf hY ijs nfl pRsLfd grm rihMdf hY aqy sMgq KusL rihMdI hY. ieh qrk iek mIzIafkfr df hY sLONkI df nhIN hY. sLONkI mihsUs krdf hY ik sMgq sLrDfvfn aqy dfnI hY ijs nfl pRbMDkF dI afphudrIaF dy cldy hoey vI gurdvfiraF df kMm cwlI jFdf hY. dujI gwl jo sLOkI dI nINd hrfm krI jFdI hY Auh hY iksy smyN pMQk kmytI dy isrmOr afgU zfktr sohx isMG dy qfjLf ibafn dI hY ijs ivwc Aus ny afiKaf hY ik Auh nf kdy pMQk kmytI df afgU irhf hY aqy nf kdy Aus ny hiQafrbMd sMGrsL df smrQn kIqf hY. zfktr sohx isMG df kihxf hY ik Auh qF iek sYmInfr krvf bYTf sI aqy iPr puils dy zroN Bfrq Cwz ky nypfl Bwj igaf sI ijwQy 7 sfl luikaf irhf sI. aMq ivwc nypfl srkfr ny Aus nMU PV ky Bfrq hvfly kr idwqf aqy Aus `qy kuJ kys drj hoey pr Auh brI ho igaf. zfktr sfihb ny ikhf ik KfVkU vI aqy srkfr vI AunHF df nFa jLrUr vrqdy rhy aqy Auh puils qoN afpxI jfn bcfAux leI rUposL hoey sn. hiQafrbMd sMGrsL bfry AunHF df kihxf sI ik ieh shI PYslf nhIN sI, jykr shI huMdf qF kfmXfb jLrUr huMdf. awgy ikhf ik iswKF kol eynI qfkq nhIN sI ijwzI vwzI lVfeI AunHF ny CyV leI sI. ieh Purmfn Es sKLsL dy hn ijs dI kdy pMjfb ivwc qUqI boldI huMdI sI aqy puils vfly Aus dy nfm qoN kMbdy huMdy sn. zfktr sohx isMG Es smyN aslI sI jF awj dy afpxy “jfmy” ivwc aslI hY ieh qF Kudf hI jfxdf hovygf pr sLONkI socdY ik jy zfktr sohn isMG awj vfly “jfmy” ivwc hI rihMdf qF keI lok jo ax-afeI mfr idwqy gey sn awj afpxy pirvfrF ivwc ijLMdf bYTy huMdy. DMn hY Bfrq dI kfnUMn ivvsQf jo jLubfn nMU zrfmeI ZMg nfl bdlx vfilaF dy JrIt qwk mfrn dy smrwQ nhIN hY. zfktr sohx isMG df ieh ibafn afAux ipwCoN Aus dy swB purfxy sfQI KfmosL rhy hn. TIk Esy qrF ijs qrF awj qwk eyar ieMzIaf bMb kFZ bfry swB dihsLqgrd KfmosL hn. Auh vI KfmosL hn jo zfktr sohx isMG dy nfl bYT ky ibafn iliKaf aqy jfrI kiraf krdy sn. Auh vI KfmosL hn jo zfktr sohx isMG aqy Aus dI pMQk kmytI nMU mfieaf dy gwPLy Byijaf krdy sn. gurdvfrf sfihb dI kMD nfl bYTy sLONkI nMU iek ajyhy swjx dy drsLn krn df mOkf vI imilaf jo kdy 1992 ivwc sRI nnkfxf sfihb Xfqrf `qy igaf sI aqy AuQy zfktr sohx isMG nMU vI imilaf sI. swjx jI ny dwisaf ik zfktr sohx isMG JUT boldf hY ik Auh 7 sfl nypfl hI bYTf irhf hY jdik Auh pfiksqfn ivc bYT ky pMQk kmytI dI agvfeI krdf irhf hY. swjx jI ny ieh gwlF