|
|
ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਾਂਟ ਇੱਥੋਂ ਡਾਊਂਨਲੋਡ ਕਰੋ
|
hux Bfrq qy cIn krngy afeI[ aYWm[ aYWP[ dI pRDfngI df dfavf - arux nihrU kOmFqrI mudrf PMz dy aWYm[ zI[ stRfs kfn nUM XOn sLosLx qy blfqkfr dI koisLsL dy dosLF `c inAUXfrk `c igRPLqfr kr ilaf igaf hY qy Aus nUM jLmfnq dyx qoN vI ienkfr kr idwqf igaf hY. ieh hflIvuwz qy bflIvuwz dIaF msflf iPLlmF leI vDIaf ivsLf hY ieh ‘Bwdr pursL’ PrFs dy rfsLtrpqI qy ahudy df dfavydfr sI qy mOjUdf rfsLtrpqI inkols srkojLI dy mukfbly voot srvyKxF `c BfrI PLrk nfl AunHF qoN awgy cwl irhf sI. ijQoN qk sMn 2012 `c hox jf rhIaF PrFs dIaF coxF df sMbMD hY, stRfs kfn dI qF hux XkInI qOr `qy isafsI rUp `c ‘mOq’ ho geI hY. rfsLtrpqI srkojLI qy kfrlf brUnI jOVy bwcy pYdf hox dI AumId lgfeI bYTy hn qy asIN AunF leI sLuwB kfmnfvF cfhuMdy hF. srkojLI nUM vot srvyKxF `c 30 PIsdI dI bhuq inAUn ryitMg imlI hY qy stRfs kfn kFz kfrn AunF nUM kuJ rfhq imlygI ikAuNik sLosLilst pfrtI kol kfn dy brfbr df hor koeI pRBfvsLflI nyqf nhIN hY. ijLkrXog hY ik PrFsIsI mIzIaf `c kfn ny ‘mhfn aOrqKor’ vjoN kfPI bdnfmI KwtI hY aqy Aus dy leI hux iek hI snmfnjnk bdl bicaf hY ik Auh afeI[ aYWm[ aYWP[ dy aYWm[ zI[ dy ahudy qoN asqIPLf dy dyvy. ies qoN bfad ies sMsQf df 24 mYNbrI borz PLYslf krygf aqy eysLIafeI dysL, KLfs krky cIn aqy Bfrq ies ahudy `qy afpxf dfavf krngy. sMsfrk pwDr `qy swqf sMquln dy mwdynjLr vI iensfPL df qkfjLf ieho hY ik ieh ahudf eysLIafeI dysLF `coN iksy iek nUM imly. afeI[ aYWm[ aYWP[ df kMm isrPL ieMnf nhIN ik Auh sMkt nfl jUJ rhIaF XUrpI arQ ivvsQfvF leI rfhq df pRbMD kry. amrIkI `c af ky kMm kr rhI 32 sflf iek pRvfsI nOkrfxI nfl CyVKfnI dy dosL `c kfn nUM AudoN hvfeI awzy `qy igRPqfr krky hwQkVI pihnfeI geI, jdoN Auh jrmn cFslr nfl mIitMg leI jhfjL `c svfr hox vflf sI. Aus nUM rfeIkrs tfpU `qy bxI jyl `c bMd kr idwqf igaf hY qy hr 15 imMtF bfad aiDkfrI dyKdy hn ik Aus ny ikqy KLudkusLI dI koisLsL qF nhIN kIqI. mYnUM hYrfnI huMdI hY ik kI Bfrq, PrFs jF iksy hor dysL ivc aijhf ho skdf sI? KLYr, ies gwl qoN ielfvf vI BivwK `c socx-krn leI bhuq kuJ hY. ivsLv bYNk aqy afeI[ aYWm[ aYWP[ dohF ny hI nyVly aqIq `c cotI dy ahuidaF `qy XOn sLosLx dy dosLF dI mfr JwlI hY qy ienHF dI cox pRikiraf `c gMBIr qruwtIaF hn. amrIkf qy XUrm dI ies `qy iek-Cqr pRBUswqf cwldI af rhI hY pr hux ies nUM bdlx df smF af igaf hY.
5 sUibaf dIaF coxF qoN bfad Bfrq dy 5 rfjF `c ivDfn sBf coxF Kqm ho geIaF hn qy aglI lVfeI df kyNdr hux pwky qOr `qy XU[ pI[hI hovygf. muwK twkr bspf qy kFgrs ivcfly hovygI, jdik spf qy Bfjpf nMbr do `qy BUimkf inBfAuxgIaF. 80 lok sBf mYNbrF qy 400 ivDfiekF dI cox krdy smyN sUby dy lok afpxy BivwK vloN awKF nhIN mIcxgy. ies leI AunHF dI voitMg nUM huxy-huxy sMpMn hoeIaF 5 sUibaF dIaF ivDfn sBf coxF dy nqIjy jLrUr pRBfivq krngy. kFgrs qy Bfjpf dohF nUM hI ienHF coxF qoN sbk imilaf hY ik sUibaF `c cox ijwqxI hY qF muwK mMqrI vDIaf hoxf cfhIdf hY. kFgrs kol ijQy afsfm `c qrux gogoeI aqy idwlI `c sLIlf dIkisLq hn, AuQy hI Bfjpf kol gujrfq `c nirMdr modI, mwD pRdysL `c isLvrfj isMG cOhfn, CwqIsgVH `c rmn isMG aqy ihmfcl `c pRym kumfr DUml vrgy cMgy muwK mMqrI hn. ibhfr qy AuVIsf `c vI kRmvfr inqIsL kumfr qy nvIn ptnfiek vDIaf pRsLfsn clf rhy hn. pr iek gwl iDafn `c rwKxI cfhIdI hY ik KyqrI pfrtIaF kOmI pfrtIaF dI kImq `qy swqf `c afAuNdIaF hn. huxy-huxy hoeIaF coxF hoeIaF coxF `c iek sUbf puzUcyrI vI kOmI pfrtI (kFgrs) qy hwQoN inkl igaf hY. dUjy pfsy aFDfr pRdysL `c tI[afr[ aYWs[ ny qylMgfnf aMdoln `qy pkV bxfeI hoeI hY qy vfeI[ aYWs[ afr[ dy byty jgnmohn rYWzI ny bhuq vwzy PLrk nfl kFgrs `qy ijwq drj kIqI hY. AunHF nfl tI[ zI[ pI[ dI qfkq iml jfx krky vI kFgrs nUM hux bhuq vwzI cuxOqI df sfhmxf krnf pvygf.
gwTjoV srkfrF df dOr aslIaq ieh hY ik asIN gwTjoV srkfrF dy isafsI dOr `c jIa rhy hF aqy koeI vI kyNdrI nyqf iksy sUby dIaF coxF nUM AudoN qk pRBfivq nhIN kr skdf, jdoN qk Aus kol sUbfeI pwDr `qy koeI ikRsLmeI nyqf nf hovy. kyNdr `c srkfr df gTn vwK-vwK pfrtIaF dy mYNbrF dI igxqI dI Kyz hY, jdik sUbfeI pwDr `qy coxF sQfnk nyqf dy ikRsLmy, Xogqf aqy smrwQf `qy inrBr krdIaF hn. kI ieh ruJfn BivwK `c vI jfrI rhygf? votr sQfnk nyqfvF vwl AumId BrIaF njLrF nfl dyKdy hn aqy inqIsL kumfr, mmqf bYnrjI, jYlilqf, rMgfsvfmI qy qrux gogoeI vrgy nyqfvF dI sPlqf dI kfmnf krdy hn. lok sBf coxF ajy 3 sfl dUr hn, ies leI qfjLf coxF `c ijwqIaF qy hfrIaF iDrF leI afpxIaF glqIaF nUM suDfrn vfsqy kfPI smF hY pr iksy qrHF dy icrsQfeI nqIjy kwZxf glq hovygf.
gwl pfiksqfn dI pfiksqfn `c bysLwk Esfmf ibn lfdyn nUM amrIkf vloN mfr dyx sMbMDI ivvfd ajy vI jfrI hY pr amrIkf ny afpxy zRon hmly roky nhIN hn. prdy dy ipwCy AuQy bhuq sfrIaF srgrmIaF cwl rhIaF hn pr amrIkf ies vfr pfiksqfn nfl nrmI nfl pysL afAux vflf nhIN. myrf mMnxf hY ik Esfmf vFg bfkI awqvfdI nyqf vI awlg-Qlwg ho rhy hn qy sMsfrk BfeIcfrf awqvfd ivruwD lVfeI `c ijwqdf jf irhf hY.
