www.khabarnama.com  {Punjabi Newspaper Khabarnama Toronto} email: editor@khabarnama.com 

***** afpxI mF bolI 'pMjfbI' ilKx, pVHn aqy bolx ivwc iJjk mihsUs nf kro sgoN mfx aqy PKr nfl afpxy bwicaF nUM vI isKfE!!****


 

ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ  ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰ

 

 

Click here  to download Punjabi font to read Khabarnama

 26 jnvrI nUM slfm eydF vI

                                                              - sLfm isMG aMg sMg

 

Bfrq df ilKq sMivDfn. lokqMqr df pivwqr gRMQ. aijhf gRMQ jo AuWcf, suwcf aqy dysL df mfrg drsLk. hr Kyqr ivwc puwty jfx vfly kdmF leI rfh. hkUmq dI bxqr df qOr qrIkf. lokF dIaF ieCfvF df pUrk. cMgy kfrjF dI afrMBqf leI shuM cuwkx df aihm, bhumuwlf aqy ivsLvfs df dsqfvyjL.

smyN smyN ies ivwc soDF hoeIaF. loV muqfbk vfDy Gfty kIqy jFdy rhy. sMivDfn ny qF sMivDfn hI rihxf sI, Aus dI kdr hor vDI. hor vsIh ho igaf Ausdf Gyrf. Auh gwlF vI sLfml ho geIaF jo pihlF nhIN sn peIaF. nvyN AuWTx vfly msilaF nUM inptfxy qwk dI AuWcI AuzfrI Br igaf.

 

dysL df rwiKak. lokF dy hwkF df rKvflf. AunHF dy PLrjLF df mudeI. sB qoN vwzI gwl afjfdI df gvfh aqy afjfd iPLjLf pYdf krn df pUrf sUrf smrQk. AuWnI sO sMqflI nUM imlI afjfdI qoN bfad ies nUM bxfAux leI kfPI smF lwg igaf. zf: aMbyddkr dI agvfeI ’c nypry ciVHaf.

 

26 jnvrI 1950 nUM dysL dy lokqMqr ny qflIaF dI gUMj ivwc ies nUM apxfieaf. ieh pUry dysL dy isr df afsmfn bx igaf. dysL dy injLfm nUM byhqr qrHF clfAux leI cfnx ho igaf aqy syD iml geI. iek isstm ny cfl PVI ijhVI KusLhflI ilafAux qur peI.

 

dysL dy smuwcy lokF vloN cuxy pRqIinDF ny ies nUM BrvF slfm kIqf aqy dysL dy nYx-nksL AuGfVn / AuBfrn leI qslIm kr ilaf. ies dI shuM Kf ky dysL dI syvf dy imsLn ivwc lwg gey. nyqf jnF ny syvk bx ky dysL dy qrwkI krn nUM afpxf insLfnf bxf ilaf.

 

nyqf bdldy gey. pihly pUrF dy imsLnrI  nyqf Kqm huMdy gey. Auh mYdfn ivwc af gey ijnHF nUM nf imsLn dI sfr sI nf icwq cyqf. AunHF imsLn awgy kwkf (k) lf ilaf aqy lYx lwg pey hr qrHF df kimsLn. KfDIaF shuMaF dI AultI krky byeI mfnI dI ndI ’coN kurlI kr leI.

 

sMivDfn ’c iksy sqr ivwc vI GutfÜf krn dI afigaf nhIN. iksy sqr ivwc ainaF dyx df vrnx nhIN, iksy pihry ivwc ivqkry df ijLkr nhIN iliKaf ik nf-brfbrI rwKx vfsqy jqn jfrI rwKy jfx , iksy sqr dI nIq mfVy pfsy nhIN jFdI, koeI sqr nhIN kihMdI ik iksy vI pwDr ’qy jfq pfq kfiem rwKI jfvy. pr, Pyr vI ieh sfrf kuwJ vfprI jf irhf hY ijs leI juMmyvfrI sMivDfn dI nhIN sgoN AunHF dI hY ijnHF ’qy ies nUM lfgU krn dI juMmyvfrI vI qy PrjL vI , ijnHF ’qy iesdf boJH vI hY, qfkq vI.

 

jy psLUaF df cfrf bMdy crn lwg pYx, jy qopF ’coN kimsLn ilaf jfx lwg pvy, jy POjIaF dIaF pivwqr lfsLf vfsqy iqafr krvfey kwPnF (bksy) ’coN vI mfieaf hI BfÜI jfvy aqy jy hr gÜI, moV ’qy GutfÜy hI GutfÜy hox lwg pYx qF svfl qF AuWTxgy hI.

 

aijhy vrqfiraF ’c dysL vfsI sMvDfn awgy KVH ky cIkF nf mfrn qF hor kI krn? aijhy mfVy kMm krn vfilaF ivruwD roh BrI afvfjL bulMd nf krn qF hor kI krn? afKr ieh ivdrohI avfjF nyqfvF nUM iewk idn suxnIaF pYxgIaF.

 

pr ieh vI aPsos dI gwl hY ik lok vI cusq nhIN. bhuqf ihwsf lfpRvfh hY ijnHF nUM dysL ’c mnfeI jFdI 26 jnvrI df eynf ku hI pqf hY ik Aus idn idwlI ivwc pryz huMdI hY aqy ivKfeIaF jFdIaF hn vwK vwK qrHF dIaF JfkIaF.

 

piVHaF iliKaF dy sLihr cMzIgVH dIaF vwK vwK mfrkItF ’c vwKo vwKrI Aumr aqy vwKo vwKry ikwiqaF dy lokF nUM 26 jnvrI bfry srsrI sOKy jhy svfl kIqy qF kuwJ iek ny jvfb idwqy pr nfl sLrq rwK idwqI ik nfm, pqf afid iblkuwl nhIN ilKxf aqy keI iek qF ibnf jvfb idwiqaF ieMj cly gey ijvyN svfl zMg vFg vwijaf hovy. iek ny qF jFdy jFdy iewQoN qwk kih idwqf ik “ qusIN pwqrkfr nF sfzf vrqdy ho, gwlF afpxIaF ilKdy ho, sfzIaF gwlF nhIN kihMdy.” hYrfnI nhIN hoeI pr pRysLfnI jrUr hoeI. quhfnU qy sMivDfn nUM afdfb, slfm aqy siq sRI akfl.

 

mnuwKI hsqI dy rU b rU

 

dysL dy hflfq nUM inMdxf soBdf nhIN. dysLvfsI nUM qF iblkuwl nhIN. ijs dysL ’c rhIey Aus nUM kdy nf BMzIey pr krIey kI hkIkq bfry awKF bMd kr lYxIaF vI qF AunHF lokF nfl byiensfPI hovygI ijnHF dI vwK vwK hkUmqF ny ijLMdgI roÜ ky rwK idwqI, jIAUx jogI nhIN CwzI.

 

muwTI Br lok hn ijnHF dy jIvn ivwc iksmq dy qfry cVHy hoey hn. bfkI dIaF ijMLdgIaF qF hnyiraF df isLkfr ho ky rih geIaF hn. myrI njLry dysL iewk bsqI hY ijs aMdr mnuwK dI hsqI ieMnI jrjLrI kr idwqI geI hY ik hwd ho ky rih geI hY.

 

bixaf bxfieaf isstm hI nhIN mMinaF jf irhf. cuxy hoey nyqf rfjy vrgy ho ky rih gey. lokF nUM smfn hI nhIN lwB irhf, isr leI Cwq nhIN,  soc vflI mwq nhIN, rfh nhIN lwBdf, pyt vI KflI aqy hflfq vI bdqr ho gey, kI kry koeI, kI nf kry koeI.

 

dysL ndI hY ijs ’c tuwty pey cwpU qF ids rhy hn pr mlfh hY hI koeI nhIN jfxI nf hox dy brfbr. eyzI vwzI iksLqI df ieh hfl hY, pr mnuwKI dlyrI  dyKo ik Pyr vI Auh bicaf hoieaf hI sgoN ijLMdgI dy dIvy jgfeI rwK irhf. kvI afpxy smyq hr dysL vfsI qoN pMj svfl puwC irhf, afAu iml ky koeI jvfb lwBIey.

 

Gor hnyrI bsqI aMdr , ikMj ieh jgdy dIvy .

BuwKF GyrI bsqI aMdr, ikMj ieh  jgdy  dIvy .

 

aMnfH rfj qy cOpt rfjf, isstm DuMd ’c iGiraf

Pyr vI qyrI hsqI aMdr, ikMj  ieh jgdy  dIvy .

 

qyl nf ikDry nf bwqI hY, nf koeI rfh nf mMijLl

dUr ibKyrI bsqI  aMdr, ikMj ieh  jgdy dIvy .

 

pfty bsqr busIaF CwqF, pyt vI  Kflm KflI

dsLf GnyrI KsqI aMdr, ikMj ieh jgdy dIvy .

 

tuwty cwpU koeI mlfh nf, ndI ’c  Pyr vI qrdI

sLfm vzyrI iksLqI aMdr, ikMj ieh jgdy dIvy .

 

mfP krnf ieh gwlF soBdIaF BfvyN nf hox pr awj dy idn ieh sB – dIaF hn, ijs kfrn ienHF nUM ilKy bgYr irhf hI nhIN igaf.

 

iek sLfm- iek swc – 1

 

bhuq sfl pihlF dI gwl hY ik myrf Cotf Brf kyhr sLrIPL jrmnI qoN afieaf hoieaf sI. Auh AuWQoN hI pRogrfm bxf ky afieaf sI ik kuwJ imwqrF bylIaF nUM iek sLfm pRYs klwb bulfAuxf hY. iewQoN qwk ik Ausny bulfey jfx vfilaF dy nF vI dws idwqy sn. Ausy qrHF hoieaf Ausny Pon krky sB nUM sunyhy lf idwqy . ivcly idnF ivwc hI gurbcn isMG Buwlr df nF ‘pMjfbI itRibAUn’ dy sMpfdk vjoN cuixaF igaf ijs nUM kyhr ny Pon krky idwlI mubfrk vI phuMcfeI. Buwlr dIaF khfxIaF pVHn kfrn Aus nUM lyKk qF mMndf sF pr ieh gwl mYnUM ZuwkvI nf lwgI ik iek gYr pwqrkfr nUM iswDf hI sMpfdk lf idwqf igaf. jy Ausny iksy QF sMpfdkI  / pwqrkfrI kIqI vI hoAU qF mYnUM pqf nhIN sI. kyhr dy nfl hI vDfeI mYN vI dy idwqI.

 

gwl qF iek sLfm dI krnI hY ivwc hor hI rOlf pfAuxf pY igaf. swdy vfly idn pMdrf-vIh imwqr sLfm vyly pRYs klwb cMzIgVH phuMcxy sLurU ho gey. gurbcn Buwlr jI vI af gey. srUrI sLfm ’c myrf iek chyqf pwqrkfr pqf nhIN iks rONa ivwc AunHF nUM AuWcI afvfjL ivwc kih igaf “hux qF aMg sMg sLurU kr idAuNgy nf” keI iek ny ieh avfjL suxI qy mYN vI. mYN qF ieh sux ky imwtI ho igaf. mYnUM nf cVHy nf Auqry. myrf afpf ijvyN pQrf igaf hovy. ieh vylf nhIN sI ieh kuwJ kihx df. mYN pwQr hoieaf imwqr nUM vI kuwJ nf kih sikaf. ihMmq hI nhIN sI rhI. soicaf jLrUr ik imwqr nUM kI ho igaf. Ausny ikAuN rMg ’c BMg pf idwqI. kyhr vloN rcfey jsLn ’c myrf nF ikwQoN af igaf. Buwlr jI df kI rvweIaf sI mYnUM nhIN pqf pr myrI sLfm asloN hI  ikrikrI , busbusI, BurBurI aqy mrI mrI ijhI ho ky rih geI .

 

lqIPy df ichrf mohrf

 

mohn BMzfrI dy puwqr df ivafh sI. kyhr sLrIPL dy rU b rU sbMDI mYN phuMcy lyKkF nUM swdy dy irhf sF. jdoN gurbcn Buwlr nUM sunyhf idwqf qF kihx lwgy, “beI sLfm Aus dy rU b rU nfl qyrf kI sbMD?” mYN ikhf ik kyhr myrf Brf hY. Auh Pyr boly , “ sLfm beI Auh qyrf Brf ikvyN ho skdf, Auh qF sLrIPL hY.”


ruwqF dy isrnfvyN

  - Èfm isMG aMg-sMg

 

keI dhfky pihlF mOsm itkfa ivwc sI, kdy AuWGV-duwGV nhIN sI huMdf. ruwqF afAuNdIaF, bdldIaF aqy afpxI Aumr hMZf ky awgy qur jFdIaF. kdy iewk-dUjI ivwc dÉl nhIN sI idMdIaF, kdy iewk-dUjI `qy nhIN sn cVHdIaF. bnspqI AuhnF anusfr hI mOldI vI rihMdI aqy ibnsdI vI. lok vI ruwqF anusfr Zldy rihMdy. afnMd vI lYNdy, ruwqF dI qlÉI aqy kihr vI sihMdy. ruwKF hyT bYT ky CF mfxidaF grmI dI sÉqI qoN bicaf jFdf aqy Duwp sykidaF srdI kt jFdI.

 

brsfqF afAuNdIaF qF JVI lwg jFdI. keI-keI idn vrKf htx df nFa qwk nf lYNdI. hVH af jFdy qF DrqI df mUMh Doqf jFdf. keI vfr nuksfn vI ho jFdf, ijs dI pUrqI nf hyTlI  srkfr krdI, nf AuWprlI. jy koeI krdI vI qF nfm-mfqr. lok ieho ijhy vfqfvrx ivwc rihx dy afdI sn, ijs kfrn sfry vrqfry ƒ rËf aqy sihj ivwc hI lYNdy. kudrq dIaF myhrbfnIaF df luqÌ vI lYNdy rihMdy aqy afpo-afpxI smrwQf muqfbk afÌqF df sfhmxf vI krdy rihMdy.

 

hux pihlF vfly vkq nhIN rhy. ruwqF dy vrqfry bdl gey hn qy ichry hor dy hor ho gey hn. hux brsfq dI ruwqy JVIaF nhIN lwgdIaF. pqf nhIN ikhVI iJVI ivwc jf CupIaF hn, ijs kfrn hux bfrÈ lwgdI hY aqy qurq-Purq Éqm ho jFdI hY. ijhVI srdI dy drvfËy akqUbr dOrfn KuwlHxy ÈurU ho jFdy sn, hux dsMbr dy afÉrI hÌqy KuwlHx lwg pey hn. ijwQy sO sfl qoN brÌ nhIN sI peI, EhI pTfnkot brÌbfrI df ho ky rih igaf. ieh jo kuJ  vI vfpr irhf hY, iksy vwzI qbdIlI qoN Gwt nhIN.