nfm gupq rwKx dI sLrq `qy dwsIaF hn aqy nfl vfadf vI kIqf hY ik smyN afAux `qy Auh ies bfry ibafn vI jfrI kr skdy hn. hux sLONkI nMU Es vYd dI icMqf vwZ vwZ Kf rhI hY jo amrIkf qoN lMby lMby ibafn dfgdf rihMdf hY pr ieh nhIN dwsdf ik Aus dI shI pihcfx kI hY? vYd jI nf afpxy nfnikaF aqy nf dfdikaF bfry dwsdy hn aqy nf Es skUl aqy kflj bfry ijwQy AuhnF mYtirk jF vYdigrI dI pVHfeI kIqI hY. jd vYd jI bfry kdy swc sfhmxy afvygf qF iswKF nMU sLfied zfktr sohx isMG dy swc qoN vI vwD hYrfnI hovygI. kihMdy hn ik guMgy dIaF rmjLF qF guMgy dI mF jfxdI huMdI hY pr iswK afgUaF dIaF rmjLF kOx jfxy? -sLONkI ieMglYNzIaf
nf jfxIey hfrpr qy mnmohn isMG tplfL hI Kf gey hox! eyar ieMzIaf hfdsy dI jFc kr rhy jsits myjr ny afpxI lMbI irport ivc knyzIan surwiKaf PorsF Kfskr sIss aqy afrsIaYmpI ivckfr qflmyl dI Gft nMU ies hfdsy nMU vfprn qoN rokx ivwc asPl rihx df kfrn dwisaf hY. asPl ies vfsqy ikAuNik jsits myjr muqfibk iswK awqvfd qoNN Kqry dIaF keI sUhF aqy jfxkfrIaF AuplBd sn ijhnF df ieh PorsF shI mulFkx nhIN kr skIaF ijs kfrn juvfbI hfdsf rokU kfrvfeI ho hI nhIN skI. sLONkI nMU hYrfnI hY ik kuJ cusq swjx jsits myjr dI rport nMU Eltf gyVf dyx dI lgfqfr koisLsL kr rhy hn aqy jfxidaF hoieaf vI ieh dwsx dI koisLsL kr rhy hn ik hfdsy df iswDf kfrn iehnF PorsF dI nlfiekI sI jd ik aslIaq ieh hY ik iehnF PorsF dI nlfiekI kfrn dihsLqgrd afpxI skIm isry lgfAux ivwc kfmXfb ho gey sn, nhIN qF PVy jf skdy sn. pr ijhnF bMb bxfieaf, bxvfieaf aqy rKvfieaf Auh AuhI sn ijhnF dy Kqry qoN kYnyzf dIaF eyjMsIaF avyslIaF rhIaF sn. pRDfn mMqrI hfrpr ny 23 jUn nMU ies bMb kFz dI 25vIN vryHgMz mOky pirvfrF qoN muuafPLI mMgI aqy nfl hI afpxy rfjsI koVmyN nMU apIl kIqI ik Auh “awqvfdIaF nMU XojnfbwD ZMg nfl KUMjy lgfAux” ijs vfsqy AuhnF isstymYtIklI mfrjnlfeIjL sLbd vriqaf. jd sRI hfrpr ieh afK rhy sn qF AuhnF dy sfhmxy ilbrl afgU sRI mfeIkl iegnYtIaPL, aYn zI pI afgU sRI jYk lyatn, pRImIar sRI zfltn mgMtI, myar sRI imlr aqy keI hor mMqrI bYTy sn. Bfrq dy pRDfn mMqrI zfktr mnmohn isMG ny vI jI-20 smyN iek pRYs kfnPrMs `c knyzIan iswK BfeIcfry dI BrpUr isPLq kridaF bhuq nrm afvfjL ivwc awqvfd qoN Kbrdfr kIqf sI. jo kuJ jsits myjr, sRI hrfpr aqy zfktr mnmohn isMG ny afiKaf hY Auh kuJ igxqI dy lokF vwl