|
|
|
mfEvfdIaF dI ‘sIjL Pfier’ ipwCy kI rxnIqI hY - arux nihrU ryl bjt af igaf hY aqy afm bjt vI awj kuJ hI GMitaF bfad sfhmxy af jfvygf. mIzIaf df iDafn srkfr dIaF AunHF nIqIaF vwl hY, ijnHF nfl ivkfs dr AuWcI rhy, mihMgfeI `c kmI afvy aqy bjt Gftf Gty. hr iksy dI njLr ies pfsy lwgI hoeI hY ik ivwq mMqrI afpxy bjt iptfry `coN kI cmqkfr krky idKfAuNdy hn? ipRMt aqy ielYktRfink mIzIaf agly kuJ idnF qwk afpxf iDafn afriQk mfmilaF `qy itkfeI rwKygf. kuJ smyN bfad asIN keI nvIaF GtnfvF sfhmxy afAux ipwCoN puxy ivc jrmnI bykfrI ivc hoeI ihMsk awqvfdI qRfsdI, ijs ivc 15 ivakqIaF dI mOq ho geI, pwCmI bMgfl dy isldf ivc mfEvfdI hmly `c eIstRn PrMtIar rfeIPljL dy 24 puls jvfnF dI hwiqaf afid dIaF GtnfvF nUM Buwl jfvFgy. ies drimafn eI[ aYWP[ afr[ dy muKI nUM srkfr ny sspYNz kr idwqf hY ikAuNik AunHF ny srkfr `qy dosL lgfieaf hY ik srkfr ny AunHF vwloN idwqy gey suJfvF `qy aml nhIN kIqf, ijs dI vjHf krky ieMnI vwzI qRfsdI hoeI hY. Auh tI[ vI[ `qy apxf ichrf Zwk ky afey sn. kI koeI AunHF `qy ies qrHF mUMh Zwk ky afAux dy mfmly ivc iksy qrHF df dosL lgf skdf hY? KwbypwKIaF ny jy eI[ aYWP[ afr[ dy muwKI ivruwD ies mfmly `c koeI kfrvfeI kIqI qF sLfied ieh AunHF dI iek hor ieiqhfisk mhfBuwl hovygI ikAuNik ies puls aiDkfrI ny afpxy jvfnF aqy sLhId hoey jvfnF dy pirvfrF dIaF smwisafvF nUM dlyrI nfl AuTfieaf hY. gRih mMqrI ny mfEvfd dI smwisaf nfl nijwTx leI ibhfr, JfrKMz qy pwCmI bMgfl dy muwK mMqrIaF dI mIitMg swdI hY. pr ies nfl kI hovygf? kI ibhfr qy JfrKMz dy muwK mMqrI XU[ pI[ ey[ srkfr vwloN cuwky jfx vfly kdmF df smrQn krngy? kI Auh mfkpf df ivroD krngy? ies qoN ielfvf mmqf bYnrjI aqy AunHF dI iqRxmUl kFgrs dI soc gRih mMqrI vwloN cuwky gey surwiKaf kdmF bfry kI hovygI? ieh sfry mwudy bhuq hI guMJldfr hn aqy ienHF df koeI POrI hwl nhIN inkl skdf. ies gwl dI sMBfvnf Gwt hI hY ik ibhfr qy JfrKMz dy muwK mMqrI siQqI dI gMBIrqf nUM smJ rhy hn. iewQoN qk ik pwCmI bMgfl dy muwK mMqrI jF sMBfvI muwK mMqrI ies bfry kI soc rhy hoxgy, kuJ nhIN ikhf jf skdf. ienHF gMBIr msilaF `qy PLYsly cfhy iksy vI kfrn krky tfl idwqy jfx aqy iek-dUjy `qy dosL lgfey jfx pr ienHF nUM ijLafdf dyr qk tfilaf vI nhIN jf skdf. ienHF dosLF-juafbI dosLf `c vx BUmI qy Kixj sfDnF nUM vpfrk GrfixaF jF hornF Kfn mflkF nUM dy ky AunHF qoN BfrI mfqrf ivc pfrtI leI cMdy lYx dy dosL qF lwgxgy hI. isafsI aslIaq ieh hY ik sfrIaF isafsI pfrtIaF aijhIaF gwlF leI dosLI hl, ijnHF dI vjHf krky ivafpk qOr `qy iBRsLtfcfr PYilaf hY. aijhy isafsI iBRsLtfcfr dI qfjLf imsfl JfrKMz df sfbkf muwK mMqrI mDU kozf hY, ijs `qy 4 hjLfr kroV rupey df Gplf krn df dosL hY qy ies smyN Auh jyl `c hY. AuNJ ies smyN mIzIaf df iDafn Aus vwl nhIN hY. sfnUM sfiraF nUM ieh pqf vI hY ik AuWQy ies mfmly dI jFc krn vflI ienkm tYks ivBfg dI tIm nUM htf idwqf igaf hY. ieh hYrfnI vflI gwl hI hY ik aijhy gMBIr mfmly nfl sMbMiDq sfry lok hux sfhmxy nhIN af skxgy.
bjt afAuNdy-jFdy hn aqy[[[ bjt afeygf aqy bfjLfr AuWpr vwl AuCfly mfrygf jF hyTF jfeygf pr 2010 dI afriQk kfrgujLfrI dysL dI surwiKaf siQqI, cMgI mfnsUn aqy cMgy anfj Auqpfdn `qy inrBr krygI. pfiksqfn nfl lwgdI sfzI srhwd `qy awqvfdIaF dI srhwd pfroN GuspYT dy XqnF qy AuQy siQq AunHF dy shfiek ansrF dI gVbV dy bfvjUd surwiKaf siQqI `c iek hF-pwKI qbdIlI idKfeI dy rhI hY. ipCly hPLqy asIN jMmU-ksLmIr ivc awqvfdIaF nfl surwiKaf blF dy cfr mukfbly dyKy, ijnHF ivc sfzy surwiKaf blF nUM sPlqF imlI hY. jMmU-ksLmIr ivc bdl rhIaF ienHF siQqIaF df islf asIN muwK mMqrI sLRI Aumr abduwlf, AunHF dI srkfr qy surwiKaf blF nUM dy skdy hF. Auh sfry ies musLikl siQqI nfl bVI kusLlqf nfl nijwT rhy hn. Bfrq-pfik jfrI vfrqf mwqBydF kfrn iPlhfl Kqm ho geI hY. pfiksqfn qoN inrdosL iswKF dI byrihmI nfl hwiqaf aqy agLvf dIaF KLbrF afeIaf hn. sopor `c mukfbly dI KLbr ny sfnUM sfiraF nUM duKI kIqf hY. ieh bhuq duwK dI gwl hY ik sfzI PLOj ny AuQy awqvfdIaF nfl mukfbly `c iek kYptn aqy do jvfnF nUM guaf ilaf. sfnUM pfiksqfn nfl vwK-vwK gwlF `qy vfrqf leI AuQy iek siQr srkfr dI AuzIk krnI pvygI pr ies dy leI kfPI DIrj rwKx dI loV hY.
smwisaf mfEvfdIaF dI asIN mfEvfdIaF nfl nijwTx dI ‘iQAUrI’ bfry crcf krdy hF. mfEvfdIaF vloN iqMn mhIinaF dI ‘sIjL Pfier’ dI pysLksL df mqlb hY mfmlf meI jF jUn qk ltkfAuxf. AudoN qk pUrbI Bfrq ivc mfnsUn dI vrKf sLurU ho jFdI hY. ies qrHF AuQy mfEvfdIaF qy hornF awqvfdI smUhF nUM sqMbr-akqUbr qk muV sMgiTq qy srgrm hox df mOkf iml jfvygf. ies qoN bfad Auh mhfrfsLtr, CwqIsgVH, JfrKMz, ibhfr, AuVIsf qy pwCmI bMgfl dy lwgBg 200 ijLilaF `c afpxIaF ihMsk srgrmIaF vDf sgdy hn. jo vI hovy, pihlI vfr srkfr ny ‘gRIn hMt afpRysLn’ nfl mfEvfdIaF dy gLlby nUM gMBIrqf nfl cuxOqI idwqI hY. keI rfj srkfrF ny ies sMbMDI kfPI cMgf kMm vI kIqf hY. surwiKaf mfmilaF nfl juVy sUqrF df kihxf hY ik kyNdr qy rfjF drimafn gupq qy surwiKaf mfmilaF ivc hux byhqr qflmyl bixaf hY. jy kyNdr srkfr mjLbUqI nfl kdm cuwky qF Auh mfEvfdIaF df asrdfr ZMg nfl Kfqmf kr skdI hY. ies gwl df vI zr hY ik mfEvfdI afpxI ihMsk kfrvfeI idhfqI KyqrF vloN sLihrf vwl qbdIl kr skdy hn. AunHF leI mnuwKI jfn dI koeI kImq nhIN, ies leI Auh inrdosL aOrqF, mrdF qy bwicaF dIaF hwiqafvF krn qoN nhIN iJjkdy. ies leI ies mfmly ivc kfPI sKLqI vrqx dI loV hY. sfzyy sfhmxy ies smyN bhuq musLikl siQqI hY. ies smwisaf df hwl kwZx leI sfnUM kfPI smF AuzIk krnI pvygI pr muwZly qOr `qy kdm cuwkidaF kfPI musLiklF df sfhmxf vI krnf pvygf. ijwQoN qk mfEvfdIaF nfl vfrqf dI gwl hY, Aus dy leI jLrUrI hY ik Auh pihlF ihMsf df rfh Cwzx.