PLqvy qoN bfad isafsq dI idsLf - blbIr puMj huxy-huxy 5 sUibaF dIaF ivDfn sBf coxF dy nqIjy dysL dI BivwKI isafsq dI idsLf vwl iesLfrf krdy hn pr cox nqIjy aYlfny jfx qoN bfad dI iek Gtnf dysL dI isafsI idsLf qYa krn `c sLfied PLYslFkMun BUimkf adf krygI. jYlilqf vloN muwK mMqrI dy ahudy dy shuM-cuwk smfroh `c gujrfq dy muwK mMqrI nirMdr modI nUM swdxf afm Gtnf nhIN hY. byimsfl ivkfs krky nirMdr modI ny gujrfq sUby nUM ivsLv mMc `qy sQfipq kr idwqf hY. sUby dI jnqf ny sYkUlirstF dy kUV pRcfr nUM nkfr ky lgfqfr qIjI vfr gujrfq dI kmfn nirMdr modI nUM sONpI hY. jnqf dy ies Brosy `c ihMdU-musilm brfbr dy BfeIvfl hn. ipCly virHaF `c modI dI hrmnipafrqf Bfjpf dy aMdr qy bfhr lgfqfr vDI hY. smyN-smyN `qy kIqy gey jn-srvyKxF `c vI modI df sfPL-suQrf aks aqy jn-smrQn pRmfixq hMudf irhf hY. AunHF pRsLMsk AunHF nUM kOmI isafsq `c srgrm BUimkf `c dyKxf cfhMudy hn pr sYkUlr aflockF df dfavf hY ik gwTjoV vflI isafsq dy dOr `c modI nUM smrQk pfrtIaF dI mnjLUrI imlxI musLikl hY. modI nUM swd ky jYlilqf ny Aus imwQk nUM qoV idwqf hY. ies sMdrB `c BfrqI isafsq `c Bfjpf aqy hornF pfrtIaF dy sMbMD df ieiqhfs pRfsMigk hY. sMn 1996 dIaF lok sBf coxF `c Bfjpf 161 mYNbrF nfl sB qoN vwzI pfrtI vjoN AuWBrI sI. ivgVy sYkUlrvfd kfrn afpy bxfeI sYkUlr pfrtIaF ny AudoN kiQq iPrkU Bfjpf nUM smrQn nhIN idwqf sI aqy isrPL 13 idnF aMdr hI atl jI dI srkfr df pqn ho igaf. sMn 1998 dIaF lok sBf coxF `c Bfjpf dy 182 AumIdvfr ijwqy sn. AudoN Bfjpf leI kyNdr `c srkfr bxfAux df sunihrI mOkf sI. ijnHF KyqrI pfrtIaF nUM 1996 `c Bfjpf aqy sLRI vfjpfeI aCUq lwgdy sn, Auh sfrIaF pfrtIaF rfjg `c sLfiml hoeIaF. iek smyN atl jI nUM 24 isafsI pfrtIaF df smrQn hfisl sI. ienHF pfrtIaF dI dlIl sI ik Auh atl jI dy sfPL-suQry qy sYkUlr aks kfrn smrQn dyx leI rfjLI hoeIaF hn pr atl jI ny AudoN spwsLt kr idwqf sI ik jy ruwK hI Krfb hovy qF Pl cMgf ikvyN ho skdf hY? jy Pl cMgf hY qF ruwK vI cMgf hY. asl `c BfrqI isafsq `c sYkUlrvfd isrPL musilm vot bYNk aqy swqf dI isafsq df dUjf nF hY. nirMdr modI nUM swd ky jYlilqf ny aglIaF coxF `c Bfjpf dI ijwq dIaF sMBfvnfvF aqy Aus `c modI aihm BUimkf nUM hI ryKFikq kIqf hY. qfimlnfzU dIaF coxF `c zI[ aYWm[ ky[ suprImo kruxfinDI nUM iBRsLtfcfr dy ivruwD cwl rhy lok-roh kfrn hI swqf qoN bfhrlf rsqf dyKxf ipaf. zI[ aYWm[ ky[ aqy kFgrs dI imlIBugq nfl hI 2-jI spYktRm Gplf hoieaf. ey[ rfjf qF isrPL mohrf hI sn, asl `c ies Gply `c ijQy kruxfinDI pirvfr sLfiml hY, AuQy hI kFgrs `qy kfmnvYlQ Kyz Gplf, afdrsL sosfietI Gplf qy ivdysLf `c jmHf kfly Dn dI vfpsI nUM lY ky AudfsIn rvweIaf apxfAux dy gMBIr dosL lok-roh nUM hvf dy rhy hn. afsfm dy cox nqIijaF nUM Cwz ky ienHF coxF `c kFgrs leI sMqusLq hox df koeI mOkf nhIN hY. AulPLf awqvfdIaF nfl sLFqI vfrqf dI pihlf krky kFgrsI mwuK mMqrI qrux gogoeI ny Aus df isafsI lfB bysLWk lY ilaf hovy pr isafsI smIiKakF nUM KLdsLf hY ik sLfied ieh ikqy aFDrf pRdysL dy sfbkf muwK mMqrI vfeI[ aYWs[ rYWzI dy nksLy kdm `qy cwlx df pYNqVf hI iswD nf hovy. aFDrf pRdysL dIaF coxF qoN pihlF rYWzI ny vI nkslI nyqfvF nfl vfrqf dI pihl krky AunHF nUM afpxy pwK ivc krn `c sPlqf hfisl kr leI sI pr coxF `c AunHF dy smrQn nfl gwdI pRfpq kr lYx qoN bfad AunHF ny muV nksl ivroDI ruKL aKLiqafr kr ilaf.
pwCmI bMgfl df PLqvf pwCmI bMgfl df PLqvf asl `c kusLfsn ivruwD jnqf dI bgLfvq df pRqIk hY. BUmI suDfr eyjMzy vrgy lok-luBfAU nfairaF sdkf mfrksvfdI 1977 `c swqf `c afey aqy 34 sflF qk AunHF ny lgfqfr rfj kIqf. AudoN mfrksvfdIaF df ieh kiQq jn-ihqYsLI ichrf cMgf lwgdf sI pr CyqI hI ihMsk mfrksvfdIaF dI pol KwulH geI. idhfqI KyqrF `c mfrksvfdI kyzr nv-jfgIrdfr vjoN AuWBiraf. sLihrI hlikaF `c mfrksvfdI mjLdUr sMGF dI qflfbMdI qy hVqfl vflI swiBaqf kfrn AudXog-DMidaF nUM AuQoN plfien leI mjbUr hoxf ipaf. siQqI aijhI bx geI ik KLud sUby dy muwK mMqrI buwDdyv BwtfcfrIaf nUM ieh mMnxf ipaf ik pUMjI qy AudXog DMidaF nUM KdyVnf vwzI Buwl sI. mfrksvfdIaF dy kusLfsn aqy glq nIqIaF qoN Cutkfrf pfAux sUby leI bysLwk sLuwB hovy pr ieh svfl vI KVHy krdf hY. kI mmqf dI ies ijwq nfl mfEvfdI arfjkqf nUM bl nhIN imlygf? kI mfEvfdI drsLn aqy mmqf dI hux qk kI kfrjsLYlI mfrksvfdI ivcfrDfrf df vDfa-cVHfa ky pysL kIqf rUp nhIN hY? nMdIgRfm aqy isMgUr dy idhfqI ivroD `c mfEvfdIaF dI vI srgrm BUimkf rhI hY. mfEvfd ivruwD ‘dIdI’ dI KfmosLI isrPL sMjog nhIN hY.
kyrlf dI khfxI kyrlf dI khfxI kuJ anoKI hY. kFgrs dI agvfeI vflf XU[ zI[ aYWP[ sI[ pI[ aYWm[ dI agvfeI vfly aYWl[ zI[ aYWP nfloN isrPL 4 sItF ijLafdf lY ky srkfr bxfAux dI siQqI `c afieaf hY. aYWl[ zI[ aYWz[ dI kfrgujLfrI afs nfloN ikqy ijLafdf cMgI rhI. asl `c aYWl[ zI[ aYWP dI cMgI kfrgujLfrI ipwCy Aus dI kOmI lIzrisLp qy drsLn dI hfr lukI hoeI hY. kyrlf `c aslI jn-smrQn muwK mMqrI aicAUqfnMdn nUM imlIaf, jo sUbfeI sI[ pI[ aYWm[ aqy kyNdrI sI[ pI[ aYWm[ dI axdyKI kridaF iBRsLtfcfr aqy ieslfmI kwtVvfd dy ivruwD lgfqfr afvfjL AuTfAuNdy rhy. kFgrs ny bysLwk srkfr bxf leI hovy pr morcy `c aslI ijwq musilm iPrkfpRsqI dI pRqIk musilm lIg dI hY, ijs ny 24 sItF `qy coxF lVIaF qy 20 sItF `qy ijwq pRfpq kIqI. ies ijwq df asr kOmI isafsq `qy pYxf sMBv hY. hux qk ieMzIan musilm lIg dy pRDfn eI[ aihmd nUM kyNdr `c rfj mMqrI df drjf pRfpq sI, coxF `c lIg dy BfrI Xogdfn nUM dyKidaF hux AunHF nUM kYbint mMqrI bxfAux bfry ivcfr ho irhf hY. iDafn rhy ik rylvy rfj mMqrI dy ahudy `qy hMuidaF eI[ aihmd ny AudGftnI smfgmF `c nfrIal qoVn qy dIpk jgfAux vrgIaF pRQfvF nUM iPrkU krfr dy ky srkfrI hukmF nfl bMd krvf idwqf sI. ienHF GtnfvF `qy njLr rwKidaF jYlilqf kOmI isafsq `c afpxy leI vwzIaF sMBfvnfvF dyK rhI hovy qF koeI hYrfnI nhIN hoxI cfhIdI. kFgrs qy sYkUlr DVy dy sB qoN vwzy dusLmx nirMdr modI nUM swdxf iesy sMBfvnf nUM ryKFikq krdf hY. XU[ pI[ ey[ srkfr dy swqf isKr `qy pYdf hoeI lIzrisLp hIxqf kfrn hI dysL `c arfjk siQqI pYdf hoeI hY. swqf isKr `qy pRDfn mMqrI dy ahudy aqy asl `c swqf `c dUrI hox krky iBRsLtfcfr, ieslfmI awqvfd qy nkslvfd `qy kfbU pfAux `c dysL asPl iswD ho irhf hY. kFgrs aqy Aus dIaF BfeIvfl pfrtIaF leI 5 sUibaF df mOjUdf PLqvf nvIaF cuxOqIaF lY ky afieaf hY. ies ipCokV `c jYlilqf dI pihl dysL dI BivwKI isafsq `c dUraMdysLI pRBfv Cwz skdI hY.