iesLfrf krdf hY pr zfktr mnmohn isMG iKlfPL kuJ lokF ny Kfs hI rOlf pfieaf hY. hor qF hor zfktr mnmohn isMG nfl mulfkfq krn ipwCoN aYm pI suwK DflIvfl, aYm pI itm Aupl aqy vDfiek drsLn kMg ny qF ieh afK idwqf sI ik mnmohn isMG nMU BulyKf lwg igaf hY kYnyzf ivwc koeI iswK awqvfdI hY hI nhIN hY. sLONkI glq sfbq ho igaf ikAuNik sLONkI soicaf krdf sI ik iek aYm pI suwK DflIvfl hY aqy Aus dy ipwCy iek cuwp-cpIqf KfilsqfnI smrQk hor hY. pr hux qF aYm pI itm Aupl aqy vDfiek drsLn kMg vI EhI bolI bolx lwg pey hn. hYrfnI ies gwl dI vI hY ik iek pfsy torI pfrtI df afgU aqy pRDfn mMqrI jnfb hfrpr “awqvfdIaF nMU XojnfbwD ZMg nfl KUMjy lgfAux” dI gwl krdy hn dUjy pfsy AuhnF dI pfrtI df iek aYm pI jnfb itm Epl kihMdf hY ik kYnyzf ivwc iswK awqvfdI hY hI nhIN hn. hux ieh smwisaf torI pfrtI dI aMdrUnI smwisaf hY ik gwl iks dI TIk hY? AuNJ mnmohn isMG nfl mulfkfq dy ipCoN jo rMg keI dysI isafsI afgUaF ny ivKfey hn Aus qoN jfpdf hY ik votF btorn vfsqy pYNqVybfjLF dI igxqI hor vD geI hY. jd sLONkI ny rMm dy ipafly `qy ieh duivDf afpxy iek lMgotIey Xfr nfl sFJI kIqI qF Aus ny ikhf sLONkI jI hfrpr aqy zktr mnmohn isMG dovyN hI tplf Kf gey hn ikAuNik asl ivwc KfilsqfnI qy iswK awqvfdI bhuq hI tFvyN hn, bhuqy jo tfhrF mfr rhy hn Auh qF mlfLeI lfhux vfly hI hn. Aus ny kuJ mIzIafkrF dy nfm dwsy jo gwlF qF bhuq grm krdy hn pr aMdroN kuJ hor hn. Aus ny ieh vI dwisaf ik asl KfilsqfnI qF AuNglF `qy igxy jf skdy sn bfkI qF “vgdI gMgf” `c JuwBI lgfAux vfly hI hn. afpxy imwqr dI gwl pwly bMn ky sLONkI iek idn ryzIE dI “kuMzI” lgf ky bYT igaf qF ik aslI vwKvfdIaF dI insLfndyhI kr sky. iek ryzIEkfr kih irhf sI ik asIN jld hI iek aihm “sKsIaq” nfl gwlbfq krFgy. sLONkI ny soicaF ik ieh ivcfrf iksy Kfs “sKsLIaq” nfl gwl krn df ivsLfrf kr irhf hovygf. kuJ imMtF bfad Aus ny idwlI lfeIn imlf ky aYlfn kr idwqf ik asIN hux vkIl “PlUkf” jI nfl gwl krn jf rhy hF jo 1984 dy pIVHqF dy kys lV rhy hn. Aus ny svfl kridaF pwuiCaf, “PlUkf jI 26 sflF qoN iswK kOm byrihmI nfl iensfPL dI AuzIk kr rhI hY qusIN dwso iensfPL kd imlygf?” sLONkI ny soicaf ik ryzIEkfr kihxf vkIl PUlkf (aYc aYs PUlkf) cfhuMdf hovygf pr glqI nfl “PlUkf” afK igaf hovygf aqy ieMJ hI kihxf “bysbrI nfl AuzIk” hovygf pr afK “byrihmI” nfl igaf