gMBIr sMkt `c hn pfiksqfn ivwc vwsdy iswK - sLMgfrf isMG Buwlr pfiksqfn ivwc vwsdy iswK ies vyly gMBIr sMkt ivwc hn. ipCly sfl vI pfiksqfn-aPLgfinsqfn srhwd `qy vwsdy Aus ielfky ivwcoN iehnF nUM afrjLI qOr `qy ihjrq krnI peI sI, ijwQy iehnF dI coKI igxqI sI. iehnF nUM kfPLI smF pMjf sfihb dy gurduafry ivwc aqy kuJ hor QfvF `qy sLrn lYxI peI sI. hux pysLfvr ivwc do iswK nOjvfnF nUM bMdI bxf ky kql kr idwqf igaf aqy do iswK nOjvfn ajy vI qfilbfn awqvfdIaF dI kYd ivwc hn. ieh Gwt-igxqI iswKF koloN jjLIaf mMg rhy sn. ijhVy do iswK nOjvfnF jspfl isMG aqy mfhl isMG nUM kql kr ky dohF dIaF lfsLF pysLfvr dy jogf isMG gurduafry ivwc suwtIaf geIaF, iehnF leI 5 kroV dI iPrOqI mMgI geI sI. lwgBg mhInf ku pihlF iehnF aqy iehnF dy do hor sfQIaF nUM Ausy vyly agLvf kr ilaf igaf sI, jdoN Auh afrkjyeI eyjMsI ielfky ivwc kuJ KLrIdo-PLroKq krn gey sn. ieh Auh ielfkf hY, ijwQy qfilbfn awqvfdIaF df bVf dbfa hY aqy srkfr df vI iewQy bhuqf jLor nhIN cwldf. irportF muqfbk jspfl isMG aqy mfhl isMG dohF nUM ieslfm Dfrn kr lYx leI dbfa pfieaf igaf. jdoN dohF ny nFh kr idwqI qF AuhnF df kql kr ky lfsLF gurduafry ivwc suwt idwqIaF. bfkI dy do iswK nOjvfn ajy vI bMdI bxy hoey hn. AuhnF dI hoxI bfry kuJ pqf nhIN. Auh jIAUNdy vI hn jF nhIN? AuNj qF pfiksqfn dy vwK-vwK ihwisaF ivwc hI iswKF dI vwsoN hY, pr ieh bhuqf kr ky lfhOr, krfcI aqy pysLfvr ivwc hn. pysLfvr ivwc lwgBg Cy sO iswK pirvfr rihMdy hn aqy ieh dysL dI vMz qoN pihlF dy iewQoN dy hI hn aqy iehnF ny afpxI qkdIr ihMdosqfn nfl nhIN joVI. pr ipCly kfPLI smyN qoN jdoN qoN qfilbfn df dbfa lgfqfr viDaf hY aqy AuhnF dy afnI-bhfnI iswKF nUM qMg krnf sLurU kr idwqf hY qF hux Auh Bfrq vrgI surwiKaq QF `qy afAuxf locdy hn. jLfihr hY ik iswK ihMdUaF vFg hI pfiksqfn ivwc Gwt-igxqI ivwc hn aqy ieh vI spwsLt hY ik Gwt-igxqIaF nUM aksr smyN dIaF kuJ bhu-igxqI jF qfkqvfr jQybMdIaF dy jLulm df isLkfr hoxf pYNdf hY. kih lE ik kuJ ies qrHF dI hflq ies vyly pfiksqfn ivwc vwK-vwK QfeIN vwsdy iswKF dI hY. bysLwk pfiksqfn srkfr ny ivsLv ivwc afpxf nwk-nmUj rwKx leI pfiksqfn iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dI sQfpnf kIqI hoeI hY, ijs rfhIN AuWQoN dy iswKF dI surwiKaF df Brosf duafieaf jFdf hY, pr swc ieh hY ik KLud pfiksqfn srkfr qfilbfn awqvfdIaF nfl msly `qy hwQ nfl idwqIaF gMZF mUMh nfl KolHx leI mjLbUr ho rhI hY. ies nUM dUjy sLbdF ivwc ieAuN vI ikhf jf skdf hY ik ijs Kyqr ivwc qfilbfn awqvfdIaF ny afpxf dbdbf kfiem rwiKaf hoieaf hY, AuWQy pfiksqfn srkfr KLud nUM byvwsI dy aflm ivwc mihsUs krdI hY. ieh gwl vI spwsLt hY ik jy pfiksqfn srkfr df hwQ AuWcf hovy qF qfilbfn awqvfdIaF dI kI mjfl ik Auh iksy vI Gwt-igxqI, KLfs kr ky iswK Gwt-igxqI df vfl vI ivMgf kr jfx. ieh vI ikhf jf skdf hY ik ieh pfiksqfn srkfr dy mwgrmwCI hMJU hn. ipCly vrHy vI jdoN afrkjyeI eyjMsI Kyqr ivwc sYNkiVaF dy ihsfb nfl iswK prvfr gurduafrf pMjf sfihb ivwc jf ky rihx lwg pey sn qF Aus vyly vI pfiksqfn srkfr ny kuJ aijhy surwiKaf kdm nf qF cwuky sn aqy nf hI iehnF iswKF nUM koeI KLfs Brosf idwqf sI. qd vI, iswKF nUM kuJ smF iewQy rih ky vfps jfxf ipaf sI. afKLr Auh jfx vI ikwQy? pr hux jdoN qfilbfn AunHF koloN iPr jjLIaf mMgx lwgy hn qF Auh zfZI ksUqI hflq ivwc Ps gey hn. dunIaf Br ivwc vwsdy iswKF aqy iswK sMgTnF ny qfilbfn awqvfdIaF dI ies krqUq dI sKLq sLbdF ivwc inKyDI kIqI hY, pr ieh pfiksqfn srkfr hI hY, ijs ny cuwp sfDI hoeI hY. pMjfb dy muwK mMqrI s: pRkfsL isMG bfdl, sLoRmxI akflI dl dy pRDfn aqy pMjfb dy AuWp muwK mMqrI s: suKbIr isMG bfdl, sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn jQydfr avqfr isMG mwkV, sRI akfl qKLq dy jQydfr igafnI gurbcn isMG, idwlI iswK gurduafrf pRbMDk kmytI dy pRDfn s: prmjIq isMG srnf aqy sYNkVy hor nyqfvF ny qfilbfn awqvfdIaF dI ies kfrvfeI dI sKLq inKyDI qF kIqI hI hY, pfiksqfn srkfr nUM iswKF dI surwiKaf XkInI bxfAux leI vI ikhf igaf hY. nfl hI Bfrq dy pRDfn mMqrI zf[ mnmohn isMG nUM vI afiKaf igaf hY ik Auh ies ivwc inwjI idlcspI lYx aqy pfiksqfn srkfr AuWqy ieh dbfa bxfAux ik AuWQy rihMdy iswKF nUM surwiKaF idwqI jfvy. AuNj hYrfnI dI gwl ieh vI hY ik ieh Gtnf qF vfprI hY aqy ibnHF sLwk bVI vwzI duKFqk Gtnf hY, pr iswK sMsQfvF aqy sLoRmxI akflI dl nfl juiVaf kI Cotf-vwzf lIzr hY, sB ny ies Gtnf dI inKyDI dy ibafn dy ky aqy pfiksqfn srkfr nUM cyqfvnIaF dy ky afpxIaF isafsI rotIaF vI sykxIaF sLurU kr idwqIaF hoeIaF hn. hr srkfr koloN ieh qvwko rwKI jFdI hY ik Auh afpxIaF Gwt-igxqIaF dI hr sUrq ivwc rfKI kry. jdoN Auh aijhf krnoN asmrwQ hMudI hY jF jfx buwJ ky kuJ nhIN krdI qF ies df sfPL mqlb ieh huMdf hY ik Aus nUM Gwt-igxqIaF dI koeI prvfh nhIN. jfpdf hY ik pfiksqfn ivwc vwsdI iswK Gwt-igxqI pRqI vI srkfr df iehIE rvweIaf hY. AuNj AuWproN idKfAux nUM qF ieh bQyry ibafn dfgLdI hY, pr hkIkq ivwc krdI jF huMdf kuJ vI nhIN. ieh gwl vI bVI spwsLt hY ik ieh sB kuJ pfiksqfn srkfr dI jfxkfrI ivwc hY ik qfilbfn awqvfdIaF ny kuJ smyN qoN iswKF dy nwk ivwc dm kIqf hoieaf hY. hux qF Gwt-igxqI nUM iksy mulk ivwc vwsdIaF hor igxqIaF df ihwsf hI mMinaf jFdf hY aqy ijnHF iswKF ny sLurU qoN hI pfiksqfn nfl afpxI hoxI joVI hoeI hY, AunHF dy ihwq pUrny srkfr dI nf kyvl muwZlI ijLMmyvfrI hY, blik pihlF PrjL bx jFdf hY. ieh iek qrHF duKFq hI hY, ijs ny pfiksqfn ivwc hornF QfvF `qy vwsdy iswKF ivwc KOPL pYdf kr idwqf hY. iewk pfsy qF iswK KLud nUM dysL df aMg mMn ky PLOj, puls, isvl syvfvF qy hor nOkrIaF ivwc sLfml ho rhy hn, pr dUjy pfsy jdoN qfilbfn awqvfdI AunHF koloN hI jjLIaf mMgdy hn qF AuhnF ivwc asurwiKaf dI Bfvnf df pYdf hoxf XkInI hY. ies qrHF iswKF aqy srkfr ivwc afpsI byBrosgI vI vD skdI hY. awj vwzI loV hY ik iswKF nUM surwiKaf df Brosf idvfieaf jfvy. cyqy rhy ik pfiksqfn-aPLgLfinsqfn srhwd dy nyVly ielfikaF aqy pysLfvr ivwc ijhVy iswK vwsy hoey hn, Auh vDyry kr ky Coty-Coty dukfndfr hn, koeI vwzy kfrobfrI nhIN. ies leI AuhnF vwloN jjLIaf dyx df svfl hI pYdf nhIN hMudf. AuDr Bfrq srkfr ies sMbMD `c isvfey gwlbfq dy hor bhuqf kuJ nhIN kr skdI. qd vI, ijs qrHF dI icMqf dunIaf Br dy iswKF vwloN pfiksqfn ivwc vwsdy iswKF dI surwiKaf nUM lY ky kIqI jf rhI hY, pfiksqfn srkfr nUM ies df BrvF huMgfrf dyxf cfhIdf hY. BfvyN ieh aihm mslf srkfr dy iDafn ivwc hY, qd vI Bfrq srkfr nUM pfiksqfn nUM eynf ku jLrUr spwsLt kr dyxf cfhIdf hY ik dohF ivwc suKfvyN sMbMD kuJ hor muwidaF qoN ibnF iswKF dI surwiKaf AuWqy vI inrBr krdy hn. kdI-kdI hYrfnI huMdI hY ik iewk pfsy qF pfiksqfn srkfr dunIaf Br ivwc vwsdy iswKF nUM kuJ KLfs mOikaF dy nfl-nfl jdoN vI jIa cfhy, pfiksqfn afAux df swdf dyx `c mfx mihsUs krdI hY, pr dUjy pfsy Auh afpxI hI DrqI `qy vwsdy iswKF dI surwiKaf nUM jy XkInI nf bxf sky qF ieh bVy ivroDfBfs vflI siQqI jfpdI hY. ibnF sLwk pfiksqfn dy iswK qF ies vyly musLkl ivwc hn hI, pfiksqfn srkfr nUM vI dunIaf sfhmxy afpxI pujLIsLn spwsLt krnI pvygI ik Aus dI afpxI DrqI `qy hI jy qfilbfn awqvfdI Aus dI pysL nhIN jfx idMdy qF ies df sfPL mqlb hY ik dfl ivwc kuJ kflf hY. ies dOrfn BfvyN ies qrHF dy aMkVy vI AuplwbD nhIN ik pfiksqfn ivwc ikMny ku iswK vwsdy hn, pr svfl qF ieh hY ik ijMny vI iswK pfiksqfn ivwc rihMdy hn aqy Auh ies DrqI nfl juVy hoey hn, AuhnF dI hr hflq ivwc surwiKaf kIqI jfxI cfhIdI hY. pfiksqfn srkfr nUM Gwto-Gwt ipCly sfl vflIaF ieho ijhIaF GtnfvF qoN hI sbk lY lYxf cfhIdf hY.
‘pfrsmxI’ vflf amrjIq rYxf gwl 1985 dI hY. muhflI rihMdy amrjIq isMG rYxf ny ‘pfrsmxI’ nFa dI pMjfbI hPLqfvfrI prcf jfrI kIqf, ijs nUM qqkflI muwK mMqrI s: surjIq isMG brnflf ny irlIjL kIqf sI aqy ies smfgm dI pRDfngI cMzIgVH dy pihly cIP kimsLnr, pRiswD klf pfrKU aqy sfihqkfr-afPLsr zf[ aYWm aYWs rMDfvf ny kIqI sI. aKLbfr shI arQF ivwc pMjfbI pwqrkfrI dy ihwqF df pihrydfr sI aqy idnF ivc hI cMgf cwl inkilaf sI. ieh ies kr ky ik AudoN pMjfb qoN pMjfbI df koeI ies qrHF df cMgf aqy nvINaF-nroeIaF kdrF-kImqF vflf hor prcf nhIN sI inkldf. aPLsos ik hornF pricaF vFg ieh vI CyqI bMd ho igaf aqy ies dy bMd hox dy keI iewk nf tfly jfx vfly kfrn sn. ipCly pMcI virHaF ivwc ies qrHF df koeI hor prcf vI nhIN inkilaf, blik hux vI nhIN hY. ies prcy df sMpfdk aqy krqf-Drqf amrjIq isMMMMMG rYYYYxf hY, jo bVy sfPL-suQry aks aqy Aucy ivcfrF vflf hY. ieh swucqmf qy sfdgI Aus nUM afpxy ipqf BfeI gopfl isMG qoN imlI sI, jo afpxy smyN dy pRiswD kIrqnIey sn. bVf AuWcf-suwcf jIvn jIAUx vfly gurbfxI dy qkVy ivdvfn sn Auh, ijnHF nUM sRI gurU gRMQ sfihb pUrf jLbfnI kMT sI. AuhnF dy kIrqn ivwc bVI iKwc sI. keI vfrI lwgdf sI ik kIrqn kridaF Auh ijvyN pRBU nfl iewk-imwk ho gey hox. iesy qrHF hI iewk vfr gurduafrf sYktr 34 ivwc kIrqn kridaF Auh pRmfqmf nUM ipafry ho gey sn. AunHF df isr hfrmonIam AuWqy Juk igaf sI, DrqI nUM nmskfr krn dI avwsQf ivwc aqy AuqFh nhIN cuwikaf igaf. kuJ plF dI KfmosLI ipwCoN jdoN sMgq nUM ies Bfxy df pqf lwgf qF sB hYrfn-pRysLfn sn aqy socx lwgy ik jy jIvn hovy qF ieho ijhf! sRI rYxf ny ijLMdgI ivwc keI pfpV vyly hn. prcf vI clfieaf aqy cMgf clfieaf. PLYktrI vI clfeI aqy iPr Xkdm sfrf kuJ Cwz-Cuzf ky Aus nUM amrIkf df bfisLMdf bxnf ipaf. pr afpxI DrqI nfl Aus nUM bVI iKwc hY aqy moh eynf ik Auh vfps prq afieaf hY aqy iewk vfrI iPr pfrsmxI vrgy prcy nUM dyKxf locdf hY. sfihq, klf aqy swiBafcfr nfl qF Aus nUM moh hY hI, swcI-suwcI pwqrkfrI df Auh ajy vI hmsPLr bxn df cfhvfn hY. pMjfbI dIaF cMgIaF/pfeydfr pusqkF Cfpx leI vI Auh jqnsLIl hY, qF ik ieh vwD qoN vwD pfTkF dy hwQ af skx.