mYzIkl pRoPYsLn vfly hI zfktr aKvfAux dy hwkdfr - KusLvMq isMG pMjfb XUnIvristI dy vfeIs cFslr pRoPYsr afr[ sI[ sobqI aqy rijstrfr ey[ ky[ BMzfrI cMzIgVH qoN mYnUM myry Gr afnryrI zfktryt nfl snmfinq krn afey. hflFik mYN Bfvuk ho igaf, mYN smJdf hF ik mYnUM iek skflr vjoN afpxIaF kmIaF vI ibafn krnIaF cfhIdIaF hn. mYN idwlI, lfhOr aqy lMzn dy skUl qy kfljF `c piVHaf qy musLikl nfl hI iemiqhfn pfs krdf sI. ieMnf Krfb akYzimk irkfrz hox dy bfvjUd mYnUM cfr zfktryts nfl invfijaf igaf hY, ieh XkIn krnf musLikl hY. ieh ilKx df myrf mksd afpxI qfrIPL krnf nhIN hY, sgoN pfTkF df iDafn ‘zfktryt’ sLbd dI durvrqoN vwl idvfAuxf hY. ies dy iqMn vwK-vwK mfieny hn. iek hY bImfr lokF nUM qMdrusq krn dI Xogqf, dUjf-ijnHF ivisLaF nUM ajy qk CUihaf nhIN igaf, AunHF `qy QIisjL ilKxf aqy qIjf-iksy vI Kyqr `c lokF nUM AunHF dIaF pRfpqIaF leI snmfinq krnf. mYN smJdf hF ik hux smF af igaf hY ik ienHF dy leI 3 vwK-vwK sLbd hoxy cfhIdy hn. mYzIkl pRoPYsLn dy lok hI zfktr aKvfAux dy hwkdfr hn. skflrlI kMmF aqy pRfpqIaF dI mfnqf leI sfnUM vwKry sLbd GVny cfhIdy hn. soc ky dyKo ik sMsikRq, gRIk jF lYitn BfsLf `c ieh sLbd kI ho skdy hn? ijnHF lokF nUM ieh idwqy jfx, AunHF nUM cfhIdf hY ik Auh AunHF dI vrqoN nf krn. myry imwqr idwlI klfQ imwl dy Brq rfm ny alIgVH musilm XUnIvristI nUM cMgf-KLfsf dfn idwqf sI aqy bdly `c vfeIs cFslr ny AunHF nUM afnryrI zfktryt nfl snmfinq kIqf qF Auh afpxy-afp nUM zf[ Brq rfm kihx lwg pey. mYN AunHF nUM keI vfr ikhf ik ieMJ krnf TIk nhIN hY. AunHF df jvfb sI, ‘‘cMgf, qusIN kihMdy ho qF mYN afpxy nF nfloN zfktr sLbd htf idaFgf.’’ pr AunHF ny aijhf kdy nhIN kIqf qy aKIr qk zf[ Brq rfm bxy rhy. myrf afpxy-afp nUM zf[ ky[ isMG kihx df koeI ierfdf nhIN hY.
brKf dwq mYN ieh soc ky icMqf `c pY jFdf hF ik jy brKf dwq Gr bYT jfvy qF BfrqI tI[ vI[ `c kI bcygf? keI sflF qk mYN do pRgorfm dyKdf irhf hF qF ik dysL dy pRmuwK muwidaF dI jfxkfrI rwK skF. iek sI brKf dwq df ‘vI id pIpl’ aqy dUjf rfjdIp srdysfeI df ‘ibwg PfeIt’. brKf dwq aqy srdysfeI dovyN afpxy pRogrfmF leI swdy jfx vfly ivakqIaF qoN puwCx vfly svflF df kfPI aiDaYn krdy hn. Auh ies gwl df vI iKafl rwKdy hn ik ijnHF mMny-pRmMny lokF dy ivroDI ivcfr hn, AunHF nUM vI swidaf jfvy qF ik lokF nUM afpxf mn bxfAux qoN pihlF vwK-vwK lokF dy ivcfr pqf lwg skx. brKf ‘vI id pIpl’ Auqy bhuq ijLafdf kMm krdI hY. ijQy ikqy vI musIbq hovygI, brKf AuQy jLrUr hovygI. ijwQy ikqy vI dMgy jF ihMsf BVkygI, brKf sB qoN pihlF pRsnYiltI hovygI, jo drsLkF nUM ieh dwsygI ik kI ho irhf hY qy ikAuN ho irhf hY? sfzy dysL vfsI brKf dI gwl `qy XkIn krdy hn ikAuNik Auh iksy df pwK nhIN lYNdI, hflFik pRogrfm `c ihwsf lYx vfilaF nUM ieh mOkf idMdI hY ik Auh lwKF dI igxqI `c tI[ vI[ dyK rhy drsLkF sfhmxy afpxy ivcfr rwK skx. huxy-huxy jdoN Esfmf ibn lfdyn nUM amrIkI kmFzojL ny aYbtfbfd `c mfr idwqf sI qy dunIaF Br `c drsLk ieh jfxnf cfhuMdy sn ik pfiksqfnI afpxI jLmIn `qy ibnF AunHF dI iejfjLq jF jfxkfrI dy ivdysLI PLOj dy dfKLl hox `qy kI socdy hn, qF brKf ieh jfxn leI pfiksqfn `c sI ik pfiksqfnI nyqfvF df ies bfry kI kihxf hY? amrIkIaF qoN bfad pfiksqfnI BfrqIaF nfl nPLrq krdy hn. brKf dwq inzr aOrq hY. AunHF dy nYx-nksL qy pihrfvf sony `qy suhfgf hY. kuJ lok kihMdy hn ik brKf dwq GumMzI hY. myry kol ies dI pVqfl krn df koeI jLrIaf nhIN hY. mYN AunHF nUM isrPL iek vfr kuJ imMtF leI imilaf sI. GumMz hoxf qF dUr dI gwl hY, mYN AunHF nUM afpxy ‘afeIkoink styts’ qoN pUrI qrHF byKLbr dyiKaf.
koeI kivqf nhIN iek irtfierz skUl tIcr dI 9 sflF dI poqI ny afpxy inbMD bfry AunHF dI rfey jfxnI cfhI. Aus bjLurg afdmI nUM aflocnf krn leI kuJ nhIN imilaf pr AunHF ny ieh gwl jLrUr khI ik iek vfr `c iek hI sLbd nUM do vfr ilKxf cMgI lyKx sLYlI nhIN hY, jy ZwukvyN sm-arQk sLbd mOjUd hn. AunHF dI gwl nUM pUrI qrHF mMndy hoey bwcI ny aMgryjLI inbMD df nmUnf kuJ ies qrHF pysL kIqf-’hom svIt hfAUs’.
sfeIlYNs jLon iek imwqr, jo hfAUisMg styt dy PlYt `c rihMdf hY, iek idn sLfm nUM pUrI afvfjL `c afpxf imAUijLk isstm vjf irhf sI. guaFZI ny drvfjLf KVkfieaf qy puwiCaf, ‘‘kI quhfnUM myry tI[ vI[ dI afvfjL suxfeI idMdI hY?’’ myry dosq ny ikhf, nhIN.’’ guaFZI ny ikhf, ‘‘cMgf iPr, mYnUM vI suxfeI nhIN idMdI.’’