 

suBfa bdl rhy hn, afbo-hvf vI, ruwqF bdl rhIaF aqy ruwqF dy isrnfvyN vI. KdÈf ieh hY ik ruwqF dI afpo-afpxI ÉfsIaq hI nf jFdI rhy, hsqI hI Éqm ho ky nf rih jfey. ikqy rlgwz ho ky hI nf rih jfx. AuNj iehnF bfry eydF soicaF kuJ nhIN hox lwgf. eydF dy vrqfry bfry iÌkr kIiqaF vI koeI hwl inklx vflf nhIN. hryk ƒ ruwqF dy bdldy isrnfivaF ƒ jfxnf hI pvygf qy smJxf vI.

ruwqF dy isrnfvyN bdlx df asr vwK-vwK KyqrF `c vI ho irhf hY; ijvyN ÌslF dy bIjx-pwkx `c, phfVF dIaF tIsIaF `qy, dirafvF dy vihx `c, hvfvF dI rÌqfr `c aqy qpÈ dy vrqfry `c. ieh sfry kudrq dy Kyqr hn, pr iehnF dy nfl-nfl mnuwKI mnF `qy pRBfv pYNdf hY, socF `qy vI, mnuwKI vrqfiraF `qy vI pYNdf hY aqy mfnvI irÈiqaF `qy vI.

 

bdlx dy rONa muqfbk lok DrqIaF bdlx lwg pey. pMjfb df nOjvfn vrg ivdyÈ vwl qur ipaf. kfÌI iKwqy ÉflI hox lwg pey. Drm bdlx df islislf inrMqr jfrI hY, kdy bMd nhIN hoieaf. iewk vfr hvf ny aijhf ruÉ bdilaf ik nyqf lok rfjsI pfrtIaF bdlx lwg pey. AunHF eynI rÌqfr PV leI ik pqf hI nhIN sI lwgdf ik svyry iks pfrtI ivwc hn aqy Èfm ƒ ikwDr cly gey.

 

Brf-Brf iewk-dUjy ivruwD ho gey. afpsI glvkVIaF Kuws geIaF. kwlH qwk jo iewk sn, awj do ho gey. iewk-dUjy ivruwD awg Auglx lwgy. vkq vI hYrfn hY aqy suxn-dyKx vfly vI. imwqrF `c doPfV pY geI. kwlH qwk jo iewk-dUjy leI KVdy sn, awj iewk-dUjy ƒ QF nhIN dy rhy. iewk-dUjy dy bol qlÉ lwgx lwg pey. ieh mn aMdr qurdIaF bdldIaF ruwqF df asr hY aqy bxdy-ivgVdy suBfa df ËihrIlf pRBfv.

 

ivwidaf dy Kyqr `c eynIaF prqF (ruwqF) hn ik AuhnF ƒ smJxf afsfn nhIN. eynIaF pwDrF `qy pVHfeI krvfeI jf rhI hY, ijnHF ivwc bhuq Ìrk hY, aMqF df vKryvF. kihx ƒ qF sB skUl/kflj/ividafly ivwidaf dy rhy hn, pr iks-iks qrHF/imafr/pwDr dI dy rhy hn, ies ƒ smJy bÊYr asl gwl df pqf nhIN lwgx lwgf. ikqy Auh krfeI jf rhI hY, ijhVI ivÈv pwDr dy imafrF qooN Aury nhIN rihMdI. ikqy Auh, ijhVI ipMz df vsIvF nhIN twpdI. aijhy `c vrqfiraF dy isrnfvyN nf bdlx qF Pyr hor kI bdly?

 

bfhr dy vrqfiraF muqfbk bdldIaF mn dIaF ruwqF afpxy jlvy ibKyrn bÊYr nhIN rihMdIaF. kudrq siQr nhIN, jo bdldy rihx ibnF rih nhIN skdI. DrqI `qy vwzI qfdfd ivwc dOVdIaF motr-gwzIaF, asmfn `qy hr smyN hËfrF dI igxqI ivwc AuWzdy jhfË aqy hor QfvF `qy mÈInF df inrMqr clx hr smyN aijhI qpÈ pYdf kr irhf hY, jo ruwqF dy isrnfivaF dy mwQy `qy (globl vfrimMg) ivÈvmeI qpÈ dy rUp ivwc nf AuWBry qF Blf hor kI hovy?

 

BfÈf, sfihq qy swiBafcfr

 

pMjfb `c coxF ho rhIaF hn, ijnHF `c jyqU rhI pfrtI dI srkfr bxygI. cox lV rhy nyqf bVf kuJ bol/kih rhy hn, pr sB df sB isafsI msflf hY; vfady, lfry aqy XojnfvF dy Kulfsy.  jnqf awgy eynf kuJ proisaf jf irhf hY ik Aus ƒ smJ nhIN afAuNdI ik Auh kI psMd kry, kI nf?

 

ipClI srkfr ny swiBafcfrk nIqI bxfAux df rfg bVy Ëor-Èor nfl alfpI rwiKaf, pr nqIjf koeI nf kwiZaf. ijnHF dy iËMmy ies ƒ bxfAux df kMm sI, AuhnF dI ies ivwc koeI idlcspI hI nhIN sI, ikAuNik ieh bxfAux jF nf bxfAux nfl votF dI vsUlI nhIN huMdI.

 

aiq dI srdI ivwc awj nyqf-lok grmf-grm BfÈx dy ky jnqf ƒ pRBfvq krn qoN Ërf-mfqr vI nhIN AuWkdy, pr iehnF BfÈxF `c nf qF ieh pMjfbI BfÈf dy lfgU krn dI gwl Coh rhy hn aqy nf hI BfÈf dI AuWnqI dI gwl. pMjfbI dI vrqoN nf krn vfilaF leI qfVnf qoN vwD sËf vI koeI nhIN.

 

BfÈf dy nfl hI sfihq juiVaf hoieaf hY, ijs bfry kdy vI iksy srkfr ny soicaf hI nhIN. sfihq akfdmIaF, pMjfbI akfdmIaF aqy sfihq sBfvF ƒ kuJ nhIN idwqf jf irhf, jdoN ik ies dy mukfbly `qy hirafxf srkfr lwKF nhIN, kroVF rupey koml klfvF aqy sfihq AuWqy Érc kr rhI hY.

 

ies jf rhI akflI-Bfjpf srkfr ny sfihq aqy hor klfvF nfl sMbMDq idwqy jFdy ienfmF df aYlfn qF kr idwqf, pr smfgm kr ky ienfm idwqy hI nhIN. ies df kfrn ÉËfny df ÉflI hoxf dwisaf jf irhf hY. jy srkfr dUjI pfrtI dI af jFdI hY, Auh dyvy nf dyvy, Aus dI mrËI.

 

coxF ivwc Bfg lYx vfly nyqfvF ƒ cfhIdf hY ik Auh BfÈf, sfihq, swiBafcfr aqy koml klfvF ƒ iks qrHF dI aihmIaq dyxgy, ies bfry vI Kulfsf krn, qF ik jnqf ƒ pqf lwg sky ik kOx kI krUgf?

 

kfiv-totkf

 

awlHf E awlHf, ikMj rhI jfnF kwlf

jF qF msq ÌkIr, jF inrf hI qUM Jwlf,

kdy pRym dyvyN pUrf, kYdoN bxy kdy dwlf

qyrf visaf-vsfieaf, ieh jhfn qur cwlf,

keI qrHF bolI jfvyN, ies AuWqy ho-hwlf

kdy lwgyN aOKf-aOKf, kdy lwgdYN suKwlf,

awlHf E awlHf, ikMj rhI jfnF kwlf.

 

lqIÌy df ichrf-mohrf

 

kMzktr ny vfr-vfr svfrIaF qy kwtIaF itktF dI igxqI kIqI qF iewk itkt GtI jfvy, iewk svfrI vDI jfvy. afÉr ibnF itkt svfrI PVI geI.

kMzktr : ikwQy jfxf beI qUM?

svfrI : jI, rfm jI dy jnm sQfn `qy.

kMzktr : qYƒ pqf nhIN ik itkt lYxf hY?

svfrI : cyqf nHIN irhf, aYh lAu pYsy dy idAu.

kMzktr : hux rfm jI dy jnm sQfn df qF nhIN imlygf, ikRÈn jI dy jnm sQfn df imlygf, XfnI jylH.

 


sfihqk pwqrkfrI dy nYx-nkÈ

- Èfm isMG aMg-sMg


pwqrkfrI dy Kyqr ivwc sfihqk pwqrkfrI BfvyN bhuqI Qfˆ nhIN mwl jF bxf skI, Pyr vI ies dy vwKry muhfˆdry dI pCfx nUM awKoˆ Ehly krnf afsfn nhIN. ies dy muhfˆdry dy nYx-nkÈ isrjx / GVn vfilafˆ nUM ieh pqf nhIN huMdf ik AunHfˆ df ruJfn vwKrI iksm dI ivDf nUM jnm dy irhf hY aqy nvyN aMdfË vflI BfÈf nUM vI. pihlfˆ-pihl aijhy ruJfn nfl qurn vfly bhuqy nhIN huMdy, pr aflocnf krn vfilafˆ dI Gft nhIN huMdI. hOlI-hOlI jdoˆ ies ruJfn nfl ilKIafˆ rcnfvfˆ `coˆ suhj-suafd afAux lwg pYˆdf hY qfˆ AunHfˆ df inMdf-pfT bolx jogf nhIN rihMdf. BfÈf dI vrqoˆ `c cflU ivafkrx nf imlx kr ky nvyN aMdfË dy pRBfv df jfdU afpxy kOqk idKfey ibnfˆ nhIN rihMdf. nvfˆ, swjrf aqy ivlwKx msflf pVHn nUM imlx kr ky Aus ivwc gihrI rucI pYdf ho jfxI koeI dUr dI gwl nhIN rihMdI.

QoVHI spys imlx dy bfvjUd sfihqk pwqrkfrI ny afpxI imafrI BUimkf nfl AunHfˆ gMBIr aqy suihrd pfTkfˆ df iDafn iKwicaf hY, ijhVy sDfrn BfÈf aqy sDfrn Gtnfvfˆ dy sMsfr ivwc ivcridafˆ AunHfˆ hI siPafˆ `qy Auh kuwJ vI pVH / ivcfr lYˆdy hn, ijhVI AunHfˆ dy idl dI Éurfk vI huMdI hY aqy rUh dI vI. sfihqk sMsfr dIafˆ ivlwKx Ébrfˆ aqy rOick Gtnfvfˆ  nUM sfihqk BfÈf aqy sfihqk aMdfË ivwc jdoˆ ibafinaf jfˆdf hY qfˆ iewk aijhf aflm isrijaf jfˆdf hY, ijhVf iksy sfihqk rcnf qoˆ Gwt afnMd nhIN idMdf.

pwqrkfrI aqy sfihqk pwqrkfrI ivwc motI lIk iKwcxI sMBv nhIN, ikAuˆik dohfˆ ivwc vKryvfˆ huMidafˆ vI koeI bhuqf Ìrk nhIˆ huMdf. KyqI, Kyzfˆ, sfihq, ishq aqy bfkI smfjk Kbrfˆ  nUM afpxI lpyt ivwc lYˆdI pwqrkfrI Audoˆ hI sfihqk ho skdI hY, jdoˆ ies dy nYx-nkÈfˆ `coˆ BfÈf, Gtnf aqy aMdfË `coˆ nvyN vrqfry aqy swjry ieÈfry Jfkdy hox. ies dI pirBfÈf qfˆ sfihq dy kfmy, ivdvfn, pfrKU hI qlfÈ skdy hn, pr kuJ nukiqafˆ nUM ivcfr lYxf kuQfˆ nhIˆ hovgf.

 

*  afm qOr `qy sfihqk pwqrkfrI Aus pwqrkfrI nUM kih ilaf jfˆdf hY, ijs df sMbMD sfihq nfl hovy. moty qOr `q BfvyN ieh TIk hI hovy, pr sfihq nfl ikMnf ku sMbMD hovy, iks qrHfˆ df sMbMD hovy aqy kI sMbMD hovy, ieh gwlfˆ ivcfrn Xog hn.

 

*  sfihq sBfvfˆ dy huMdy iekwTfˆ bfry CpI Ébr nUM Dwky nfl pwqrkfrI dy sfihqk pwK nfl joV ilaf jfˆdf hY, jo shI nhIN. ieh dyKx dI loV pvygI ik iekwT dI hYsIaq kI hY aqy Ébr df imafr kI hY? kI Aus ivwc nfˆa hI Cpy hn lyKkfˆ dy, jfˆ Pyr AuwTy muwidafˆ nUM imafrI aqy sfihqk BfÈf ivwc ivcfiraf qy iliKaf igaf hY?

 

*  aÉbfr `c CpI khfxI, kivqf aqy nfvl nUM kI sfihqk pwqrkfrI dy Kyqr ivwc igixaf jf skdf hY jfˆ nhIˆ?  kyvl  aÉbfr / rsfly `c Cpx nfl AunHfˆ sfihqk ikrqfˆ df ruqbf Gt ky pwqrkfrI nhIN ho skdf. jdoˆ iehIE ikrqfˆ ikqfb df rUp Dfr lYxgIafˆ qfˆ ieh sfihq df aMg ho jfxgIafˆ. ies kr ky ienHfˆ nUM sfihqk pwqrkfrI ivwc igxn / Èfml krn dI ÊlqI nhIN krnI cfhIdI.

 

*  mhInfvfr pricafˆ `c CpdIafˆ rcnfvfˆ ivwcoˆ kuJ iewk sfihq df aMg huMdIafˆ hn aqy kuwJ iewk sfihqk pwqrkfrI df ihwsf huMdIafˆ hn. sfihqk Gtnfvfˆ bfry itwpxIafˆ, sfihqkfrfˆ nfl mulfkfqF, sfihqk muwidafˆ bfry ivcfr-crcf nUM sfihqk pwqrkfrI mMinaf jf skdf hY, Èrq ieh hY ik vrnx vfsqy sfihqk BfÈf vrqI geI hovy.

 

*  sfihqk rsflf Aus nUM afiKaf jf skdf hY, ijs ivwc sfihqk rcnfvfˆ dI Brmfr hovy. aijhy prcy `c bhuqf Xogdfn lyKkfˆ df hI huMdf hY, pr kyvl rcnfvfˆ dI cox kfrn sMpfdk afpxI DOx AuwcI krn ivwc hI lwigaf rihMdf hY. jy aijhy prcy ivwc sfihqk msilafˆ, Gtnfvfˆ, crcfvfˆ aqy bihsfˆ bfry gwlfˆ hox qfˆ Auh ihwsf sfihqk pwqrkfrI hI hovgf.

 

* sfihq dy Kyqr ivwc vfprdIafˆ Gtnfvfˆ bfry Ébrfˆ dI sfihqk BfÈf ivwc Ébr-sfr lYxI vI sfihqk pwqrkfrI qoˆ bfhr dI gwl nhIN huMdI. imsfl vjoˆ ienfmfˆ dI Êlq vMz bfry qbsry / itwpxIafˆ nUM sfihqk BfÈf ivwc ilKxf sfihqk pwqrkfrI hI aKvfvygI.

 

*  sfihqk pwqrkfrI kfhlI / qyËI nfl iliKaf sfihq hI huMdf hY, ijs nUM bfkfiedf sfihq df drjf nhIˆ idwqf jf skdf. pwqrkfrI dy Kyqr ivwc sfihq df imÈrx hI sfihqk pwqrkfrI dy nYx-nkÈ AuBfrn ivwc shfeI huMdf hY. sfihq dy imÈrx ibnfˆ pwqrkfrI nUM sfihqk pwqrkfrI nhIN ikhf jf skdf.