dwKxI eyisLafeI mulkF df qflmyl jLrUrI - zf[ svrfj isMG mOjUdf afriQk mMdhflI ny ieh spsLt kr idwqf hY ik pwCm gMBIr aqy zUMGy sMkt ivcoN lMG irhf hY. ieh isrP afriQk nhIN sgoN ieh smfjk, siBafcfrk aqy nYiqk sMkt vI hY. buinafdI qbdIlIaF dy ibnF pwCmI srmfeydfrI ivvsQf cwl nhIN skdI. ipClIaF do sdIaF qoN cwlI af rhI pwCmI pRblqf iewkIvIN sdI ivc jfrI nhIN rih skdI ikAuNik iewkIvIN sdI eysLIaf df Xuwg kihlfAux jf rhI hY. amrIkf dI srdfrI hyT iek DruvI sMsfirk ivvsQf vI hux ijLafdf dyr nhIN cwl skdI aqy ies dI jgHf bhuDruvI sMsfirk ivvsQf lY rhI hY. dwKxI eysLIaf iKwqy ivc ieh smrwQf hY ik Auh ies nvIN ivvsQf ivc iek vwzy sLkqI dy kyNdr vjoN AuWBry. ieh iek bhukOmI aqy bhu siBafcfrI iKwqf hY, ijs ivc vwK-vwK kOmI, siBafcfrk aqy Dfrimk ipCokVF dy lok iek kudrqI qOr `qy ivkisq BUgoilk, ieiqhfsk aqy afriQk iekfeI ivc vs rhy hn. ienHF lokF dI sFJI siBaqf aqy kdrF-kImqF hn. ieh iKwqf dwKxI eyisLafeI afriQk sMG bxf skdf hY jo ik XUrpI XUnIan dy nmUny `qy hovy. lokF nUM kOmI, Dfrimk aqy siBafcfrk afjLfdI iml skdI hY aqy Auh vwzI sFJI mMzI dy afriQk lfB vI AuTf skdy hn. Bfrq ies iKwqy df isrkwZ dysL hY aqy ieh kihxf aiqkQnI nhIN hoeygI ik ieh iKwqf BfrqI rsUK df iKwqf hY. pfiksqfn vI ies iKwqy dy mhwqvpUrn dysL hY. ies leI ies iKwqy ivc amn kfiem rwKxf muwK qOr `qy Bfrq qy pfiksqfn dy afpsI irsLiqaF `qy inrBr krdf hY. kuJ lok ieh kihxgy ik asIN pfiksqfn nfl iks qrHF sFJ pf skdy hF jdoN ik asIN pfiksqfn nfl lVfeIaF lVIaF hn. AunHF nUM ieh Xfd rwKxf cfhIdf hY ik XUrpI dysLF ny afps ivc do ivsLv XuwD lVy hn, ijnHF ivc mrn vfilaF dI igxqI Bfrq-pfiksqfn XuwDF ivc mrn vfilaF nfloN keI guxF ijLafdf sI. jy XUrp iPr vI XUrpI XUnIan bxf skdf hY qF iPr asIN iek dwKxI eyisLafeI afriQk sMG ikAuN nhIN bxf skdy? Bfrq ies iKwqy df sB qoN vwzf dysL hY. ies leI ies dI nYiqk ijLMmyvfrI hY ik Auh ies iKwqy ivc amn kfiem rwKy. ies iKwqy ivc amn kfiem rwKxf Bfrq dy buinafdI ihwq ivc hY. Bfrq nUM pwCm vwl afpxf Jukfa Cwz dyxf cfhIdf hY aqy pUrb vl dyKxf sLurU kr dyxf cfhIdf hY ikAuNik ieh eysLIaf df Xuwg hY aqy eysLIaf ies sdI ivc sMsfr df isrkwZ iKwqf bxn jf irhf hY. BfrqI lokF dy buinafdI ihwq eysLIaf aqy qIsry sMsfr dy lokF dy buinafdI ihwqF dy anukUl hn. dwKxI eyisLafeI afriQk sMG bxf ky asIN ies iKwqy ivc amn kfiem rwK skdy hF aqy ies iKwqy nUM qIjy aflmI XuwD df aKfVf bxn qoN rok skdy hF. afriQk sLkqI df pwCm qoN pUrb vwl Jukxf spsLt krdf hY ik amrIkf, cIn dy mukfbly afpxf pYdfvfrk afDfr guaf irhf hY aqy ies dI afriQkqf ivc pYdfvfr df ihwsf GtI jf irhf hY. syvfvF df ihwsf vDI jf irhf hY. ieh kihxf aiqkQnI nhIN hoeygI ik cIn sMsfr df pYdfvfrk kyNdr bx irhf hY. ieiqhfsk qOr `qy POlfd (stIl) dI pYdfvfr sB qoN cMgf sUckFk irhf hY ik sMsfr ivc sLkqI dy ruJfn aqy smIkrx iks qrHF bdl rhy hn. AunIvIN sdI ivc ieMglYNz ivc POlfd df Auqpfdn sfry sMsfr nfloN ijLafdf sI aqy ieh sMsfr df sB qoN sLkqIsLflI dysL sI pr vIhvIN sdI dI sLurUafq ivc jrmnI df POlfd Auqpfdn ieMglYNz nfloN vwD igaf. bdly hoey pYdfvfrk aqy afriQk smIkrx pihly ivsLv XuwD df kfrn bxy. do ivsLv XuwDF vyly XUrpI lohy dI snaq lgpg pUrI qrHF qbfh ho geI. amrIkf sMsfr ivc sB qoN vwD lohf Auqpfdn krn vflf dysL bx igaf. pMjfhivaF qy swTivaF dy dhfky ivc XUrp dI lohf snaq dubfrf AusfrI geI. ieh nvIN bxI lohf snaq amrIkf nfloN ijLafdf inpuMn aqy afDuink sI. XUrp ny XUrpIn XUnIan vI bxf leI. XUrpI lohy dI pYdfvfr amrIkf nfloN vwD geI. hOlI-hOlI afriQk sLkqI amrIkf qoN XUrp vwl JukdI geI. iewkIvIN sdI dy sLurU ivc cIn dI lohy dI pYdfvfr sMsfr ivc sB qoN vwD ho geI. jy asIN ipClIaF iqMn sdIaF dy POlfd Auqpfdn vwl Jfq mfrIey qF ieh gwl spsLt ho jfdI hY ik ijhVf dysL sB qoN vwD POlfd bxfAuNdf hY, Auh hI sMsfr df sB qoN sLkqIsLflI dysL bx jFdf hY. amrIkf qy dUjy pwCmI dysL awj-kwlH sB qoN burI afriQk mMdhflI ivcoN lMG rhy hn. vwzI afriQk mMdhflI qoN bfad aijhI mMdhflI nhIN afeI sI. ies afriQk mMdhflI vyly vI keI eyisLafeI dysLF dI afriQkqf vwDdI rhI hY. ipCly sfl cIn dI afriQkqf 9 PIsdI vDI hY aqy Bfrq dI afriQkqf lgBg 7 PIsdI vDI hY. ies sfl dOrfn pihlI vfr cIn ivc amrIkf nfloN ijLafdf kfrF ivkIaF hn. ies sfl cIn sMsfr df sB qoN vwzf brfmd krn vflf dysL bx igaf hY. huxy-huxy amrIkf dy msLhUr rsfly ‘ibjLns vIk’ ivc iek lyK Cipaf hY, ijs ivc ikhf igaf hY ik sfl 2012 ivc cIn ivc kul prcUn ivkrI amrIkf nfloN vwD jfeygI. aijhf vI sMsfr ivc pihlI vfrI hoieaf hY. amrIkf qoN Bfrq vwl Aultf-pRvfs sLurU ho cuwikaf hY. amrIkf ivc byrujLgfrI 10 PIsdI qoN ijLafdf ho geI hY. agly 5 sflF ivc do lwK BfrqI mUl dy lokF dy Bfrq ivc muV prqx dI BivwKbfxI kIqI jf rhI hY. ienHF ivcoN bhuq sfry pVHy-ilKy pysLfvr hoxgy. ienHF lokF df iKafl hY ik AunHF df jIvn pwDr Bfrq ivc cMgf hovygf. AunHF nUM cMgI nOkrI imlx dIaF sMBfvnfvF ijLafdf hn aqy jo qnKLfh imlygI Aus nfl Bfrq ivc amrIkf nfloN cMgy jIvn pwDr `qy jI skxgy. dwKxI eyisLafeI iKwqf kudrqI qOr `qy ivkisq sFJI mMzI hY pr bsqIvfdI qy sfmrfjI cflF kfrn ies iKwqy nUM gYr-kudrqI ZMg nfl vMz idwqf igaf hY. ies pRikiraf ny ies iKwqy dy afriQk ivkfs nUM bhuq burI qrHF pRBfivq kIqf hY. pMjfb dy iksfn afpxI ijxs qyl kfrn amIr hoey mwD pUrb dy ielfky ivc vyc ky cMgy pYsy kmf skdy sn. pMjfb qoN mwD pUrb df Pfslf pMjfb qoN kolkfqf, muMbeI aqy cyneI qoN ijLafdf nhIN hY. asIN klpnf kr skdy hF ik aijhf hox nfl pMjfb dI afriQkqf nUM ikMnf lfB phuMcygf. jy dwKxI eyisLafeI afriQk sMG bx jFdf hY qf ies nfl ies ivc sLfml vwK-vwK dysLF ivc qxfa Gwt jfeygf. jdoN afps ivwc qxfa Gwt jfeygf qF PLOj `qy afAux vflf KLrcf vI Gwt jfeygf aqy Auh pYsf ivkfs dy kfrjF `qy Krc kIqf jf skygf. nf isrP eykf vDygf sgoN KusLhflI vI vDygI. BfvyN ik sfzyy iKwqy ivc afriQk qrwkI hoeI hY pr Aus df lfB vsoN dI vwzI bhuigxqI qk nhIN phuMicaf. ieh iKwqf sMsfr dy sB qoN vwD grIb iKwiqaF ivc sLfml hY aqy sMsfr ivc grIbI ryKf qoN Qwly sB qoN vwD ies iKwqy ivc hI vs rhy hn. ies dy bfvjUd vI ies iKwqy dy sLkqI dy vwzy kyNdr vjoN AuBrn dI smrwQf hY. ieiqhfisk qOr `qy ieh iKwqf sMsfr df isrkwZ Kyqr irhf hY. aMgryjL bsqIvfdIaF dy Qwly ieh iKwqf sMsfr dy sB qoN grIb iKwiqaF ivc sLfml ho igaf. ijMnf icr sMsfr ivc pwCmI pRblqf hyT iek DruvI sMsfirk ivvsQf kfiem hY, AunI dyr ieh iKwqf sMsfr dy sB qoN grIb iKwiqaF ivc hI sLfml rhygf. ieh iKwqf qF hI qrwkI kr skdf hY jy pwCmI pRblqf Kqm ho jfey aqy bhuDruvI sMsfirk ivvsQf hoNd ivc af jfey. Bfrq nUM pwCmI pRblqf aqy iek DruvI sMsfirk ivvsQf Kqm krky bhuDruvI sMsfirk ivvsQf sQfpq krn leI lgfqfr Xqn krny pYxgy. jdoN Bfrq ies nUM afpxI pihl bxf leygf qF iPr Aus dy afpxy guaFZI dysLF vwl rvweIey ivc buinafdI qbdIlI af jfeygI. iek smyN Bfrq qy cIn ny sFJy qOr `qy dysLF ivc afpsI irsLiqaF leI pMc sLIl dy isDFq imQy sn. bdiksmqI nfl ieh aml ivc nhIN ilaFdy jf sky. ienHF isDFqF dI mUl Bfvnf nUM bhfl krn dy Xqn hoxy cfhIdy hn. Bfrq nUM jfpfn aqy afstrylIaf dy qjrby qoN iswKxf cfhIdf hY. amrIkI sfbkf rfsLtrpqI busL cIn nUM Gyrn leI iek chuMpwKI gwTjoV bxfAuxf cfhuMdy sn, ijs ivc jfpfn, afstrylIaf, Bfrq qy amrIkf sLfml sn. jfpfn aqy afstrylIaf ny pUrI qrHF pfsf bdl ilaf hY. jfpfn dy nvyN pRDfn mMqrI hfqoXfmf XUrpI XUnIan dI qrjL `qy iek pUrbI eysLIan BfeIcfrf bxfAux dy vwzy pYrokfr hn. afstrylIaf dy nvyN pRDfn mMqrI kYivn ruz bhuq cMgI cInI boldy hn. AunHF ny cInI msilaF bfry pI[ aYWc[ zI[ kIqI hoeI hY. afstrylIaf ny huxy-huxy cIn nfl iek vpfrk smJOqf kIqf hY jo ik sMsfr df sB qoN vwzf vpfrk smJoqf hY. jLfihr hY ik amrIkf dI cIn nUM Gyrn dI nIqI nUM vwzf Dwkf lwigaf hY. Bfrq dI cIn nfl sFJ vI hY aqy tkrfa vI hY. donoN dysL pwCmI pRblqf nUM Kqm krky mOjUdf iek DruvI sMsfr nUM bhuDruvI sMsfr bxfAuxf cfhuMdy hn. nvIN bhucricq sMsfirk ivvsQf ivc cIn aqy Bfrq afpxf rsUK vDfAux leI mukfblf kr skdy hn. jy Bfrq hor dwKxI eysLIaf dy dysLF nUM afpxy nfl imlfAux ivc sPl ho jfey qF Aus dI cIn dI qulnf ivc sLkqI bhuq vwD skdI hY. afriQk qOr `qy KusLhfl dwKxI eyisLafeI iKwqf nf isrP ies iKwqy ivc vwsx vfly lokF dI vwzI bhuigxqI dy jIvn pwDr nUM AuWcf cuwkx ivc shfeI ho skdf hY, sgoN ies iKwqy ivc amn kfiem rwKx ivc vI bhuq lfhyvMd sfbq ho skdf hY.