amrIkf qy pfiksqfn ivcfly vD rhI hY byXkInI - arfeIn bykr jdoN 11 sqMbr 2001 dy awqvfdI hmilaF qoN bfad amrIkf ny pfiksqfn dI KLbr leI qF sFJy AudysLF qy supinaF dI koeI crcf nhIN kIqI, isrPL iswDy DmkI idwqI : ‘‘sfnUM dwso, qusIN sfzy nfl ho ik sfzy ivruwD?’’ pfikqsfn dy sfhmxy 2 bdl sn-amrIkf nfl dusLmxI muwl lvy jF kroVF-arbF dI mflI shfieqf lYNdy rihx leI ijLwlq df kOVf Guwt pI ky sOdybfjLI kr lvy. afiKr pfiksqfn ny sihXog leI sOdybfjLI kr leI, jo Aus smyN dIaF loVF dy muqfibk sI. ieh sOdybfjLI iek pRysLfn qfnfsLfh pRvyjL musLwrPL ny kIqI sI pr Auh afpxy lokF nUM ieh nhIN smJf sikaf ik amrIkf nfl sMbMDF dI ikMnI kImq hY? ies nfl pfikqsfnIaF dy idmfg `c ieh gwl bYT geI ik awqvfd ivruwD lVfeI amrIkf dI isrdrdI hY. jdoN awqvfdI DiVaF nfl hox vflI lVfeI `c pfikqsfnI POjI mrny sLurU ho gey aqy jdoN afqmGfqI hmilaF `c pfiksqfnI nfgirk mOq df isLkfr hox lwgy qF dosL amrIkf nUM idwqf igaf ikAuNik ieh lVfeI amrIkf lV irhf sI. jdoN Esfmf nUM mfr dyx vfly imsLn bfry pfiksqfnI isr-KpfeI kr rhy sn qF bhuiqaF ny ieh iswtf kwiZaf ik sB qoN BrosymMd sihXogI vloN AunHF nfl ivsLvfsGfq kIqf igaf hY : amrIkIaF dI ihMmq ikvyN peI ik ibnF agfAUN sUcnf dy rfjDfnI qoN isrPL 75 mIl dUr PLOjI kfrvfeI krn? ieh ikvyN ho igaf ik srkfrI KLrcy df bhuqf ihwsf hVwp jfx vflIaF pfiksqfnI hiQafrbMd PLOjF nUM dysL dI sB qoN pRiswD rwiKaf akYzmI qoN isrPL 1 mIl dUr rih rhy dunIaf dy sB qoN KLqrnfk awqvfdI bfry koeI pqf nhIN lwgf? pfiksqfn dy sB qoN pRiswD icMqk sfeIrl almIdf ny pfiksqfnI rfsLtr dI pIVf nUM bhuq hI stIk sLbdF `c ibafn kIqf hY : ‘‘jy sfnUM aYbtfbfd `c lfdyn dI mOjUdgI df pqf nhIN sI qF asIN iek asPl rfj sLkqI hF qy jy sfnUM pqf sI qF iPr sfzf dysL iek AucWkf hY.’’ asl `c pfiksqfn `c Auprokq dovyN hI aMsL hn. ijs dysL ivc PLOj hI ivdysL nIqI, kOmI surwiKaf aqy KLuPLIaf nYWtvrk nUM kMtrol krdI hovy qy iksy ivdysLI pwqrkfr dI dfavq `qy afAux vfly mihmfnF qk dI sUcI dI jFc-pVqfl krdI hovy, AuQy koeI glqI/Buwl hoxI bhuq musLikl hY. isvl pRsLfsn asmrwQf aqy iBRsLtfcfr dI dldl `c Pisaf hoieaf hY. ies qoN vI sLrmnfk gwl ieh hY ik ieh pUrI qrHF rIVH-rihq hY. tI-stflF aqy nuwkVF `qy pfiksqfnIaF dI afpxI lIzrisLp qoN inrfsLf dy nfl hI AunHF dI iesnUM bdl nf skx dI mjLbUrI afm dyKx nUM imldI hY. hor koeI pysL nf cwldI dyK ky Auh amrIkf `qy BVfs kwZdy hn, jo AunHF nUM asPl rfsLtr hox df AulHFBf idMdf hY. ies siQqI nUM pfiksqfn dy pRDfn mMqrI XUsPL rjLf iglfnI ‘Brosy dI kmI’ krfr idMdy hn. AunHF ikhf ik amrIkf nfl ivgVy sMbMDF nUM Auh isrPL hwQ dy iesLfry nfl TIk nhIN kr skdy ikAuNik Auh qfnfsLfh nhIN hn. iek ieMtrivAU `c AunHF ikhf ik ‘‘mYN jnqf df nyqf hF aqy lok mwq dy ivruwD jf ky amrIkf df pwK nhIN lY skdf.’’ nfl hI AunHF ieh DmkI vI idwqI ik jy amrIkf ny BivwK `c aijhf kMm kIqf qF pfiksqfn pUrI qfkq nfl juafbI kfrvfeI krygf. kuJ hornF lokF ny qF ies qoN vI iek kdm awgy vDfAuNidaF pfik-amrIkf sMbMDF dI smIiKaf dI vkflq kIqI hY. vfisLMgtn `c vI amrIkI kFgrs `c kfnUMn bxfAux vfilaF ny ieh svfl puwiCaf ik ipCly iek dhfky `c amrIkf qoN 20 arb zflr shfieqf lYx vflf dysL amrIkf dy dusLmx nUM pnfh qy hiQafr ikAuN dy irhf hY, jdik AuproN ieh awqvfdIaF ivruwD lVn df nftk kr irhf hY? amrIkI kFgrs dy muKI jOn bykr ny ieQoN qk kih idwqf ik hux smF af igaf hY ik amrIkf qy pfiksqfn iek-dUjy dIaF awKF `c awKF pf ky PLYslf krn ik kI Auh swcmuc sihXogI hn? gwl isrPL sLbdF qk hI sImq nhIN rih geI qy dUjy dI awK BMnx dI kfhl pRgtfeI jf rhI hY. amrIkf ieh jfxdy hoey vI lgfqfr zron hmly kr irhf hY ik aijhf krn nfl pfiksqfnI PLOj hor BVk rhI hY. lfcfr mihsUs kr rhy pfiksqfnI aiDkfrIaF ny vI DmkI dy idwqI hY ik lfdyn `qy hmly dOrfn brbfd hoey amrIkI ‘stYlQ hYlIkfptr’ df mlbf Auh cIn nUM sONp dyxgy. pr vfisLMgtn qy ieslfmfbfd dy lfl-pIly hox dy bfvjUd dohF dysLF sfhmxy koeI ijLafdf bdl nhIN hn. dohF dy irsLqy cfhy ikMny vI GumMz Bry aqy pl Br dy ikAuN nf hox, amrIkf-pfik dy duvwly ihwqF leI ieh bhuq mhwqvpUrn hn. amrIkf nUM aPLgfinsqfn `c sPlqf leI pfiksqfn dI sKLq loV hY. aPLgfinsqfn dI smwisaf nf vI huMdI qF vI AusnUM afpxI siQrqf leI pfiksqfn dI loV hY pr amrIkf dI duicwqI ieh hY ik kI lgfqfr vDdy awqvfd, asPl ho rhI arQ ivvsQf, byrojLgfrI qoN pIVq, pqn vwl jf rhy aqy pRmfxU hiQafrF nfl lYs dysL (pfiksqfn) `qy Brosf kIqf jf skdf hY?
vMn-suvMnqf qy sdIvI mnuwKI idlcspI - dljIq amI keI idnF qoN sUibaF dIaF ivDfn sBf coxF dy nqIjy smuwcy mulk dI isafsI crcf df Durf bxy hoey hn. pwCmI bMgfl dIaF coxF ivwc kOmFqrI mIzIaf dI idlcspI byimsfl rhI hY. al-jLjIrf qoN inAUXfrk tfeImjL qwk, ieMzIpYNzYt qoN bI[ bI[ sI[ qwk aqy ryzIE pYsIPIkf qoN zfn qwk ny pwCmI bMgfl nUM bhuq idlcspI nfl vficaf. ies sUby ivwc 34 sflF qoN swq vfr coxF ijwq ky Kwby-pwKI srkfr clI af rhI sI. coxF ijwq ky eynI lMmI dyr qwk Kwby-pwKI srkfr clfAux dI hor koeI imsfl nhIN hY. ies aflmI idlcspI dI aihm qMd Kwby-pwKI ivcfrDfrf aqy KLfskr mfrksvfd dI aihmIaq kfrn juVI hoeI sI. sovIaq XUnIan dy tuwtx qoN bfad mfrksvfd nUM akfdimk aihmIaq qwk mihdUd krn df dfavf aflmI mMdI dy dOr ivwc svflF hyT afieaf hoieaf hY. XUrp qoN AuWqr amrIkf qwk CFtIaF, byrujLgfrI aqy mihMgfeI dI mfr mfrksvfd ivwc idlcspI df sbwb bxI hoeI hY. ies pwKoN pwCmI bMgfl ivwc Kwby-pwKIaF dI hfr ibnF sLwk aflmI idlcspI nUM tuMbx vflI Gtnf hY. aflmI mMdI dy nF hyT lok-kilafx XojnfvF ivwc ktOqIaF dI vkflq krn vfilaF nUM afpxy ‘aMiqm swc’ dy aYlfn dI qsdIk ienHF cox nqIijaF ivwcoN huMdI jfpdI hY. sfzy mulk dy qkrIbn sfry mIzIaf ny ‘lfl iklHf Zih ZyrI hox’ df aYlfn kIqf hY. coxF nUM jmhUrIaq dI sB qoN aihm srgrmI vjoN pysL krn vfly mulk ivwc ieh ‘mwDkflI bolI’ ikwQoN af geI? shuM cuwkx vfly smfgm nUM ‘qfjposLI’ aqy isafsqdfnF dI nvIN pIVHI nUM ‘Xuvrfj’ krfr dyx vfilaF nUM ieh