 

*  pwqrkfrI nUM sfihqk aMdfË ivwc inBfAuxf vI sfihqk pwqrkfrI bx jfˆdI hY. jy sfihqk BfÈf ivwc sMpfdkI jfˆ koeI lyK iliKaf igaf hovy, Aus nUM sfihqk pwqrkfrI df Bfg mMnxf Êlq nhIN. hfˆ, aijhf inKyVf krnf sOKf nhIN.

 

*  sfihqk pwqrkfrI sfihq vfˆg bhuqf kr ky gihrf nhIN ivcrdI, sgoˆ swqhI hI rihMdI hY, ijvyN sfihq dy pfxIafˆ `qy sfihqk Gtnfvfˆ df Puwl qrdf hovy. hovygI qfˆ Auh vI pwqrkfrI hI, pr Aus ivwcoˆ mihk sfihqk afvygI.

 

*  sfihqk pwqrkfrI leI ËrUrI hY ik mslf vI sfihqk hov aqy msOdf vI, BfÈf vI sfihqk hovy aqy aMdfË vI. afm pwqrkfrI aqy sfihqk pwqrkfrI dy Ìrk nUM pfTk sihj hI mihsUs kr skdf hY. ieh Ìrk mihsUs krvfAuxf hI sfihqk pwqrkfrI dI ivlwKxqf hY.

 

*  kwul imlf ky ikhf jf skdf hY ik BfvyN ieh pUrI qrHfˆ aj sfÌ nhIˆ ho sikaf ik sfihqk pwqrkfrI dI koeI iewk hI pirBfÈf hY, pr ieh ËrUr hY ik sfihqk pwqrkfrI df muhfˆdrf vwKrf aqy ivlwKx hY, ijs nUM dyKx-prKx leI sUJ vI cfhIdI hY aqy isafxp vI.

 

cfrls izknË-nfnk isMG

 

aiDafpn dy Kyqr `coN syvf-mukq hox qoˆ bfad aMgryËI-pMjfbI dy Kyqr ivwc jo kMm pRo: ky bI aYws soZI kr rhy hn, Èfied ies qrHfˆ df hor koeI nhIN kr irhf. pihlfˆ ÈYkspIar dIafˆ rcnfvfˆ pMjfbI `c kr ky, Pyr kIts aqy btflvI dI qulnf kr ky AunHfˆ lokfˆ dy idlfˆ qwk phuMcfeI, ijnHfˆ nUM aMgryËI nhIN sI afAuˆdI. dovyN mfarky dIafˆ ivlwKx ikqfbfˆ hn, ijhVIafˆ pMjfbI pfTkfˆ leI jfxkfrI / igafn df ÉËfnf vI hn aqy kImqI qohÌf vI.

 

hux pRo: soZI ny aMgrËI nfvlkfr cfrls izknË aqy pMjfbI nfvlkfr nfnk isMG dI soc, ivcfrDfrf, sMGrÈ dI vI qulnf kIqI hY aqy AunHfˆ simafˆ dy hflfq aqy sMGrÈ dI vI. dovfˆ df bcpn cfvfˆ aqy KuÈIafˆ ibnfˆ guËiraf. skUl dI ivwidaf qoˆ kory, pr dohfˆ ny smfj dy aMdrlI krUpqf aqy krUrqf nUM gihrfeI qwk piVHaf, ivcfiraf aqy mihsUisaf. ÊrIbfˆ aqy dIn-duKIafˆ dy idlfˆ ivwc bYT ky pIV BogI aqy Aus nUM lokfeI df drd kr ky ibafinafˆ.

 

ieh nhIN ik izknË-nfnk isMG qoˆ pihlfˆ nfvl nhIN ilK gey, pr AunHfˆ dohfˆ ny afpo-afpxIafˆ bolIafˆ ivwc ilKy nfvlfˆ df smfjk Gyrf vDfieaf. smfjk srokfrfˆ nUM Bfvkqf nfl pyÈ kr ky pfTkfˆ dI hmdrdI hfsl kIqI, jo afsfn kMm nhIN. BfvyN Bfvkqf aqy pfqr-AusfrI nUM XQfrQ `qy swt mfrnf ikhf jf irhf hY, jo TIk nhIN.

 

‘pMjfbI nfvl df izknË-nfnk isMG` nfˆa dI ikqfb ivwc pRo: soZI ny dohfˆ nfvlkfrfˆ dy jIvn vI dwsy hn, hflfq vI aqy AunHfˆ dIafˆ suDfrvfdI pRfpqIafˆ vI. ijvyN izknË dy nfvlfˆ ny smfj suDfr dy kMm kIqy hn, AuvyN hI nfnk isMG dy nfvlI-ivcfrfˆ ny pMjfbIafˆ dy mnfˆ nUM vwzf hlUxf idwqf. ikqfb ivwc dohfˆ bfry qulnfqimk jfxkfrI imldI hY, nfvlfˆ df vyrvf vI aqy ivsQfrq crcf vI.

 


dIvy qF jgfAuxy hI pYxgy -    sLfm isMG ‘aMg sMg’

 

dIvy jgfey jfx qoN hI dIvflI jnmI sI aqy AudoN qoN hI bx geI rosLnIaF df iqAuhfr. ijnHF kfrnF krky dIvy jgfey gey sn Auh kfrn bhuq ipwCy rih gey aqy AunHF df mfanHF vI rsmIaq qoN vwD kuwJ nhIN rih igaf. kyvl busIaF rsmF df sPLr krI jfxf koeI arQ nhIN rwKdf. cfhIdf qF ieh hY ik AunHF rsmF dI aihmIaq nUM pCfixaF jfvy aqy AunHF nUM jIvMq krn vfsqy AunHF ivwc awj dy arQ Bry jfx, qF ik Auh rsmF isrP idlpRcfvy dIaF rsmF nf rih ky awj dy smyN dy hfx dIaF ho ky Auh BUimkf inBfAux ijs nfl smfj dy ivkfs ivwc ihwsf pY sky.

 

rosLnIaF nUM kyvl rsm pUrqI qwk hI vrqxf TIk nhIN, ijhVf rsm pUrqI qwk hI rihMdf hY Auh hnyrf ZoNdf rhygf, kdy cfnxF qwk qF phuMc hI nhIN skygf. dIvy bflxy, mombwqIaF jgfAuxIaF aqy ibjleI lVIaF tMgxIaF isvfey byloVy Krc dy hor kuwJ nhIN. aijhf krnf qF idKfvf hY jF azMbr. mn aMdrly aqy mwQy ivcly hnyiraF df pRgtfvf. aijhf kridaF kuwJ hfsl hox vflf nhIN. isrP vrqmfn vwl ipwT krky qurdy rihxf hY ijs df lfhf jF hfsl kuwJ vI nhIN hovygf.

 

rojL jgfeIaF jFdIaF hn rosLnIaF pr AunHF qoN koeI pRyrnf nhIN lYNdf. inrMqr jgdIaF hn rosLnIaF pr asIN AunHF nUM AuqsLfh df somF mMnky nhIN cwldy jdik ienHF qoN agvfeI lYxI bxdI hY ijs nfl qn-mn rosLn ho skdf hY. soc-ivcfr cfnxI ho skdI hY Pyr iKaflF dy aMbr ’qy qfry cVHny dUr dI gwl nhIN rihMdI. aijhy cfnxy vfqfvrx ivwc Auh kuwJ vI dyiKaf jf skdf hY jo glq ho irhf hovy.

 

ijMnf icr iBRsLtfcfr, corbfjLrI, anpVHqf aqy BuwK, grIbI kfiem rihMdy hn Enf icr smfj aMdr cyqnf, brfbrI aqy KusLhflI dy dIvy nhIN jg skdy. iBRsLtfcfr ny smuwcy smfj nUM afpxI jkV ivwc vlyt rwiKaf hY ijs kfrn hr koeI pUrI qrHF ies siQqI df isLkfr ho ky rih igaf hY aqy aijhI siQqI ivwc iksy nUM vI ies  dy Gyry ivwcoN bfhr inklx df rfh nhIN lwBdf.

corbfjLfrI ny KrUd mcfieaf hoieaf hY ijs df ielfj krn leI koeI awgy nhIN af irhf. corbfjLfrI nUM cYWk krn vflf jd irsLvq df lflIpfp dyKdf hY qF Aus dI soc df rMg qurq Purq kflf ho ky kflf kMm krn qoN guryjL nhIN krdf. grIbF dy GrF ivwc mfieaf pYr nhIN pfAuNdI  ijs kfrn AunHF GrF dI ijLMdgI dI hr GVI hnyry ivwc iGrI rihMdI hY.

 

dIvflI dy mOky dIvy qF jgfAuxy hI pYxgy ikAuNik dIvy nf jgfAux nUM bdsLgn smiJaf jfvygf. pr ieWQy hI atk nhIN jfxf cfhIdf iesqoN awgy vI vDxf pvygf. dIvy qF jgfAuxy hI pYxgy  pUry smfj dy pUry KyqrF ivwc  qF ik hnyrf ikDry vI Cuipaf nf rih jfey. hux lokF nUM lfiraF nfl tMg ky nhIN rwiKaf jf skdf. hfkmF nUM aijhy pRbMD krny pYxgy ijhVy lok ihqF vfly hox. aijhf qF hI ho skdf hY jy srkfrF dysL aqy jnqf bfry gMBIrqf nfl socx vI aqy jLbfnI jmF Krc nfloN AunHF leI amlI kdm AuTfAux vfsqy vI iqafr hox. dIvflI iewk  mOkf hY ijs dI rosLnI qoN pRyrnf lY ky QuV mfry GrF ivwc cyqnf BrpUr loVF pUrIaF krn vfly dIvy jgfey jfx  qF ik AunHF nUM ieh lwgy ik AunHF bfry socx vflf vI koeI hY aqy Auh vI dysL ’qy hwk rwKx vfly lokF qoN bfhry nhIN.

 

mnuwKF ’c pfeIaF jFdIaF vMzIaF hnyry vwl jFdf rfh hY ijs qoN dysLF / sUibaF dy rihbrF nUM hr sUrq guryjL krnf cfhIdf hY qF ik lokF ’c afpsI BfeIcfrf vDy. AunHF dy mnF ’coN hnyrf dUr ho sky. ies leI shI jfxkfrI, AusfrU igafn aqyy jfgRqI dy dIvy jgfey jfxy cfhIdy hn, qfˆ hI pyRm-Bfvnf vD skygI aqy moh dy dIvy jgfey jf skxgy. aijhf hox nfl smfj, BfeIcfrk smfj vI ho jfvygf aqy ivkfs-muKI vI.


rfjnIqI roÈnI krn vfsqy hY, hnyrf krn leI nhIN. ijhVy afgU ies nUM Aujflf krn leI vrqdy hn, Auh mubfrk hn, pr ijhVy rfjnIqI nUM hnyrf psfrn vfsqy vrqoˆ ivwc ilafAuˆdy hn, Auh lokfˆ dy duÈmx vI hn aq dysL dy vI. ijhVI rfjnIqI roÈnIafˆ nhIN krdI, smfj nUM AuwnqI dy rfh nhIN pfAuˆdI, Aus nUM hfr df mUMh dyKxf pYˆdf hY, ijhVI  huxy ijhy keI mulkfˆ dy rfijafˆ aqy qfnfÈfhfˆ ny aijhI dyKI ik AunHfˆ dy isMGfsn pUrI qrHfˆ qbfh ho ky rih gey. cMgf hovy, aijhy qbfh hoey isMGfsnfˆ qoˆ sfzy hfkm kuJ roÈnI dI lwp hfsl krn aqy Aus nUM dysL ivwc vMzx.


BuwK-ÊrIbI df hwl nf lwiBaf igaf qfˆ kMDfˆ aqy bnyirafˆ AuWqy bfÜy jfˆdy dIivafˆ df koeI arQ nhIN. hfkm socx ik jy iZwz bldy rhy, mn sVdy rhy qfˆ AunHfˆ dI hkUmq df kI bxygf?  jy qrHfˆ-qrHfˆ dy hnyry Éqm krn leI kdm nf AuTfey gey qfˆ ieh vDdf-vDdf iewk idn hfkmfˆ dy Grfˆ qwk vI phuMc skdf hY, ijs nfl sB kuJ mlIafmt ho ky rih jfvygf.
dIvflI dy mOk dIvy qfˆ bflxy hI pYxg, ikAuˆik bhu-igxqI lok hnyry ivwc rih ky kwuJ ies qrHfˆ dy bol buwlHfˆ `qy leI iPrdy jfpdy vI hn aqy hYn vI:

 

hwQfˆ `qy jgx dIvy mwQy `c hY hnyrf,

awj rfq socdI hY kd cVyHgf svyrf.

 

svyrf hox qwk, KuÈhflI pwsrn qwk, brfbrI dy suÌinafˆ dI Ìsl AuWgx qwk dIvy qfˆ bflxy / jgfAuxy hI pYxgy, qfˆ hI mn-mwiQafˆ rfhIN smuwcy smfj ivwc roÈnI df bolbflf ho skygf.



 

 

 


          ਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉਂੱਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ


- ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ 'ਅੰਗ ਸੰਗ'

ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ / ਸਮਾਜਕ ਦਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਦਲਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਮੋੜ ਕੱਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਦੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
 

ਦਲ ਲੋਕਾਂ 'ਚੋਂ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਕੁਝ ਸਿਰ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ / ਬਿਹਤਰੀ / ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਆ ਕੇ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਨਹੀਂਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਨੇਤਾਗਿਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂਂ ਰੱਖਦੇ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤਾ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਨੇੜਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀ ਲਈ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।


ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦਲਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪਰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੇ, ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਅਤੇ ਆਏ ਮਾੜੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ-ਮਾਤਰ ਵੀ ਨਾ ਡਰੇ। ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਸਗੋਂ ਸਾਰਾ ਸਮਾਜ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਬਣਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਹੋਏ ਰਹਿਣਗੇ।


ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਉਣਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣਾ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀਆਂ 'ਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਨੇਤਾ ਅਜਿਹੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਹ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂਂ ਉੱਠ ਸਕਦੇ, ਦਲਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਹੇਠਲ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬਣਨ ਬਾਰੇ ਨਾ ਸੋਚਣ।


ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਲ ਦੇ ਦੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕ-ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਕਦੇ ਨਾ ਭੁੱਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਸੁਫ਼ਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿੱਠ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਰ ਨਹੀਂਂ ਖਾ ਸਕਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਛਾਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।


ਜਿਹੜ ਲੋਕ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਬਟੇਰਾ ਆਉਣ ਵਾਂਗ ਦਲਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਚੱਖ਼ ਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ, ਸਗੋਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਾਰ ਪੈ ਗਈ। ਆਰਥਕ ਮੁਹਾਰਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਹੀ ਏਨੀ ਮਹਿੰਗੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਸੋਈ 'ਚ ਅੱਗ ਬਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਰਸੋਈ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਮਾਰ ਤੋਂ ਨਾ ਬਚ ਸਕਿਆ।


ਭਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਮੁਲਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਦਲਾਂ 'ਚ ਹੁੰਦ ਹੋਏ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰੜੀ ਮੰਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਵੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿੱਸਰਦੇ, ਉਹ ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਸਮੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ ਅਤੇ ਗ਼ਮ ਵੇਲੇ ਹੰਝੂ ਕੇਰਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ। ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗਮੀ ਦੋਹਾਂ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ  ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।


ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦਲਾਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਦਲਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਲੋਕ-ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬੇਤਾਜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਰਕਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ / ਮਿਲ ਕੇ ਹਰ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਝੱਲਿਆ, ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।



ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਹਉਮੈ


ਅਸੀਂ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਢੌਂਗ ਰਚੀਏ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ 'ਤੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰੀਏ, ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਉਮੈ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੇ ਵੀ। ਬਿੱਲ ਜਿੰਨੇ ਮਰਜ਼ੀ ਪਾਸ ਹੋਈ ਜਾਣ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹਾਕਮਾਂ, ਨੇਤਾਵਾਂ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਚੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤੱਤ ਨਹੀਂਂ ਨਿਕਲਦੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਹੀ ਨਹੀਂਂ ਸਕਦੀ। ਲੋਕਪਾਲ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਨਹੀਂਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਭਾਰਤ ਮਨ ਦਾ ਸਫੈਦਪੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਤੱਈ ਨਹੀਂਂ। ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂਂ ਕਿ ਬੇਈਮਾਨੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਸਗੋਂ ਬਚਪਨ 'ਚ ਉਦੋਂ ਪੁੰਗਰ ਪਈ, ਜਦੋਂ ਅਧਿਆਪਕ-ਰੂਪੀ ਦੀਵੇ ਥੱਲੇ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਉੱਗ ਆਇਆ। ਬੇਈਮਾਨੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜਨਮ-ਸਿੱਧ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਮੁਲਕ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖੋਹੇ ਜਾਂਦੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਏ?