mfEvfdIaF nUM gwlbfq df mOkf idE pr sKLqI vI jfrI rwKo - kilafxI sLMkr kI KLqrnfk mfEvfdIaF qy srkfr drimafn smJOqf qy jMgbMdI hovygI? kI mfEvfdI gwlbfq leI awgy afAuxgy? jy aijhf huMdf hY qF sfrf dysL ies df svfgq krygf ikAuNik ies nfl kfPI hwd qk nkslvfdI smwisaf df hwl ho skygf, bysLwk hI ieh pUrI qrHF Kqm nf ho sky. bMdUk df jvfb bMdUk nfl hI dy ky smwisaf hwl nhIN kIqI jf skdI. iksy vI smwisaf df hwl gwlbfq dy jLrIey hI sMBv hY. kuJ lokF dI soc hY ik mfEvfdIaF nfl jMgbMdI dI BfrI kImq cukfAuxI pY skdI hY. kuJ df mMnxf hY ik ieh iek koisLsL mfqr hI iswD hovygI. srkfr ny ikhf hY ik Auh iksy qrHF dI sLrq `qy vfrqf nhIN krygI, jdik mfEvfdI cfhuMdy hn ik srkfr Gwto-Gwt 72 idnF qk afpxI ‘gRIn hMt’ muihMm nUM mulqvI kry. Auh cfhuMdy hn ik ieh gwlbfq bwDIjIvIaF qy mnuwKI aiDkfr vrkrF dy jLrIey hovy. srkfr df kihxf hY ik mfEvfdIaF nfl gwlbfq qF hI kIqI jf skdI hY, jy Auh hiQafr suwt ky ihMsf df rfh Cwzx df ilKqI aYlfn krn. asl ivc srkfr nUM ies gwl df KLdsLf hY ik mfEvfdIaF vloN 72 idnF dI ijs jMgbMdI df aYlfn kIqf igaf hY, Aus dI vrqoN Auh KLud nUM sMgiTq krn leI kr skdy hn. afiKr srkfr hux mfEvfdIaF ivruwD sKLq kfrvfeI aqy ibnF sLrq dy vfrqf dI pysLksL krn leI ikAuN iqafr hoeI hY? XU[ pI[ ey[ srkfr ny afpxy pihly kfrjkfl ivc mfEvfdIaF ivruwD sKLq kdm ikAuN nhIN cuwky? mfEvfdI ihMsf dIaF vDdIaF srgrmIaF nUM dyKidaF hux srkfr leI ies idsLf ivc kdm cuwkxf jLrUrI ho igaf hY. ies smwisaf nfl nijwTx df iek qrIkf gwlbfq vI hY. ies smyN mfEvfdI (nkslvfdI) dysL dy 20 sUibaF dy lwgBg 220 ijLilaF ivc afpxy pYr psfr cuwky hn. ies qrHF dysL dyy 40 PIsdI jLmInI ihwsy `c Auh afpxI mOjUdgI bxf cuwky hn. ies lwgBg 92 hjLfr vrg iklomItr Kyqr nUM Auh lfl gilafrf kihMdy hn qy AuQy afpxI smfnFqr ivvsQf clf rhy hn. srkfrI aMdfjLy muqfibk nkslIaF dy 20 hjLfr hiQafrbMd awqvfdI hn aqy 50 hjLfr hor lok vwK-vwK sMgTnF `c AunHF leI kMm kr rhy hn. ies qoN ielfvf AunHF pRqI hmdrdI rwKx vfly vI keI lok hn, jo rojLgfr dI Bfl ivc lwgy aqy inrfsL nOjvfnF nUM mfEvfdI sMgTnF ivc BrqI hox leI pRirq krdy hn. Auh soisLq afdIvfsI nOjvfnF nUM vI mfEvfdIaF dy kyzr ivc sLfiml krvfAuNdy hn. ies smyN mfEvfdIaF nfl vfrqf krn df ZuwkvF smF hY. mfEvfdI keI puls mulfjLmF qy surwiKaf blF dy jvfnF `qy hmly krky AunHF dIaF hwiqafvF kr cuwky hn qy nfl hI keI isafsqdfnF dIaF vI jfnF lY cuwky hn. ipCly kuJ sflF ivc mfEvfdI keI puls QfixaF qy tRynF `qy hmly kr cuwky hn. ipwCy ijhy AunHF ny JfrKMz mukqI morcy dy sMsd mYNbr sunIl mihqo aqy JfrKMz dy sfbkf muwK mMqrI bfbU lfl mrFzI dy byty dI hwiqaf kr idwqI sI. mfEvfdIaF ny CwqIsgVH ivc puls cOkI `qy hmlf kIqf, dFqyvfVf jyl `qy hmlf kIqf qy AuQoN 303 kYdIaF nUM Cuzvf ky lY gey. JfrKMz `c jyl `qy AunHF vloN kIqf igaf hmlf iek hor pRmuwK kfrf hY. dwisaf jFdf hY ik Auh hux pihlF nfloN ijLafdf sMgiTq ho cuwky hn qy AunHF dy 80 qoN ijLafdf tRyinMg kYNp hn. hryk tRyinMg kYNp ivc hr smyN 300 dy lwgBg awqvfdI rihMdy hn. afiKr mfEvfdI ies smyN sMDI leI iqafr ikAuN hoey hn? srkfr ny asl ivc mfEvfdIaF ivruwD pihlI vfr ieMny vwzy pwDr `qy muihMm CyVI hY. dwisaf jFdf hY ik kuJ ielfikaf `c srkfr nUM ies `c ivafpk sPlqf imlI hY qy ies gwl ny mfEvfdI nyqfvF nUM zrf idwqf hY. ies qoN ielfvf mfEvfdIaF dy poilt ibAUro dy iek mYNbr smyq 3 pRmuwK nyqfvF nUM puls ny igRPLqfr kIqf hY. ieh nyqf dwKxI ibhfr, XU[ pI[ qy AuVIsf `c huxy-huxy clfeI geI mfEvfdI muihMm dOrfn PVy gey hn. kuJ lokF df mMnxf hY ik mfEvfdIaF vloN ies qrHF jMgbMdI dy aYlfn krn df AudysL muV sMgiTq hoxf hI hY qy kuJ lokF df kihxf hY ik mfEvfdI ies qrHF srkfr nUM BulyKy ivc pfAuxf cfhuMdy hn. mfEvfd ivroDI muihMm ivc kyNdr qy rfj srkfrF drimafn sihXog lgfqfr vDdf jf irhf hY. ieh gwl CwqIsgVH qy AuVIsf `c kfPI asrdfr ZMg nfl idKfeI idMdI hY. iewQoN qk ik pwCmI bMgfl qy JfrKMz vI hux ies nIqI nUM apxfAux `c lwg pey hn. ienHF sUibaF ivc bysLwk vwK-vwK pfrtIaF dy muwK mMqrI hn pr Auh ieh gwl smJ gey hn ik AunHF nUM afpo-afpxy sUibaF ivc kfnUMn ivvsQf suDfrn leI mfEvfd `qy rok lgfAuxI hI pvygI. sUibaF nfl smyN-smyN `qy kIqIaF jfx vflIaF mIitMgF dy vI cMgy nqIjy sfhmxy afey hn. srkfr ny mfEvfdIaF nUM hiQafr suwtx aqy ihMsf iqafgx dI ilKqI sLrq `qy gwlbfq krn dI jo gwl khI hY, Auh iblkul shI smyN `qy khI hY. ies smyN mfEvfdIaF `qy srkfr dI kfrvfeI nfl dbfa bixaf hoieaf hY. iswDI ijhI gwl hY ik ies smwisaf df hwl qF afiKr gwlbfq nfl hI inklxf hY. 2004 dIaF coxf qoN pihlF aFDrf dy vyly dy muwK mMqrI rfjsLyKr rYWzI ny mfEvfdIaF nfl gwlbfq krn df Brosf idwqf sI qy swqf `c af ky AunHF ny vfadf pUrf kIqf sI. kysLv rfE aYWm[ pI[, jo ies vfrqf ivc muwK vfrqfkfr sn, anusfr ies gwlbfq ivc kfPI qrwkI hoeI sI pr iek CotI ijhI Buwl kfrn mfEvfdI vfrqf dy dUjy dOr ivc ihwsf lYx nhIN afey. kyNdr srkfr aFDrf dy ies qjrby qoN sbk iswK skdI hY. ies gwlbfq nfl srkfr mfEvfdIaF nUM kMtrol krn `c sPl rhI sI. srkfr ny AunHIN idnIN iek hI idn ivc byjLmIinaF nUM 5 lwK eykV jLmIn vMz idwqI sI. srkfr ny sUby dy afdIvfsI ielfikaF ivc ivkfs qy kilafx kfrj vI sLurU kIqy. kul imlf ky gwlbfq nfl hI rfh inkldf hY. kyNdr srkfr nUM ies sMbMDI bhumuKI kdm cwukxy pYxgy. srkfr nUM mfEvfdIaF dI jMgbMdI dI imafd df lfB AuTfAuxf cfhIdf hY. Aus nUM kfnUMn ivvsQf dy nfl hI ies nUM smfijk qy afriQk smwisaf dy rUp ivc vI lYxf cfhIdf hY. bysLwk srkfr ny afdIvfsIaF dI BlfeI leI hjLfrF kroV rupey KLrcy hn pr Aus df AunHF nUM kfPI lfB nhIN iml sikaf. mfEvfdI ienHF hI gwlF df lfB AuTf rhy hn. idhfqI lok zr dy mfry mfEvfdIaF dI mdd krn leI mjbUr huMdy hn. ies qoN ielfvf rfjnyqfvF nUM coxF ivc nkslvfdIaF dI mdd krn dI nIqI vI CwzxI pvygI.