svfl kOx puwC skdf hY? iqRxmUl aqy kFgrs vwloN coxF ijwqx qoN bfad jyqU ibafn dyx dI aihmIaq smJ afAuNdI hY. ienHF ny pwCmI bMgfl ivwc 34 sflF bfad gLYr-KwbypwKI srkfr bxfAux dy hflfq pYdf kIqy hn. qwQF muqfbk qF Kwby pwKI pfrtI ‘sosLilst XUintI sYNtr afPL ieMzIaf’ (aYs[ XU[ sI[ afeI[) ny iqRxmUl kFgrs vfly gwTjoV df ihwsf hY. ieh pfrtI kdy vI BfrqI mfrksvfdI pfrtI dI agvfeI vfly Kwby-pwKI morcy df ihwsf nhIN rhI aqy hux qwk ies dy iKLlfPL coxF lVdI afeI hY. nMdIgrfm, sMgUr aqy lflgVH dIaF pwCmI bMgfl srkfr ivroDI muihMmF ivwc mfEvfdIaF dI srgrm BUimkf rhI hY. kuJ mfhr qF ies BUimkf nUM PLYslfkun mMndy hn. ieh dlIl lgfqfr pysL kIqI jf rhI hY ik mfrksvfdI pfrtI dy hiQafrbMd dsqy hrmd vfihnI df gLlbf qoVn ivwc mfEvfdIaF dI srgrmI nUM njLraMdfjL nhIN kIqf jf skdf. svfl ieh hY ik kI aYs[ XU[ sI[ afeI[ aqy mfEvfdIaF nUM gLYr-KwbypwKI mMinaf jf skdf hY? tYlIivjLn cYnlF AuWqy Bfjpf dy bulfry ies ijwq dy dmgjy vjfAux ivwc kFgrs qy iqRxmUl nfl sur imlf rhy sn. mIzIaf ny Bfjpf nUM jyqUaF dy brfbr QF idwqI. pMj sUibaF dIaF coxF ivwc 824 ivDfn sBf hlky sn. Bfjpf dy cfr ivDfiek ijwqy hn. hfrn vfly Kwby morcy dy pwCmI bMgfl ivwc 63 aqy kyrl ivwc 68 ivDfiek hn. kyrl ivwc smuwcy sUby dy dovF moricaF dIaF votF df kul PLrk 1[55 lwK irhf. Kwby morcy nUM 45 PLIsdI votF peIaF jo jmhUurI morcy qoN iewk qoN vI Gwt PLIsdI Gwt hn. pwCmI bMgfl ivwc Kwby-pwKI gwTjoV nUM 45 PLIsdI votF peIaF. ieh igxqI 2009 dIaF lok sBf coxF qoN 11 lwK ijLafdf hn. ipClIaF ivDfn sBf coxF ivwc Kwby-pwKIaF ny qkrIbn 1[98 kroV votF nfl 294 ivwcoN 235 sItF imlIaF sn pr ies vfr 1[96 kroV votF nfl 61 sItF imlIaF hn. Kwby-pwKI gwTjoV nUM ienHF sUibaF ivwc peIaF votF dUjy sUibaF ivwc jyqU rihx vflIaF pfrtIaF dy mukfbly ijLafdf hn. cox aqy sMivDfn nUM jmhUurIaq df sB qoN vwzf pRgtfvf mMnx vfly ienHF aMkiVaF nUM njLraMdfjL ikAuN kr rhy hn? ienHF qwQF dy hvfly nfl Bfjpf dI jyqU sur kuJ smJ ivwc afAuNdI hY. ipCly keI sflF qoN BfrqI isafsq dI muwK Dfrf lgfqfr swjy pfsy iKsk rhI hY. jy Bfjpf dy iPrkU pYNqVy qoN ibnF bfkI msilaF AuWqy njLrsfnI kIqI jfvy qF ies df kFgrs nfloN ijLafdf Prk nhIN hY. dovF iDrF ivckfr amrIkf pwKI ivdysL nIqI, KuwlHI mMzI vfly arQcfry, iesrfeIlI qrjL dy KLuPLIafqMqr aqy munfPLf-muKI smJ ivwc koeI PLrk nhIN hY. pwCmI bMgfl ivwc jyqU gwTjoV df POrI KLfsf BfvyN ‘kyNdr qoN Kwby vwl’ jfpdf hY pr ies df icrkflI pYNqVf swjy pwKI sfbq ho skdf hY. snaqIkrn df ivroD krky isafsq krn vflI mmqf bYnrjI cox mnorQ pwqr ivwc kIqy vfaidaF nUM ienHF lIhF AuWqy qF pUrf nhIN kr skdI. ies hflq ivwc Bfjpf dy ivDfiekF dI igxqI BfvyN ikMnI vI Gwt hY pr Aus df KLusL hoxf suBfivk hY. kFgrs dy aMdr vI mOjUdf coxF nUM zf[ mnmohn isMG, mONtyk isMG afhlUvflIaf aqy kipl iswbl vfly DVy dI ijwq mMinaf jf irhf hY. ies nfl sonIaf gFDI, jY rfm rmysL aqy mxI sLMkr aeIar vflf DVf kuJ kmjLor hoieaf jfpdf hY. ieh hflfq kFgrs aqy Kwby-pwKI gwTjoV dy dvwly irsLiqaF ivwc afey PLYslfkuMn moV dI dws pfAuNdy hn. hux qwk Kwby-pwKIaF nUM jmhUrIaq leI aihm qwq mMndI afeI kFgrs dy KLfsy ivwc af rhI ieh qbdIlI do dhfikaF ivwc afpxy isKLr AuWqy phuMcI hY. ienHF do dhfikaF ivwc hI sfzy mulk ivwc smfijk nfbrfbrI, QuVF, BuwKmrI, aMn BMzfr aqy amIrF dI igxqI vDI hY. iswiKaf, ishq aqy Kurfk bfbq nvyN kfnUMn bxy hn pr AunHF nUM lfgU krn leI tyk jnqk qy inwjI Kyqr dI ihwsydfrI AuWqy rwKI jf rhI hY. isafsI doicwqI dy bfvjUd ienHF nIqIaF dI dlIlbwD nukqfcInI Kwby-pwKI iDr ny hI kIqI hY. ies vyly ivDfn sBfvF, lok sBf aqy rfj sBf ivwc lokF dy numfieMidaF df ivvhfr svflF dy Gyry ivwc hY. bihs df pwDr lgfqfr nIvF huMdf jf irhf hY aqy bhuq sfry kfnUMn ibnF bihs qoN pfs ho jFdy hn. ipClI lok sBf dy aMkiVaF muqfbk hfjLrIaF, svflF aqy bihs ivwc ihwsf lYx pwKoN Kwby pwKIaF dI kfrgujLfrI sB qoN cMgI rhI hY. mOjUdf dOr ivwc ieh dlIl vfr-vfr idwqI jf rhI hY ik KuwlHI mMzI dy mukfbly ny sB kuJ qYa krnf hY. jo srkfr ies dlIl dI vkflq krdI hovy Aus nUM sMjIdf bihs dI kI jLrUrq hY? ‘iemfndfr’ aks nfl hI jmhUrIaq cwl skdI hY. ies dlIl qoN jfpdf hY ik smuwcy smfj nUM msLIn mMn ilaf igaf hY jo KuwlHI mMzI dy mukfbly nfl cwldI rhygI. ieh mukfblf kfiem rwKx leI ‘aiqvfd iKLlfPL jMg’ dy nF hyT hiQafrF dI numfiesL amIr swiBaqf vfly mulkF dy ipMizaF AuWqy kIqI jf skdI hY. sfQI mulkF dI pRBUswqf dI kdr krn dI vI loV nhIN. jy smfj nUM ijAuNdI jfgdI vMn-svMnqf BrpUr jYivk sLYa mMinaf jfvy qF KuwlHI mMzI df ieh ‘aMiqm swc’ ikMnf ku mnuwKI aqy BivwK-muKI njLr afAuNdf hY? ienHF cox nqIijaF qoN bfad iBRsLtfcfr dI crcf mIzIaf ivwcoN gLYr-hfjLr ho geI hY. mOjUdf kyNdr srkfr AuWqy lwgy iBRsLtfcfr dy ieljLfm BfrqI ieiqhfs ivwc byimsfl hn. iesy qrHF Kwby-pwKIaF ivcly ivcfrDfrk qy pYNqVybfjLI dy ieqPrky bymfany kr idwqy gey hn. mOjUdf rfj-pRbMD dy bhu-pwKI qoN do-pwKI hox df ruJfn AunHF iDrF nUM smJ afAuNdf hovygf jo srb-sLkqImfn kyNdr dy iKLlfPL rhIaF hn. ijs qrHF njLraMdfjL krn nfl iBRsLtfcfr KLqm nhIN ho igaf Ausy qrHF ‘lfl iklHf Zih ZyrI hox’ nfl ‘KuwlHI mMzI’ dy afphudrypx dI mfr Gwt nhIN hoeI. pwCmI bMgfl df cox aKfVf BfrqI cox jmhUrIaq df nvF aiDafey hY ijs ny bhuq sfry svfl KVy kIqy hn. ienHF sfry svflF nUM mukfmI qwqF qoN inKyV ky mihjL ivcfrDfrk cOKty ivwc prKx dI msLk ikMnI ku sfrQk hovygI? ienHF svflF dI aihmIaq nUM njLraMdfjL nhIN kIqf jf skdf. mOjUdf dOr nUM bhuq sfry mulk aqy ivdvfn vMn-svMnqf dI pRvfngI df smF mMndy hn. ies vyly pwCmI bMgfl dy cox nqIijaF dy hvfly nfl ‘aMiqm swc’ qy ‘ivcfrDfrf dy aMq’ df aYlfn krn vfilaF dI vMn-svMnqf jwg-jLfihr hY. kI dUjI iDr ivwc vI koeI vMn-svMnqf hY? jy hY qF pMj sfl mgroN pwCmI bMgfl ivwc coxF BfvyN ‘Kwby pwKI gwTjoV’ hI ijwq jfvy pr ienHF svflF dy ‘aMiqm’ nhIN sgoN ibhqr jvfbF dI Bfl mnuwK dI sdIvI idlcspI df ivsLf bxdI hY.