ਹਉਮੈ ਨੇ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾੜਾ-ਮੋਟਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਰਸੀ ਨਾਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਅਡੰਬਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਰੋਹਬ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉੱਚੀ-ਜਾਤ ਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਆਪਣ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦੇ ਦਾ। ਉਹ ਸਭ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਨਹੀਂਂ ਸੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ। ਤੋਬਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਬੇਈਮਾਨੀ ਅਤੇ ਹਉਮੈ ਤੋਂ।



ਕਾਵਿ-ਟੁਕੜੇ


ਬੇਈਮਾਨੀ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸਭ ਨੂੰ

ਰੰਗ ਰੂਪ ਨਾ ਕੋਈ,

ਜਿੱਥੇ ਮਿਲੀ ਪਰਾਈ ਚਾਂਦੀ

ਉੱਥੋਂ ਈ ਚੁੱਕ ਲਕੋਈ।

-0-
ਬੇਈਮਾਨੀ ਕੀ ਕਰਦੀ ਕਾਰੇ

ਲੁੱਟਦੀ  ਸਕੇ  ਭਰਾਵਾਂ,

ਸੰਤ ਪੁੱਛਦਾ ਕਾਸੇ ਕੋਲੋਂ

ਹੁਣ ਕਿਹੜ ਰਾਹ ਜਾਵਾਂ।

-0-
ਹਉਮੈ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ

ਸਿਰ 'ਤੇ ਟੰਗੀ ਫਿਰੀਏ,

ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਓਕਣ ਕੀਕਣ

ਆਪੇ 'ਚੋਂ ਨਿੱਤ ਕਿਰੀਏ।

-0-
ਹਉਮੈ ਦਾ ਹੈ ਰੋਗ ਅਵੱਲਾ

ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰੀ ਫਿਰਦਾ,

ਹਰੇਕ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਤਾਂ

ਬਣ ਕੇ ਨੇਰ੍ਹੀ ਫਿਰਦਾ।




ਲਤੀਫ਼ੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ-ਮੋਹਰਾ


ਦਾਨ 'ਚ ਮੋਟੀ ਰਕਮ ਦਾ ਚੈੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਾਂਅ ਵਾਲੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਾ ਕੀਤੇ। ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਦਾਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਹੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਈ ਨਾਂਅ ਮਾਲਕ ਦਾ, ਜਿਸ ਪੈਸੇ / ਮਾਇਆ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਂਅ ਵਾਲੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
                                                                              

                                                                                   


ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਚੀ : ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ
ਮੁਲਾਕਾਤੀ  -  ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ 'ਅੰਗ ਸੰਗ'

ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਉਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਰਥਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਿਸ ਲਈ ਉਹ ਕੋਈ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੋਚਦੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅਹੁਦਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ। ਹੁਣ 28 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।


 

  ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ


         ਉਹ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹਨ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਤਾਂ ਹਨ ਹੀ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਰਾਮ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਾ। ਫੇਰ ਉਹ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ 'ਚ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਬੈਠੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਤੋਰਨ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਜਾਦੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਲਿਖੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ਰ ਹੋਏ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਭਾਗ ਲਿਆ।
         ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭੰਡਾਰੀ ਹੋਰਾਂ ਮੱਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਇਸ ਵਰਗ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ।
         ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਬਜਟ ਇਕ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੇ ਹਨ ਸੁਖਚੈਨ ਸਿੰਘ ਭੰਡਾਰੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਐਵਾਰਡ ਵੀ।

ਬੰਦੂਕਾਂ ਵੇਚਦੇ-ਵੇਚਦੇ ਉਹ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਚਾਂਦਮਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਬਹਿ ਗਏ। ਕਹਾਣੀ, ਨਾਟਕ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਲਈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਆਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਚਿਤਵਿਆ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਿਆ।
ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਉਹ ਦੁਲਾਰੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਹੀ 'ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੌਰਵ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ, '' ਕਲਮਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਲਿਖਣਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਮਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਫਰੋਲਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਵੇਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ।''
         ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਬੁਲਾਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰ। ਉਹ ਅਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐਮæਏæ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੀ ਸਨ ਜਦ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਦੀ ਚੇਟਕ ਵੀ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਜਿਹੜੀ ਅਜੇ ਤਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ।
         ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 22 ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਚੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ 'ਚ ਘਿਰ ਕੇ ਨਿੱਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹਰਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨਾਮੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਹਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਸ਼ :
 
? ਤੁਸੀਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਕੀ ਆਖਣਾ ਚਾਹੋਗੇ?


-  ਜਦੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਤਾਂ ਜ਼ਿਹਨ 'ਚ ਅਗੰਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਫੁਟਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਹ ਨਸ਼ਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਕ ਤਪੱਸਵੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।

  
 
?  ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲੇਖਕਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਕੀਮਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਚਾਨਣਾ ਪਾਵੋ?


-  ਮੈਂ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਪਏ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਛੁਪੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਲਾਂਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਕਤ ਦੇ ਸਫ਼ੇ 'ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵੰਡਾਂਗੇ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਹਿਰ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨੁੱਕੜ ਨਾਟਕ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣਗੇ। ਰੁੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਖਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੋੜਾਂਗਾ।


? ਪਹਿਲੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੋਗੇ ਹੀ, ਨਵਾਂ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?

- ਨੇੜਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮਾਗਮ ਰਚਾਵਾਂਗਾ। ਪੂਰੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਚਾਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਤਾਂ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।


? ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ?


- ਹਿਸਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਾਲ-ਲੇਖਕ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਕਬੰਦੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।


? ਉਦੋਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਯਾਦ ਹੈ?

- ਹਾਂ, ਮੈਂ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਕ ਪਰਚੇ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਤਾਂ ਉਹ ਛਪ ਗਈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨੱਚ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖੰਭ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਲਪਨਾ 'ਚ ਉਡਾਰੀਆਂ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਾਲਜ 'ਚ ਗਿਆ ਤਾਂ 1962 'ਚ 'ਅਧੂਰੇ ਪਏ ਸੁਪਨੇ' ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਚ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 1963-64 ਮੇਰਾ ਨਾਟਕ 'ਇਕਰਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ' ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਜੋ ਜਲੰਧਰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਨਸ਼ਰ ਹੋਇਆ।


? ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਜਾਂ ਸਟੇਜੀ ਨਾਟਕ ਕਿਵੇਂ ਛਪੇ?

-ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਤਾਂ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦਾ ਅਤੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਛਾਪਣ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਾ। ਇਹ ਤਾਂ 1983-84 'ਚ ਹੀ ਛਪੇ। ਪਹਿਲੀ ਨਾਟਕ ਕਿਤਾਬ 'ਇਕਰਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ' ਛਪੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਰੇਡੀਓ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲਿਆ।


? ਹੁਣ ਤਕ ਕਿੰਨੀਆਂ ਕੁ ਨਾਟਕ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ?


- ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਚਣ-ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਸਮੇਂ ਸੰਗ ਸੰਵਾਦ' ਆਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਕ ਕੁੱਲ 20 ਪੁਸਤਕਾਂ (ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਟਕ) ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਸੱਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਟ ਐਵਾਰਡ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।


? ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਕੋਈ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਮਿਲਿਆ?


 
- ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਹਰਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੌਰਵ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ 50 ਸਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਸਾਲ 'ਚ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ 27 ਅਪਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੱਡਾ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨਿਵਾਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਦਿੱਤਾ।

 
? ਆਪਣੀ ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ?

-ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ 'ਚ ਪੰਜ ਹਨ। ਡੇਢ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਵੀ ਹਨ। ਦੋਵਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ 'ਚ ਇਕ ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ 'ਚ 'ਪਤਨੀ ਬਾਣ-ਬਿਨ ਕਮਾਨ' ਵਿਅੰਗ ਕਿਤਾਬ ਛਪੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ। ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਖੂਬ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਕਵਿਤਾ ਉਹ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤੀ ਮੁਹਾਰਤ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਨਾਟਕੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਤੋਰ ਸਕਾਂ। ਮੈਂ ਬਹੁਤਾ ਧਿਆਨ ਕਵਿਤਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਜੇ ਕਿਤੇ ਗਾਹੇ-ਬਗਾਹੇ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

? ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਹਰਿਆਣਾ 'ਚ ਬਹੁਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੀ ਮਜ਼ਾਕ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਲੇਖਕ ਹੀ ਨਹੀਂਂ ਲੱਭਣੇ। ਕੀ ਕਰੋਗੇ?

- ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚ  ਮਿਆਰੀ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਤੀ ਏਨੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿਲੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਸਮੇਂ 'ਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਇਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਸਤੇ ਹਾਲਾਤ ਸਾਜ਼ਗਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਕਲਮਾਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿੱਤਰ ਪੈਣਗੀਆਂ।
 


pwqrkfr sMGrsLF nUM ikAuN mIzIaf ’c QF nhIN imldI?

sLfm isMG ‘aMg sMg’

 

ieh bVI hYrfnI dI gwl hY ik dUijaF dIaF KbrF lfAux aqy cmkfAux vfilaF dIaF afpxIaF KbrF ikqy nhIN lgdIaF, ikqy nsLr nhIN huMdIaF aqy ikqy idKfeIaF nhIN jFdIaF jdoN Auh afpxIaF grmF-grm aqy jfiejL mMgF nUM lY ky sMGrsL kr rhy hox. keI vfr qF ieh sMkoc huMdf hY ik pwqrkfr afpxIaF hI qsvIrF qy KbrF ikAuN lfAux jF lgvfAux. keI pwqrkfr qF afpxI aKbfr / aKbfrF Cwz ky dUjIaF ivwc vI nhIN Cpxf cfhuMdy.

           ijnHF KbrF df sbMD srkfr nfl hovy AunHF nUM Cfpx qoN pRbMDk nhIN rokdy pr ijnHF df sbMD pRbMDkF nfl hI hovy AunHF nUM aKbfrF dy siPaF dy siPaF ’c ikDry nhIN Cfipaf jFdf. kfrn sfP hY ik koeI afpxI bdnfmI qy bdKohI ikAuN krvfey? pRbMDkF leI aijhf socxf sLfied TIk aqy qrksMgq hovy pr ieh pwqrkfrI dy njLrIey qoN AuWkf hI TIk nhIN. pwqrkfrI df asUl qF ieh hY ik ik sB dI Kbr lAu aqy sB nUM Kbr idAu pr mfVI gwl ieh hY ik aijhf ikDry vI nhIN ho irhf.

          sLfied hI koeI aKbfrI adfrf hovy ijwQy pRbMDkF qy mulfjLmF ivckfr KihbfjLI, qkrfrbfjLI aqy iswDI twkr nf hoeI hovy. keI QF aKbfrF nUM kMpnIaF clf rhIaF, keI QfeIN trwst qy keI QfeIN iewko iek mflk aqy keI QfeIN aiswDy qOr ’qy vpfrI. kMpnIaF aqy trwstF ivc vI keI vfr iek do bMdy hI awgy huMdy hn, bhuqy nhIN. Auh hI afpxI qfkq df gwqkf KyzI jFdy hn bfkI mYNbrF dI cwlx nhIN idMdy. aijhf hox nfl Auh sLkqIaF ’qy kbjLf kr lYNdy hn aqy qfnfsLfh jhy PuMkfry mfrnoN nhIN htdy.

           keI aKLbfrI adfiraF ’c hVqflF hoeIaF, mulfjLmF dy sMGrsL cwly pr AunHF dIaF KLbrF nUM aKbfrF dy siPaF ’qy qF kI bfhr dI hvf nhIN lwgx idwqI. mflkF ny hVqfl krn vfly kfimaF ’coN bhuiqaF nUM lflcF nfl qoV ilaf aqy sMGrsL asPl bxf idwqy, pr keI QfeIN inrsvfrQ pwqrkfrF ny lflcF nUM Tuwz mfrI qy afpxI eykqf aqy qfkq df lohf mMnvf ky pRbMDkF dy pwly vwzI hfr pf idwqI. aijhf hox ’qy vI pRbMDk afpxI hYNkV Cwzx leI iqafr nhIN huMdy.

           aKbfrF afm qOr ’qy vwK vwK adfiraF ivc huMdIaF rYlIaF, DrinaF dIaF KbrF vI lfAuNdIaF hn aqy qsvIrF vI. pUry vyrvy aqy lMmIaF qkrIrF Cfpx qoN vI guryjL nhIN krdIaF. jdoN ienHF hI aKLbfrF dy mulfjLmF df pycf afpxI mYnyjmYNt / pRbMDkF / kMpnI nfl pY jFdf hY qF ieh pwqrkfrI dy asUlF qoN ipwCy htdy koeI KLbr nhIN Cpx idMdy. kI AunHF dy ies kdm nUM shI mMinaF jf skdY? myrf iKafl hY ik iblkuwl nhIN. AunHF nUM afpxy mulfjLmF dIaF mMgF / msly / drd dIaF KbrF CfpxIaF cfhIdIaF hn aqy Ausy KLbr dy brfbr afpxf pwK Cfp dyxf cfhIdf hY qF ik lokF dI njLr ’c pwqrkfrI df vkfr bixaf rhy.

           ijhVf mIzIaf afpxy mflk / mflkF  dI qMgidlI ivc iGiraf hoieaf hY Auh pwqrkfrF dy sMGrsL nUM QF nhIN dyvygf, ijhVF qfnfsLfhI dy aflm ivc iGiraf hoieaf hY Auh aijhy sMGrsL dI pRvfh nhIN krygf aqy ijhVf pwqrkfrI dIaF AuWc kdrF-kImqF vwl ipwT krI bYTf hY Auh afpxI hAumyN qoN hyTF Auqrn leI iqafr nhIN hovygf. aijhI hflq ivwc pwqrkfrI df Gfx hox qoN nhIN bc skygf. pwqrkfrI dy aflMbdfr hI pwqrkfrI dy dusLmx ho inwbVngy ijs kfrn jfgrq smfj bVy arfm nfl pwqrkfrI df inGfr huMdf dyK skygf.