sI. vkIl PUlkf ny ikhf ik 1984 ivwc Auh nOjvfn vkIl bixaF hI sI jd Aus ny pIVHqF vfsqy sMGrsL sLurU kr idwqf sI. ryzIEkfr ny iPr pwuiCaf “PlUkf” jI qusI ikMny sflF qoN pIVqF vfsqy sMGrsL kr rhy ho? PUlkf jI ny ikhf mYN huxy dwisaf hY ik mYN vkIl bixaF hI sF jd Bfxf vfpiraf so 26 sfl purfxf Bfxf hY aqy 26 sfl myrf sMGrsL hY. sfrI ieMtrivAU ivwc ivcfrf vkIl PUlkf nMU “PlUkf” hI afKI igaf. iek idn iPr sLONkI ny ies swwjx df pRogrfm suixaF jd ies ny iek hor “sKsIaq” nMU lfeIn `qy jI afieaF afKidaF ikhf hux asIN “sromxI akflI dl dy pRDfn s: mwkV isMG df svfgq krdy hF.” awgoN lfeIn `qy hfjLr ivakqI ny ikhf jnfb mYN sRLomxI akflI dl df nhIN, mYN qF sLRomxI kmytI df pRDfn hF aqy myrf nfm mwkV isMG nhIN hY, myrf nfm qF jQydfr avqfr isMG hY. ryzIEkfr dI avfjL Jwt goqy Kfx lwg peI sI, bfkI ieiqhfs hY. iek idn sLONkI iek hor ryzIEkfr nMU sux irhf sI aqy Auh gfiek bwbU mfn dy gIqF dI isPLq krdf hoieaf boilaf ikaf “mfrPLq” dI gwl afKI hY. sLONkI ny soicaf ik Auh “mfrky” dI gwl kih irhf hovygf. agly idn ieh BfeI bwbU mfn nMU lY afieaf aqy iPr Aus dIaF ilKq dI isPLq krdf krdf afh “mfrPq” dI gwl kIqI hY afK igaf. jd Aus ny kuJ vfr “mfrPq” nMU dohrfieaf qF sLONkI nMU jfpx lwgf ik sLOkI dI pMjfbI vkvlrI kmjLor hY. sLONkI ny iek mfhr dI slfh leI qF Aus ny dwisaf ik ies mfmly ivwc “mfrPLq” sLbd gLlq hY. sLONkI ny mhfn kosL Proilaf qF ies ivwc “mfrPiq” sLbd df arQ “afqmigafn” dwisaf igaf sI. sLONkI ny soicaf ik bwbU mfn dI “itkt bYk mnI bYk” vflI sLfierI “afqmigafn” qF nhIN ho skdI ies leI ryzIEkfr kuJ hor afKxf cfhuMdf hovygf. ryzIEkfr nfl gwlbfq kridaf bwbU mfn isPLqF dy Zyr ivwc dwibaf afKx lwgf ik Auh bhuqf piVHaf iliKaf nhIN hY aqy bfpU krnYl isMG pfrs rfmUvflIaf ikhVf piVHaf iliKaf sI! sLONkI buVbuVfieaf mfnF qUM iek gwl Buwl igaf eyN bfpU krnYl isMG pfrs piVHaf iliKaf BFvyN nhIN sI pr iPrkfpRsqI aqy Dfrimk kwtVvfd df sKLq ivroDI sI. sLONkI nMU jfipaf ik hfrpr aqy mnmohn isMG jLrUr twplf Kf gey hn ieh ivcfry qF qorI Pulky vfly KfilsqfnI hI jfpdy hn! -sLONkI ieMglYNzIaf