Bfjpf nf Gr dI rhI, nf Gft dI - hrIsLMkr ivafs Bfjpf rwb afsry hY. iniqn gzkrI qoN vI kuJ nhIN ho irhf pr Auh imhnq KLUb kr rhy hn. Bfjpf dI Psl mrI hoeI hY. iniqn gzkrI ny afsfm `c KLUb imhnq kIqI. qfimlnfzU, kyrlf qy pwCmI bMgfl `c vI vwzI igxqI `c AumIdvfr cox mYdfn `c Auqfry. AunHF `qy BfrI KLrcf vI hoieaf pr nqIjf Ault inkilaf. afsfm `c ijQy ihMdU qrux gogoeI leI golbMd hoey, AuQy hI kyrlf `c ihMdUaF ny Kwby morcy df pwlf PiVaf. ieh irport pwkI hY ik musilm isafsq dy ivruwD afsfm qy kyrlf `c ihMdU votr iekjuwt hoey hn pr ihMdUaF dI ieh golbMdI Bfjpf leI nhIN sI. 2011 dIaF coxF df Bfjpf leI ieho sbk hY. asl `c Bfjpf nUM smJ nhIN af rhI ik Auh hY kI? arux jyqlI, susLmf svrfj, rfjnfQ isMG, iniqn gzkrI sfry ienHIN idnIN ies QIisjL `qy kMm kr rhy hn ik votF joVo, dilq joVo, iksfn joVo, Pfrvrz joVo, Audfb bxo qy joV-qoV krky srkfr bxfE. ieho awj df BfjpfeI mMqr hY pr kI dilq mfieafvqI qy kFgrs nUMU Cwz ky Bfjpf vwl afAuxgy? kI jft iksfn aijq isMG nUM Cwz ky Tfkur rfjnfQ isMG nfl juVngy? ieh kdy Bfjpf nfl juVy sn pr AudoN, jdoN Bfjpf ny rfm df nF awgy rwiKaf sI, jdoN Bfjpf ihMdU pfrtI sI, jdoN ihMdUaF nUM Bfjpf ny Auksfieaf sI, AudoN dilq, Pfrvrz, jft, iksfn afid sfrIaF jfqF jF vrgF ny afpxI pCfx ihMdU vflI mMnI sI, AudoN jdoN azvfnI ny rfm rwQ Xfqrf kIqI sI. Aus hkIkq nUM Bfjpf lIzrisLp ny awj ies dlIl nfl Kfirj kIqf hoieaf hY ik kfT dI hFzI vfr-vfr nhIN cVHdI. awj df smfj, awj df nOjvfn qy awj df ihMdU aXuwiDaf purfx qoN awgy vD cuwkf hY, ies leI awj loV ‘vfjpfeI’ bxn dI hY, pfrtIaF nUM ptfAux dI hY aqy 2014 leI gwTjoV dy jugfV dI hY. iesy soc qihq arux jyqlI qy iniqn gzkrI ny afsfm `c isafsq kIqI pr jLmInI hkIkq nUM nhIN smiJaf. ey[ jI[ pI[ nfl ies leI smJOqf nhIN kIqf ikAuNik musilm votF dy ey[ jI[ pI[ vloN Bwjx df KLqrf sI. AuNJ ey[ jI[ pI[ `c ieho gixq Bfjpf pRqI aYlrjI dI vjHf sI pr arux jyqlI qy iniqn gzkrI jd aiswDf gwTjoV bxf skdy sn aqy musilm pfrtI ey[ XU[ zI[ afeI[ aYWP[ dy bdrUdIn ajLml nfl qflmyl ibTf skdy sn qF ik Auh pihlF ey[ jI[ pI[ nUM smJf ky ihMdU isafsq vflf gwTjoV nhIN bxf skdy sn? AunHF ny jo cfihaf, Auh kIqf qy ihMdU votF dI afpxI isafsq nfl smJOqf kIqf qF hI qrux gogoeI ny hvf PYlfeI ik ey[ jI[ pI[, bdrUdIn aqy Bfjpf coxF qoN bfad iml ky srkfr bxfAuxgy. qwQ hY ik qrux gogoeI ny bdrUdIn ajLml dI musilm isafsq dy ivruwD sKLq stYNz ilaf hoieaf hY. ies dy TIk Ault Bfjpf vloN lokF nUM aqy mIzIaf nUM mYsyj sI ik vrux gFDI nUM dUr rwiKaf jf irhf hY. musilm votF nUM ptfAux dI koisLsL ho rhI hY. nqIjf sfhmxy hY. ihMdUaF ny qrux gogoeI nUM CwprpfV votF idwqIaF aqy musilm votrF ny bdrUdIn dI pfrtI nUM nvIN AucfeI `qy phuMcfieaf. Bfjpf nf Gr dI rhI, nf Gft dI.
ivakqIvfdI soc asl `c Bfjpf lIzrisLp isrPL vfjpfeI dy pRDfn mMqrI kfrjkfl dI Xfd `c guafcI hoeI hY. ijnHF ny pRDfn mMqrI bxnf hY, Auh Bfjpf dy rxnIqIkfr hn aqy Auh swqf df mUl mMqr vfjpfeI dI kiQq svIkfrqf nUM mMndy hn pr aijhf sI nhIN. Bfjpf ijnHF 180 sMsd mYNbrF dI qfkq nfl swqf `c afeI sI, Aus dI vjHf ihMdU lihr sI, mMidr aMdoln sI. 180 sMsd mYNbrF dI ijwq ipwCy dilq, jft, iksfn, Pfrvrz, bYkvrz dI vwK-vwK mYnyjmYNt nhIN sI, sgoN ‘ihMdU nfarf’ sI. ies kyNdrI qfkq nfl 180 sMsd mYNbr afey qF Aus qoN bfad srkfr bxfAux leI jLruUrI 273 sMsd mYNbrF dI igxqI `c 94 sMsd mYNbrF vfly cMdrbfbU nfiezU qy jYlilqf afid juV gey. pihlI vjHf Bfjpf df 180 sMsd mYNbrF df ihMdU vot bYNk sI. Ausy nfl Bfjpf dI DurI bxI qy Aus DurI vwl pfrtIaF iKwcIaF clIaF afeIaF. AudoN iksy ny ieh nhIN ikhf ik Bfjpf vrgI iPrkU pfrtI nfl swqf `c BfeIvflI ikvyN kIqI jf skdI hY? ihMdU ml dy ichry, cfl qy cirwqr vflIaF 180 sItF dI Aus qfkq nUM Bfjpf ny awj guaf ilaf hY. hux Auh kdy dilq votF joVn, kdy iksfn votF dI isafsq qF kdy muslmfnF nUM nfrfjL nf krn dI AuDyV-bux `c lwgI rihMdI hY, Bfv Bfjpf `c 180 sItF dI bjfey bfad dy 94 sMsd mYNbrF dy jugfV vfly gwTjoV `qy Poks bixaf hoieaf hY. arux jyqlI, susLmf svrfj, rfjnfQ isMG afid sfry mMn ky cwl rhy hn ik sMn 2014 `c 180 sItF afpxy-afp af jfxgIaF. ies leI pRDfn mMqrI bxn vfsqy ijLafdf jLrUrI 94 sMsd mYNbrF dy gwTjoV `qy Poks bxfAuxf hY. ienHF sfiraF df Poks pfrtIaF qy nyqfvF nUM ptfAux, mIzIaf `c vfjpfeI Cfp aks bxvfAux qy mIzIaf qoN iek ijLMmyvfr pfrtI vjoN pRcfr krvfAux `qy hY. ieh aproc ivakqIvfdI soc nfl bxI hY. ieh sYlPL pRmosLn dI kfrsqfnI hY. ies ivc Bfjpf aijhI Zl geI hY ik nfgpur qoN afey iniqn gzkrI nUM vI idwlI `c ieh dlIl jcI hY ik nirMdr modI, vrux gFDI, Aumf BfrqI, zf[ subrfmxIam svfmI vrigaF nUM coxF `c Auqfrnf mihMgf pvygf.
ihMmq dI Gft Bfjpf dI durdsLf df sbUq qfimlnfzuU vI hY. qfimlnfzU `c ey[ rfjf dy iBRsLtfcfr df rOlf pfAux vfly zf[ subrfmxIam svfmI sn. AunHF df qfimlnfzU `c afpxf iek aks hY. dUjy pfsy sUbyy `c Bfjpf ibnF lIzrisLp dy hY. ‘rfmsyqU’ dy muwdy `qy zf[ svfmI dy iqwKy qyvrF qoN bfad afr[ aYWs[ aYWs[ aqy Bfjpf dy kuJ nyqfvF df suJfa sI ik zf[ svfmI nUM Bfjpf `c lY ky qfimlnfzU AunHF hvfly kIqf jfvy. iek ihsfb nfl kruxfinDI aqy jYlilqf dy ‘swpnfQ aqy nfgnfQ’ vfly bdl `c subrfmxIam svfmI nUM awgy krky Bfjpf leI afpxf dfavf pysL krn df mOkf sI pr zf[ svfmI nUM lYx aqy hjLm kr skx dI ihMmq idwlI dy BfjpfeI nyqfvF `c nhIN sI. afiKr ieMnf hI hoieaf ik zf[ svfmI dy kuJ bMidaF nUM Bfjpf ny afpxI itkt `qy cox lVvfeI. AunHF dy 20 AumIdvfrF dIaF kul votF Bfjpf dy 190 AumIdvfrF dIaF votF qoN ijLafdf dwsIaF jf rhIaF hn, mqlb zf[ svfmI nUM qfimlnfzU dI smJ hY, AunHF df AuQy pRoPfeIl hY pr ijs sUby `c Bfjpf df kuJ vI nhIN hY, AuQy vI pfrtI AunHF nUM lYx dI ihMmq aqy pRXog nhIN kr skI. jLfihr hY ik idwlI dy Bfjpf nyqf ies gwl nUM vI BulfeI bYTy hn ik sMGrsLsLIl, hmlfvr nyqfvF nUM awgy kIqy ibnF pfrtI afpxf jn-afDfr nhIN bxf skdI. pwCmI bMgfl `c iekwlI mmqf bYnrjI ny ieho ijhf sMGrsL kIqf hY qy afpxI hmlfvrqf idKfeI hY, Auho ijhy qyvrF vfly nyqf Bfjpf `c af hI nhIN rhy. ieh ies leI ik idwlI dy afrfmpRsq nyqfvF nUM aijhIaF sMBfvnfvF vfly lokF qoN KLud nUM KLqrf mihsUs hox lwgdf hY. Aumf BfrqI jF goivMdfcfrIaf nUM pfrtI `c nhIN afAux idwqf jf irhf qF iesdI vjHf ieho icMqf hY ik ienHF nUM ikvyN sMBfilaf jf skygf?