             AunHF adfiraF qoN jrUr afs krnI bxdI hY ijhVy ajfd iPLjLf ivwc inqrn df hOslf vI rwKdy hn aqy inrpwK Buimkf adf krn df vI. Auh hI pwqrkfrI dy igr rhy grfP hyT TuwmxF dy skdy hn, bfkIaF nUM qF grfP dy igrn dI pRvfh hI nhIN huMdI. aKbfrI adfiraF awgy mhIinaF bwDI sLfimafny lwgy rihx aqy pRbMDk afpxy hI mulfjLmF nfl gwlbfq krn leI iqafr nf hox qF gwl kdy vI nhIN muwkdI. cYnlF / ryzIAu aqy hor sMcfr sfDnF nUM vI pwqrkfrF nfl ho rhIaF vDIkIaF df noits lYxF cfhIdf hY aqy ienHF dy msilaF, musLklF qoN dUr rihx nUM jfiejL nhIN Tihrfieaf jf skdf.

 

jgqfr sflm dI ‘cIk’

 

zf: jgqfr gLjLl Kyqr df Ausqfd nF hY ijs ny iKafl dI AuzfrI pwKoN vI kmfl kIqI hY aqy isLlp pwKoN vI. pr zfk ivwc ikqfb afeI ‘cIk’ ijs df lyKk hY jgqfr sflm. ieh gLjLl df sflm sLfier sflm-sbUqf pihlI njLry hI pRvfn cVH igaf. kdy vI ies dI koeI rcnf ikDry nhIN sI pVHI. ikqfb dI ipwT ’qy Cpy isLar hI AusdI gUVHI pCfx vI dws idMdy hn aqy AusdI sLfierI df isrnfvF vI.

 

63 pMinaF dI ies ikqfb ivwc 57 gLjLlF hn ijnHF dI rMg-brMgqf aqy vMn-suvMnqf ivisLaF pwKoN vI hY aqy inBfa pwKoN vI. gjLlF ’c gihry iKafl hn, AuWcIaF AuzfrIaF hn aqy pfeydfr gwlF vI. sfdgI aqy srlqf nUM vI sMBfl ky qurdf hY ikrn nhIN idMdf aqy arQF nUM vI igrn nhIN idMdf. mYN afpxy nukiqaF dIaF mohrF lfAux dI QF Ausdy kuwJ isLar pysL krn dI KusLI lY irhF :

 

Ausdy mn ’qy kI pqf kI bIqdf hY

bhuq zr lgdY jdoN Auh cIkdf hY.

              ----

Aus  nUM  Borf smJ  nhIN  bfjLfrF  dI

zr lgdf hY ivk nf jfvy sLihr igaf.

               ----

sLihr dy rKvfilaF nUM dyK jMgl hws irhf

PV  ilaf hY  hor koeI  cor  koeI  hor  hY.

                ----

lok qmfsLf  dyK rhy ny  iek sLfier

vgdI hvf nUM dyKx leI Kloieaf hY.

 

aijhy bhuq sfry isLar hor ilKy jf skdy hn pr pfTk df ikqfb pVHy bgYr nhIN srnf. lok gIq pRkfsLn dI CfpI ieh ikqfb 130 rupey dI imlygI. jgqfr ny afpxI sLfierI ’qy ieqbfr kridaF nf Buimkf ilKI nf ilKfeI. vwK vwK lyKkF qoN ilKvf ky srtIiPkyt vI nhIN Cfpy. ieh cMgI gwl hY kvI aqy pfTk afps ivwc hI imlx qF Pyr iksy dI loV hI nhIN rih geI.

 

 


         ikAuN ikqfbF AuWqy lfeIey ieh jo Gor pfbMdIaF?

 sLfm isMG ‘aMg sMg’

 

ijhVI gwl smyN nUM hjLm nhIN huMdI Aus ’qy sLor-sLrfbf pYxf sLurU ho jFdf hY aqy Auh lok Aus nUM KOrU bxf idMdy hn ijnHF nUM Aus nfl vfh-vfsqf vI nhIN huMdf. ijnHF ny ikqfb dyKI vI nhIN huMdI Auh vI aijhI ikqfb-ivroDI muihMm dy muihMmbfjL bxn qoN ipCy nhIN rihMdy. aijhy mOky BfvnfvF dy jLKLmI hox df shfrf ilaf jFdf hY aqy ikqfb ivclI smwgrI nUM koeI vI muafP krn vfsqy iqafr nhIN huMdf. pr, sMvydnsLIl ivisLaF ’qy gMBIrqf nfl ilKIaF geIaF ilKqF dy srfHxy KVH ky kyvl rOÜf pfAuxf TIk nhIN, kyvl inMidaf-pfT dy lMmy islisly df BfeIvfl bxnf sOKf qF hY pr sMjIdf kfrj nhIN.

 

ieqrfjLXog itwpxIaF, apmfnjnk gwlF aqy BfvnfvF nfl iKlvfV ijhy ivcfr iksy qrHF vI TIk nhIN. pr, jy koeI Koj ’qy aDfrq qwQF AuWqy KVHky nukqy pysL kry qF sfhmxf krn qoN guryjL nhIN krnf cfhIdf. vwzy bMidaF dIaF vwzIaF gwlF df pfT AudoN hjLm nhIN huMdf jdoN AunHF dIaF CotIaF gwlF sfhmxy afAux qoN iksy qrHF vI ruk nf skx. jy iksy ikqfb ivwc lfey dosLF dy pYrF hyT jLmIn hovy qF Auh dosLF nUM rwd krn vfly qwQF qy dlIlF ibnF rwd nhIN ho skdy. ikqfb nUM ibnF piVHaF Aus bfry rfie bxf lYxI aqy Aus AuWqy pfbMdI lfAux qwk jfxf nf vfjb gwl hY aqy nf hI aklmMdI.

 

lokqMqr ivc ivcfr pRgt krn dI KuwlH huMdI hY ijs krky mwqByd hox dy bfvjUd qrHF qrHF dy ivcfrF nUM suxn, smJx aqy sihx krn dI afdq hoxI cfhIdI hY qF ik lVfeI-JgVy vfsqy spys pYdf hI nf ho sky. jy Pyr vI pfbMdIaF lgfAuxIaF pYNdIaF hn qF lokqMqr ivc vI qfnfsLfhI AuWBr pYNdI hY ijs nUM Auh lok mMnx leI iqafr nhIN huMdy ijnHF kol jfgdy isr hox aqy ivcfrF dI KuwlidlI df aflm hovy. klmF vfilaF ivwcoN isrP Auh lok hI pfbMdIaF dy hwk ivwc qurdy hn jo jF qF srkfrI sur vfly huMdy hn jF Pyr sQfpqI dy hmfieqI. rcnfqimk lyKk klpnf dy KuwlHy aMbrF ’qy AuzfrIaF Brn vfilaF nUM vÜ-Pyr pf ky vI swq slfm afKxgy. lyKkF nUM kdy vI pfbMdIaF dy hwk ivwc nhIN hoxf cfhIdf lokqMqr ’c qF kqeI nhIN.

 

slmfn rsLdI, KusLvMq isMG, nirMdrpfl isMG aqy qslImf nsrIn dIaF ikqfbF bfry inMdf-sLor AuTdf irhf. rsLdI qy qslImF ivruwD Pqvy vI jfrI ho gey aqy AunHF nUM dr-b-dr hoxf ipaf. hMsrfj rihbr ny ikMny vwizaF nUM bynkfb krky nMigaF kIqf pr Aus dIaF ilKqF nUM vwzy idl nfl sihx kIqf igaf. hor vI bhuq ikqfbF df ijLkr kIqf jf skdf hY ijnHF nUM ivroD df sfhmxf krnf ipaf. kfrn qMgidlI vI hY aqy DrmF dIaF cfrdIvfrIaF vI, asihxsLIlqf vI hY aqy huwlVbfjLF vloN huwlVbfjLI vI. dosLF nUM qwQF nfl hI kwitaf jf skdf hY aqy ivcfrF nUM ivcfrF nfl. sLor mcf ky qF ikqfbF dI msLhUrI ho jFdI hY Pyr Aus nUM pVHn vfsqy Auh vI iqafr ho jFdy hn, ijnHF pVHnI nhIN huMdI.

 

hux Pyr sLor ipaf iPrdf hY josP lYlIbYlz dI ilKI hoeI ikqfb ‘gRyt sol [[[[’ bfry. ies qoN pihlF keI ikqfbF mohn dfs krm cMd gFDI bfry CpIaF imldIaF hn ijnHF ivc qwQ vI hn aqy swc vI. zfktr aMbydkr dIaF ilKqF gFDI dy smyN ivc ilKIaF geIaF ijnHF ’c smyN df swc vI hY aqy aMbydkr-gFDI ivckfr mwqByd pRgtfAuNdf sMvfd vI. gFDI dI afpxI svYjIvnI vI invyklI pusqk hY ijs ivc ilKy bhuqy ivcfr keI vfr hjLm nhIN huMdy. gujrfq srkfr ny rfjnIqk mOkfpRsqI idKfAuNidaF aqy afpxy afp nUM jrUrq qoN vwD gFDI-Bgq sfbq krn leI ‘gRyt sol’ ’qy pfbMdI lf ky lokqMqr dy ivruwD hukm cfVH idwqf. gFDI df pVpoqf qusLfr gFDI, gFDI dI afpxI DrqI ’qy pusqk AuWqy lfeI pfbMdI nUM TIk nhIN smJdf. Aus df kihxf hY ik hux vkq af igaf hY ik gFDI bfry ies qrHF dI bihs clfAuxI pvygI aqy ikqfb pfbMdI hyT nhIN rwKxI cfhIdI. ijhVy lok, lyKk , nyqf ikqfbF ’qy pfbMdI lfAux dy hmfieqI hn AunHF nUM afpxI lokqMqrI-soc dy bUhy KuwlHy rwKxy cfhIdy hn, bMd nhIN.

 

kIts qy isLv

 

jOhn kIts aqy isLv kumfr btflvI iewko hflfq aqy suBfa dy isrjk sn ijhVy bhuqI Aumr nhIN hMZf sky. kIts 26 sfl dI Aumr hI hMZf sikaf aqy isLv kumfr btflvI isrP 37 sfl. dovF ny ipafr kIqf qy eynf kIqf ik dovyN hI ipafr qF krdy rhy pr afpxI suwD-buwD Buwl gey. jy afpxI suwD-buwD nf Buwldy qF pqf nhIN ikMnI lMmI Aumr jIAUNdy. ieh gwl bVI asfnI nfl khI jf skdI hY ik AumrF dI bhuqI aihmIaq nhIN huMdI sgoN Aumr hfslF dI huMdI hY ijhVy kIts ny vI kmfey aqy isLv btflvI ny.

 

hux iek ikqfb afeI hY ‘ieMglYNz df btflvI-jfhn kIts’. jo pRo: ky[bI[aYs soZI ny kIts dIaF 33 kivqfvF df anuvfd krky pMjfbI ivc CfpI hY. kivqfvF df kivqf ivc anuvfd ijs ivc lYa, rvfnI vI hY aqy ZukvFpn vI. iPnsbrI lMzn df jMmpl kIts afpxI CotI Aumr ivc hI bVIaF isafxIaF qy rsdfr kivqfvF ilK igaf. kIts agyqI mOq bfry afpxI iek kivqf ivc ieMj ilKdf hY :-

 

jd mn ’c afvy BY mwlkul  mOq df           

AuWTx leI ivcfr nf imldf cYn hY

jd jfxf qyrf husn aY myrI idlo jF

kuJ idn df mihmfn AuzfrI mfr jfAU

mYN nhIN KusLnsIb jo iesdy dyr qwk

lYNdf rhU njLfry ivc sMsfr dy.

 

isLv kumfr btflvI kihMdf hY :-

 

asF qF  jobn  ruwqy mrnf

qur jfxf asIN  Bry Brfey

ihjLr qyry dI kr prkrmf.

 

ieh dovyN kvI pRym dy rfh qury, kfm dIaF cuÜIaF Brdy rhy aqy klpnf dIaF AuWcIaF  AuzfrIaF mfrdy rhy.

 

pRo: soZI vloN kIqy kfiv-anuvfd ivc eyny TyT aqy ZukvyN pMjfbI sLbd vrqy gey hn ijnHF nUM pMjfbI ipafiraF vloN ivsfiraf jf irhf hY. pMjfbI aqy aMgryjLI jLubfnF AuWqy afbUr hfsl hox kfrn Auh kIts dIaF kivqfvF dI rUh nUM pkVn ivc kfmXfb hoieaf aqy aMgryjLI msOdy nUM pMjfbI-kfiv ivc muV Ausfrn ivc pUrn sPl.

 

kIts dIaF kuwJ kivqfvF ’coN kuwJ anuvfdq sqrF :

 

hr suMdr sLYa dey iek hulfs sdf leI

Cb qF iesdI vDdI jfey idno idn

              -----

kOVf swc sMsfr df jo mYN qwikaf

eyQy gLm qy Jory, Qkfn qy pfp hY

eyQy bYTy mnuwK nf krdy hor kuwJ

suxdy Auh kurlfht jo mcI afs pfs hY

           ___

gusqfKI dI mfPI qukF ilK irhF

nf qy hY sMgIq nf sur nf qfl hY.

 

kuwJ kuwJ lqIPy vrgf hI :

 

kolMbs jy sLfdI-sLudf huMdf qF kdy amrIkf dI Koj nf kr skdf, ikAuNik AusnUM iksy ny nhIN puwiCaf –

 

ikwQy jf rhy ho, ikAuN jf rhy ho? iks nfl?

mYnUM vI lY clo, vfps kd afvogy?

Gr rih ky hI Koj ikAuN nhIN kr lYNdy?

myry BfeI nUM hI nfl ikAuN nhIN lY jFdy?

myry leI kI ilafAugy?

phuMc ky Pon kr dyxf

vfpsI ’qy sbjLI lYNdy afAugy nf?