isLv sYnf qy rfj nUM dwisaf jfvy ik Auh afpxy kMm nfl mqlb rwKx - KusLvMq isMG kI sLfhruKL KLfn qy mhfrfsLtr srkfr ny muMbeI dy isnymfGrF `c iPlm ‘mfeI nym iejL KLfn’ idKf ky isLv sYnf `qy PYslfkuMn ijwq hfsl kr leI hY? kI krnftk dy AudfrvfdI ansrF ny mMglOr `c muqfilk dy ichry `qy kflKL mlL ky rfm sYnf Auqy ijwq pRfpq kr leI hY? sfzy `coN bhuq sfry aijhf socdy hn aqy afs krdy hn ik dohF sYnfvF nUM kcry dy Zyr hyT dwb dyxf cfhIdf sI pr bdiksmqI nfl aijhf nhIN hoieaf. isLv sYnf dy gubfry dI QoVHI-bhuq hvf inklI hY pr Auh Pitaf nhIN hY. aijhf AudoN vI hoieaf sI, jdoN rfhul gFDI ny lokl tryn `c sPLr kIqf sI aqy sLihr dIaF sVkF `qy cihl-kdmI kIqI sI-iek vfr df kMm. qy muqfilk ny afpxy ichry dI kflKL sfPL kr leI hY aqy hux jo Aus nfl sihmq nhIN hn, AunHF `qy afpxI mrjLI Qopx leI Auh afpxy qUPLfnI sYinkF dI agvfeI kr irhf hY. myrI dlIl iswDI hY : jdoN qk srkfr mjLbUq nhIN hY, qusIN arfjkqf PYlfAux vfly ansrF nUM nhIN dbfa skdy qy guMizaF nfl asrdfr qrIky nfl iswJ nhIN skdy. AunHF dI qfkq ieh hY ik Auh jfiedfd nUM nuksfn phuMcf skdy hn aqy lokF nfl bdqmIjLI kr skdy hn. koeI vI nf qF afpxI jfiedfd qoN hwQ Doxf cfhuMdf hY aqy nf hI kuwitaf jfxf. sB qoN sOKf insLfnf imwl mflk, isnymfhfl dy mflk, Kfx-pIx vflIaF QFvF aqy iPLlm vfly hn, ijnHF dI rojLI-rotI muMbeI `c sQfpq bflIvuwz qoN afAuNdI hY. Auh TfkiraF aqy muqfilkF vrigaF nfl smJOqf krn leI sihmq ho jfxgy. qusIN myry koloN ilKvf lE ik CyqI hI quhfnUM sLfhruKL KLfn Tfkry pirvfr nfl smJOqf krdy njLr afAuxgy. pihlF vI aijhf ho cuwkf hY. kFgrs pfrtI dy sunIl dwq (sv[) aqy AunHF dI DI pRIaf dwq ny coxF qoN pihlF bfl Tfkry df afsLIrvfd ilaf sI. iesy qrHF isDFqhIx, mOkfpRsq pRqIsL nMdI rfj sBf leI sYnf vloN nfmjLd ho gey sn. bfl Tfkry afpxy invfs mfqosLRI `c aihm ivakqIaF dy afAux `qy hmysLf KusL huMdy hn. ieh lok AunHF awgy isr invfAuNdy hn, AunHF dy pYrIN hwQ lfAuNdy hn aqy bfl Tfkry BgvyN kwpVyy aqy rudrfksL mflf Dfrn krky iek jgIrdfr vFg afpxy isMGfsn `qy bYTdy hn. Auh pRym drsfAuNdy hn aqy afpxf afsLIrvfd Ausy qrHF KuwlH ky idMdy hn, ijs qrHF mihmfnF nUM TMzI bIar pysL krdy hn. mYN kdy vI AunHF dy BqIjy rfj Tfkry nUM nhIN imilaf pr Aus dI kfrjsLYlI vI afpxy aMkl vrgI hI hY, ies leI mYnUM zr hY ik ‘mfeI nym iejL KLfn’ iPLlm dy irlIjL hox nfl jo roh pYdf hoieaf hY, Auh ijLafdf smF nhIN rhygf. asIN hfly aijhy ivsLfl smrQn df inrmfx krnf hY, jo sYnf dy ienHF guMizaF df mukfblf kr sky aqy AunHF nUM sbk isKfey ik ikvyN afpxy kMm nfl mqlb rwiKaf jFdf hY.
BrqrIhrI almoVf `c jnmy rmysL cMdr sLfh sMn 1997 qk hmIdIaf kflj, Bupfl `c aMgryjLI dy pRoPLYsr rhy. AunHF ny ihMdI dy kvI aqy nfvlkfr vjoN pRiswDI hfsl kIqI qy anykF sfihqk purskfrF nfl snmfinq vI hoey. AunHF nUM jdoN BrqrIhrI dIaF sMsikRq `c kivqfvF musLikl lwgIaF qf AunHF ny ieh BfsLf iswKx df PLYslf kIqf qF ik AunHF df aMgryjLI `c AulwQf kr skx. mYN ‘Xojnf’ nF dy rsfly `c AunHF dIaF kuJ rcnfvF nUM Cfipaf sI, ijs df mYN moZI sMpfdk sF aqy bfad `c ‘ielustRyitz vIklI afPL ieMzIaf’ ivc, ijs df mYN nON sfl sMpfdn kIqf. kuJ hor rcnfvF nUM qIjI vfr Cfpx `qy mYnUM mfx hY. ieh anuvfd rubfeI sLYlI `c hY aqy iPLRtjLgyrflz dy Aumr KLXfm dy anuvfdF vFg piVHaf jf skdf hY. BrqrIhrI bfry mYnUM ijLafdf jfxkfrI nhIN hY, isvfey ies dy ik Auh CyvIN sdI `c hoey sn aqy srkfrI pRsLfsn nfl juVy hoey sn. ieh ‘dws spok BrqrIhrI’ (rfjpfl) iqMn ihwisaf `c hY : nIqI, isLRMgfr aqy vYrfg. First i give example of sringar: You are so lucky if you can admire The lineaments of satisfied desire In your young bride; suck at her honey's mouth And let her languor in your arms retire And The bookful blockheads preaching self-restraint be not consider what's really at stake. Love's play on passionate breasts and things once known Such armorous raptures who can ever forsake. In the third verse he rues the futilty of life spent in making love: The joy companionship of women brings Ends in despair and disillusionment Self-knowledge is the only certain good Leading to calm of mind, all passions spent Finally the search for salvation: Blest are the saints who from all passions free Possess their souls and live in ecstacy With boundless space as garment an a bowl of rice as food and woods as company. And I Drunk with delusion's ever tempting wine We mortals fail to see the spark Divine Caught in the vicious whirls of nights and days Our soul na'er stops to think of its decline. pRo[ sLfh vloN ies mhfn sMsikRq kvI dI pysLkfrI afnMddfiek hY. afiKLr `c mYN ieh gwl dwsy ibnF nhIN rih skdf ik ivdvfn pRoPLYsr ny Bupfl `c afpxf Gr bxfAux df PYslf ilaf. AunHF df Gr BdBdf nF dI sVk `qy hY.
zrYWs koz hYnrI Porz-1 dy puwqr hYnrI PLorz-2 nUM lwgdf sI ik AunHF dy ipqf afm qOr `qy slIky nfl kwpVy nhIN pihndy aqy shI zrYWs koz dI pflxf nhIN krdy. AunHF dI afps `c jo gwlbfq hoeI, Auh ies qrHF hY : hYnrI PLorz-2 : ipqf jI, qusIN kfrF dy sB qoN vwzy inrmfqf ho qy bhuq hI pRiswD ho. amrIkf `c quhfnUM bhuq mfnqf hfisl hY iPr vI qusIN aijhy kwpVy ikAuN pihndy ho? hYnrI PLorz-1 : hF, mYN ies leI pihndf hF ikAuNik ieh mYnUM psMd hn aqy amrIkf `c hr koeI jfxdf hY ik mYN hYnrI PLorz hF. hYnrI PLorz-2 : pr jdoN qusIN ivdysL jFdy ho qd vI iesy qrHF dy kwpVy pihndy ho, cfhy Auh QF ikMnI vI sLfndfr hovy? hYnrI PLorz-1 : hF, ivdysL `c vI mYYYN iesy qrHF dy kwpVy pihndf hF ikAuNik AuQy koeI nhIN jfxdf ik mYN hYYnrI PLorz hF.