zI[ aYWm[ ky[ `c bgLfvq zI[ aYWm[ ky[ dy nyqfvF ny kruxfinDI pirvfr nUM ktihry `c KVHf krnf sLurU kr idwqf hY. zI[ aYWm[ ky[ dy nyqfvF ny kruxfinDI nUM Cwz ky AunHF dy pirvfr dy bfkI sfry mYNbrF (nyqfvF) nUM coxF `c hfr leI ijLMmyvfr Tihrfieaf hY. sB qoN ijLafdf insLfny `qy kruxfinDI dI sMsd mYNbr DI knImoJI hY. ieh dosL ajy KuwlH ky nhIN lgfey gey hn pr bMd kmry ivc zI[ aYWm[ ky[ nyqfvF dI bYTk hoeI hY, ijs ivc AunHF ny KuwlH ky afpxI BVfs kwZI hY. AunHF df kihxf sI ik knImoJI ny ey[ rfjf nfl iml ky sfijLsL rcI. ienHF dohF ny kruxfinDI nUM vI sMcfr Gply dI iBxk nhIN lwgx idwqI. zI[ aYWm[ ky[ dy nyqfvF df guwsf kruxfinDI pirvfr dI nvIN pIVHI nUM lY ky vI hY. aJfigrI qy stfiln dy byitaF dI srgrmI kfrn vI zI[ aYWm[ ky[ nUM nuksfn hoieaf. dieafinDI, aJfigrI qy AudYinDI stfiln dI kfrobfrI srgrmI kfrn aMnf zI[ aYWm[ ky[ dI suprImo jYlilqf nUM ieh kihx df mOkf imilaf ik kruxf pirvfr afktops vFg afpxy hwQ-pYr PYlf irhf hY. jdoN lokF nUM pUrf sUbf kruxfinDI pirvfr dy kbjLy `c jFdf idisaf qF AunHF ny ‘aMmf’ dy pwK `c votF idwqIaF. aijhf pihlI vfr ho irhf hY ik zI[ aYWm[ ky[ dy nyqf kruxfinDI pirvfr ivruwD afvfjL AuTf rhy hn.
plIq ho rhI afbo-hvf - qlivMdr isMG buwtr pMjfb dI idno-idn plIq ho rhy afbo-hvf ny mnuwKI jIvn aqy kudrq pRymIaF leI vwzI icMqf pYdf kr idwqI hY. hr nvyN idn XUnIvristIaF, srkfrI, gLYr-srkfrI Koj sMsQfvF aqy ivdysLI lYbfrtrIaF dIaF KojF ivwc pMjfb dy pfxI `c jLihrIly qwq vDx dy aMkVy sfhmxy af rhy hn. sfzIaF srkfrF ies iBafnk sMkt nUM lY ky sucyq nhIN hn. jy pfxI df jLihrIlfpx iesy qrHF vDdf igaf qF afAux vfly kuJ sflF `c pMjfb dI DrqI mnuwK dy rihxXog nhIN rhygI. hrI kRFqI qoN bfad KyqI `c rsfieixk KfdF dI aMnHyvfh vrqoN aqy snaqI-kfrKLfinaF dy pRdUsLx ny kudrqI sroq aMimRq qoN jLihr bxf idwqy hn. awj pMjfb `c iksy nlky jF itAUbvYWl df pfxI pIx Xog nhIN irhf. ijnHF lokF dI phuMc hY, AunHF dy GrF `c pfxI sfPL krn vfly XMqr lwg gey hn pr bfkI pMjfb jLihr pIx leI mjbUr hY. glysLIarF qoN inklx vflf pivwqr pfxI vI dirafvF `c snaqF dy rsfieixk qrl dy inkfs dI mfr kfrn jLihrIlf ho irhf hY. iewk anumfn muqfbk rojLfnf cOdF sO cfr kroV lItr pRdUisLq pfxI sqluj aqy ibafs diraf ivwc suwitaf jf irhf hY. ieh pfxI buwZf nflf, icwtI aqy kflI vyeIN, kflfsMiGaf zryn, ikrn nflf, cwkI ndI, sfkI nflf afid qoN iswDf sqluj aqy ibafs ivwc af irhf hY. AuWqrI Bfrq df sB qoN vwzy CMB hrIky pwqx df pfxI vI pRdUisLq ho cuwikaf hY. hrIky pwqx aqy husYnIvflf hYWzvrks qoN pRdUisLq ho cuwikaf pfxI nihrF rfhIN bfkI pMjfb aqy hor QfvF `qy isMjfeI leI jFdf hY. sUby dy 6500 ipMzF `c jLmIn dI AuprlI sqHf dy pfxI df imafr pIx Xog nhIN hY. pMjfb dy pyNzU jl splfeI qy sYnItysLn ivBfg dy aMkiVaF muqfbk iPLrojLpur, qrn qfrn, sMgrUr, biTMzf, PLrIdkot, mfnsf, pitaflf, luiDafxf, aiMmRqsr aqy PLiqhgVH sfihb ijLilHaF `c pfxI df imafr shI nhIN hY. pitaflf, iPLrojLpur, qrn qfrn, luiDafxf qy PLrIdkot dy pfxI `c PLlorfeIz dI smwisaf hY. sMgrUr, biTMzf, mfnsf, PLrIdkot dy keI KyqrF `c pfxI `c Guly hoey Tos pdfrQF dI imkdfr loV qoN vDyry hY. luiDafxf qy rUpngr ijLilHaF `c pfxI `c lohf loVoN vwD hY. rsfieixk KfdF dI aMnHyvfh vrqoN kfrn pMjfb dy bhuq sfry ijLilHaF `c Gwt zUMGfeI `qy pfxI `c nfeItryt dI mfqrf vDyry hY. pfxI df sB qoN vDyry kihr mflvf pwtI `c hY. ies pwtI df sLfied hI koeI ipMz jF muhwlf hovy, ijQy kYNsr df koeI mrIjL nf hovy. ijwQy ikqy vI snaqI iekfeIaF hn, AunHF KyqrF dy nyVy siQqI ijLafdf iBafnk hY. pMjfb pRdUsLx kMtrol borz vwloN biTMzf ijLlHy ivwc pYNdy qfp ibjlI GrF dy afly-duafly qoN DrqI hyTly pfxI dy nmUny ley gey sn, ijnHF ivwc XUrynIam dI BfrI mfqrf pfeI geI. ipwCy ijhy jrmnI dy iewk irsrc lYb dI Koj `c sfhmxy afieaf sI ik XUrynIam df bwicaF ivwc afm pwDr 0[15 pI[ pI[ aYm[ huMdf hY pr mflvy dy keI bwicaF `c ieh mfqrf 6[69 aqy 4[56 pI[ pI[ aYm[ pfeI geI hY. brqfnIaf dI iewk gLYr-srkfrI sMsQf ny Kulfsf kIqf hY ik pMjfb ivwc kYNsr dIaF anykF iBafnk iksmF qyjLI nfl PYl rhIaF hn. gfvF aqy mwJF ivwc vI ies qrHF dy lwCx dyKx nUM imly hn. jLihrIly pfxI kfrn inpuMskqf, mfnisk ivkfr, acfnk hox vfly grBpfq, Gwt vjLn dy bwcy, polIE, bwicaF dI CotI Aumr ivwc mOq, mfnisk rog, bwcydfnI ivwc itAUmr, qxfa, sLUgr, idl dIaF bImfrIaF, hwzIaF qy joVF dy rog, lfg, sfh aqy dmf afid bImfrIaF mnuwKI aOkVF ivwc vfDf kIqf hY. biTMzf aqy mfnsf ijLilHaF `c kYNsr nfl ipCly iqMn sflF dOrfn 1089 mOqF hoeIaF hn. pMjfb ivDfn sBf `c ishq mMqrI lksLmI kFqf cfvlf ny 7 mfrc 2010 nUM Kulfsf kIqf sI ik sfl 2001 qoN 2009 qwk pMjfb ivwc kuwl 23 hjLfr 427 kYNsr mrIjL pyNzU KyqrF `coN sfhmxy afey, ijnHF ivwcoN 16 hjLfr 730 mrIjLF dI mOq ho cuwkI hY. gLYr-srkfrI aMkVy ies qoN ikqy vwD hn. srhwdI ijLlHf iPLrojLpur dy jlflfbfd hlky dI hflq ieMnI iBafnk hY ik AuQy rihx vfly lokF dI dfsqfn sux ky hI klyjf mUMh nUM afAuNdf. PfijLlkf dy ipMz qyjf rhylf, mhfqm ngr, sYdy dI tfhxI, ryqy vflI BYxI, rfm isMG vflI BYxI smyq keI ipMz aijhy hn, ijwQy sqluj df pfxI gihrf kflf aqy jLihrIlf hY. iewQoN dy hryk Gr `c vIlH-cyar hY. hr Gr `c apfhj bwcy aqy cmVI smyq hwzIaF dy