mohxf boldY qF dunIaF suxdI hY pr kuJ[[[[[[! gurdvfrf sfihb dy lMgr hfl dI kMD nfl mUhdy mfry duwD vfly KflI kryt `qy bYTy sLONkI jd buwDvfr sLfm nMU lONg alYcIaF vflI qfjLI aqy iqwKI cfh dIaF cuskIaF lY irhf sI qF iek swjx ny svIzn dy iek eIsfeI ivdvfn dI nvIN Koj bfry dws ik sLONkI nMU hYrfn kr idwqf. ivdvfn ny dfavf kIqf hY ik eIsf msIh nUM sUlI `qy nhIN sI cVHfieaf igaf. ies ivdvfn muqfbk aijhy koeI sbUq nhIN hn ijnHF qoN sfbq ho sky ik romn lokF ny 2000 sfl pihlF bMdIaF nUM sUlI Auqy cVHfieaf sI aqy Bfgvfn eIsf msIh vI AuhnF df iek Kfs bMdI hI sI. sLONkI df swjx jI nMU pihlf svfl ieh sI ik eIsfeI dunIaF ivwc ies ivdvfn iKlfPL ikMnf ku roh jfigaf hY? aqy ikMny ku dysLF ivwc BMn qoV sLurU hoeI hY. swjx jI ny dwisaf ik ieh KLbr XUrp dIaF aKBfrF ivwc Cfieaf hoeI hy aqy vYbsfeItF `qy vI pfeI geI hY pr iksy ny ajy qwk iksy nMU iPty mUMh qwk nhIN afiKaf. sLONkI bhuq hYrfn hoieaf aqy socx lwgf ik jy ikqy ies iksm dI gwl hjLrq muhMmd sfihb jF iksy hor Dfrimk iPrky dy rihbr bfry afKI geI huMdI qF hux qwk dunIaF ivwc ihMsf df bolbflf ho jfxf sI aqy sbMDq ivdvfn dy isr df muwl vI rwK idwqf jfxf sI. swjx jI muqfibk svIzn dI vYWbsfeIt 'df lokl' muqfbk ieh dfavf gutnbrg XUnIvristI dy gunfr sYmUalsn ny kIqf hY. gunfr muqfbk ''eIsf msIh nUM sUlI `qy cVHfAux dI gwl eIsfeI rvfieqF aqy klfqmk icwqrF `qy afDfrq hY, iksy pRfcIn gRMQ `qy aDirq nhIN hY.'' gunfr vloN kIqI pI[aYc[zI[ df QIiss pRkfsLq kIqf igaf hY. 400 siPLaF df ieh QIiss mUl gRMQF dy zUMGfeI nfl kIqy aiDaYn `qy aDfirq dwisaf igaf hY. KLud eIsfeI Drm mMnx vfly gunfr df dfavf hY ik bfeIbl dI gLlq ivafiKaf kIqI geI hY. iek aKLbfr nfl gwlbfq dOrfn Auus ny disaf ik pRfcIn XUnfnI, lfqInI aqy ihbrU sfihq ivc sjLfvF rwd krn df ijLkr imldf hY pr iksy nUM sUlI `qy cVHfAux dI gwl pqf nhIN lwgdI. sLONkI socdf hY ik ies ivdvfn ny afpxf nvF QIss pysL kr ky pI aYc zI dI izgrI qF lY leI hovygI pr Aus ny eIsfeI mwq dy aDfr `qy iswDI swt mfrI hY. eIsfeI Drm df muwK aDfr eIsf msIh vloN sUlI `qy cVH ky idwqI geI kurbfnI mMnI jFdI hY jo Aus ny dunIaF Br dy jIvF dy gunfh muafPL krvfAux leI idwqI sI. eIsfeI mwq Bgvfn eIsf msIh nMU rwb df iekloqf puwqr mMndf hY jo dunIaF df EDfr krn vfsqy DrqI `qy afieaf sI aqy dunIaF dy gunfh muafPL krvfAux vfsqy afpxI kurbfnI dy igaf aqy ieh kurbfnI mOky dy hfkmf vloN Bgvfn msIh nMU sUlI `qy cfhV ky leI geI sI. pr ieh eIsfeI ivdvfn sUlI `qy cfhVn dI gwl nMU hI glq sfbq krdf hY ijs nfl eIsfeI ivsLvfs dI nINh `qy iswDI swt vwjdI hY pr eIsfeI mwq dy pYrokfr cuwp bYTy hn. sLONkI eIsfeIaF dy hfjLmy dy bilhfry jFdY ijhnF dI sihxsLIlqf aqy muafPL krn dI sLkqI eynI hY ik Auh afpxy mwq aqy afpxy rihbr df eynf “apmfn” sihx kr skdy hn. sLfied Bgvfn msIh ny AuhnF nMU jLflm qoN iek QwpV Kf ky mUMh df dUjf pfsf awgy kr dyx dI slfh dy ky AuhnF df mwc hI mfr idwqf hY. Bgvfn msIh eIsfeIaF nMU koeI iqwKf nfhrf dyx ivwc vI asPLl rhy sn ijs nMU gjf ky Auh dusLmx `qy Dfavf bol skx pr iPr vI eIsfeI jgq ny sfieMs, qknIk, POjI sfjo smfn afid ivwc pqf nhIN iks qrF eynI qrwkI kr leI hY? dunIaF qoN 500 ku sfl ipwCy bYTy aPLgfn aqy pfiksqfn dy kbfielI ielfky dI lok afpxy Drm dI eynI “qOhIn” brdfsLq krn vfsqy iblkul vI iqafr nhIN hn, AuNJ BfvyN Auh qkrIbn nMg hn, mMgvIN Ckx jogy hI hn. Bfrq aqy pfiksqfn vrgy grIb dysLF dy DrmI vI afpxy mjLhb dI ies iksm dI “qOhIn” suxdy sfr hI zFgF, ikRpfnF, tfkUey aqy awg lgfAux vfsqy qyl dIaF pIpIaF cuwk lYNdy hn afpxy Gr ivwc BFvyN bwcy cuwly ivwc awg aqy prfq ivwc aftf nf hox kfrn BuwKy kurlFdy hI ikAuN nf hox. hux jy isr ivwc kuJ ‘soc’ df mfdf rwKx vfly ivakqI eIsfeIaF dy igrjf Gr jF Bfgvfn msIh vwl mUMh kr lYx qF sLONkI nMU koeI hYrfnI nhIN hovygI, afiKr koeI guxI kfrn qF hY ies sihxsLIlqf df, jo awj dI DrmI dunIaF ivwc lwBxI musLkl hY. AuNJ sLONkI nMU iek KdsLf ajy vI hY aqy Auh hY Bfrq aqy pfiksqfn ivwc vwsdy eIsfeIaF qoN ijhnF ny afpxy gYr eIsfeI gvFZIaF qoN aishxsLIlqf dIaF KurfkF lYxIaF sLurU kr idwqIaF hn qF ik Auh vI “DrmI” hox ivwc iksy hor qoN ipwCy nf rih jfx! gutnbrg XUnIvristI dy gunfr sYmUalsn nfm dy ies eIsfeI ivdvfn dI ies nvIN Koj nfl eIsfeI mwq dy ivsLvfs nMU nf koeI aFc afeI hY aqy nf af hI skdI hY ikAuNik ivsLvfs df aDfr ivsLvfs hI huMdf hY. Koj dy rsqy ivwc ivsLvfs aiVkf bx jfvy jF Koj ivsLvfs nMU CU-mMqr kr dyvy ieh jLrUrI nhIN huMdf. ikAuNik awj dI dunIaF “grIn” hox ivwc vwD ivsLvfs rwKdI hY ies leI sLONkI eIsfeI jgq nMU ‘hrf slfm’ Byjdf hoieaf afs pRgt krdf hY ik KojI ivdvfn jnfb gunfr sYmUalsn nMU nf eIsfeI “pMQ” ivcoN Kfrj kIqf jfvygf, nf Aus dy isr df muwl rwiKaf jfvgf, nf Aus iKlfPL Pqvf jfrI kIqf jfvygf aqy nf Aus nMU iksy awgy pysL hox vfsqy hukm idwqf jfvygf.