 


pMjfb aMdr ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krnf jfiejL hY ik nhIN  

sLfm isMG ‘aMg sMg’

 

lok-ihqF dy nF ’qy afpxy ihqF nUM qrjIhI aDfr ’qy pflxf bdnIqI vI hY qy bd-idafnqdfrI vI. aijhf krn nfl BrosyXogqf vI KurdI hY aqy nyqfigrI dy imafrF nUM vI Korf lgdf hY. Pyr vI isafsqdfn aijhy rfh ’qy qurn qoN kdy nhIN GbrfAuNdy. sLfied Auh smJdy hn ik jy Auh aijhf nhIN krdy qF AunHF dy tIicaF aqy insLfinaF dI pUrqI nhIN ho skdI. ies krky Auh afpxy hI moiZaF ’qy cVHky afpxf hI ZMzorf ipwtdy lok ihqF df sLryafm sosLx krdy hn. aijhf kridaF Auh nf qF afpxy pYrF hyTly rfh guafcx idMdy hn aqy nf hI ikafsy aqy imwQy hoey ierfdy. isafsq smfj ’qy BfrU hY aqy isafsqdfn smfj ivc ivcridaF aijhy hflfq pYdf kr idMdy hn ik sfrf smfj isrP AunHF dy duafly hI GuMmdf lwgy.

          aksr coxF vyly rfjnIqk pfrtIaF aijhy pYNqVy lYNdIaF hn ijnHF nfl vwD votF iKwcIaF jf skx, aijhIaF luBfxIaF qrjIhF afpo afpxy eyjMizaF ivc sLfml krdIaF hn ijhVIaF ijwq vwl kdm puwtx ivc shfeI huMdIaF hox aqy aijhy grmF-grm nfaHry BKfAuNdIaF hn ijhVy Bfvkqf nfl votrF dIaF BfvnfvF nUM Brmf qy vrgÜf skx aqy iksy hor pfsy nf Bwjx dyx.

          coxF ivc votF hiQafAux leI iqafr kIqy jFdy mYnIPYsto (cox mnorQ pwqr) ’c aijhy vfady kIqy jFdy hn ijhVy lokF dy idlF ’c Auqr jfx, AunHF dIaF socF dy hfx dy hox aqy aijhy lfry lfey jFdy hn ijhVy kdy pUry nhIN kIqy jfxy huMdy. muwdy AuBfry jFdy hn aqy ikqfbicaF dy vrikaF dI ihwk ’qy msilaF nUM ieMj AuBfiraF jFdf hY ijvyN AunHF ivcly nukqy hI lokF leI mukqI vwl jFdy rfh hox.

          pMjfb dI hfkm pfrtI sLRomxI akflI dl (bfdl) ijs dy Cpy ipCly cox mYnIPYsto ’c hor gwlF / nukiqaF dy nfl nfl pMjfb ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn df vfadf vI pMjfb dy lokF nfl kIqf hoieaf hY ijs nUM ipCly sfZy iqMn sfl dy lMmy arsy dOrfn hvf qwk nhIN lwgx idwqI geI pr hux ies vfady ’qy aml krn dI acfnk hI crcf CyV idwqI geI hY qF ik sfrIaF sbMDq iDrF ies bfry afpo afpxI rfie bxfAux ivc hI AulJIaF rihx.

          ies AuWprly (ivDfn pRIsLd) khy jFdy sdn nUM cfr dhfky pihlF pMjfb ivc Kqm kr idwqf igaf sI ikAuNik nf hfkm iDr ies dy hwk ivc rih geI sI nf hI ivroDI iDr. rfj ivc ies ’qy huMdf vfDU df Krcf vI bc igaf sI aqy isafsI Kyqr ivc huMdI byloVI Kc Kc vI nhIN sI rhI. pihlF pMjfb dUr dUr qwk PYilaf hoieaf sI ijs ivc ivDfn pRIsLd ivclI numfieMdgI dI jrUrq nUM jfiejL Tihrfieaf jf skdf hY pr hux qF rfj hI eynf Cotf rih igaf hY ijs leI ivDfn pRIsLd jhI sMsQf byloVI hI jfpygI, inrf icwtf hfQI bMnxH dy brfbr.

          aMgryjLF vloN hfAUs afP lfrzjL dI qrjL ’qy ies sdn (rfj sBf smyq) nUM AuWprlf sdn ikhf igaf ijs nUM BfrqI vI AuvyN hI mMnx lwg pey jd ik ieh kihxf shI nhIN. shI qF eyhI mMinaF jfxf cfhIdf hY ik lokF vloN iswDy cuxy gey lokF vflf sdn hI AuWprlf sdn khfAux df hwkdfr ho skdf hY ikAuNik ieh rfj dIaF smuwcIaF avfjLF df smUh huMdf hY aqy smuwcy vrgF df bulfrf. nfmjLdgIaF jF Pyr aiswDIaf nfm-inhfd coxF dy rsqy afey numFieMidaF vflf sdn lok idlF dIaF rmjLF qoN kdy aqy iksy qrHF vI AuWcf (AuWprlf) nhIN ho skdf.

          ivDfn sBf dy huMidaF-suMidaF ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn dI gwl sLfied bfhr nf afAuNdI jy pMjfb dy AuWp muwK mMqrI suKbIr isMG bfdl iek mIitMg ivc kFgrs dy afgUaF qoN ies qjvIjL nUM nypry cfVHn leI hmfieq dI mMg nf krdy. hmfieq mMgy jfx ’qy kFgrsI afgU ies qjvIjL dy ipwCy kMm krdI nIq aqy nIqI smJ gey ijs ’qy pihlF qF AunHF ivcfr krn leI gwl tfÜ idwqI pr CyqI bfad ivc sfP nFh kr idwqI. kFgrs dy ivDfiek sLRI lfl isMG aqy sLRI avqfr isMG brfV ny afK idwqf ik AunHF dI pfrtI smJdI hY ik aijhf krn nfl rfj dI afriQkqf nUM hor swt mfrn vflI gwl hovygI. kyvl kFgrs jF hor pfrtIaF hI nhIN sgoN akflI-Bfjpf srkfr qoN pUrf pMjfb puwC skdf hY ik ies smyN ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn dI jrUrq kI hY aqy aYnI kfhÜ kfhdy vfsqy? swqr hjLfr kroV rupey dy krIb kyNdrI krjLy dI mfr Jwl rhI pMjfb srkfr nUM kI ieh driknfr hovygf ik ivDfn sBf ijMny hor PjLUl Krcy nUM isafsI pwDr ’qy icwq pRcfx leI avfjL mfr lvy? ieh vI socx dI qy puwCx dI gwl hY ik srkfr nUM acfnk ieh supnf ikvyN af igaf ik rfj ’c ivDfn pRIsLd bgYr kMm nhIN cwl skdf. ies qjvIjL nUM srkfr dI imafd dy afKrI pVfa vyly AuBfrnf qy aml ivc ilafAux leI kfhÜI krnf kuvyly dIaF twkrF hn, vyly dI nmfjL nhIN.

          hfkm pfrtI sLfied ivDfn pRIsLd dI surjIqI ies leI krnf cfhuMdI hY ik pfrtI dy hfry hoey nyqfvF nUM ‘ZuwkvIN’ QF idwqI jf sky, asMqusLt nyqfvF / kfrkunF nUM sMqusLt kIqf jf sky qF ik pfrtI-sPF ’c Kll pYxoN roikaf jf sky. AunHF mUhry isafsI loB dIaF gfjrF ltkfeIaF jf rhIaF hn. sLfied akflI pfrtI nUM afAuNdIaF coxF leI aijhI iqafrI dI agfAUN loV hY aqy Ausy leI aiBafs hY ieh. ies qjvIjL nUM jfiejL TihrfAux leI AuWGIaF hsqIaF aqy vwK vwK KyqrF dy mfihrF dIaF vwKo-vwKrIaF avfjLF aqy amIr qjLurby nUM QF dyx df bhfnf GiVaf jf skdf hY jd ik AunHF nUM ivDfn sBf jF hor pfrtI mMcF, ahuidaF qy iPwt krn leI pfrtIaF ’qy iksy iksm dI koeI rok nhIN.

          bihs dy imafr nUM vDfAux aqy kfnUnI-KriVaF dI inrK-prK dI AuWcqf kfiem krn df nukqf vI sfhmxy ilaFdf jf skdf hY, pr jy pirvfrk cfrdIvfrI qoN bfhrly bMidaF nUM aijhy adfiraF ivc pYr hI Drn nhIN dyxf qF ies nukqy nUM vI iswtf pYx dI AumId nhIN kIqI jf skdI. ies nfl aMnHy vloN muV-iGV GridaF nUM irAuVIaF vMzx vflI khfvq hI swc huMdI dyKI jf skygI, hor kuwJ vI nhIN.

          pMjfb ivDfn sBf ivc 1993 nUM byaMq isMG srkfr vyly iek mqf ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn leI pfs kIqf sI pr Auh ikDry TMZy bsqy ivc hI ipaf rih igaf. kYptn amirMdr isMG dI srkfr df smF Kqm hoieaf qF akflI-Bfjpf srkfr ny ivDfn pRIsLd nUM muV surjIq krn df kMm kfnUMnI mfihrF dy hvfly kIqf ik Auh ies sbMDI qjvIjL nUM nypry cfVHn leI apxI rfie dyx. srkfr vloN aprYl 2007 ivc kfnUnI mfihrF nUM ieh pqf lfAux leI ikhf igaf ik purfxf pfs hoieaf mqf hI kMm sfr skdf hY jF Pyr ivDfn sBf ivc nvF mqf pfs krfAuxf pvygf. ies qrHF df mqf pfs krfAux leI sdn ivc do-iqhfeI bhumq dI loV pvygI. aijhf krn leI pMjfb ivDfn sBf ’c kFgrs pfrtI dI hmfieq ibnF nhIN sr skdf. sMivDfnk loV pUrI kIqy jfx bfad vI pfs hoieaf mqf kyNdr ivc pfrlImYNt dI pRvfngI lYx leI Byjxf pvygf qF hI ivDfn pRIsLd kfiem kIqI jf skygI.

          ivDfn pRIsLd dI qjvIjL Enf icr nypry nhIN cVH skdI ijMnf icr pMjfb ivDfn sBf ’c ivroDI iDr kFgrs nfl koeI isafsI sOdybfjLI nhIN kIqI jFdI ikAuNik isafsq ivc sOdybfjLIaF leI hmysLf hI rfh KulHy rwKy jFdy hn. bhuqI vfr ‘hF’ nFh ivc bdl jFdI hY aqy ‘nFh’ hF ivc. bIiqaf smF ies df gvfh hY ik isafsI grjF kmIngI nUM vI mfq pf jFdIaF hn.

          ies qurq Purq afeI qjvIjL bfry vwK vwK iKwiqaF dy mfihrF dI rfie vI iek sur nhIN. jd pMjfb qy hirafxf hfeI kort dy sInIar aYzvokyt qy pMQk afgU mnjIq isMG Kihrf nUM ies bfry puwiCaf qF AunHF sfP ikhf ik ivDfn pRIsLd kfiem krnI qF hI sfriQk ho skdI hY jy ies ivc vwK vwK KyqrF dy mfihrF nUM QF imly. jy ieh lokF vloN rwd kIqy gey afgUaF dI Tfhr bxdI hY qF ieh iek lfhxq hovygI.

          pMjfb XUnIvristI tYkst buwk borz dy sfbkf zfierYktr sLRI gursLrn isMG df afKxf hY ik pMjfb dI bdqr afriQk dsLf aijhf krn dI afigaf jF iejfjLq hI nhIN idMdI dUjf ies nfl isafsq dy Kyqr ivc anYiqkqf PYlx df zr bixaf rhygf.

          sfbk shfiek aYzvokyt jnrl nirMdr isMG iswtf ny hwk ivc bolidaF ikhf ik ivDfn pRIsLd ’c bihs imafrI ho skdI hY ikAuNik Aus aMdr mfihr kfnUnI KriVaF dI vwK vwK konF qoN puxCfx aqy inrK prK kr skdy hn. AunHF awgy ikhf ik hux ivDfn sBf ivc zIbyt ivDI nhIN lpyt-ivDI cwl rhI hY.

          hfeI kort dy aYzvokyt primMdr isMG igwl ny ivDfn pRIsLd dI qjvIjL nUM rwd kridaF afiKaf ik ies nfl votrF dy hwk nUM Korf lwgygf, vwK vwK coxF ivc hfry hoey afgUaF nUM buwkÜ ivc lYx df rfh Kuwlygf, icwtf hfQI bMnxH vflI gwl hovygI aqy mOkf pRsqF, cfplUsF dIaF mOjF lwg jfxgIaF.

          BfsLf ivBfg dy sfbk zfierYktr rfijMdr isMG BsIn ny ivDfn pRIsLd dI loV qF mMnI hY pr nfl hI ikhf ik ies vyly ieh pqMgbfjLI vrgI gwl hY, kyNdr ny pihlF hI pfs hoey mqy nUM pRvfngI nhIN idwqI qy jy hux mqf pfs krky  Byijaf vI igaf qF kyNdr hI kFgrsI hkUmq vloN ies nUM pRvfngI dyx dI jLrf-mfqr vI sMBfvnf nhIN.

          sfry hflfq nUM dyKidaF ieh hI ikhf jf skdf hY ik ies dI POrI koeI loV nhIN aqy ieh jfiejL vI nhIN. jd 40 virHaF qoN ivDfn sBf nfl pMjfb df kMm TIk cwl irhf hY qF ivDfn pRIsLd dI kI loV rih geI? dUjf, mnsUby vI TIk nhIN lgdy aqy ies vfsqy smF vI ZuwkvF nhIN. coxF dI iqafrI leI aijhf krnf pMjfb aqy pMjfbIaF nfl Dwkf qy ijLafdqI hovygI jdoN ik coxF ijwqx leI hor bVy qrjIhI nukqy qy msly hn ijnHF nfl iensfP kridaF pMjfbIaF df Blf krky votF hfsl kIqIaF jf skdIaF hn.

 


‘aMg sMg’ vfly sLfm isMG nfl mulfkfq

 mulfkfqI – gurmIq isMG isMgl

 

sLLfm isMG iksy jfx pCfx df muQfj nhIN. Auh ieko smyN pwqrkfr, kflm nvIs qy sLfier hY. AunHF df hPqfvfrI kflm aMg-sMg lwgBwg zyZ dhfkf ‘pMjfbI itRibAUn’ ’c Cpdf irhf. ies krky hI AunHF dy nF nfl ‘aMg sMg’ sdf leI juV igaf. Auh sLfm isMG aMg-sMg dy nF nfl jfxy jfx lwgy. Auh afpxI klm nfl smfj dy hnyry  koinaF ivc dIvy jgfAuNdy aqy afpxI soc dy aMbrF AuWqy hmysLf hI vwzIaF lIkF vfhux dI cfhq rwKdy hn. AunHF dI kfiv pusqk ‘rUh dy bol’ anusfr :-

 

AuhIE jLflm, jLulm, qsLwdd

AuhIE  ruwq  krfrI.

 kflf sUrj, Duwp kflI hY

 hr  pfsy aMDkfrI.

 

ienHF ny afpxy isr AuWqy ijhVf asmfn isrijaf Auh iksy dI mwdd nfl nhIN sgoN afpxI imhnq aqy aiBafs nfl isrijaf . ijs ivc AunHF nUM rUhfnIaq dy imly mOilk iKaflF dI BUimkf vI hY aqy klpnf dIaF ivsLfl AuzfrIaF df Xogdfn vI. ies albyly sLfier, pwqrkfr qy kflm nvIs nfl hoeIaF kuwJ gwlF asIN pfTkF dI njLr kr rhy hF.

 

                     

 

 gurmIqqusIN afpxI pVHFeI ikQoN qwk aqy ikvyN pUrI kIqI? ies bfry cfnxf pfAu.