rogI hn. ieh Auh hlkf hY ijQoN Aup muwK mMqrI suKbIr isMG bfdl ivDfiek bxy hn. lok qF duKI ho ky ieQoN qwk afKdy hn ik jy srkfr sfnUM svwC afbo-hvf AuplbD nhIN krvf skdI, qF ies hlky qoN mihjL 10 iklomItr dUr pfiksqfn jfx dI afigaf hI dy idwqI jfvy, sLfieQ AuQy pIx leI sfPL pfxI iml jfvy. srkfr lokF nUM pIx vflf sfPL pfxI muhweIaf nhIN krvf skI. srkfr ny ipMzF dIaF kMDF `qy icqfvnIaF ilK ky afpxf buwq sfr ilaf hY ik ieh pfxI pIx Xog nhIN hY. lok kI krn, pfxI ibnF ijLMdgI vI nhIN, ies krky nlikaF, qlfbF df jLihrIlf pfxI pIx leI mjbUr hn. sRI gurU nfnk dyv jI ny mnuwKI jIvn leI hvf nUM gurU, pfxI nUM ipqf aqy DrqI nUM mfqf sfmfn dwisaf hY. ienHF iqMnF kudrqI inafmqF qoN bgYr mnuwK kI, kudrqI jIv-jMqUaF aqy bnspqI df jIvn vI asMBv hY. awj mnuwK ny afpxIaF AupBogI lflsfvF, pdfrQvfd aqy srmfeydfrI dI hoV ivwc aMnHy ho ky afpxy jIvn dy ruwK dI Ausy tfhxI nUM vwZxf sLurU kr idwqf hY, ijs `qy Auh bYTf hY. pMjfb df sLihrIkrn, snaqIkrn aqy PLslI rsfiexIkrn pMjfb dy hvf, pfxI aqy vfqfvrx nUM gMDlf krnoN tl nhIN irhf. muwl dIaF sfPL hvfvF vfly eyar kMzIsLnrF `c rihx vfly aqy mihMgy jl sLuwDIkrn XMqrF df pux-pux ky pfxI pIx vfly AudXogpqI aqy swqfDfrI DrqI hyTly pfxI df muwl nhIN smJ rhy. ijxsI mMzI `c KVHf afm iksfn vI PLslF, sbjLIaF df vwD JfV lYx dI hoV `c aMnf ho ky DrqI `c jLihr Br irhf hY. afbo-hvf nUM bcfAux leI 1974 dy kfnUMn dI ivvsQf hY, pr srkfrI aml dI hI loV hY. keI cyqMn vfqfvrx pRymI duhfeIaF dy rhy hn, pr hkUmq dy kMn `qy jUM nhIN srk rhI. sMq blvIr isMG sIcyvfl ny vfqfvrx dI sMBfl leI srkfr nUM vfr-vfr icqfvnIaF idwqIaF, pr srkfr dI zMg-tpfAU nIaq BFpx qoN bfad AunHF Kud hI afr pfr dI lVfeI df aYlfn kIqf hY. hukmrfn qF nIro dy avqfr hn, ijhVy afpo-afpxIaF bMsrIaF vjf rhy hn, jdoN ik pMjfb vfqfvrx sMkt nfl sV irhf hY. jy smyN isr srkfr aqy pMjfb dy lokF ny ies gMBIr sMkt vwl iDafn nf idwqf qF afAux vfly smyN `c pUry pMjfb df AuhI hfl hox vflf hY, jo awj-kwlH bIkfnyr, jYslmyr aqy bfVmyV vrgy sLihrF df hY. rfjsQfn dy ienHF sLihrF dy bwcy hfeIvya `qy cwlx vfly vfhnF nUM rok ky pIx vfly pfxI dI BIK mMgdy hn. pMjfb dy lokF nUM isafsI iDrF nUM mjbUr kr dyxf cfhIdf hY ik ijhVIaF pfrtIaF coxF dOrfn cOigrdy dy muwdy nUM qrjIh dyxgIaF, AunHF nUM hI vot pfeI jfvy. smuwcIaF Dfrimk jQybMdIaF nUM cOigrdf bcfAux leI vwzI lihr pYdf krnI cfhIdI hY.
----------------------------- 2011 : ies sfl kuJ asfDfrn qrIkF rihxgIaF 1/1/11, 1/11/11, 11/1/11, 11/11/11,[[[[[[aqy iesy qrHF sfl dy afiKr dy 2 aMk lE, ijnHF `c quhfzf jnm hoieaf sI. hux Aus `c afpxI Aumr joV idE, jo ies sfl quhfzI hovygI aqy Ausdf iswtf hryk leI 111 hovygf. ieh sfl Dn df hY. ies sfl akqUbr `c 5 aYqvfr, 5 somvfr aqy 5 sLnIvfr hoxgy. ieh 823 sfl `c iek vfr huMdf hY. ----------------------------- sLbd-arQ * qusI smJdfr AudoN hI khfAuNdy ho, jdo qusI gwl nhIN kr rhy huMdy. * quhfzy nfl gwl krky cMgf lwgf; myry mn nUM QoVHI ijhI sLFqI cfhIdI sI. * jo lok ibnF nfgf ksrq krdy hn, Auh ishqmMd mrdy hn. * qwQ: kuJ nf kihx dI klf AudoN hY, jdoN kihx nUM kuJ nhIN huMdf. * aflock : ibnF pYrF dy ivakqI, jo dOVnf isKfAuNdf hY. (rjnIsL ny isLmlf qoN Byijaf)
ivafhuqf vrdfn mnoj: ‘‘kI ivafh qoN bfad quhfzIaF ijLMmyvfrIaF vD geIaF hn?’’ mnohr : XkIn qOr `qy vD geIaF hn . pihlf mYN isrP afpxf KLfxf bxfAux leI ijLMmyvfr sI, hux mYN afpxy leI hI nhIN, afpxI pqnI leI vI Kfxf bxfAux vfsqy ijLMmyvfr hF.’’ iek jF do jF iqMn lfeInF isLmlf dy rjnIsL nUM Gwt qoN Gwt sLbdF `c afpxI gwl kihx `c muhfrq hfisl hY. pysL hn kuJ imsflF: * bor hox `qy jdoN qk qusIN idlcspI lYNdy nf idKfeI dyvo, qusIN smfijk qOr `qy kdy sPl nhIN ho skdy. * jldI sOx qy jldI AuWTx df mqlb hY quhfnUM tI[ vI[ nfl koeI lgfa nhIN. * jdo qusIN PrsL `qy sONdy ho qF kdy ibsqr qoN nhIN izwg skdyy. * byvkUP hox df iek Pfiedf ieh hY ik quhfnUM kdy vI ieklfpf mihsUs nhIN huMdf. * sfzI awDI ijLMdgI mF-bfp qy awDI bwcy qbfh kr idMdy hn. * iensfn nUM BfsLx dyx dI klf ies leI idwqI geI hY ik Auh afpxy ivcfrF nUM Cupf sky. * mrdF kol idRRRsLtI huMdI hY qy aOrqF kol aMqr-idRsLtI. * jdoN Auh jo boldf hY qy Auh ijs nUM boldf hY qy dovyN hI nhIN smJdy ik ies df arQ kI hY qF Aus nUM mYtfiPijLks kihMdy hn. * mYN afpxI gwl kihx leI dUijaF dI imsfl idMdf hF. * mohn: myrf iKafl hY ik qusIN mYnUM pwkf eIzIat smJdy ho. sohn: nhIN, sfzy `coN koeI pwkf nhIN hY. * myar leI do AumIdvfrF `coN qusIN iks bfry socdy ho? hF, mYnUM KusLI hY ik iek hI cuixaf jfvygf. * GurfVy mfrn vflf: iek sfAUNz slIpr. * irPfrmr: aijhf ivakqI, jo afpxIaF BfvnfvF nUM quhfzI gfeIz mMndf hY/aijhf ivakqI, jo afpxy sfQIaF nUM AunHF dI mOj-msqI dy glq hox df aihsfs krvfAuNdf hY. * jdoN kImqF vDdIaF hn qF pYsf boldf nhIN PusPusfAuNdf hY. * jy quhfnUM iksy dI KusLfmd krn df rfh nhIN iml irhf qF Aus nUM kih idE ik Auh aijhf ivakqI hY, ijs dI KusLfmd nhIN kIqI jf skdI. * soco: 1[ idl dI pRIiKaf AudoN huMdI hY, jdoN Auh ivroDI dI asPlqf nUM ibnF jyqU Bfvnf dy sihx kr lvy. 2[ aijhf koeI vI Kyqr nhIN hY, ijQy gwlbfq dy mukfbly afpxI sMpMnqf df idKfvf kIqf jf sky.
|
|
|