qKLqUpury qoN AuWTdy svfl - dljIq amI kpUrQlf ivwc vIh sflf ikrnjIq kOr ny afqmdfh kr ilaf. biTMzy ijLlHy dy ipMz bFzI dy vfsI bwqI sflf bljIq isMG ny KudkusLI kr leI. aMimRqsr ijMlHy dy ipMz iBMzI aOlK ivwc 68 sflf iksfn afgU sfDU isMG qKLqUpurf df kql ho igaf. ienHF GtnfvF dy vfprn df smF qy sQfn vwK-vwK hY. ienHF dI Aumr ivwc Prk eynf hY ik ieh iqMn pIVHIaF dI numfieMdgI kr skdy hn. bhuq sMBfvnf hY ik ieh iqMny iewk-dUjy nUM jfxdy qwk nf hox. ienHF dI mOq ivwc kuJ qMdF sFJIaF hn. ieh kudrqI mOq nhIN mry. iqMny mOq dI sMBfvnf qoN sucyq hoxgy. ijnHF hflfq ivwc ienHF dI mOq hoeI, AunHF dIaF vwK-vwK prqF df afpsI sMvfd AunHF rmjLF nUM Aujfgr krdf hY jo ienHF nUM nyVy ilafAuNdIaF hn. pVHI-ilKI vIh sflf muitafr rujLgfr leI lV rhI sI. bwqI sflF df gwBrU iksfn ijLMdgI dIaF dusLvfrIaF qoN hfr igaf. aTfht sflf syvf-mukq zrfieMg aiDafpk afbfdkfrF dIaF jLmInF dy mflkI hkUk leI lokF nUM lfmbMd kr irhf sI. ieh iqMny sfzy smkflI sn. ienHF ny afps ivc BfvyN kdy gwl nf kIqI hovy pr sfzy cyiqaF nfl ieh ikho ijhf sMvfd CyVdy hn? afKLr ijs Aumry ijLMdgI rMgIn njLr afAux df dfavf hMudf hY, Aus Aumry koeI muitafr afqmdfh ikAuN krdI hY? jdoN qjrby aqy hT df sumyl itwby pwDr krky hrIaF PLslF AugfAux dI ijwd pugf skdf hY, Aus Aumry koeI iksfn qurnf iswKdy bflF aqy jvfn jIvn sfQI nUM Cwz ky jLihr ikAuN pI jFdf hY? syvf-mukqI dI jo Aumr afrfm krn aqy syvf krvfAux dI hMudI hY Aus Aumry koeI bjLurg byarfmI, joKLm aqy KwjlKuafrI dI ijLMdgI nUM qrjIh ikAuN idMdf hY? ienHF iqMnF svflF nUM iewk svfl ivwc bMnH ky vI puwiCaf jf skdf hY ik jy ieh ieMJ nf krdy qF kI krdy? kOmI mukqI lihr dy afgUaF, kfrkunF aqy hmdrdF ny afpxy smkflIaF smyq kurbfnIaF ies vfady nfl idwqIaF sn ik aglIaF pIVHIaF svYmfx nfl ijAuN skxgIaF. pUrI sdI pihlF sfmrfjvfd iKLlfPL kOmI mukqI lihr dI soc sI ik ‘svrfj mnuwK df jnm iswD aiDkfr’ hY. Aus vyly svrfj dI Dfrnf ivwc afjLfdI, iensfPL, brfbrI, svYmfx, BfeIcfrf, KLusLhflI, ivigafnk soc aqy qrwkI dy mOky sLumfr sn. ipCly Cy dhfikaF df qjrbf dwsdf hY ik svrfj dy arQ srkfr, isafsq, aPLsrsLfhI, snaq aqy jLKLIrybfjLI qwk mihdUd ho ky rih gey hn. aMkiVaF dy hvfly qoN ibnF vI ieh gwl smJ afAuNdI hY ik sfzy mulk ivc gLrIb-amIr df pfVf vD irhf hY. kuJ lok aflmI pwDr dy Dn kbyrF ivwc sLumfr ho rhy hn. gLurbq, jLhflq, ibmfrI, iBRsLtfcfr, byrujLgfrI aqy byiensfPLI ivwc sfzf mulk lgfqfr pCVdf jf irhf hY. kOmFqrI ivwqI sMsQfvF, aflmI ishq sMsQf, mfnvI ivkfs sUck aMk, hr sfl bjt qoN pihlF kIqy jfx vfly srvyKx aqy coxF mOky isafsqdfnF vloN Bry jFdy kfgLjL qwQF smyq Auprokq ruJfn dI pusLtI krdy hn. ies vyly pRqI jIa afmdn dy mfmly ivwc pMjfb avwl qoN cOQy nMbr AuWqy puwj igaf hY aqy afAux vfly sflF ivwc ies dy hor hyTF iKsk jfx dI sMBfvnf hY. ies smyN dOrfn dilqF iKLlfPL ihMsf dy mfmly ivwc pMjfb awTvyN nMbr AuWqy puwj igaf hY. ieh dovyN ruJfn dwsdy hn ik sfzf sUbf KLusLhflI pwKoN ipwCy aqy nfiensfPLI pwKoN awgy jf irhf hY. svfl ieh bxdf hY ik ies mfhOl ivwc ivsfh dfn, ivvyk dfn, Brosf dfn aqy srbwq df Blf mMgx vfly pMjfbI kI krn? pMjfb dI ivwqI bdieMqjLfmI iksy qoN lukI nhIN. ies vyly srkfrI jfiedfd vyc ky afmdn vDfAux dI gwl ho rhI hY. srkfrI jfiedfd vycx nUM amdn kihx vfly isafsqdfnF dI jfiedfd lgfqfr vD rhI hY. Auh afpxI jfiedfd vyc ky amdn ikAuN nhIN vDfAuNdy? pMjfb dI smuwcI isafsq kunbfpRsqI duafly GuMmdI hY. kunfbfpRsq isafsq dI srpRsqI hyT nkdI kmfAux vfly hr kfrobfr Auqy gLlbf pfAux leI hr jfiejL-nfjfiejL hwQkMzf vriqaf jf irhf hY. pMjfb ivwc bwsF, ryqf-bjrI (smuwcIaF KfnF), kybl, sLrfb, jLmIn, inwjI pysLyvr ividak sMsQfvF (kfljF qoN bfad hux skUl vI), pfrikMg dy Tyky aqy sVkF AuWqy lwgy tol-plfjLy ibnF isafsI srpRsqI qoN cwl hI nhIN skdy. srkfr vloN jfrI hox vfly kfrobfr vfly lfeIsYNs isafsI afgUaF dI mrjLI qoN ibnF nhIN imldy. srkfrI mihkimaF ivc BrqI bMd hY. pulIs qoN ibnF bfkI mihkimaF dI hflq Ksqf hY. pulIs vfilaF dIaF qrwkIaF, bdlIaF, inXukqIaF qoN lY ky QfixaF ivwc drj huMdIaF isLkfieqF ivwc isafsI dKLlaMdfjLI df pwkf bMdobsq kIqf igaf hY. QfixaF dIaF hwdF nUM ivDfn sBf hlikaF muqfbk krn dI qjvIjL iesy gwl nUM XkInI bxfAux leI hY. sUby dI snaq aqy KyqI KVoq ivwc hn. mjLdUrF nUM do zMg dI rotI df jugfV krnf musLkl ho igaf hY. nYsLnl PYmlI hYlQ srvyKx dy aMkVy dwsdy hn ik ijs pMjfb dy dmgjy tYlIivjLn AuWqy cwldy gIqF ivwc mfry jf rhy hn,Auh koeI hor ‘pMjfb’ hY. pMjfb ivwc nisLaF qoN ielfvf vsoN df vwzf ihwsf KLUn dI kmI df isLkfr hY. bfl mOq dr aqy jxypf mOq dr qIjI dunIaF dy pCVy mulkF ijMnI hY. ishq shUlqF dI phuMc suMgV rhI hY. tIkfkrn df Gyrf Gt irhf hY. AuWc iswiKaf sLihrF aqy srdy-puwjdy qbky qwk mihdUd ho rhI hY. hux mrIjL aqy ividafrQI nUM Kpqkfr vjoN vyiKaf jFdf hY. sfzy vFg ikrnjIq kOr, bljIq isMG aqy sfDU isMG qKLqUpurf vI iesy mfhOl ivwc ijAuN rhy sn. hux svfl ieh hY ik AunHF kol hor kI rfh sI? afm qOr AuWqy ikhf jFdf hY ik asIN jmhUrI dysL dy vfsI hF aqy sfnUM jmhUrI ZMg nfl qbdIlI ilafAux ivwc afpxf ihwsf pfAuxf cfhIdf hY. asIN ipClIaF ivDfn sBf coxF qoN bfad ipMzF aqy sLihrF dIaF mukfmI coxF dyKIaF hn. lok sBf coxF nUMU ijLafdf smF nhIN hoieaf. ienHF coxF ivwc asIN nisLaF, pYsy qy zFg df jLor dyiKaf hY. mslf hux coxF dy bUQF AuWqy kbjLy qwk mihdUd nhIN hY sgoN smuwcI pRikiraf AuWqy kbjLf krn df hY. aKLbfrF ivwc nOjvfnF hwQoN kuwt KFdy bjLurgF dIaF qsvIrF qF iks nUM BuwlIaF hn. ies vrqfry qoN smJ ilaf igaf hY ik hux isafsqdfnF nUM hr rojL lokF nfl rfbqf rwKx dI loV nhIN. pMj sflF bfad coxF dI ‘puKqf ivAuNqbMdI’ rfhIN gLurbq, jLhflq, ibmfrI, iBRsLtfcfr, byrujLgfrI aqy byiensfPLI ivwc iGry lokF nUM vkqI lflc dy ky jF KLOPLjLdf krky kursI XkInI bxfeI jf skdI hY. jy ieh kMm eynf suKflf hY qF coxF qoN bfad isafsqdfn kI krngy? aglIaF coxF vyly loVINdI ‘puKLqf ivAuNqbMdI’ dI iqafrI. ijnHF ny ‘puKLqf ivAuNqbMdI’ ivwc mdd kIqI hY, AunHF ny vI kuJ kmfAuxf hY. mOjUdf srkfr ny ‘KuPLIaf ivBfg’ dI ijLMmyvfrI lgfeI sI ik AunHF qskrF, aprfDIaF, muhqbr bMidaF aqy zyry vfilaF dI sUcI bxfeI jfvy, jo votF pvfAux ivwc shfeI ho skdy hn. ienHF muhqbr bMidaF nUM KLusL rwKx dI hdfieq pMjfb dI aPLsrsLfhI nUM kIqI geI hY. ies mfhOl ivwc aftf-dfl qy sLgn XojnfvF, ivDvf qy buZfpf pYnsLn aqy hor lok-BlfeI XojnfvF df lfBpfqrIaF qoN pihlF ikr jfxf suBfivk hY. ieh vI qYa hY ik isrPL iBRsLtfcfr nfl hux isafsI arQcfrf nhIN cwl skdf. ies mfhOl ivwc ikrnjIq kOr ividak Xogqf dy afsry rujLgfr BfldI hY aqy bljIq isMG imhnq dy isr AuWqy iewjLq nfl jIAUx dI afs krdf hY. rujLgfr ivhUxI ikrnjIq aqy dusLvfrIaF nfl iGry bljIq isMG df KLUn suwk irhf hY. cUhVcwk df jIvn isMG lwcr gIqF nUM bMd krvfAux df hIaf krn dI kImq jfn dy ky Auqfrdf hY. KMnf cimafrf ivwc afbfdkfrF AuWqy golI clfAux df ieljLfm sLRomxI gurduafrf pRbMDk kmytI dy mulfjLmF AuWqy lwgdf hY. sfDU isMG qwKqUpurf df KLUn ies krky vhf idwqf jFdf hY ikAuNik Auh Aus iDr nfl KVHdf hY jo smJdI hY ik KLUn suwkf dyx vfly hflfq bxfAux vfly kfql hn. ijnHF afbfdkfrF ny lwk-qoVvIN imhnq nfl jLmInF afbfd kIqIaF hn, Aus AuWqy AunHF df mflkI hwk hY. ikrnjIq aqy bljIq dy kql nUM muafvjLy nfl Zkx dI isafsq cwl rhI hY. kwlH ikrnjIq nUM hor nF nfl afqmdfh nf krnf pvy aqy bljIq nUM hor nF nfl KudkusLI nf krnI pvy, ies leI smUh pMjfbIaF nUM cfrfjoeI krn dI loV hY. nsLy dI qoV mfry nOjvfn ipMizaF nUM isafsI tuwkVbocI qoN moV ky hI pMjfb nUM vsidaF ivc kIqf jf skdf hY. pMjfb dI ivvykI qy dlyr sur sfDU isMG nfl jotI pf ky hI ikrnjIq kOrF aqy bljIq isMGF dI ijLMdgI rusLnfeI jf skdI hY. hux kOmI mukqI lihr dy supinaF dI pUrqI vwl jFdy rfh bMd ho gey lgdy hn aqy agly moV AuWqy qKLqUpurf hY.