 

sLfm isMG : mYN mYitRk 1962 ivc gurU nfnk Kflsf hfeI skUl mjfrI, ijlf huisLafrpur ivcoN kIqI. mYitRk ivcoN mYN PylH ho jfxf sI jy kr Aus vkq ihsfb ivcoN pfs hoxf jLrUrI huMdf, ikAuNik  mYN ihsfb ivcoN bhuq hI kmjLor sF. myry ihsfb ivcoN 29 nMbr sn, jd ik pfs hox leI 33 nMbrF df hoxf jrUrI sI. myry ihsfb dy mfstr drbfrf isMG dI iewCf sI ik Auh sfrI jmfq nUM zMzy nfl ihsfb isKfeygf. isaflF dy idnF ivc Auh sfzy TMZy hwQF AuWqy ieMnNI grmI nfl sotIaF mfrdf  ik ihsfb sfQoN dUr huMdf clf igaf. bhuq sfry ividafrQI ihsfb ivcoN PylH ho gey. mYN AudoN hI ieh soicaf ik jy kdy mYN aiDafpk bixaf qF skUl ivc pulIs vflf kMm ividafrQIaF nfl nhIN krFgf.

 

gurmIq : zMzy dI mfr qoN zridaF qusIN pVHfeI bMd krn bfry nhIN sI soicaf?

 

sLfm isMG : iblkuwl nhIN, sgoN mYN sfieMs dy ivsLy lY ky kflj ivc dfKlf ilaf, pr AuWQy vI ihsfb dy ivsLy ivc afAuNdy kIqy-bIiqaF ny myrI pysL nf jfx idwqI qy mYN afrts dy sbjYkt lY ky sRI gurU goibMd isMG Kflsf kflj, mfhlpur qoN  1969 ivc bI[ey kIqI. AunHF idnF ivc aYn[ sI[ sI lfjLmI huMdI sI qy kmfl ieh sI ik srIr pwKoN kmjLor qy pqlf hox dy bfvjUd mYnUM kflj dy 900 ividafrQIaF ivcoN sInIar aMzr aPsr hox df mfx pRfpq hoieaf. ies qoN bfad mYN gOrimMt kflj huisLafrpur qoN aMgryjLI dI aYm[ ey krn bfry soicaf pr mYnUM dfKlf nf iml sikaf.

 

gurmIq : kflj ivc dfKlf nf imlx krky qusIN BivwK bfry kI soicaf?

 

sLfm isMG : 1969 ivc mYN lfielpur Kflsf kflj jlMDr ivc pMjfbI dI aYm[ ey ivc dfKlf lY ilaf. ijwQy inrMjn isMG ZysI qy kyvl prvfnf myry bhuq krIbI imwqr bx gey ijhVy ik KwbI pwKI soc dy nfl pUrI qrHF juVy hoey sn. mYN mfhlpur rihMdy hoieaF kfmryz drsLn isMG kYnyzIan dI agvfeI ivc Kwby pwKI soc nUM apxfieaf sI, ijhVI myry aMdr nhIN sI Auqr skI. pr iewQy vI (jlMDr) mhOl Kwby pwKIaF ny grmfieaf hoieaf sI. iewQoN qwk ik nkslI vI mYdfn ivc kuwd pey sn. pMjfbI dI aYm[ ey krn qoN bfad Pyr iewQoN mYN 1973 ivc irlIjn dI aYm[ ey krn pitafly clf igaf.

 

gurmIq : ikwQy Kwby pwKI soc aqy ikwQy Dfrimk ivcfrDfrf, aijhI afpf ivroDI soc dy DfrnI ikvyN bxy?

 

sLfm isMG : mYnUM sirsLtI bfry pVHn df mOkf imilaf. mYnUM pRoPYsr pUrn isMG, BfeI vIr isMG, vrzjLvrQ, tYgor qy hor aijhy lyKkF dIaF rcnfvF pVHn-guVHn df mOkf imilaf. ienHF ny mYnUM afpxy bfry socx vwl moVf dy idwqf. sfrqr, kfmU, kfPkf, plYto aqy sukrfq jhy lyKkF dy ivcfrF dI bhuq hI pRBfvsLflI CwqrI myrIaF socF AuWqy qx geI. ihMdI aqy AurdU dy nfmvr lyKkF ny vI mYnUM myrI AuNgl PV ky agvfeI idwqI. gurbfxI aqy hor Dfrimk gRMQ myrI njLr ivcoN pihlF hI lMG cuwky sn pr myrI rUh qwk nhIN sn phuMcy.  ies leI mYN ijMLdgI dy smuwc nUM jfnx vwl ruwicq ho igaf. ieho kfrn sI ik mYN Kwby pwKI soc nUM vI iksy nf iksy qrFH moZy cuwkI rwiKaf aqy nfl dI nfl Drm dI gihrfeI nUM jfnx leI vI qqpr ho igaf.

 

gurmIq : pVHfeI KLqm hox qoN bfad afpxy agly sPr bfry dwso?

 

sLfm isMG : jdoN mYN irlIjn dI aYm[ ey kr irhf sF qF sfzI sfrI jmfq nUM ipRMsIpl siqbIr isMG ny bhuq sbjL-bfg ivKfey. dysL aqy ivdysL ivc nOkrIaF dyx dy vfady kIqy gey, pr nqIjf isPr ivc inkilaf. pitafly ivc rihMidaf pVHfeI Kqm hox qoN bfad mYN AuWQoN inkldy rojLfnF ‘rxjIq’ aKbfr ivc kuwJ arsy leI sb aYzItr vjoN kMm kIqf. aksr myrI jlMDr dI PyrI lgdI rihMdI sI ijwQy myrf imwqr jnk rfj isMG rihMdf sI. iek vfr mYN Aus kol igaf hoieaf sF qy Auh mYnUM afpxy Gr dy nyVly sYNtrl tfAUn dy gurduafry lY igaf. iek bjLurg ijnHF df nF igafnI rGbIr isMG sI nfl mYnUM imlfieaf igaf. jnk rfj isMG dy kihx ’qy gurduafry dy pMzfl ivc ivCIaF drIaF dy hyToN iek Bwdf ijhf kfgjL cuwk ky igafnI rGbIr isMG horF ny Aus AuWqy myrI isPfrsL krn bfry ilK idwqf. ijs ivc iliKaf sI “s[ sLfm isMG nUM Byj irhf hF, ienHF nUM pRoPYsr rwK lYxf jI.” mYN kdy kfgjL vwl dyKdf sF kdy igafnI jI vwl. KLYr mYN AunHF dy dwsy muqfibk gurU nfnk Kflsf kflj isvl lfeInjL luiDafxf phuMc ky pRo: ZozI bfry puwiCaf. ijhVf qurMq hI mYNnMU gurmuKo kih ky ipRMsIpl dy dPqr ivc lY igaf. ijnHF ny mYnUM Ausy hI idn, Ausy hI GVI inXukqI pwqr dy idwqf. ikRpf myry ’qy ieh hoeI ik mYnUM kflj kYNps ivc rihx leI kmrf vI dy idwqf igaf. ijhVf ik sfjo-smfn nfl sijaf hoieaf sI. iewQy dwsxf kuQF nhIN hovygf ijsdf mYnUM bfad ivc pqf lwgf ik igafnI rGbIr isMG jI, zf: aYs[ pI[ isMG dy ipqf sn ijhVy iesy kflj ivc pMjfbI dy pRoPYsr sn aqy Auh bfad ivc gurU nfnk dyv XUnIvrstI, aimRqsr dy vfeIs cFslr bxy.

 

gurmIq : aiDafpn dy ikwqy ivc pVfHAuNidaF afpxy kOVy-imwTy qjLribaF bfry dwso?

 

sLfm isMG : mYN kflj ivc iekwlf hI aijhf aiDafpk sF ijhVf aYzhfk ’qy hox krky sB qoN Gwt qnKfh lYNdf sF jfxI ik awDI. mYN aqy aYs[ pI[ isMG ieMny nyVy ho gey iekwTy hI kYNtIn ivc cfh pIx jFdy aqy ivhly smyN afey gey hr pRoPYsr nUM iksy nf iksy ivsLy ’qy bihs ivc AulJf lYNdy. suLgl mylf vI cwldf rihMdf qy gMBIrqf vI bxI rihMdI. iek vfr zf: aYs[ pI[ isMG mYnUM kihx lwgy ik “dyiKaf jfey sLfm isMG qUNM muPq dI qnKfh lYNdYN sfrf idn kYNtIn ivc myry nfl bYTf dUijaF nfl bihs-mubfhsf krdf rihMdYN.” mYN Aus nUM ikhf quhfzI gwl iblkuwl TIk hY pr mYnUM ieqrfjL ieh hY ik quhfnUM qnKfh pUrI imldI hY jdoN ik qusIN vI myry nfl hI bYTy huMdy ho. Auh myrI sLfierI bfry vI QoVHf QoVHf jfxdy sn, ikAuNik jlMDr ‘ajIq’ dy dPqr sfDU isMG hmdrd kdy kdy kvI drbfr rcfAuNdy sn qF mYN AuWQy hfjLr huMdf aqy koeI rcnf pVH idMdf. iek idn asIN kflj dI kYNtINn ivc bYTy sF ik aYs[ pI[ isMG pMjfbI dI aKbfr pVH rhy sn AunHF iek isLar vfr vfr suxfieaf awgoN mYN khI jfvF ik bihr glq hY. AunHF myry keI vfr jvfb suxn qoN bfad ikhf ik ieh gjLl sfDU isMG hmdrd dI hY. mYN Pyr isLar suxn qoN pihlF hI ikhf ik bihr TIk hY.

 

gurmIq : qusIN Dfrimk iKaflF dy hox dy nfqy pMjfb ivc cwly KUnI dOr df quhfzy mn AuWqy kI asr hoieaf?

 

sLfm isMG : koeI vI Drm nPrq nhIN isKfAuNdf. pwK-pfq df sMdysL nhIN idMdf pr Pyr vI DrmF dy puafVy smfj qoN sFBy nhIN jFdy. mYnUM lgdf hY ik bMdy hI biGafV bx jFdy hn ik AunHF nUM Drm dI sfrI mirafdf Buwl-Bulf jFdI hY. jdoN Auh dirMdy bxky afpxy hI BrfvF AuWqy vfr krdy hn. qkrIbn mYN sfry Dfrimk gRMQF ivc sRI gurU gRMQ sfihb, Bgvq gIqf, kurfn, bfeIbl, DMmpd aqy hor pVHy hn, ivcfry hn, AunHF ivc mnuwK nUM dUjy mnuwK nfl lVn dI ikDry vI iswiKaf nhIN idwqI geI. Pyr vI DrmF vfly aijhf krdy hn. ijhVy mfnvqf nUM hI nhIN sgoN Dfrimk gRMQF nUM vI sLrimMdf krdy hn. myrf mn bhuq vfr vlUMDiraf igaf. 1965 qy 1971 dIaF jMgF ny vI myry mn nUM vlUMDiraf aqy 1978 qy 1984 ny vI mYnUM smyN dy nyjy qy tMgI rwiKaf. mYN afpxy ividafrQIaF nUM afpo-afpxy DrmF ivc pRpwk hox leI ikhf pr nfl hI nfl iensfnIaq ivc pRpwk hox dI iswiKaf idwqI.

 

gurmIq : pMjfb ivc nYkslfeIt aqy iswK mUvmYNt cwlIaF, dovF ivc kI aMqr sI?

 

sLfm isMG : dovF hI lihrF ivc iek gwl sFJI sI, pr mfVI vI sI kql krn dI. dovyN hI mnuwK qoN Aus dy ijAUx df aiDkfr ibnf iksy aiDkfr qoN Koh rhy sn. nkslI ieh dfavf krdy sn ik Auh smfj ivc brfbrqf pYdf krn dI iewCf rwKdy hn aqy luwt-Ksuwt bMd krnI cfhuMdy hn aqy afm lokF nfl KVHy hn. ienHF dy duwK-suwK ivc BfeIvfl bxn dy ieCuwk hn. pr jdoN AunHF ny ibnf iksy vwzI iqafrI qoN ivroDIaF dy kql krny sLurU kr idwqy qF sfrI Kyz ivgV geI. iswK lihr df mMqv moty qOr ’qy Kfilsqfn kfiem krnf sI ijs bfry kihxf qF bhuq sOKf hY, pr ies nUM sfkfr krnf sLfied bhuq vwzf kMm hY, jo sLfied kdy vI isry nhIN cVH skdf. AunHF ny jdoN iek iPrky dy lok mfrny sLurU kr idwqy qF mYnUM lwigaf ik ieh qF rwb dy dusLmx ho gey hn ikAuNik ijhVI jfndfr cIjL ienHF ny bxfeI hI nhIN Aus nUM Kqm krn lwg pey.

 

gurmIq : aiDafpn df ikwqf kridaF qusIN pwqrkfrI dy Kyqr ivc ikvyN afey?

 

sLfm isMG : gwl eydF hoeI ik afr[ ky [ afrIaf kflj luiDafxf ivc mYN sflfnf iemiqhfnF ivwc izptI suprzYNt lwg igaf. AuWQy iek kmry ivc izAUtI dy irhf sF ik iek muMzy ny zYsk AuWqy hI rumfl Qwly cfkU lkoieaf hoieaf sI, myrI njLr ny Aus nUM PV ilaf. mYN Aus muMzy nUM KVHf hox leI ikhf pr Ausny myrf kihxf nf mMinaF. mYN suprzYNt kol sunyhf phuMcfieaf qF Aus ny kmry ivc dfKl huMidaF hI muMzy dy vwt ky cmyV mfrI aqy pypr Koh ky kmirAuN bfhr kr idwqf. mYnUM ieh cMgf vI lwgf pr nfl hI myrf mn bhuq duKI hoieaf ik myry kfrn iek muMzy df BivwK Krfb ho igaf. pr AuWQoN myry mn ivc ieh gwl jrUr pYdf ho geI ik mYN ies ipafry ikwqy ivc nhIN rih skFgf. mYnUM aiDafpn df kMm Cwzxf hI pvygf. iewQy vI zf: aYs[ pI[ isMG ny bhuq vwzI BUimkf inBfeI ijnHF ny mYnUM nvyN sLurU hoey ‘pMjfbI itRibAUn’ ivc bqOr sb-aYzItr dI post idvf idwqI. myrI ieMtrivAU qwk nhIN sI leI geI. mYN CyqI hI cMzIgVH itRibAUn dPqr ivc hfjLr ho igaf.

 

          

 

gurmIq : pwqrkfr hox dy nfqy qusIN ienHF lihrF bfry aKbfrF ivc kI kuwJ iliKaf?

 

sLfm isMG : aKbfr df hr bMdf hr cIjL bfry nhIN ilKdf, hr Gtnf bfry nhIN ilKdf aqy hr qrHF dI rfjnIqI bfry nhIN ilKdf. pr Pyr vI iewQy dwsxf bVf hI idlcsp hovygf ik mYN aqy myrf aKbfrI sfQI jgqfr isMG iswDU aimRqsr dy gurU nfnk invfs ivc sMq iBMzrfvfilaF dI ieMtrivAU lYx gey. iBMzrfvfly dy chyqy BfeI amrIk isMG myry imwqr sn aqy buwDImfn sn, AunHF krky sfnUM CyqI smF iml igaf. akflI afgU blvMq isMG aqy surjIq isMG imnhfs sMqf dy mMjy sfhmxy BuMjy hI bYTy sn. sMqF ny sfzf mnorQ jfnx qoN bfad jgqfr isMG iswDU nUM ikhf ik qUM dfhVI muMnI hoeI hY. ijs df iswDU ny qurMq hI jvfb idwqf ik bfbf jI rwK lvFgy. iPr iBMzrFvfilaF dI njLr myry ’qy imhrbfn hoeI qy kihx lwgy ik qUM quMnI hoeI hY. mYN qurMq ikhf ik blvMq isMG qy imnhfs dI vI quMnHI hoeI dfhVI Kulvf idAu mYN vI KolH dyvFgf. AuWQy qxIaF hoeIaf asfltF dI CF Qwly sMqF dI ieMtrivAU leI geI. bVy iqwKy svfl sn qy sMqF ny jvfb vI pUrI grmI nfl idwqy. pr duwK dI gwl hY ik sLfied iqwKy svflF dI hoV kfrn Aus ieMtrivAU nUM aKbfr ivc QF nhIN iml skI.