jd mohxf boldY[[! pfiksqfn ivwc siQq gfh ipMz ivwc sfDfrn pirvfr `c jnimaf mohxf awj dunIaF dy cotI dy awDI drjun afgUaF ivcoN iek hY. sLONkI nMU zfktr mnmohx isMG df bcpn df nfm Es smyN pqf lwgf sI jd AuhnF dy bcpn df lMgotIaf Xfr idwlI ivwc AuhnF nMU pRDfn mMqrI dy bMgly ivwc imlx afieaf sI. afpxy bcpn dy Xfr nfl apxwq jLfihr kridaF Es ny zfktr mnmohx isMG df bcpn df nfm “mohxf” dunIaF nMU dws idwqf sI. mohxf swcmuwc hI dunIaF nMU moh lvygf ies gwl df igafn mohxy df nfm rwKx vfly nMU vI nhIN hovygf. jI-20 dysLF dy sMmyln mOky gfh ipMz dy mohxy dI hr pfsy bwly bwly huMdI rhI hY aqy dunIaF Aus dI kfblIaq dy sohly gfAuNdI suxI geI hY. sMmyln mOky amrIkf dy rfsLtrpqI sRI brfk Ebfmf ny pRDfn mMqrI zfktr mnmohn isMG nUM iek cMgf imwqr dsidaF ikhf sI ik AunHF dI agvfeI ny Bfrq hI nhIN sgoN pUrI dunIaF nUM afrQk mMdI ivcoN inklx `c mdd kIqI hY. pRYs rportF mqfibk Ebfmf ny awgy ikhf sI, “quhfzI dosqI leI DMnvfd. asIN afAux vfly smyN dOrfn quhfzy nfl kMm krn pRqI AuqsLfhq hF qFik jdoN Bfrq Xfqrf df smF afvy qF asIN ieh jfx skIey ik ies nUM ikvyN vwD qoN vwD sfrQk bxfieaf jf sky.” amrIkI rfsLtrpqI sRI Ebfmf ny awgy ikhf ik jdoN zf[ mnmohn isMG sMboDn krdy hn qF pUrI dunIaF suxdI hY. kuJ sQfnk iswK sMgTnF ny zfktr mnmohn isMG dI PyrI dy iKlfPL iek Cotf ijhf ros pRdrsLn vI kIqf sI ijs ivwc ZfeI iqMn ku drjun lok sLfml hoey dwsy jFdy hn. kuJ ros smrQk ies nMU sMkyqk ros pRdrsLn vI dws rhy sn. zfktr mnmohn isMG df ivroD krn vfly kuJ swjx ieh vI afK rhy sn ik ieh ros Bfrq dy iKlfPL hY aqy kuJ zfktr isMG nMU Bfrq df cmcf vI dws rhy sn aqy hn. pihrfvy vwl vyKIey qF zfktr mnmohn isMG iek guriswK hn aqy AuhnF dI eImfndfrI vwl vyKIey qF Bfrq dI kurwpt rfjnIqI ivwc Auh afpxI imsfl afp hn. AuhnF dI ilafkq vwl vyKIey qF isPLq krn qoN ibnF nhIN irhf jf skdf. inrsMdyh zfktr mnmohn isMG dunIaF dy iswK BfeIcfry dy mfx siqkfr nMU cfr cMn lgf rhy hn. AuhnF kYnyzf dy iswK BfeIcfry dIaF isPLqF dy puwl bMny hn pr nfl hI iek CotI ijhI slfh vI idwqI hY ik dUrIaF Kqm kIqIaF jfx, vKryvyN dUr kIqy jfx aqy BfeIcfrk sFJ vDfeI jfvy. amrIkf dy pRDfn sRI brfk Ebfmf muqfibk jd mnmohn isMG boldf hY qF dunIaF suxdI hY. dunIaF sLfied ieh vI jfnxf cfhygI ik jd zfktr mnmohx isMG boldf hY qF Aus df afpxf iswK BfeIcfrf Aus nMU ikMnf ku suxdf hY? -sLONkI ieMglYNzIaf |
|
|