pMjfb dy mOjUdf hflfq akflI-Bfjpf gwTjoV leI icqfvnI - bI[ ky[ cMm isafsq aMdolnF dy qOr-qrIikaF aqy kfnUMn ivvsQf dI pflxf `c pMjfb dI akflI-Bfjpf gwTjoV srkfr, jo ies mhIny afpxI swqf dy 3 vrHy pUry krn jf rhI hY, dy kfrjkfl ivc nvyN ruJfn idKfeI idwqy hn. sB qoN ijLafdf icMqfjnk ruJfn isafsq `c iPrkfpRsqI vDx df idKfeI idwqf hY. ieh aijhy smyN `qy hoieaf hY, jdoN akflI qy Bfjpf nyqf ies gwl df dfavf kr rhy hn ik dohF pfrtIaF dI eykqf sUby `c iPrkU sdBfvnf aqy sLFqI dI gfrMtI hY pr AunHF dy dfaivaF df KoKlfpn akflI-Bfjpf gwTjoV dy 2007 `c swqf `c afAux qoN bfad iPrkU qxfa qy vDdIaF ihMsk GtnfvF qoN spwsLt ho jFdf hY. ienHF GtnfvF df ivafpk iswtf ienHF KLbrF dy sMdrB ivc ho skdf hY ik pfiksqfn afeI[ aYWs[ afeI[ iswK Dfrimk ansrF nUM Auksf ky pMjfb ivc muV awqvfd surjIq krnf cfhuMdI hY. kyNdr qy pMjfb dohF dy hI cotI dy puls aiDkfrI ies gwl pRqI cOks kr rhy hn ik afeI[ aYWs[ afeI pfiksqfn ivc rih rhy pMjfb dy awqvfdIaF df iesqymfl pMjfb `c muV gVbVf PYlfAux leI krn dI koisLsL kr rhI hY. ienHF icqfvnIaF qy kuJ sLwkI awqvfdIaF dI igRPLqfrI aqy hiQafrF afid dI brfmdgI dy bfvjUd sUby dy swqfDfrI nyqf iehI kih rhy hn ik pMjfb `c awqvfd dy muV isr cuwkx df koeI KLqrf nhIN hY. sUby `c iPrkU qxfa iks qrHF vD irhf hY, ieh hyT ilKIaF GtnfvF qoN swpsLt hY- pihlf qxfa kuJ iswK smUhF aqy zyrf swcf sOdf dyy pYrokfrF, ijnHF `c bhuqy dilq aqy hyTlIaF jfqF dy hn, drimafn tkrfa kfrn pYdf hoey. Aus qoN bfad iPrkU qxfa dI dUjI Gtnf zyrf swc KMz blF dy aiDafqmk nyqf dI ivafnf (afstrIaf) `c kuJ awqvfdI ansrF vwloN kIqI geI hwiqaf dy ivroD `c jlMDr `c AunHF dy pYrokfrF vwloN kIqy gey ivroD pRdrsLn dOrfn hoeI ihMsf nfl hoeI. zyrf swc KMz blF ny afpxy sdIaF qoN cwly af rhy iswK Drm nfl sMbMDF nUM Cwz ky afpxf vwKrf ‘rivdfsIaf Drm’ isrj ilaf hY. ies qoN bfad idvX jXoqI jfgrx sMsQf dy afsLUqosL mhfrfj vloN luiDafxf `c afXoijq Dfrimk smfgm dy kuJ grm dlI iswK ansrF vloN ivroD kIqy jfx dOrfn ihMsk GtnfvF hoeIaF, ijnHF `c iek ivakqI dI mOq ho geI qy iPrkU qxfa pYdf hoieaf. ies Dfrimk afXojn dy pRmuwK afXojkF `c iek Bfjpf nyqf vI sI. Aus idn luiDafxf `c pRvfsI mjLdUrF aqy kuJ idhfqIaF drimafn tkrfa hoieaf. ieh pRvfsI mjLdUr qnKfh imlx vfly idn aqy hornF idnF ivc luwtx qy pRysLfn krn vfly aprfDI ansrF ivruwD puls kol isLkfieqF drj krvfAux gey sn pr puls vwloN AunHF dIaF isLkfieqF `qy kfrvfeI nf kIqy jfx krky Auh ivroD mujLfhrf kr rhy sn. hux qfjLf Gtnf iesfeI BfeIcfry vloN jlMDr `c iek Dfrimk afXojn sMbMDI horizMg `qy ijs ivc sfry DrmF dy gurUaF/dyviqaF dIaF qsvIrF sn, pRBU iXsU msIh df ieqrfjLXog icwqr Cpx `qy kIqy gey ivroD mujLfhry dI hY. ies Gtnf dOrfn iek crc aqy kuJ dukfnF sfV idwqIaF geIaF qy kriPAU lgfAuxf ipaf. ienHF GtnfvF ipwCy muwK qOr `qy iksy ivsLysL Dfrimk BfeIcfry dIaF BfvnfvF nUM Tys phuMcfAux dy dosL lgfey gey hn. ienHF GtnfvF ny akflI-Bfjpf gwTjoV dy nyqfvF dy ienHF dfaivaF nUM KoKly iswD kr idwqf ik AunHF dI eykqf pMjfb `c iPrkU sdBfvnf dI sB qoN vwzI gfrMtI hY. lokF dy nfrfjL smUhF vloN ivroD mujLfhiraF leI kIqy jfx vfly aMdolnF `c nfarybfjLI, Drny dyxf, BuwK hVqfl krnf qF jfrI hY hI pr hux ies ivc iek nvF ruJfn pfxI vflIaF tYNkIaF `qy cVHnf qy afqmdfh krnf vI sLfiml ho igaf hY. huxy-huxy aYjUkysLn gfrMtI skIm dI iek vflMtIar ikrnjIq kOr ny PLrIdkot ivc pfxI dI tYNkI `qy cVH ky KLud nUM awg lgf leI qy Aus dI mOq ho geI. ies qoN kuJ smyN bfad iqMn eI[ tI[ tI[ pfs aiDafpkF ny iswiKaf mMqrI dy Gr sfhmxy afqmdfh dI koisLsL kIqI. PLrIdkot `c sihkfrI sLUgr imwl dy keI mulfjLm ipCly hPLqy pfxI vflI tYNkI `qy cVH gey qy AunHF ny DmkI idwqI ik jy AunHF dI ipCly 22 mhIinaF dI bkfieaf qnKfh nf idwqI geI qF Auh KLudkusLI kr lYxgy. mulfjLmF, ijnHF ivc iswiKaf ivBfg dy mulfjLm vI sLfiml hn, dIaF qnKfhF dy Bugqfn `c dyrI aqy nOkrIaF nf iml skxf srkfr ivruwD ros df vwzf kfrn hY qy iesy vjHf krky mulfjLmF dy ivroD mujLfhry vI vDdy jf rhy hn. mulfjLmF dIaF qnKfhF dy Bugqfn ivc dyrI df muwK kfrn srkfr sfhmxy KVHf gMBIr mflI sMkt hY, jo swqfDfrI pfrtI vloN afpxI cox isafsq kfrn apxfeIaF geIaF qrjIhF kfrn hor zUMGf hoieaf hY. ienHF gwlF aqy kmjLor pRsLfsn kfrn pMjfb df ivkfs ruk irhf hY. ies sMdrB ivc iswiKaf qy ishq Kyqr, ijnHF nUM kyNdr qy pMjfb srkfr pRmuwK qrjIhF `c sLfied hI kdy lYNdI hY, AuWqy sB qoN vwD burf asr ipaf hY. qRfsdI ieh hY ik mihlf sLkqIkrn dy ies dOr `c iswiKaf qy ishq ivBfg dIaF mMqrI pMjfb `c do aOrqF hn-akflI dl dI AuipMdrjIq kOr iswiKaf mMqrI hY qy Bfjpf dI lksLmIkFqf cfvlf ishq mMqrI hY.
kfnUMn ivvsQf dI siQqI jdoN swqfDfrI pfrtI KLud nUM kfnUMUn ivvsQf dy mfmly ivc PsI dyKdI hY qF Auh ieh kihMidaF bcx dI koisLsL krdI hY ik kfnUMn afpxf kMm krygf pr jdoN swqfDfrI pfrtI dy nyqf KLud iBRsLtfcfr, afmdn qoN ijLafdf jfiedfd bxfAux jF aprfiDk mfmilaF `c sLfiml huMdy hn qF Auh sLfied hI kfnUMn nUM afpxf kMm krn idMdy hox. hux ies nUM cfhy sMXog kho jF nyqfvF df pRBfv, aijhy mfmilaF ivc gvfh, ijnHF `qy iesqgfsf pwK dosLIaF ivruwD dosL iswD krn leI muwK qOr `qy inrBr krdf hY, muwkr jFdy hn. aijhf idwlI dy iek bfr `c jYiskf lfl hwiqaf kFz `c hoieaf. bfdl pirvfr dy afmdn dy jfxkfr soimaF qoN ijLafdf jfiedfd dy mfmly aqy sLoRmxI gurduafrf pRbMDk kmytI dI sfbkf pRDfn bIbI jgIr kOr dy mfmly ivc vI hoieaf. bIbI jgIr kOr 10 sfl pihlF afpxI bytI hrpRIq kOr dI hoeI hwiqaf dy mfmly ivc muwK dosLI sI. qfjLf mfmlf, ijs ivc kfnUMn nUM afpxf kMm nhIN krn idwqf igaf, Auh pMjfb ivDfn sBf dy spIkr inrml isMG kfhloN ivruwD lwgy iBRsLtfcfr dy dosL hn. sI[ bI[ afeNI[ ny 1997-2002 ivc akflI-Bfjpf srkfr dy dOr ivc jdoN Auh mMqrI sn, AunHF `qy pMcfieq skwqrF dI BrqI `c hoey Gply df dosL lgfieaf sI pr pMjfb kYbint ny 23 dsMbr 2009 nUM afpxI bYTk `c sI[ bI[ afeI[ nUM AunHF `qy mukwdmf clfAux dI iejfjLq nf dyx df PLYslf kIqf. Bfjpf dy pMjy mMqrI kYbint dI Aus bYTk ivc sLfiml nhIN hoey sn. bysLwk hI pMjfb dI swqfDfrI lIzrisLp pMjfb dy ivkfs dIaF KfihsLI XojnfvF, srkfrI kMmkfj ivc byhqrI aqy iPrkU sdBfvnf XkInI bxfAux df dfavf kry pr hflfq Ault idsLf vwl hI vD rhy hn. jy iehI ruJfn jfrI irhf qF pMjfb dI BivwKI siQqI bfry kuJ kih skxf musLikl hovygf. srkfr ivroDI nfrfjLgI dI lihr jLor PV rhI hY. aijhI siQqI ivc swqfDfrI pfrtIaF muV swqf `c afAux dI affs nhIN kr skdIaF. mOjUdf siQqIaF akflI-Bfjpf gwTjoV srkfr leI iek icqfvnI df sMkyq hn, ijs ny 2012 `c coxF df sfhmxf krnf hY.
pRxb muKrjI leI bjt bxfAuxf kfPI musLikl irhf - hrIsLMkr ivafs AuNJ pRxb muKrjI ny keI bjt bxfey hn pr 2010-11 dy bjt nfl Auh burI qrHF nfl iGry hn. AunHF df bjt mihMgfeI vflf bx igaf. AunHF ny glqI kIqI, jo pYtrol-zIjLl dIaF kImqF pihlF nhIN vDx idwqIaF. pYtrolIam pdfrQF dIaF kImqF nUM afpxy bjt df ihwsf bxf ky AunHF ny ivroDI iDr nUM ivroD krn df mOkf idwqf hY. ivroDI iDr dI iekjuwtqf AunHF nUM isafsI qOr `qy kmjLor krn vflI hY. iek ihsfb nfl pRxb muKrjI ny dysL dI mflI loV anusfr bjt bxfieaf qy ivwqI Gfty nUM GtfAux dy PLYsly kIqy. mMdI dy pYkyj df asr vI pYxf hI sI. Aus ivc aYksfeIjL aqy kstm izAUtI df pihlF ijMnf afAuxf suBfivk hY. bjt ivc nf suDfrF df aYlfn hY qy nf sosLl sYktr dy KLricaF `c ktOqI, jdik kFgrs sUqrF anusfr mnmohn isMG qy pRxb muKrjI dovyN sKLq PLYsilaF dy mUz `c sn pr sonIaf gFDI, kFgrs dI kfrj kmytI aqy kor kmytI ny AunHF nUM TMzy kIqf. mnmohn isMG qy pRxb muKrjI dI soc ieh sI ik iehI iek vrHf hY, ijs ivc afriQk suDfr qy ivwqI Gfty nUM GtfAux dy PLYsly ho skdy hn. 5 virHaF dI lok sBf df ieh pihlf sfl hY. ies ivc gYr-hrmn ipafry PLYsly ley jf skdy hn qy Aus qoN bfad agly sfl ivDfn sBf coxF dI isafsq hfvI rhygI. kFgrs nUM pwCmI bMgfl, XU[ pI[ qy qfimlnfzU ivDfn sBf dIaF coxF dI icMqf krnI pvygI. iesy soc `c KfdF dI sbiszI `qy PLYslf hoieaf. mnmohn isMG qy pRxb muKrjI ny zI[ aYWm[ ky[ dy mMqrI aJfigrI `qy iek qrHF nfl PLYslf Qoipaf. ryl bjt leI mmqf bYnrjI nUM mncfihaf smrQn nhIN imilaf. iek ihsfb nfl bjt ivc Gfty nUM Kqm krn dI ivwq mMqrI ny sKLqI kIqI hY. AunHF dI akfAUNitMg mmqf bYnrjI dI ryl akfAUNitMg dy mfmly bhuq gYr-hrmnipafrI hY. iesy hvfly nfl pwCmI bMgfl ivc mmqf bYnrjI kFgrs qy pRxb muKrjI nUM GyrygI. asl ivc bjt BfsLx dy smyN ivroDI iDr dy bfeIkft ny mfhOl nUM iekdm bjt ivroDI bxvf idwqf.