 

gurmIq : quhfnUM pwqrkfr dy qOr qy pysL afeIaF musLklF bfry dwso?

 

sLfm isMG : pihlF pihl qF kMm TIk cwldf irhf, bVf hI rOck ikwqf hY pwqrkfrI, ijs ivc kMm krn vflf hr koeI sUcnf dy qfjLf qy vicwqr sMsfr nfl juiVaf rihMdf hY. sMn1990 qoN bfad iswK aiqvfdIaF df pMjfb ivc bol-bflf ho igaf. ijnHF ny pwqrkfrF nUM vI DmkfAuxf sLurU kr idwqf. Aus smyN aKbfr ivcly sfQIaF dI eIrKf kfrn mYN vI ies lihr df mfnisk qOr qy QoVf-bhuq isLkfr hoieaf. mYnUM DmkIaF vI imlIaF qy jfnI nuksfn dy zrfvy vI. suKdyv isMG bwbr, Drm isMG kfsLqIvfl qy hornF dy DmkI Bry zrfivaF ny keI sflF qwk pRysLfn krI rwiKaf. AunHF vloN Byjy bMidaF nfl afpxy hI Gr ivc dlIl nfl gwlF kIqIaF. AunHF nUM dwisaf ik aKbfr ivc mYN qF mfmUlI ijhf kirMdf hF ijs df pRbMD iek vwzf mYnyjmYNt adfrf krdf hY. so qusIN myry vrigaF nUM DmkfAux dI bjfey Auh kMm kro ijhVf shI hovy qy sfzy vrgy rihm dy pfqr bxky nf rih jfx. AunHF kuwJ iek ny gwl smJI aqy myrf ipwCf Cwz idwqf.

 

gurmIq : kI srkfrI pwDr qy vI quhfzy AuWqy koeI dbfAu irhf?

 

sLfm isMG : ikAuNik AudoN mYN cIP sb-aYzItr bx igaf sF ijs kol aKbfr df kfPI juMmyvfrI vflf kMm huMdf hY. itRibAUn dI nIqI muqfibk mYN hmysLf hI sMquMln kfiem rwiKaf. nf srkfr df nf hI DmkIaF vfilaF df kihxf mMinaf sgoN Auh kuwJ krdf irhf jo lok ihq ivc sI.

 

gurmIq : qusIN rfjnIqk lokF nUM ijLafdf psMd nhIN krdy, pr Pyr vI qusIN sfbkf muwK mMqrI sLRImqI rfijMdr kOr BwTl dy mIzIaf slfhkfr bxy. kI ieh afpf ivroDI kfrj nhIN sI?

 

sLfm isMG : ieh gwl TIk hY ik mYN isafsqdfnF nUM iek dUrI ’qy rwiKaf hY qy mYnUM AunHF ny kdy vI afpxy vwl nhIN iKwicaf. afm qOr ’qy isafsqdfnF ivc doglfpx huMdf hY, ijs nUM asloN hI svIkfr nhIN kIqf jf skdf. mYN cYnl nMbr 1 qoN aYzItr dI nOkrI Cwz ky afieaf sF qy kuwJ imwqrF ny sbjbfg ivKfey ijhVy rfijMdr kOr BwTl dy Gr lY gey. AuWQy keI mohqbr swjxF dI hfjLrI ivc qnKfh aqy hor sLrqF qYa hoeIaF. mYN AuWQy iqMn mhIny kMm kIqf. pr Auh sLrqF aqy qnKfh isPr ho ky rih geIaF. ijs krky mYN Auh Cwz ky af igaf. mYnUM qlKL qjLrbf ieh hoieaf, ijs qoN mYnUM sbk ieh imilaf ik isafsqdfnF vwl hmysLf hI ipwT krky quro. dUjf mYN afpxy suBfa dy iKlfP quiraf sF mYnUM hfr df mUMh dyKxf hI pYxf sI.

 

gurmIq : qusIN cYnl nMbr 1 df ijLkr kIqf hY ies ivc jfx df ikvyN mOkf imilaf?

 

sLfm isMG : mYN 31 dsMbr 2006 nUM pMjfbI itRibAUn ivcoN syvf mukq hoieaf. aqy 3 jnvrI 2007 nUM cYnl nM: 1 ivc sMpfdk bx igaf. luiDafxy phuMicaf qF TMZ bVI sI, pr Pyr vI svyry 7 vjy qoN rfq dy sfZy igafrF vjy qwk skirptF ilKfAuxIaF, sLUitMg krfAuxI aqy Pyr kMipAUtr qy KbrF df sMpfdn krfAuxf kiTn kMm sI. syvf mukq hox qoN bfad eyny lMmy smyN leI kMm krdy rihxf myrI ishq leI vI TIk nhIN sI. dUjf cYnl nM: 1 dy mflkF nUM nf kMm kfj dI jfxkfrI sI nf hI Auh isafxy sn . pqf nhIN ikAuN AunHF ny ieh cYnl clfieaf? pr mYN ibnf qnKfh ley hI 31 jnvrI nUM mhIny bfad hI afpxy Gr cMzIgVH af igaf.

 

gurmIq : Aus qoN bfad qusIN ‘dysL syvk’ aKbfr ivc vI QoVf icr kMm kIqf qy Pyr ieh vI Cwz idwqf ies df kI kfrn sI?

 

sLfm isMG : AuWQy mYN zf: joigMdr isMG puafr horF dy kihx qy igaf sF. ieh myrI bhuq vwzI glqI sI. AuWQy vI myrf 15 ku idnF bfad idl Aucft ho igaf qy mYN ieh vI Cwzx df mn bxf ilaf. Pyr vI mYN AuWQy dy sb-aYzItrF nUM pwqrkfrI bfry kfPI kuwJ isKfieaf jo AunHF nUM pihlF nhIN sI pqf. aKbfr dI ly-afAUt (idwK-pwK) bfry AunHF nUM nhIN sI pqf. ieh kMm vI mYN AunHF nUM isKfieaf. AuWQy kMm krn df myrf qjLrbf koeI bhuqf cMgf nhIN irhf. ijs krky mYN ies aKbfr nUM Cwz idwqf.

 

gurmIq : iek aiDafpk, pwqrkfr hox dy nfl qusIN lyKk vI ho . quhfnUM ilKx dI cytk kdoN qoN lwgI?

 

sLfm isMG : mYN dsvIN ivc pVHdf sF jdoN mYN iek kivqf ilKI ‘Auh gwzy vfly’. AudoN lfrIaF, trwk qy kfrF cwlIaF sn jo gwzy nfloN bhuq qyjL gqI nfl cwldIaF sn. sLfied ieh kivqf msLInIN Xuwg bfry myrI jfg sI. Aus qoN bfad mYN kfPI kivqfvF ilKIaF pr mMc qy sunfAux qoN ibnf ikDry CpvfeIaF nhIN. aYm[ey  ivc pVHidaF kuwJ pricaF ivc kivqfvF CpIaF vI. mYnUM myrI iek kivqf ajy vI Xfd hY ‘AuWcf puÜ’. ieh luiDafxy rylvy lfeIn kol lMGdy lwkV dy puÜ bfry sI. ies kivqf nUM bVI mfnqf imlI. kfPI dyr bfad cMzIgVH af ky vwK vwK simaF ’qy ilKIaF kivqfvF qy gjLlF dI ikqfb CpfeI ‘rUh dy bol’. ijs nUM jspfl BwtI ny pRYs klwb cMzIgVH ivwc rlIjL kIqf.

          

 

gurmIq : qusIN hor ikhVIaF  ikqfbF ilKIaF?

 

sLfm isMG : ‘vkq dy sPy qy’ aqy ‘myrI idhlI awgy dgdf sUrj’ vfrqk dIaF ikqfbF hn. sMpfdq kIqI pusqk ‘myrIaF pYVF myrf sPr’, ieMjnIar gurnfm isMG zyrf bsI dI svY jIvnI hY. ies qoN ielfvf mYN kuwJ pusqkF anuvfd vI kIqIaF aqy aj kl vI ‘AurdU kI neI khfnIaF’ anuvfd kr irhf hF.

 

gurmIq : kI qusIN afpxy Coty Brf kyhr sLrIPL nUM vI sfihqk Kyqr ivc ilaFdf?

 

sLfm isMG : kyhr sLrIPL myrf Cotf Brf hY. ijhVf afpxy kflj dy idnF qoN hI Kwby pwKI soc nfl juV igaf sI. mYN Aus nfl iswKvfd aqy mfrksvfd dy bfry bhuq gihrIaF gwlF/bihsF kIqIaF. Auh AudoN vI myry nfloN ijLafdf sucyq qy jfgdf sI. sLfied myrf Xogdfn ieh irhf hovy ik Gr ivc ikqfbF, aKbfrF qy sfihqk rsfly ilafAuNdf rihMdf sF ijhVy Auh vI pVH lYNdf sI. ies qoN vwD Aus dy ilKx ivc myrf koeI Xogdfn nhIN.

 

gurmIq : kI AunHF dI vI koeI ikqfb CpI?

 

sLLfm isMG : myry kihx ’qy hI Ausny afpxy Cpy aqy axCpy lyKF dI ikqfb ‘smyN nfl sMvfd’ CpvfeI hY. jo qrlocn pbilsLr cMzIgVH ny CfpI hY. ies ivc bVy hI sUJ vfly aqy gihry lyK hn. ijnHF ivc afriQk aqy smfijk msilaF ’qy rosLnI dyx df Auprflf kIqf igaf hY.

 

gurmIq : qusIN rfeItrjL klwb cMzIgVH (rij:) dy vI sMsQfpk ho. ies dIaF gqIivDIaF bfry dwso?

 

sLfm isMG : ieh gwl 2003 dI hY. s: blivMdr isMG AuWqm rYstorYNt vfilaF dI AuprlI mMijLl AudoN KflI peI sI. blivMdr isMG (AuWqm rYstorYNt vfly), mYN aqy dyv Bfrdvfj ny ies KflI pey vwzy hfl ivc sfihqk smfgm krvfAuxy sLurU kr idwqy. KusLI vflI gwl ieh sI ik AuWqm rYstorYNt dy mflk s[ blivMdr isMG ny smfgmF ivc ihwsf lYx vfly sfry mihmfnF nUM cfh-pfxI afid muPq vrqfAux df aYlfn kr idwqf. ies qrHF sfl 2003 ivc rfeItrjL klwb cMzIgVH (rij:) dI sQfpnf kIqI geI. ies ivc hux qwk 250 dy krIb imafrI sfihqk smfgm ho cuwky hn, ijnHF ivc dysL-ivdysL dy lyKkF/klfkfrF ny ihwsf ilaf. BivwK ivc vI ies rYstorYNt ivc imafrI sfihqk pRogrfm cwldy rihxgy.

 

gurmIq : hux qwk imly mfx-snmfn bfry dwso?

 

sLfm isMG : mYnUM hux qwk Coty-vwzy bhuq mfx snmfn imly hn. koeI 15-18 sfl pihlF zF: sqIsL vrmf ny myry kflm aMg-sMg nUM ‘iek kflm df snmfn’ kih ky snmfinaf jo sLfied myry leI AuqsLfh df somf bixaf. bfkIaF df ijLkr Cwzdy hoey mYnUM sfl 2003 ivc sLRomxI pwqrkfr purskfr pMjfb srkfr dy BfsLf ivBfg vloN idwqf igaf ijs ivc iek lwK rupey dI rfsLI imlI.

 

gurmIq : bqOr sLfier quhfzy mn dIaF aMqRIv zUMGfxF ivc Cupy drd bfry dwso?

 

sLfm isMG : asl ivc BfvyN smfijk hovy BfvyN rUhfnI, ipafr df jjLbf hr iek dy idl aMdr huMdf hY. mYN afpxy jmfqI muMizaF krmjIq , hrBjn kfhloN, mnjIq, kulbIr isMG qy hornf nfl eynI dosqI kIqI ik Auh myry ipafr df aDfr bxy. pr ijhVI qusIN gwl puwCxI cfhuMdy ho Auh ieh ik iek kuVI ijhVI myry imwqr dI mihbUbf sI qy zfktrI krdI sI Auh imwqr nUM Cwz ky myry vwl ho geI. pr mYN Aus nfloN kfPI sInIar sF. BfvyN mYN muhwbq dy rMgIn pl Aus nfl kuwJ sfl hMZfAuNdf irhf pr mYnUM afpxI vwzI Aumr df aihsfs ijLMmyvfrI vwl moVdf irhf. afKr mYN ieh rfh hI Cwz idwqf ijhVf Pyr drd df diraf bxky vigaf, ijs ivcoN mYnUM anuBv imilaf aqy sLbd lwBy jo sLfierI bx gey.

 

gurmIq : afpxy pirvfr bfry vI kuwJ dwso?

 

sLfm isMG : myrI pqnI kMvljIq kOr pMjfbI sfihq dI ividafrQx rhI hY. ijs krky kivqf ilKidafN mYnUM Aus qoN kfPI mwdd vI imldI rhI qy huMgfrf vI. iqMn bytIaF hn lvlIn, jskIrq qy rmxIk. ienHF iqMnf df hI pMjfbI sfihq nfl koeI lgfa nhIN ikAuNik Auh ihMdI, aMgryjLI aqy rfjnIqI sLfsqr dI pVHfeI krdIaF rhIaF.

 

gurmIq : afpxy pfTkF nUM koeI sunyhf dyxf cfhogy?

 

sLfm isMG : ‘aMg-sMg’ kflm pMjfbI itRibAUn ivc 1986 ivc sLurU hoieaf sI, jo 2006 qwk cwldf irhf. pr AusqoN bfad  pRvfsI, hmdrd, cyqnf sLkqI ivc vI Cpdf irhf. hux vI, nvF jLmfnf, dysL syvk, ilKfrI (ieMglYNz), pMjfbI afrsI (kYnyzf), mIzIaf pMjfb (jrmnI) afid ivc Cp irhf hY. sLfied hI eyny lMmy arsy qwk pMjfbI df koeI kflm ieko nF nfl Cpdf irhf hovy . mYnUM ies  qy mfx hY. nfl hI mY afpxy jfgdy, sucyq aqy srgrm huMgfrf Brn vfly pfTkF dy bilhfry jFdy hF ijnHF ny mYnUM AuqsLfh vI idwqf aqy keI vfr kOVf kusYÜf vI suxfieaf, ijs kfrn mYN hor vI cMgf ilKdf irhf.  

 

                                                                    (‘klfkfr’ dy DMnvfd sihq)            

hux qwk KLbrnfmf dI vYWb sfeIt nUM pfTk vyK cuwky hn

Click Here