afm afdmI dI icMqf kFgrs dIaF AumIdF `qy bjt bxy, ies dy leI pRxb muKrjI ny AuWc kFgrsI nyqfvF nfl KLUb slfh kIqI. mihMgfeI kfrn kFgrs ivc vI srkfr ivruwD mfhOl bixaf hY. keI kFgrsI nyqf mn hI mn ies dy leI mnmohn isMG aqy pRxb muKrjI nUM dosLI mMn rhyy hn. kFgrs dy iek afhlf nyqf anusfr bjt qoN pihlF mnmohn isMG aqy pRxb muKrjI nUM ivroDI iDr dI icMqf nhIN sI, ies leI ik kFgrs hI ivroDI iDr bxI hoeI sI. AuNJ sonIaf aqy rfhul gFDI moty qOr `qy suDfr smrQk hn. srkfr nUM KuwlH idwqI hoeI hY pr kFgrs kfrj kmytI dI bYTk ivc mihMgfeI nUM lY ky nyqfvF ny ijs qrHF dIaF gwlF khIaF, AunHF dI mnmohn isMG aqy pRxb muKrjI nUM icMqf krnI peI. kFgrs kfrj kmytI dI mIitMg ivc rfhul gFDI nhIN sn. Aus idn Auh idwlI qoN bfhr sn. muKrjI ny AunHF dI gYr-hfjLrI df ijLkr kIqf qy AunHF dy suJfa jfxny cfhy. sLfied iesy krky sonIaf gFDI ny rfhul nUM pRxb muKrjI nfl gwl krn leI ikhf hovygf. so rfhul gFDI ny pRxb muKrjI qoN smF mMigaf qy AunHF dy Gr jf ky gwl kIqI. Auh lwgBg 20 imMt AunHF dy Gr rhy aqy bjt bfry 10 imMt gwl kIqI. jfxkfrF anusfr rfhul gFDI df iehI kihxf sI ik AuNJ Auh arQ ivvsQf bfry koeI suJfa nhIN dy skdy pr ieMnf jLrUr kihxf hY ik bjt df pRBfv afm afdmI dy ivroDI vflf nf bxy. jy ieh gwl shI hY qF ivroDI iDr dy hMgfmy kfrn bjt `qy lok ivroDI hox df Twpf lwg igaf hY. aijhI siQqI ivc rfhul gFDI bjt nUM afm afdmI dy pwK ivc ikvyN mMnxgy?
mmqf qoN pRysLfnI bjt dI kvfied `c ies vfr pRxb muKrjI nUM mmqf bYnrjI ny vI kfPI pRysLfn kIqf hY. afpxy bjt qoN pihlF mmqf bYnrjI ny clfkI nfl muKrjI nUM Gyiraf. jy muKrjI aVdy nf qF iqRxmUl kFgrs AunHF nUM pwCmI bMgfl ivroDI kih ky pRcfr krdI. ipCly hPLqy vIrvfr nUM aYn mOky `qy ienPRfstrwkcr dI kYbint kmytI `c mmqf bYnrjI lwgBg 25 qjvIjLF lY ky phuMcI. pRxb muKrjI kfPI nfrfjL hoey. AunHF ny puwiCaf sI ik afKrI smyN `qy ieMny pRfjYktF leI pYsf ikwQoN afvygf? pRxb muKrjI dy ienkfr `qy mmqf bYnrjI dy hMJU pwCmI bMgfl ivc isafsI hvf bxfAux vfly sn. aijhf ies leI ik 25 `coN 14 pRfjYkt pwCmI bMgfl dy sn aqy bMgfl ivc iehI hvf bxnI sI ik mmqf bYnrjI sUby leI kMm cfhuMdI hY pr muKrjI nhIN hox dy rhy. iesy bYTk ivc qYa hoieaf ik pRxb muKrjI, mmqf bYnrjI, jYpfl rYWzI aqy montyk isMG afhlUvflIaf bYTk krky pRfjYktF leI pYsy df jugfV bxfAux. ienHF chuMaF ny Ausy sLfm nUM nfrQ blfk ivc mIitMg kIqI aqy ivcfr-vtFdrf hoieaf. pRxb muKrjI ny ipCly vrHy dy ryl bjt dy vfady pUry nf hox dI gwl khI. AunHF ny ieh rsqf kwiZaf ik pRfjYkt bysLwk mnjLUr mMn ley jfx pr KLrcf ajy alft nhIN hovygf. iek qrHF nfl ieh bYTk zYWzlfk vflI sI. mmqf bYnrjI ny ilKqI asihmqI pRgtfAux vfly qyvr idKfey. ies leI pRDfn mMqrI mnmohn isMG ny ivc pY ky ryl pRfjYkt `qy sihmqI bxvfeI pr pRxb muKrjI ny bjt nUM smrQn dyx qoN ienkfr kr idwqf.
Bfjpf ny dm idKfieaf vIrvfr nUM Bfjpf ny sVkF `qy aqy sMsd `c dovyN jgHf afpxI qfkq idKfeI. lKnAU qy cMzIgVH `c mihMgfeI ivruwD mujLfhry krky BfjpfeIaF ny lfTIaF KfDIaF. lKnfAU vflf mujLfhrf ies leI jMgI sI ikAuNik murlI mnohr josLI, rfjnfQ isMG, muKLqfr awbfs nkvI, klrfj imsLr, lfljI tMzn qy ivny kitafr mujLfhry dI agvfeI kr rhy sn. lKnAU `c arsy bfad hjLfrF BfjpfeIaF df mujLfhrf hoieaf qy puls ny lfTIaF vrHfeIaF. rfjnfQ isMG ny kursI cuwk ky KLud nUM lfTI dy vfr qoN bcfieaf. AunHF dy byty df hwQ tuwt igaf. rYlI `c Bfjpf nyqfvF ny iekjuwtqf idKfeI. rYlI nUM sMboDn krn leI jdoN zf[ josLI nUM ikhf igaf qF rfjnfQ isMG ny KVHy ho ky ikhf, ‘‘mYN ienHF df cylf hF. ienHF nfloN jUnIar hF, ies leI ieh TIk nhIN hovygf ik zf[ josLI qoN bfad iksy hor df BfsLx hovy.’’ iswty vjoN rfjnfQ isMG ny pihlF KLud BfsLx idwqf. afiKr ivc zf[ josLI df BfsLx hoieaf. rYlI qoN bfad ivDfl sBf Bvn vwl jFdy smyN puls aqy BfjpfeIaF drimafn hwQopfeI hoeI. puls ny hMJU gYs CwzI, rbV dIaF golIaF clfeIaF qy lfTIcfrj vI kIqf. iNes nfl XU[ pI[ dIaF surKLIaF qy isafsq ivc mfhOl grmfieaf. hux lfTIcfrj `qy ‘kflf idvs’ aqy ‘bMd’ df pRogrfm bx irhf hY. vIrvfr nUM cMzIgVH ivc vI Bfjpf ny mujLfhrf kIqf qy puls lfTIcfrj ivc keI vrkr jLKLmI hoey. iek pfsy Bfjpf df ieh sVkI morcf sI qF dUjy pfsy sMsd dy morcy `c lok sBf `c ivroDI iDr dI nyqf vjoN susLmf svrfj ny ieh dwisaf ik AunHF dI hmlfvrqf azvfnI nfloN vwKrI hY. AunHHF ny mihMgfeI ipwCy vwzy GpilaF df dosL lgfieaf. AunHF df BfsLx ivroDI iDr nUM hmlfvr bxfAux vflf sI. ivwq mMqrI pRxb muKrjI nUM ieh kihMidaF dKLl dyxf ipaf ik bjt qoN pihlF ivwq mMqrI kdy nhIN boldf pr susLmf jI ny mYnUM bolx leI mjbUr kIqf hY. so mMn ky cwlo ik susLmf svrfj dy ivroDI iDr dI nyqf bxn nfl mnmohn srkfr nUM BfrI musLikl hovygI.
ivroDI iDr `c qflmyl mihMgfeI ny sfrIaF ivroDI pfrtIaF drimafn qflmyl bxf idwqf hY. vIrvfr nUM bihs aqy sLuwkrvfr nUM bjt BfsLx dy smyN sMsd `c ivroDI nyqf ijs qrHF iek sur `c boly, Aus qoN kFgrs dy sMsdI pRbMDk hYrfn hoxgy. kFgrs dy ivroD df ivroDIaF `c aijhf mUz bx igaf ik bjt drimafn sfry AuWT KVHy hoey aqy vfk afAUt kr idwqf. ieh gwl PjLUl hY ik susLmf svrfj ny pihlF hI qflmyl kIqf hoieaf sI qy sfrf kuJ XojnfbwD sI. jo vI hovy, kimAUinst, Bfjpf qy lflU pfrtI smyq sfiraF dI mihMgfeI ivruwD iekjuwtqf njLr afeI. mihMgfeI dI crcf `qy jdoN sLrd pvfr ny jvfb idwqf qF Aus ivruwD KwbypwKI, spf, rfjd aqy aYWn[ zI[ ey[ dy sMsd mYNbrF ny bfeIkft kIqf. lflU Xfdv, sLrd Xfdv qy mulfiem isMG Xfdv iqMnoN iek sur `c boly. mulfiem isMG ny sLrd pvfr nUM kFgrs qoN sfvDfn rihx leI cOks kIqf aqy ikhf ik AunHF nUM kFgrsI Gr-Gr `c KLlnfiek bxf rhy hn. lflU Xfdv ny vI Bfrq bMd dI icqfvnI idwqI qy kFgrs nUM hMkfrI dwisaf. cwldy-cwldy Bfjpf nUM vI ikhf-jy qusIN msijd nf zygI huMdI qF awj asIN vI KyrUM-KyrUM nf huMdy. mqlb lflU ny mnmohn srkfr nUM icqfvnI idwqI hY ik mwqBydF dy bfvjUd asIN qflmyl krky Bfrq bMd krvf skdyy hF. jy ieMJ hI cwldf irhf qF ieh srkfr pUry 5 sfl nhIN cwl skygI. iek ihsfb nfl kMm rokU mqy leI bihs dI ijLwd `qy ivroDI pfrtIaF ny iKMzrnf hI sI pr lok sBf `c susLmf svrfj ny spIkr mIrf kumfr dI rUilMg qoN bfad ibnF voitMg dy bihs mMnI. ijLwd Cwzx vyly ieh irafieq lY leI ik pRsLnkfl nhIN hovygf. ies ibMdU `qy aYWn[ zI[ ey[ aqy bfkI pfrtIaF drimafn mwqByd ho skdf sI pr nhIN hoieaf aqy KwbypwKIaF, rfjd qy spf ny bihs ivc ihwsf lY ky srkfr nUM Gyiraf. afiKr ivc nvIn ptnfiek dy sMsd mYNbrF nUM Cwz ky sfiraF ny sLrd pvfr dy jvfb `qy bfeIkft kIqf. agly idn bjt df bfeIkft ho igaf. hux ivroDI iDr `c ieh rfey bxI hY ik jdoN 3 mfrc qoN rfsLtrpqI dy BfsLx `qy bihs hovygI, AudoN vI srkfr nUM mihMgfeI dy muwdy `qy Gyiraf jfvygf.
|
|
|